Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №25 за 2013 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Jak media wychowują, czyli moralne i etyczne problemy bezpieczeństwa informacyjnego dzieci. LIST DO POLAKÓW

Zgodnie z wynikami badania „Społeczno-psychologiczny aspekt wpływu środków masowego przekazu na nastolatków szkół ogólnokształcących miasta Kijowa” ranking środków przekazu wśród młodzieży przedstawia się następująco: Internet — 55 % (zwłaszcza komunikacja w sieciach społecznościowych); telewizja — 45 %; czasopisma — 26 %; gazety — 5 %. Na obecnym etapie szybkiego rozwoju technologii informacyjno-komunikacyjnych, kształtowania się globalnego społeczeństwa informacyjnego media nabierają nowych funkcji, stają się sposobem organizacji czasu wolnego, wypoczynku, rozrywki, zdobywania nowej wiedzy, umiejętności, pracy intelektualnej, interaktywnej komunikacji, przyciągając szerokie grupy wiekowe ludności, zwłaszcza dzieci i młodzież. Wasyl KOSTYCKI, przewodniczący Narodowej Komisji Ekspertów Ukrainy ds. ochrony moralności publicznej Jednocześnie obok pozytywnego znaczenia przestrzeń informacyjna kryje poważne zagrożenie dla rozwoju osobowości. Niedoskonałość obowiązującego ustawodawstwa powoduje przeciążenie przestrzeni informacyjnej materiałami, które zawierają elementy przemocy i okrucieństwa, propagują narkomanię, toksykomanię, palenie tytoniu i inne szkodliwe nawyki, wojnę, wrogość narodową i religijną, brak szacunku wobec rodziców, narodowych i religijnych świętości, mają charakter pornograficzny lub erotyczny, które deformują psychikę młodzieży, wpajają wzorce agresywnego zachowania i poczucie niebezpiecznego życia, co z pewnością negatywnie wpływa na psychoemocjonalny rozwój wewnętrznego świata oraz zniekształca postrzeganie otaczającego środowiska. Szczególne niebezpieczeństwo ze strony mediów polega także na tym, że „przechwytują” wpływ wychowawczy na dzieci od instytucji społecznych (rodzina, szkoła, państwo, kościół, organizacje społeczne i inne). Według danych Instytutu Psychologii Społecznej i Praktycznej Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, w zwykłe dni robocze 20,7% uczniów w Ukrainie ogląda telewizję co najmniej godzinę dziennie; 41,7% – do dwóch godzin dziennie; 29,4% – do trzech i więcej godzin dziennie. Zatem telewizor jest, jeśli nie aktywnym uczestnikiem życia dziecka, to przynajmniej jego codziennym tłem. Telewizor, obejmując ponad 3,5 godziny, ogranicza czas komunikacji rodziców z własnymi dziećmi, które trafiają w sytuację „wymuszonej izolacji”. Udowodniono, że nadmierne zamiłowanie do telewizji negatywnie wpływa na jakość dziecięcej zabawy, osiągnięcia szkolne, ogólną kulturę mowy i naraża na ryzyko nieosiągnięcia głębokiej, systematycznej wiedzy o otaczającym świecie. Przedszkolaki, które oglądają telewizję ponad godzinę dziennie, gorzej rozróżniają rzeczywiste od zmyślonego. Są też bardziej niespokojne i agresywne, z lękiem odnoszą się do otaczającego świata, mają słabo rozwiniętą wyobraźnię, gorzej przystosowują się do życia szkolnego i życia w ogóle. Współczesne media masowe przeważnie narzucają antytezy ideałów dobra: złość, nieuczciwość, chytrość, niesprawiedliwość, zemstę, nieszczerość, zazdrość, okrucieństwo, w związku z tym dochodzi do deformacji wartości moralnych młodego pokolenia. Tak więc pedagog O. Niewmierżycka wyodrębnia kierunki odzwierciedlone na ekranie telewizora, które odbiegają od moralnych wzorców zachowania, a mianowicie: 1. Idealizacja społecznej infantylności: bohaterowie popularnych serialów młodzieżowych starają się stworzyć iluzję, że do zdobycia wczesnego bogactwa i sławy wystarczą pewne zdolności, zewnętrzna atrakcyjność i nadzwyczajna przebojowość. 2. Orientacja na wartości materialne: podejmowana jest otwarta próba podmiany pojęcia szczęścia pojęciem sukcesu materialnego. Na ekranie przeważają przedstawiciele prestiżowych zawodów, jednak brakuje pracowników zawodów robotniczych i rolnictwa. 3. Hedonizm: ukazywanie świata rozrywek i przyjemności, który jest nierzeczywisty, a na pozór dostępny. Niekończące się emitowane serialeogląda znaczny odsetek dzieci i ich rodziców. Bohaterowie tych filmów nieustannie trafiają na te same problemy: rozwody, śmierć, alkoholizm, niepłodność małżeństwa, dzieci pozamałżeńskie, związki pozamałżeńskie, zażywanie narkotyków, przestępstwa nieletnich, alkoholizm, choroby i operacje, zaburzenia psychiczne. Jednym z czynników deformacji moralnych podstaw młodzieży jest zalew reklamy napojów alkoholowych w przestrzeni telewizyjnej i radiowej, w Internecie, na małych formach architektonicznych (kioskach handlowych, pawilonach), na przystankach komunikacji miejskiej, w witrynach sklepów i supermarketów, w namiotach handlowych. Zwłaszcza według wyników wniosków badań eksperckich Narodowej Komisji w latach 2010–2012 liczba spotów reklamowych propagujących szkodliwe nawyki zwiększyła się o 5,39 %. Zakończenie na str. 4 LISTY Z MUZEÓW T. SZEWCZENKI CO NAM DZIŚ ROBIĆ? CHARYZMA ARSENA RYCZYŃSKIEGO CZARODZIEJSKI MIECZ SŁOWA 12–14

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ivan Zajec: «Konstytucja utwierdziła naszą państwowość»

Ivan Ołeksandrowycz Zajec — deputowany Rady Najwyższej kilku kadencji. W szczególności drugiej kadencji, kiedy parlament 28 czerwca 1996 roku przyjął Konstytucję niepodległego państwa ukraińskiego. Dzisiaj jeden z autorów, twórców Konstytucji Ukrainy, ten, który głosował za jej uchwaleniem, odpowiada na pytania naszej gazety. — Na czym, Pana zdaniem, polega epokowe znaczenie przyjęcia Konstytucji Ukrainy 28 czerwca 1996 roku? — Konstytucja de iure postawiła kropkę nad kolonialnym stanem Ukrainy. To paszport państwa i tutaj zakłada się fundamentalne zasady współistnienia obywateli, funkcjonowania samego państwa. Dlatego wagę Konstytucji trudno przecenić. I dlatego tak zacięta walka toczyła się wokół jej przyjęcia. Lewe siły polityczne (a w tamtym czasie praktycznie cała władza była zabarwiona komunistyczną mentalnością i radzieckimi praktykami) niezwykle opierały się uchwaleniu Ustawy Zasadniczej. Tym bardziej, że nasza Konstytucja symbolizowała narodową istotę ukraińskiego państwa, gdzie właśnie tradycja narodowa jest podstawą organizacji społecznej przy gwarantowaniu praw mniejszości narodowych. Odbiło się to w artykule 10 Konstytucji o jedynym języku państwowym, w artykule 20 o symbolice państwowej, w innych artykułach. Stwierdzono, że państwo ukraińskie buduje się w nurcie europejskiej tradycji demokratycznej i jest państwem typu narodowego. Dlatego faktycznie przez Konstytucję walczyły dwa światy. Z jednej strony byli ci, którzy uświadamiali sobie, że bez własnego państwa narodowego perspektyw dla Ukrainy nie ma, z drugiej ci, którzy czepiali się byłego Związku Radzieckiego. Dmytro DROZDOWSKYJ, Instytut Literatury im. T. Szewczenki, “Wseswit” Przyjęcie Konstytucji stało się pierwszorzędnym wydarzeniem w historii niepodległej Ukrainy. I byłoby błędnie nie doceniać znaczenia tego dokumentu, który, zdaniem wielu ekspertów-prawników, ma doskonały wygląd. Jednak pozwolę sobie zauważyć, że to tylko pierwszy fundamentalny krok na drodze budowy społeczeństwa prawnego. W Wielkiej Brytanii, na przykład, w ogóle nie ma — Ataki na Konstytucję trwały i po jej przyjęciu? — Ataki te do dziś trwają. Jedną z przyczyn jest ignorancja polityków, którzy nie rozumieją, czym jest Konstytucja. A to dokument polityczno-prawny, który zakłada zasady, podstawy, to fundament systemu prawnego, politycznego. I na tym fundamencie widzimy już zarysy ścian, dachu. W każdym państwie świata Konstytucja nie może regulować wszystkich stosunków społecznych. I aby uruchomić mechanizmy realizacji postanowień Konstytucji, trzeba było uchwalić około stu ustaw. Niestety, tylko kilka takich ustaw zostało uchwalonych. A ile nie uchwalono! — Na przykład, na poparcie artykułu 10 Ustawy Zasadniczej — o języku państwowym. — Obowiązkowo należało uchwalić ustawę, która rozwinęłaby postanowienie o tym, że język ukraiński jest państwowym. Tak samo w odniesieniu do artykułu 20, gdzie mowa o symbolice państwowej: trzeba było uchwalić ustawę o trybie jej stosowania. Podobnie można powiedzieć o wielu artykułach Konstytucji. Druga przyczyna jest jeszcze głębsza. Polega ona na tym, że nadal toczy się walka o państwo ukraińskie, o ukraińską demokrację, ukraińską mentalność. Teraz wszystko to jest zagrożone. Mamy władzę, która postawiła sobie za cel przefundowanie państwa ukraińskiego, co oznacza — odejście od ukraińskiej tradycji, zwyczaju, zastąpienie tego czymś kosmopolitycznym, internacjonalnym, a w rzeczywistości rosyjską tradycją polityczną i kulturową. — To dążą zrobić na poziomie konstytucyjnym? To znaczy, istnieją zagrożenia dla samej Konstytucji? — Tak. Jedną z takich technologii jest Komisja Konstytucyjna i idea nowej Konstytucji czy jej nowego wariantu. To realne zagrożenie dla istnienia państwa, kiedy zamiast jedynego państwowego języka ukraińskiego będzie drugi rosyjski, kiedy zostanie zmieniona symbolika, unitarny typ państwa itd. Nad tym przedstawiciele reżimu Janukowycza bardzo pracują. Udało im się już zawęzić status języka ukraińskiego poprzez zeszłoroczną ustawę Kiwałowa—Kolesniczenki. Widzimy, jak szybko zachodzi proces deukrainizacji w edukacji, przestrzeni informacyjnej. Siły, które nie mogą pogodzić się z tym, że państwo ukraińskie ma być typu narodowego, i dążą do takiego “przefundowania”. Ale przecież rosyjskojęzyczna Ukraina nie może istnieć jako samodzielne państwo, bardzo szybko przekształci się w zwykłą gubernię Rosji. — Rozdział Konstytucji Ukrainy dotyczący praw człowieka wysoko oceniła społeczność międzynarodowa. Wy, deputowani parlamentu, wtedy, w 1996 roku, bardzo dobrze spisaliście ten rozdział, obroniliście jego postanowienia przy uchwalaniu Konstytucji. Ale czy w pełnym stopniu wypełnia się to, co zadeklarowano? — Problem leży w gotowości władzy do przestrzegania Konstytucji, gotowości samych obywateli do życia według niej. I często niechęć naszej władzy do działania zgodnie z Konstytucją zastępuje się filozofowaniem o jej jakości. Obecna Konstytucja nie wyczerpała swojego potencjału, — oświadczam jako jeden z autorów. I tak samo nie zdjęty z porządku dziennego jest kierunek wsparcia Konstytucji odpowiednimi ustawami. Ale niechęć do życia według Ustawy Zasadniczej rodzi te problemy z prawami człowieka. Weźmy prawa polityczne obywateli... — To znaczy, prawo narodu jako jedynego źródła władzy do zarządzania państwem? — Porozmawiajmy o Radzie Najwyższej, naszym parlamencie. Dzisiaj jest tu 445 deputowanych ludowych. Rada nie jest w pełnym składzie. Pięciu deputowanych nie ma. I nie dlatego, że były jakieś okoliczności siły wyższej, a dlatego, że obecna władza ukradła zwycięstwo tym 5 kandydatom. — Kandydatom opozycji. — Prawie rok ich nie ma w Radzie Najwyższej i nikt nic nie robi. Protokoły głosowania pokazują, że oni naprawdę zwyciężyli. Więc, w końcu, trzeba iść na ponowne wybory. Ale nikt się nie spieszy. A co to oznacza? To, że Rada Najwyższa, Prezydent, inne struktury władzy działają w polu pozakonstytucyjnym. Dzisiaj wiele w działalności parlamentu zostało wyniesione poza takie pole: nieindywidualne głosowania, uchwalanie ustaw bez należytego rozpatrzenia, przy ignorowaniu Ustawy o regulaminie Rady Najwyższej, uchwalanie ustaw “w trybie skróconym”, co pozbawia możliwości usłyszenia innego zdania, zobaczenia węzłowych punktów problemów. Dlatego znowu trzeba mówić o kulturze politycznej i odpowiedzialności. Tak samo możemy mówić o działalności Prezydenta, Gabinetu Ministrów, innych organów władzy. Więc trzeba podnosić kwestię powrotu władzy w pole konstytucyjne. Bo pracować poza Konstytucją — to dezintegrować wolę narodu, a pracować według jedynego prawa — to mnożyć siłę narodu. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Manewry wokół Ustawy Zasadniczej

Leonid Krawczuk: „Ostateczne zmiany do Konstytucji będą jesienią” Zgromadzenie Konstytucyjne planuje ostatecznie zatwierdzić projekt koncepcji zmian do Konstytucji jesienią 2013 roku. O tym poinformował dziennikarzy były prezydent (1991–1994), przewodniczący Zgromadzenia Konstytucyjnego Leonid Krawczuk. „Damy obywatelom, organizacjom społecznym… czas na składanie swoich propozycji. Opracujemy je mniej więcej do września, a wtedy odbędzie się posiedzenie (Zgromadzenia Konstytucyjnego) i wtedy będziemy przekonywać do głosowania za projektem koncepcji (zmian do Konstytucji)” – powiedział L. Krawczuk. Przewodniczący Zgromadzenia Konstytucyjnego zauważył: na razie przedwcześnie wystawiać jakiekolwiek oceny projektom zmian do Konstytucji, ponieważ ostateczny wariant, przyjęty przez Zgromadzenie, może się jeszcze zmieniać i może istotnie się różnić. Ponadto eksprezydent poinformował, że wstępnie pierwsze posiedzenie Zgromadzenia odbędzie się w połowie września. Jednak twierdzić, że wszyscy członkowie Zgromadzenia Konstytucyjnego poprą proponowane zmiany, jest jeszcze za wcześnie – podkreślił L. Krawczuk. Maryna Stawnijczuk: „Zmiany do Konstytucji zostaną dopracowane” Zgromadzenie Konstytucyjne przyjęło za podstawę projekt koncepcji zmian do Konstytucji i planuje dopracować go do jesieni. O tym poinformowała sekretarz Zgromadzenia Konstytucyjnego Maryna Stawnijczuk po posiedzeniu Zgromadzenia Konstytucyjnego 21 czerwca. Jej zdaniem trzeba uogólnić te propozycje, które zostały zgłoszone, w szczególności model parlamentarno-prezydencki, parlamentarny czy prezydencki system zarządzania, a także propozycję dwuizbowego parlamentu. Według słów M. Stawnijczuk do końca października Zgromadzenie Konstytucyjne będzie mogło dojść do tego projektu koncepcji, który zostanie zatwierdzony. Również M. Stawnijczuk nie wykluczyła, że posiedzenie Zgromadzenia może odbyć się wcześniej: może zostać przeprowadzony zespół działań w ramach pracy Zgromadzenia, w szczególności w odniesieniu do projektu dotyczącego ustroju sądów i wymiaru sprawiedliwości oraz innych kwestii. Leonid Kuczma nazwał pracę Zgromadzenia Konstytucyjnego bezsensowną Były prezydent Leonid Kuczma uważa działalność Zgromadzenia Konstytucyjnego za bezsensowną. Powiedział o tym dziennikarzom 21 czerwca. „Wiecie, kiedy trzeba upuścić parę, szuka się takiego przedsięwzięcia, na które wszyscy zwracaliby uwagę, a nie na istniejące problemy. Można wprowadzać zmiany (do Konstytucji) także bez Zgromadzenia Konstytucyjnego” – powiedział eksprezydent. Jego zdaniem trudno oczekiwać, że wszystkie decyzje zgromadzenia zostaną niezwłocznie wprowadzone w życie: „Nie sądzę, żeby to Zgromadzenie Konstytucyjne czy referendum cokolwiek rozstrzygnęły… I tak trzeba będzie przejść przez parlament w sprawie Konstytucji…”. L. Kuczma uważa, że Konstytucji nie należy zmieniać zbyt często, ale jednocześnie wyraził osobiste przekonanie, że Ukraina powinna powrócić do parlamentarno-prezydenckiej formy rządów. Jak wiadomo, Zgromadzenie Konstytucyjne zamierza ostatecznie zatwierdzić projekt koncepcji zmian do Konstytucji jesienią 2013 roku. 17 maja 2012 roku prezydent Wiktor Janukowycz utworzył Zgromadzenie Konstytucyjne jako specjalny pomocniczy organ przy prezydencie. Leonid Krawczuk: „Ustawa o referendum została uchwalona z naruszeniem Konstytucji” Eksprezydent, przewodniczący Zgromadzenia Konstytucyjnego Leonid Krawczuk uważa, że ustawa o ogólnoukraińskim referendum została uchwalona z naruszeniem 13 rozdziału Konstytucji. Zaznaczył również, że jego opinię podziela także Europejska Komisja „Za Demokrację przez Prawo” (Komisja Wenecka), która w swojej opinii wskazała szereg niezgodności tej ustawy z prawodawstwem europejskim. Podkreślił, że wyraził jedynie swoją subiektywną opinię i nie może przewidzieć decyzji całego Zgromadzenia Konstytucyjnego w tej kwestii. „Oznacza to, że należy dopracować ustawę o ogólnoukraińskim referendum, aby odpowiadała obowiązującej Konstytucji” – powiedział Krawczuk. Jak donoszono, Komisja Wenecka uważa, że przyjęcie poprawek do Konstytucji w referendum szkodzi stabilności konstytucyjnej i praworządności. pravda.com.ua

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Żyjemy w imitowanym państwie prawnym

napisanej Konstytucji, jednak w tym kraju wszystko funkcjonuje jak zegarek, a człowiek jest tam chroniony społecznie i ekonomicznie. W Ukrainie tak i nie zbudowano systemu prawnego, który działa na rzecz ochrony człowieka i jego praw, niezależnie od tego, kto sprawuje władzę. Zamiast tego u nas nasilają się formy oligarchicznego feudalizmu, gdy istnieją kliki tych, którzy mogą „dopasowywać” normy prawne do siebie i uchwalać projekty ustaw dla własnego biznesu. U nas posłowie nie wcielają zasady władzy ludu ani pośredniego wyrażania woli narodu, lecz przekształcają się w bonzów, którzy z czasem odgradzają się od narodu. W takim wypadku państwem nie rządzi naród, lecz „wybrani”, którzy jedynie czasem przypominają sobie o „elektoracie”, potrzebnym im po to, by przekonać wszystkich, że wola tych „wybranych” rzekomo wciela wolę narodu. Opinie narodu często nie są brane pod uwagę, a niezależne myślenie staje się pretekstem do sankcji ze strony „państwa”. Można przypomnieć wydarzenia związane z uchwaleniem „ustawy językowej” w sierpniu ubiegłego roku. Masowe protesty nie powstrzymały tej ustawy, która jest w swej istocie antykonstytucyjna, bo działa na rzecz rozbicia Ukrainy. Prezydent obiecał powołać komisję, która miała opracować „poprawki”, jednak do dziś decyzje tej komisji nie zostały przeprowadzone przez Radę Najwyższą. Ten przykład świadczy o tym, że w Ukrainie możliwe są antykonstytucyjne kroki. Gdy państwo potrzebuje ogólnej „aprobaty” ze strony „elektoratu”, wtedy po prostu nie można mówić o społeczeństwie prawnym. W ten sposób gwarantowana jest co najwyżej nieograniczona wolność dla „wybranych”, a głosy kraju nie są brane pod uwagę, ponieważ społeczeństwa prawnego nie ma, a wszystko opiera się na „dobrej” woli prokuratorów. Jednak prokuratorzy i cezarowie, jak świadczy historia, nie zawsze kierują się „dobrą” wolą. Człowiek w takiej przestrzeni nie jest najwyższą wartością. Co to oznacza? Jedynie to, że jeśli jutro huragan zniszczy wasze mieszkanie, nie będzie to oznaczać, iż państwo natychmiast zapewni wam inne lokum. Jeśli zabraknie wam ogrzewania albo wody, proces przywracania zaopatrzenia w wodę i ogrzewania może zająć Bóg wie ile czasu. Człowiek może zostać niewpuszczony do pociągu z absurdalnych powodów. Ogólnie w Ukrainie jest dużo absurdu. I pewnego dnia ten absurd musi się skończyć. Uruchomienie nowych pociągów Hyundai spowodowało przeorganizowanie całej sieci połączeń transportowych między różnymi regionami Ukrainy, co w rezultacie odbiło się na niewygodnych godzinach odjazdów i przyjazdów na wielu trasach. Wiele potrzebnych pociągów po prostu odwołano. To jakieś ogólnopaństwowe „szkodnictwo”, które jednak znajduje uzasadnienie ze strony przedstawicieli Ukrzaliznycji. W Ukrainie wiele antyprawnych innowacji znajduje uzasadnienie, ponieważ żyjemy nie w państwie prawnym, lecz w imitowanym państwie prawnym. Imitacja może być niezwykle doskonała, ale imitacja to zawsze gest przeciwko autentyczności, a więc przeciwko człowiekowi, gest antykonstytucyjny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na podstawie jednej zbrodni — czy to ze strony ukraińskiej, czy to z polskiej — wywodzili emocjonalne, skierowane na zachowanie pielęgnowanej przez wieki bacyla nienawiści między naszymi narodami. „Oderwijmy się od bolesnej przeszłości!” — wzywał we Lwowie Jan Paweł II, zwracając się nie tylko do młodego pokolenia Ukraińców, dzieci i wnuków żołnierzy UPA, ale także do polskiej młodzieży, która zaczęła przejmować się szacunkiem do Ukrainy. Ta młodzież pragnie wnieść w świadomość polskiego narodu genialną ideę Jerzego Giedroycia, który wzywał nową, demokratyczną Polskę do połączenia się z państwem ukraińskim. Jak tylko przyjechałem do Warszawy, wpadła mi w ręce gazeta „Polityka”, gdzie wydrukowano rozmowę z Jerzym Giedroyciem. Na pytanie gazety: „Dlaczego przywiązuje Pan tak wielką wagę do sprawy mniejszości narodowych w Polsce?”, Jerzy Giedroyc odpowiada: „Nasz stosunek do mniejszości narodowych jest taki sam, jak do sąsiadujących z nami narodów — pełen pogardy, wyższości, nieznajomości. Samodzielna Ukraina dla naszej przyszłości jest ważniejsza niż nasze wstąpienie do NATO. Bo bez Ukrainy Rosja nigdy nie będzie mogła stać się imperium. Tymczasem polskie społeczeństwo demonstruje światu, gdzie tylko może, antyukraińską nienawiść”. I właśnie teraz nienawiść do Ukrainy została zademonstrowana w polskim sejmie. Właśnie teraz, kiedy Ukraina zbliża się do wstąpienia do UE, do spełnienia swojego największego marzenia, kiedy tak ciężko ukraińska współczesna władza idzie naprzeciw sprawiedliwym wymaganiom Unii Europejskiej, kiedy Ukraińcy usłyszeli głos prezydenta Polski Komorowskiego w poparciu Ukrainy w kwestii jej upragnionego celu, rozlega się z polskiego parlamentu wezwanie do potępienia zbrojnych formacji ukraińskich nacjonalistów, którzy w 1943 roku rzekomo przeprowadzili ludobójstwo na polskiej ludności na Wołyniu. Skąd powiał tak zimny wiatr, który ma znów zamrozić wszystkie całkiem niedawne przysięgi między rządami, kościołami, obywatelami Ukrainy i Polski, którzy ogłosili: „Wybaczcie nam, a my wam wybaczamy”? Skąd w Polsce, która, wydawało się, już przyjęła fakt istnienia niepodległej Ukrainy, co swego czasu zostało nazwane przez Zbigniewa Brzezińskiego najwybitniejszym wydarzeniem XX wieku, pojawiły się partie, które mają nadzieję znów rozbudzić w Polakach nienawiść do Ukraińców, a w Ukraińcach — nienawiść do Polaków? Znałem i takich w Polsce. Oni nie rozwiązują własnych problemów, „poprawiają” swój dobrobyt, a takich jest wielu. „Zrobimy tak, że ziemia będzie płonąć zdrajcom pod nogami, wyrażając im wszędzie swoją wzgardę i pogardę” — obiecali uczestnicy akcji. I to obecnie jest bodaj jedyny możliwy sposób wpłynięcia na odstępców. Ukrywali swoje nadzieje na to, że odnowiciele starej Rosyjskiej imperium wezmą się za rozrywanie Ukrainy, a przy tym coś może skapnie i Polsce. Śmiałem się z nich. Ja, żartując, mówiłem im: „Jeśli pomożecie komuś rwać Ukrainę, nie zostanie z was nic! Granica między imperiami Wschodu i Zachodu będzie przebiegać przez środek waszych ziem”. I tutaj przypominają mi się słowa Giedroycia: „Jeśli Ukraina połączy się znów z Rosją, my wtedy już jesteśmy całkiem w rosyjskich kleszczach. Trzeba ze wszystkich sił przyciągać Ukrainę do Europy”… * * * Drodzy moi polscy bracia! Ja uznaję, zbrodnia była na Wołyniu, ciężka zbrodnia. Ale to nie było ludobójstwo, a tylko sprowokowany przez okupantów Ukrainy i Polski mściwy rozgardiasz za to, co czyniła królewska, szlachecka, pańska władza przez wieki na ziemiach Ukrainy. Czasy, w których żyjemy — to czasy połączenia i porozumienia między naszymi narodami. Nie mamy prawa ogłaszać żadnego zbrodniczego epizodu z naszej wspólnej historii aktem, który może przekreślić wszystko, co osiągnęliśmy w epoce naszego wspólnego zwycięstwa nad faszystowskimi Niemcami i nad komunistyczną Rosją. Jeśli zaczniemy liczyć ofiary, które poniósł naród polski od ukraińskiej broni, i ofiary, które poniósł naród ukraiński od polskiej broni — zwariujemy. Wzywam was, myślący Polacy, pomyślcie nad tym, komu będą służyć wasze oskarżenia ukraińskiego wyzwoleńczego ruchu zbrojnego, który był okrutny, bo odpowiadał na okrucieństwo? Żyjcie przyszłością, a nie przeszłością, bo z każdej rozdrapanej starej rany nic, oprócz krwi, nie wyjdzie! Wielki Polak, syn Ukrainy Juliusz Słowacki prorokował zmartwychwstanie Ukrainy jako państwa. Pomyślcie, kogo możecie zdradzić dzisiaj. To przecież wasz i nasz prorok Słowacki, to wasz i nasz myśliciel Jerzy Giedroyc, to wasz i nasz duchowy nauczyciel Jan Paweł II, to wasz i nasz wybitny polityk Zbigniew Brzeziński. Ci, którzy występują dzisiaj w Polsce ze strasznym i niesprawiedliwym osądem ukraińskiej wyzwoleńczej broni, powtarzają oszczerstwa naszego wroga. Wroga, który trzysta lat uczył nas nienawidzić Polaków, a teraz wziął się za pouczanie i was, że trzeba znów nienawidzić najbliższego i skruchą przejętego sąsiada. 17 czerwca 2013 roku. m. Kijów „Ukraińska prawda”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Do Polaków

Dmytro PAWŁYCZKO. Drodzy polscy bracia! Będąc ambasadorem Ukrainy w Polsce, przeżyłem niemało szczęśliwych dni, kiedy prezydent Kwaśniewski i premier Buzek, parlamentarzyści, liderzy partii, dziennikarze, księża, literaci, akademicy, przedsiębiorcy, działacze kultury, zwykli napotkani ludzie na ulicach — witali w mojej osobie moje państwo i naród. Rzecz jasna, wyróżniali szczególną uwagą nie mnie, a Ukrainę spośród innych krajów. Kiedy stałem w szeregu ambasadorów dla powitania prezydenta USA, Bush podał mi rękę i przeszedł dalej, podając rękę następnemu ambasadorowi, ale prezydent Kwaśniewski, wskazując na mnie, powiedział: “To ambasador Ukrainy!” Bush odwrócił się do mnie, znowu podał mi rękę, i byłem zmuszony odezwać się do niego kilkoma angielskimi słowami. Kiedy Jan Paweł II poznawał w parlamencie ambasadorów — każdy ambasador wymieniał nie siebie, a swój kraj, — i ja powiedziałem: “Ojcze, reprezentuję Ukrainę”, Papież Rzymski zatrzymał się, zapytał mnie, jak się czuję w Polsce. Przed nikim nie zatrzymywał się pontyfik, tylko przed ambasadorem Ukrainy. Ten wielki bojownik o sprawiedliwość, żywy duch polskiego narodu i chrześcijańskiej światowej wspólnoty rozumiał, że Ukraina jako państwo — to obrona Polski, to ta najświętsza miłość, która powstaje z nienawiści. Kiedy w samochodzie z niebiesko-żółtą chorągiewką przejeżdżałem przez Warszawę i inne miasta Polski, wielu kierowców mijających samochodów machało mi na powitanie rękami, uśmiechało się do mnie. Ja, były uczeń z pierwszej klasy polskiej Jabłonowskiej szkoły, pamiętałem, że moja nauczycielka, pani Weber, zabraniała mi nazywać siebie Ukraińcem. “Zapamiętaj! — mówiła ona, — Tyś Rusin!” I dla lepszego zapamiętania zostawiała na mojej dziecięcej dłoni dwadzieścia uderzeń żelazną linijką. Jestem wdzięczny jej za to, że nauczyła mnie kochać w sobie Ukraińca… Ja pokochałem język polski dopiero wtedy, kiedy zrozumiałem, że on pomaga mi poznawać nie tylko wielką literaturę Polski, ale i cały świat, bo Polacy za czasów komunistycznych mieli możliwość publikować utwory światowych pisarzy, które były zabronione na Ukrainie. Przeczytałem niemało historycznych badań polskich autorów, przestudiowałem dwa tomy Pawła Jasienicy; przybyłem do Polski w randze ambasadora dobrze przygotowany. Postanowiłem napełnić swoją działalność ideami połączenia i porozumienia między ukraińskim i polskim narodami. Poproszono mnie o wystąpienie na otwarciu pomnika wielkiego pisarza Polski Henryka Sienkiewicza, autora antyukraińskiej powieści “Ogniem i mieczem”. Myśleli, że odmówię. Ale byłem rad z tego, że mogłem powiedzieć dobre słowo o tym polskim patriocie, który nawet w tym złośliwym utworze dostrzegł w kozakach ich męstwo i odwagę. Mówiłem o wielkich Polakach, którzy jeszcze w dawnych czasach zrozumieli, że Polska i Ukraina zobowiązane są pomagać sobie nawzajem przeciwko wspólnym wrogom. Wspomniałem, jak kozackie czajki pod komendą pułkownika Konstantyna Wowka pomagały Polakom, królowi Władysławowi IV, bić się przeciwko szwedzkiej flotylli na Morzu Bałtyckim. W swoich wywiadach dla polskiej prasy, w wystąpieniach na różnorodnych spotkaniach z polską społecznością stale powoływałem się na te epizody z ukraińsko-polskiej historii, kiedy Ukraińcy i Polacy byli nie wrogami, a politycznymi i zbrojnymi sojusznikami. Przypomniałem Polakom, że prawie każdy król z dynastii Piastów był żonaty z kijowską księżniczką; że Daniel Halicki był praprawnukiem Bolesława Krzywoustego; cytowałem Piłsudskiego o tym, że bez niepodległej Ukrainy samodzielna Polska jest niemożliwa; przypominałem rok 1920, kiedy pod Zamościem została rozgromiona pierwsza konna armia Budionnego wspólnymi ukraińsko-polskimi siłami. Występowałem przeciwko historykom, którzy wyróżniali jakiś jeden epizod z naszej wspólnej, krwawej ukraińsko-polskiej historii, i na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Tuszkam nie miejsce w Radzie Najwyższej

W Radzie Najwyższej typowymi zjawiskami stały się obecnie zdrada, sprzedajność, podłość, lekceważenie praw i Konstytucji. Kolejny uderzający przykład wywołał oburzenie ludzi i zmobilizował ich do protestu. Nadija KYRJAN, zdjęcia autorki Wiaczesław Kutowyj, deputowany ludowy z 95. okręgu wyborczego, przed wyborami złożył przysięgę: „Biorę na siebie zobowiązanie, że w razie mojego wyboru wstąpię do frakcji »Batkiwszczyna« w Radzie Najwyższej VII kadencji i ani prawnie, ani faktycznie nie wystąpię z niej przez cały okres trwania mandatu nadanego mi przez wyborców”. W razie zmiany pozycji politycznej, głosi dokument, „zobowiązuję się złożyć pełnomocnictwa deputowanego ludowego Ukrainy”. Tekst przysięgi z 30.07.2012 roku z podpisem Kutowego rozdawano podczas akcji wszystkim chętnym przy Radzie Najwyższej. „Złóż mandat, tak jak obiecałeś!” — żądają wyborcy 95. okręgu. Wyszli na wiec z transparentami: „Politycznym łajdakom — polityczne śmietnisko”, „Kutowy, ile milionów kosztuje honor i godność deputowanego?”, „Polityczne dziwki i tuszki — pomocnicy kryminalnego reżimu”, „Tuszkom nie miejsce w Radzie Najwyższej” i tym podobne. Żądania wyborców ogłosiła Olena Bebeszko, członkini biura Kijowskiej Organizacji Obwodowej Wszechukraińskiego Zjednoczenia „Batkiwszczyna”. Powiedziała, że w rzeczywistości wygrał nie Kutowyj, lecz zespół agitatorów, którzy w trudnych warunkach, mimo pogróżek, zastraszania i tym podobnych, chodzili od drzwi do drzwi, agitując za Kutowym. Pracował na niego także autorytet „kruchej kobiety, która obecnie jest przykuta do łóżka i przebywa w więzieniu za swoje przekonania polityczne”. Na wiecu padło wiele gorzkich słów o podłym czynie deputowanego. Jeszcze więcej i ostrzej usłyszałby on (i jeszcze usłyszy) w miasteczkach Bojarka, Wyszniwe, Irpień i wielu wsiach rejonu kijowsko-światoszyńskiego. „Tuszkowanie” jest zjawiskiem haniebnym, a niestety wciąż rozpowszechnionym. Do akcji przyłączyła się mieszkanka obwodu kirowohradzkiego, oburzona postępowaniem i czynami niesławnych deputowanych Tabałowych. Jednym z najważniejszych żądań protestujących było natychmiastowe uchwalenie ustawy o odwoływaniu z rad wszystkich szczebli deputowanych, którzy nie wykonują poleceń wyborców, a jedynie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Internet jako obiekt nadużyć zbliża się do narkotyków kannabinoidowych — haszyszu, marihuany i tym podobnych. W poszczególnych przypadkach materiały przestrzeni informacyjnej prowadzą do śmiertelności dzieci poprzez popełnianie przez nieletnich samobójstw. Tak, tylko w obwodzie czerkaskim fascynacja grą „psi odlot” spowodowała 12 samobójstw wśród nieletnich. Szczególny niepokój budzi podłoże seksualne przestrzeni informacyjnej, w szczególności zalew wyskakujących banerów na stronach informacyjnych, które przy próbie ich zamknięcia przekierowują użytkownika na stronę pornograficzną, sex-shopu lub narzucają konsumentowi towary i usługi (w tym również usługi o charakterze seksualnym). Obecnie należy również stwierdzić wytwarzanie i rozpowszechnianie literatury dla dzieci dotyczącej kwestii płci i seksu bez atestu i świadectwa Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. Jednak w odróżnieniu od przemocy, gruntowne badania wpływu produktów informacyjnych o charakterze seksualnym na Ukrainie nie istnieją. Badanie przeprowadzone w 2004 roku przez amerykańską korporację RAND potwierdziło, że wysoki poziom informacji o charakterze seksualnym w przestrzeni informacyjnej jest w stanie doprowadzić do wcześniejszego rozpoczęcia życia seksualnego przez nastolatków. Tak, na Ukrainie już ponad 10% 13—14-letnich uczniów ma własne doświadczenia seksualne, a wśród 15—16-letnich studentów pierwszego roku szkół zawodowych jest to 45%. Przy tym w latach 2002—2006 wiek rozpoczęcia życia seksualnego większości młodzieży uczniowskiej spośród tych, którzy mieli to doświadczenie, zmniejszył się z 15 do 14 lat, co ogólnie ilustruje zmianę orientacji wartości w społeczeństwie, pogorszenie zdrowia fizycznego dorastającego pokolenia, degradację rodziny jako instytucji społecznej. Zatem polityka programowa większości firm radiowo-telewizyjnych nie tylko nie zaspokaja artystyczno-estetycznych gustów odbiorców, ona apeluje głównie do instynktów biologicznych, narzuca orientacje konsumpcyjne, deformując zasady moralno-etyczne u dzieci i młodzieży Ukrainy. Na antenie krajowych kanałów telewizyjnych przeważają programy rozrywkowe, filmy fabularne oraz reality show, które demonstrują niemoralne zachowanie, zawierają wulgarny język oraz sceny przemocy. Należy podkreślić brak programów państwowych w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa informacyjnego dzieci, systemowych badań nad wpływem produktów informacyjnych na rozwój psychologiczny nastolatków. Podsumowując powyższe, należy zaznaczyć, że działalność organów władzy państwowej oraz społeczeństwa powinna być skierowana na organizację wszechstronnego przygotowania dzieci i młodzieży do bezpiecznej i efektywnej interakcji z przestrzenią informacyjną, kształtowanie u nich świadomości medialnej zgodnie z ich wiekowymi i indywidualnymi cechami. Wasyl KOSTYCKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Jak wychowują media, czyli problemy moralno-etyczne bezpieczeństwa informacyjnego dzieci

Dokończenie. Początek na str. 1. Niejednokrotnie do reklamy napojów alkoholowych wykorzystuje się wizerunki młodych, odnoszących sukcesy, atrakcyjnych ludzi, którzy podczas wypoczynku spożywają napoje alkoholowe, narzucając konsumentom nie tylko produkt, ale także określony sposób zachowania w społeczeństwie — wypoczynek z obowiązkowym spożywaniem napojów alkoholowych. Przy tym, według danych WHO, Ukraina jest absolutnym liderem wśród 40 krajów Europy pod względem liczby nastolatków w wieku 11–15 lat, którzy regularnie spożywają alkohol. Ogółem około 40% ukraińskich nastolatków w wieku od 14 do 18 lat spożywa alkohol, na drugim miejscu jest Izrael — 28%. Rosja zajmuje 15. miejsce. Należy zaznaczyć, że Komisja Narodowa prowadzi systematyczny monitoring audycji dziecięcych na ogólnokrajowych kanałach telewizyjnych. Wyniki analizy monitoringu świadczą, że obecność programów dziecięcych w ramówce nie zawsze jest wskaźnikiem dostępności tego kontentu dla młodych widzów. W szczególności największe zagęszczenie transmisji audycji i filmów dla dzieci przypada na przedział czasowy od 4 do 8 rano. W wieczornym czasie największej oglądalności programy przeznaczone dla młodszych uczniów i przedszkolaków na ukraińskich kanałach telewizyjnych prawie nie są emitowane. W ten sposób przedszkolaki i młodsi uczniowie po godzinie osiemnastej zmuszeni są oglądać produkt telewizyjny zorientowany na dorosłych konsumentów. Ponadto programów dziecięcych własnej produkcji na kanałach ogólnokrajowych jest niewiele. Należy odnotować dominację kreskówek nad programami. Komisja Narodowa niejednokrotnie stwierdzała naruszenia wymogów artykułów 6, 28, 62 Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii” (używanie wulgarnych słów i wyrażeń), transmisję żartów i anegdot o tematyce seksualnej w porze dziennej na antenie radiowej. Takie naruszenia stanowią wyzwanie dla etykiety językowej młodego człowieka. Należy stwierdzić dominację informacji z elementami okrucieństwa i przemocy w przestrzeni informacyjnej, co kształtuje zjawisko takie jak przemoc medialna, której formami są: • propaganda i nawoływanie do przemocy, w tym na tle etycznym; • detalizacja („smakowanie”) przemocy — zarówno działań sprawcy, jak i cierpień ofiary; • pozycjonowanie przemocy jako normy życia codziennego (na przykład tworzenie pozytywnego wizerunku okrutnego, ale sprawiedliwego bohatera); • demonstracja technologii przestępstw kryminalnych (wytwarzanie broni, przygotowywanie mieszanek narkotykowych w warunkach domowych itp.); • propagowanie tolerancji wobec przemocy, a tym samym „rozmywanie” postaw walki z nią, przeciwdziałania jej itp. Taka przemoc medialna jest rozpatrywana jako forma nacisku psychologicznego na myśli, emocje, uczucia jednostek, uczenie i zmuszanie ich do myślenia, odczuwania, postępowania i obawiania się czegoś w określony sposób, a także popychanie ich do określonych wniosków i zachowań. Według wyników monitoringu przeprowadzonego przez Centrum Innowacji Naukowo-Edukacyjnych i Monitoringu jednego z centralnych kanałów ukraińskiej telewizji, w ciągu 7 godzin emisji zarejestrowano: 17 scen morderstw (ponad 7% czasu), 11 scen przemocy (prawie 5%), 3 sceny erotyczne (około 1,5%), 3 spoty reklamowe gier internetowych (około 1,5%), co stanowi ponad 2 godziny emisji telewizyjnej. Dane badania socjologicznego kandydata nauk psychologicznych O. Drozdowa (Instytut Psychologii im. H. S. Kostiuka NAPN Ukrainy) świadczą, że 58% młodzieży pragnie kopiować zachowanie bohaterów telewizyjnych, głównie z filmów zagranicznych, a 37,3% młodzieży jest gotowych dopuścić się działań niezgodnych z prawem, biorąc przykład z bohaterów telewizyjnych. Autorzy badania przeprowadzonego w latach 80. w USA wśród skazanych przestępców ujawnili następujące fakty: 63% skazanych przestępców oświadczyło, że popełnili przestępstwo, kopiując bohaterów telewizyjnych, a 22% przejęło z filmów telewizyjnych „technologię” przestępstwa. Wszystko to warunkuje wysoki poziom przestępczości w społeczeństwie, w tym wśród nastolatków. Według informacji MSW Ukrainy, zarejestrowano przestępstw popełnionych przez nieletnich lub z ich udziałem: w 2009 roku — 15 445; w 2010 — 17 342; w 2011 — 17 846; według stanu na 20.11.2012 roku — 14 238. Na podstawie badań eksperckich przeprowadzonych w 2012 roku przez Komisję Narodową można stwierdzić, że coraz bardziej zorientowane na przemoc stają się gry komputerowe. Sfera gier wideo rocznie przynosi zysk w wysokości 10 mld dolarów USA. W corocznym raporcie, opublikowanym przez Narodowy Instytut Mediów i Rodziny, podkreśla się, że w niektórych grach wideo obecne są już sceny kanibalizmu. Według doniesień Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego większość badań dotyczących przemocy i gier wideo jest zgodna co do istnienia pewnego związku między agresywnym zachowaniem dzieci a grami komputerowymi z elementami przemocy. Takie badania wykazują, że przestępcy, którzy dopuszczają się przemocy w grach wideo, w 73% przypadków pozostają bezkarni. A to ogólnie uczy młodzież wykorzystywania przemocy jako skutecznej metody rozwiązywania problemów. W warunkach rozwijającego się społeczeństwa informacyjnego przestrzeń internetowa zajmuje obecnie najważniejsze miejsce w procesie socjalizacji nastolatków. Według wyników badania Instytutu Psychologii Społecznej i Politycznej Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, które objęło ponad 2 800 uczniów, większość uczniów (86%) korzysta z Internetu prawie codziennie, a tylko 4% z nich nie korzysta z Internetu wcale. Przy tym średnio na dobę młodzież poświęca na korzystanie z Internetu 4 godziny. Jak twierdzą psycholodzy, u uczniów korzystanie z Internetu wykazuje wyraźną tendencję do czerpania przyjemności, a w mniejszym stopniu do kształtowania zrozumienia istoty kontentu internetowego, celu jego rozpowszechniania, podtekstu, kształtowania umiejętności selekcji i oceny kontentu. Podczas prowadzenia badania interakcji uczniów z Internetem naukowcy stwierdzają fakt nadmiernego zaufania do Internetu wśród młodzieży szkolnej. W szczególności dzieci nieustannie narażają się na niebezpieczeństwo, gdy zostawiają swój numer telefonu komórkowego (46%), adres domowy (36%), osobiste zdjęcia (51%) lub komunikują się z całkowicie nieznajomymi ludźmi, którzy mogą je obrazić, upokorzyć, oszukać, zaszkodzić moralnie lub fizycznie. Zdaniem psychologów przestrzeń informacyjna prowadzi do przejścia znacznej części społeczeństwa do stanu tele-narkomanii, uzależnienia wirtualnego, kiedy potrzeba przeradza się w bezmyślny nawyk. Specjaliści Państwowego Zakładu „Instytut Neurologii, Psychiatrii i Narkologii NAMN Ukrainy” twierdzą, że co piętnasta osoba (6,54%), która ma doświadczenie w pracy w Internecie, nabywa od niego uzależnienie już w wieku nastoletnim. Według tego wskaźnika

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

List pierwszy Muzeum w rusztowaniach Muzeum w rusztowaniach

W przededniu obchodów 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki redakcja „Słowa Proświty” rozpoczyna projekt „Listy z muzeów Tarasa Szewczenki”. Zaczynamy od stolicy. Zapraszamy czytelników do włączenia się. Przebywając w stolicy Ukrainy, przede wszystkim należy odwiedzić Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki. Wszak właśnie tutaj przechowywana jest przeważająca większość spuścizny malarskiej Wielkiego Kobziarza, która wchodzi w skład złotego funduszu światowej kultury. Kolekcja muzeum formowała się przez 150 lat i obecnie liczy ponad 85 tysięcy eksponatów, z których do głównego funduszu należy 34 tysiące. Najcenniejsza jej część jest prezentowana w stałej ekspozycji muzeum. Zachwyceni wyrafinowanymi pracami artystycznymi Szewczenki, zwiedzający mówią, że Narodowe Muzeum to Kijowski Ermitaż, choć nieco ograniczony pod względem powierzchni wystawowych. Dzisiaj na stronie internetowej muzeum (museumshevchenko.org.ua) można wirtualnie pospacerować po jego salach, szczegółowiej poczytać o Szewczence i jego twórczości, o funduszach muzeum, historii ich formowania i ekspozycji, przejrzeć elektroniczne archiwum i dowiedzieć się, jakie wydarzenia mają miejsce w placówce muzealnej. We współczesnym świecie gwarancją sukcesu i pewnością popularności jest posiadanie wysokiej jakości reprezentacji w Internecie. W przypadku muzeum jest to również zwiększenie liczby zwiedzających, którzy pragną zobaczyć arcydzieła sztuki na własne oczy. O sukcesach w pracy naukowej, innowacjach w pracy oświatowej rozmawialiśmy z dyrektorem muzeum Dmytrem Wasylowyczem Stusem. Niedawno na stronie Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki pojawiła się informacja, że w muzeum rozpoczynają się prace przygotowawcze do renowacji, remontu i możliwej rekonstrukcji. Obecne prace remontowo-konserwatorskie odbywają się w ramach przygotowań do obchodów 200-letniego jubileuszu urodzin Tarasa Szewczenki w 2014 roku, zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy nr 257/2012 z dnia 11.04.2012 r. „O dodatkowych środkach przygotowania i obchodów 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki”. Zatem zaczynamy wywiad z Dmytrem Stusem od nieuniknionego pytania o problemy, z powodu których konieczne jest przeprowadzenie remontu, o to, czy finansowanie prac jest wystarczające, czy zwracano się wcześniej do kierownictwa państwa z propozycjami dotyczącymi rekonstrukcji budynku? — To, że pomieszczenia muzeum, i nie tylko one, są obecnie w stanie krytycznym, wiadomo od dawna. Po 4—5 miesiącach od momentu, gdy 1,5 roku temu zostałem dyrektorem muzeum (maj—czerwiec 2012 roku), wykwaterowałem pracowników z pomieszczeń zaatakowanych przez grzyb. A to całe piętro naszego skrzydła. Zrobiliśmy również zdjęcia poszczególnych magazynów, pomieszczeń i przekazaliśmy je Prezydentowi, Premierowi, podnieśliśmy kwestię tego, że w takim stanie niemożliwe jest podchodzenie do świętowania 200-lecia Tarasa Szewczenki — po prostu będzie wstyd. Zgodnie z Rozporządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 309-r z dnia 20.05.13 r., na prace remontowo-konserwatorskie w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki przeznaczono 27,2 mln hrywien. Za te środki planuje się przeprowadzić prace z hydroizolacji fundamentów, rekonstrukcję systemu ogrzewania, wentylacji, sygnalizacji ochronnej i przeciwpożarowej, przeprowadzić kapitalny remont dachu i odpływów wody. Szczególnej uwagi wymaga fasada głównego korpusu Muzeum — zabytku architektury XIX wieku. Główne problemy to nadmierna wilgotność i brak wentylacji, które stały się chroniczne. Powstały one w wyniku niskiej jakości wykonania prac przy instalacji hydroizolacji ścian podczas ostatnich remontów w 1989 i 2004 roku. Stało się to przyczyną utraty pasa gipsowo-wapiennego tynku na całej długości fasady, niszczenia sztukaterii na ścianach budynku Muzeum oraz pod balkonami, naruszenia reżimu przechowywania materiałów w magazynach zbiorów, które znajdują się w pomieszczeniach piwnicznych. W konsekwencji — powstanie warunków nieakceptowalnych dla pracy pracowników w wewnętrznych pomieszczeniach roboczych skrzydła roboczego, co wymusiło przeniesienie pracowników naukowych i personelu technicznego Muzeum na drugie piętro skrzydła latem 2012 roku, gdzie obecnie pracują w słabo przystosowanych dla takiej liczby osób pokojach. Mówi dyrektor muzeum: — Podczas wydarzeń, które odbywają się w muzeum, temperatura w ciągu pół godziny podnosi się o 8—10 stopni — w muzeum brakuje systemów wentylacji, klimatyzacji; konieczne jest przeprowadzenie szeregu prac — wykonanie hydroizolacji, odnowienie systemów wentylacyjnych, stworzenie odpowiedniej klimatyzacji dla zbiorów, w części sal stworzenie możliwości utrzymywania reżimu temperaturowo-wilgotnościowego, aby nie było wahań temperatury większych niż 1—2 stopnie, aby w normalnym stanie była wilgotność w pomieszczeniu. Dzisiaj o czymś takim możemy nawet nie marzyć. W konsekwencji — zwiedzający muzeum jest pozbawiony możliwości oglądania oryginalnych dzieł, prawie nie są one wystawiane. Jeśli mówić o malarstwie i grafice, oryginały przechowywane są w magazynach, do których nie ma dostępu ludzi. Równolegle chcę zwiększyć pomieszczenia magazynowe, bo chronicznie ich brakuje, i stworzyć normalne warunki do pracy ludzi — chociażby po 5—6 metrów kwadratowych na jednego pracownika naukowego. Do dzisiaj w ekspozycji prezentowana była niewielka część tych dokumentów, które są przechowywane w muzeum. Większość materiałów była dostępna tylko naukowcom, aspirantom itp. A wśród tych dokumentów są unikatowe: dzieła z czasów życia autora z autografami („Hajdamacy”), księga metrykalna, raport do Akademii Sztuk Pięknych z 22 marca 1845 r. itp. Wszystkie te dokumenty mają ograniczony termin przechowywania, są zszyte w akta i nie są rozszyszywane. — Czy nie boi się Pan, że na czas świętowania 200-lecia Tarasa Szewczenki Muzeum będzie stało w rusztowaniach, jak swego czasu było w Kaniowie, i ludzie nie będą mieli możliwości go odwiedzić? — Ja niczego się nie boję. Co zostanie zrobione, to zostanie zrobione. Jubileusz, Dekrety Prezydenta stały się podstawą, która pomogła ruszyć z miejsca problem, który z różnych przyczyn nie był rozwiązywany przez wiele lat. To zastarzała bolączka. U nas pół roku zeszło na to, żeby zebrać niezbędne dokumenty, zrozumieć, w jakim stanie znajdują się pomieszczenia muzeum, i zacząć bić na alarm. Mam nadzieję, że globalne problemy budynku zostaną rozwiąza-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Sprostowanie

nie. A czy zdążymy, czy nie zdążymy odnowić ekspozycję, znaleźć środki na zakup nowoczesnego sprzętu technicznego — te pytania będą rozstrzygane bezpośrednio przed jubileuszem. Ale dla muzeum, dla jego rozwoju najważniejsze jest zainwestowanie pieniędzy i rozwiązanie jego globalnych problemów (ścian, budowli inżynieryjnych). Jestem przekonany, że do 200-lecia rozwiążemy główne zadania muzeum — zachowanie eksponatów w odpowiednich warunkach, ekspozycja oryginałów prac Szewczenki, komfortowy mikroklimat. Jakie będzie wyposażenie techniczne — to inna kwestia. Póki co koledzy z Rosji i Europy mówią, że Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki to prawdziwe muzeum XIX wieku. Trzeba doprowadzić do porządku także Dom-Muzeum T. H. Szewczenki w zaułku Szewczenki, trzeba wreszcie podłączyć ogrzewanie do chaty na Priorce, która przez wszystkie te lata funkcjonuje bez niego. Zimą ubiegłego roku przywieziono tam tylko grzejnik olejowy. Wierzę, że znajdą się ludzie, którzy pomogą nam sobie z tym poradzić, bo tylko środkami państwowymi tych problemów nie rozwiążemy. A Narodowe Muzeum, myślę, w ogóle nie będzie zamykane, nawet podczas remontu, być może ekspozycję skrócimy. Może drugie piętro trzeba będzie zamknąć na miesiąc. Pierwsze piętro, mam nadzieję, będzie pracować stale, mamy zaplanowany duży program. Szanowna Redakcjo! Jestem stałą czytelniczką Państwa gazety. Przeczytawszy artykuł Borysa Manżeli (m. Sumy) „Dwie miłości Tarasa Szewczenki. Na 170-lecie pierwszej podróży na Sumszczyznę” w numerze 23 (712) z 13–19 czerwca 2013 r., mam trzy istotne uwagi: 1. Pod portretem Marii Maksymowycz napisano: „Taras Szewczenko. Portret Warwary Repninej. 1859”. To jest pierwszy błąd. 2. W ostatniej kolumnie, drugi akapit w nawiasie napisano: „Z listu księżniczki W. M. Repninej do swojego spowiednika Sz. Engorna” — nie Engorna, a Eynara. To jest drugi błąd. 3. Nazwisko szwajcarskiego malarza Josepha Gornunga podano jako Gornuncza. To jest trzeci błąd. Moje życzenie: ci, którzy oddają wam do druku swoje teksty, powinni konsultować się z szewczenkoznawcami, a redaktorzy bardziej odpowiedzialnie odnosić się do słowa drukowanego. Życzę Państwa gazecie rozkwitu, a jej pracownikom zdrowia i sukcesów dla dobra naszego kraju. Z poważaniem Ninel Kołoskowa 17.06.2013 r. Szukamy możliwości opracowywania nowych wycieczek, nowego typu pracy z odwiedzającym. W szczególności najpopularniejszą jest wycieczka-gra, podczas której dzieci dzielą się na drużyny, przechodzą wycieczkę, a następnie, odpowiadając na pytania, układają puzzle. Obecnie nasi specjaliści opracowują jeszcze jedną wycieczkę — nakładamy Szewczenkę na geografię, czyli odbywa się nauka i poznawanie Ukrainy, miejsc, w których bywał Szewczenko, poprzez jego biografię. Aktywnie prowadzona jest praca z wolontariuszami. Nasi pracownicy pracują z młodzieżą, a licealiści i studenci sami oprowadzają wycieczki dla swoich rówieśników. Ale to na poziomie eksperymentu, gdyż to wszystko to dodatkowe obciążenie. Budżet nie ma środków na taką pracę i nie mogę tego wymagać od ludzi. Ale robi się to z entuzjazmu i, moim zdaniem, robi się bardzo dużo. Jednak nie warto liczyć na to, że entuzjazm będzie stale. Nie mam takich złudzeń. Mam nadzieję, że uda się pod to pozyskać jakieś granty, a jeśli nie — będziemy mieli doświadczenie, opracowania metodyczne i będziemy czekać, kiedy zmieni się stosunek do kultury, do Szewczenki, do ważności tego typu pracy w państwie. Ciąg dalszy nastąpi. Rozmawiał Jewhen BUKET Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKA Od redakcji: Szanowna Pani Czytelniczko! Wyrażam Pani szczerą wdzięczność za uwagę poświęconą naszej gazecie. Wskazane przez Panią błędy rzeczywiście zostały popełnione przy przygotowywaniu materiału przez autora Borysa Manżelę oraz pracownika redakcji Jewhena Buketa, który zlekceważył pierwszą zasadę dziennikarza: starannie sprawdzić wszystkie imiona i daty, przygotowując publikację do druku. Przepraszam czytelników gazety i proszę o wzięcie tej publikacji pod uwagę. Z poważaniem Redaktor naczelny Lubow Hołota

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Zaporoscy proświcianie podsumowali swoją pracę

Halina JEHOROWA, sekretarz odpowiedzialna ZOO WUT „Proświta” im. T. H. Szewczenki Zdjęcie Mychajła MISZYNA naukowo-edukacyjne centrum „Akademia Siczowa”. Wyniki konferencji opublikowano w zbiorze materiałów konferencyjnych, który został rozprowadzony w bibliotekach i placówkach oświatowych obwodu. W czerwcu i lipcu 2012 r. podjęto próbę przeprowadzenia akcji poświęconej obronie języka ukraińskiego: rozstawiono „Namiot informacyjny” na znak protestu przeciwko przyjęciu tak zwanego „językowego prawa” Kiwałowa-Kolesniczenki. Zarówno za pierwszym, jak i za drugim razem władze cynicznie zerwały przeprowadzenie pokojowego wydarzenia. Działalność wydawnicza W wydawnictwie ZOO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki ujrzały światło dzienne dziesiątki książek: coroczny zbiór poetycki — almanach „Dnieprowe progi”, do którego weszły utwory autorów z Kraju Zaporoskiego; zbiór „Pory roku” dla dzieci szkół zaporoskich i bibliotek dziecięcych, opracowany przez członków klubu „Literackie wieczornice”; „Wybuch: dziennik magicznych rozmyślań”, „Jak nam urządzić Ukrainę” O. Tkaczenki (2012), monografia „Petro Rebro” O. Stadniczenko. Wydrukowano poezję T. Szewczenki, P. Tyczyny. Klub „Literackie wieczornice” stale przeprowadza prezentacje nowych wydań oraz wydarzenia świąteczne. Wymiana doświadczeń między regionami Związek aktywnie wymienia się doświadczeniami z regionami. Delegacje zaporoskich prośwician na czele z przewodniczącym związku oraz chór proświciański „Zaporoscy kozacy” w ciągu ostatnich kilku lat odwiedzili Zakarpacie, Iwano-Frankowszczyznę (z okazji 350-lecia miasta Frankowska), obwód tarnopolski, Lwowszczyznę — z tygodniowymi koncertami charytatywnymi w celu zebrania środków na postawienie pomnika T. Szewczenki w Zaporożu. I sami zaporożcy chętnie korzystając z prawa, które daje przewodniczącemu Statut „Proświty”, Ołeh Tkaczenko zaproponował delegatom nowy skład Zarządu, a mianowicie: Zynowij Partyko (profesor, KPU), Halina Jehorowa (sekretarz odpowiedzialna ZOO WUT „Proświta”), Mykoła Łybydenec (wykładowca ZMNU), Mychajło Kałyniak (bractwo żołnierzy), Wiktor Hudź (profesor, Melitopol), Anatolij Zawhorodnij (artysta), Ołeksandra Szewczenko (koordynatorka i solistka chóru ludowego „Zaporoscy kozacy”), Anatolij Szeremet (ataman Młodej Siczy), Jewhen Iwanenko (zastępca dyrektora Kolegium Elektrotechnicznego), Wasyl Tymczyna (honorowy proświcianin), Natalia Kuzniecowa (psycholog, poetka), Pyłyp Juryk (pisarz, członek Związku Pisarzy Ukrainy). Konferencja większością głosów zatwierdziła zaproponowany skład Zarządu. Wybrano delegatów na zjazd Towarzystwa „Proświta”, który odbędzie się we wrześniu 2013 roku, oraz przyjęto apel do delegatów zjazdu w sprawie aktywizacji pracy „Proświty” na następny okres. Konferencja zatwierdziła skład grupy roboczej ds. obchodów 20 lipca 2013 roku 170. rocznicy pobytu Tarasa Szewczenki na Zaporożu. Działalność proświciańska oddziałów rejonowych W obwodzie aktywną pracę prowadzi oddział „Proświty” rejonu hulajpilskiego. Warto odnotować działalność prośwician Bohdana Burbury (ksiądz świątyni Świętego Pokrowa UCP KP) oraz przewodniczącego związku rejonowego Wasyla Korostylowa, który występuje z wykładami skierowanymi na odrodzenie, obronę i zachowanie ukraińskiej kultury i duchowości. Warto odnotować pracę Berdiańskiego związku miejsko-rejonowego, przewodniczący oddziału W. Pyłypenko. Oddział przygotował i przeprowadził dwa zakrojone na szeroką skalę wydarzenia: 1) odsłonięcie tablicy pamiątkowej pisarzowi, działaczowi społecznemu, etnografowi T. Zińkiwskiemu na budynku szkoły średniej nr 9; 2) publiczne bratanie uczestników II wojny światowej: żołnierza UPA (członek OUN) M. O. Choliawki i Armii Radzieckiej O. H. Chomenki, które odbyło się w centrach wychowania narodowo-patriotycznego. Oddział drukuje się w prasie lokalnej, w szczególności w „Piwdennej zori” (miesięcznym kalendarzu historycznym). Wytrwale prowadzona jest działalność oświatowa w rejonie primorskim, gdzie przewodniczącym jest W. Kornijenko, nagrodzony za aktywną pracę patriotyczną odznaką rady rejonowej i administracji rejonu „Za rozwój rejonu primorskiego”, medalem „Proświty” „Budowniczy Ukrainy”. Ożywiła się praca oświatowa w Nogajskim Kolegium Rolniczym. Dzięki utalentowanym wykładowcom i wychowawcom, mistrzom pracy pedagogicznej L. M. Łychtar (nauczycielka języka ukraińskiego i literatury), Je. I. Smakowskiej (nauczycielka historii i prawoznawstwa) w kolegium stale przeprowadzane są treściwe wydarzenia patriotyczne, wieczory literackie, dyskusje, koncerty. Brzmią ukraińskie słowo i pieśń. W Bibliotece Rejonowej w Primorsku już drugi rok działa muzyczna salonik poetycki, odbywają się wieczory literackie, autorskie oraz spotkania z ciekawymi ludźmi, poetami: O. Dmytrenko, M. Chadżyjskim, M. Słabous, W. Kornijenkiem, bibliografem I. S. Sydorenką. Melitopolski, Tokmacki, Nowomykołajiwski i wiele innych oddziałów miejskich i rejonowych, w szeregach których znajdują się setki prośwician, codziennie bezinteresownie niosą ukraińskie słowo, krok po kroku odradzając naród, budując ukraińską Ukrainę. Zaporoski Związek Obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki ma nadzieję na współpracę i aktywny udział każdego w pracy „Proświty”. Wzywamy Ukraińców: „Wstępujcie w szeregi „Proświty”! Wspierajcie inicjatywy Towarzystwa. Jesteśmy pewni: codzienna żmudna praca wszystkich prośwician w budowaniu Wielkiej Ukrainy uzasadni nadzieje Ukraińców na drodze do godnego życia. Odbyła się kolejna sprawozdawczo-wyborcza konferencja Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Na konferencję przybyło 58 delegatów. Członkowie Proświty wysłuchali sprawozdania przewodniczącego oraz członków Zarządu za okres od października 2009 roku do czerwca 2013 roku. Po burzliwej dyskusji uczestnicy konferencji ocenili pracę przewodniczącego Olega Tkaczenki oraz Zarządu Zaporoskiego Oddziału Obwodowego jako zadowalającą. Na kolejne cztery lata przewodniczącym zaporoskiej „Proświty” jednogłośnie wybrano Olega Walentynowycza Tkaczenkę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

W awangardzie narodu

Ołeh TKACZENKO, przewodniczący ZOO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Dzisiaj to właśnie „Proświta”, która stoi na fundamentach budowania państwowości Ukrainy, skupia wokół siebie świadomych Ukraińców. Jej bronią jest Słowo. Ostre słowo wielkiego Kobziarza, proroka ukraińskiego narodu Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, słowo tytanów ducha Iwana Franki i Łesi Ukrainki, słowo dziesiątek tysięcy przedstawicieli ukraińskiej inteligencji, tych, którzy we wszystkich czasach niosą społeczeństwu dobro i wieczność, którzy inspirują do wielkich dokonań w imię Ukrainy. Głównym celem działalności Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki jest patriotyczne wychowanie ludności regionu, wspieranie utrwalania języka ukraińskiego, ukraińskiej idei narodowej, osiągnięcie jedności ukraińskiego narodu, utrwalenie i wzmocnienie Soborowości państwa ukraińskiego. Pomimo trudności, zaporoska „Proświta” stale przyciąga w swoje szeregi nowych członków. Ogółem na dzień 20 maja 2013 r. liczba członków „Proświty” wynosi 1123; liczba nowych członków „Proświty” — 213; liczba ogniw podstawowych — 28; liczba nowo utworzonych ogniw — 11; liczba zjednoczeń rejonowych — 14; liczba zjednoczeń miejskich — 5; liczba członków zbiorowych — 4. Dzisiaj Zaporoskie Obwodowe Zjednoczenie „Proświty” posiada pomieszczenie w centrum miasta, we własnym biurze mieszczą się zarząd, biblioteka oraz wydawnictwo „Dniprowi porohy”. Ogólne przedsięwzięcia proświtańskie. Ukraińska świetlica posiada osobny dwupokojowy lokal w centrum miasta. W Ukraińskiej świetlicy działają: klub „Ukraińska rodzina”, w ramach którego co roku w Dzień ukraińskiego kozactwa 20 marca odbywają się obchody dnia urodzin Iwana Mazepy, festiwal pieśni kozackiej; klub literacki „Literackie wieczornice” dwa razy w miesiącu zbiera poetów zaporoskiego kraju oraz kinoklub „Swiatosław”, w ramach którego przeprowadzany jest przegląd filmów o kierunku kulturalno-patriotycznym, odbywają się przedsięwzięcia proświtańskie, obchody i uroczystości. Już dawno stała się tradycją organizacja i przeprowadzanie przez ZOO „Proświty” uroczystego świątecznego pochodu z okazji rocznicy Niepodległości Ukrainy. Dla popularyzacji ukraińskiej pieśni przez kilka miesięcy z rzędu prowadzono akcję „Śpiewajmy razem ze wszystkimi” z ludowym chórem ZOO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki „Zaporoscy Kozacy”. Tradycyjnie w majowe dni zbieramy się we wsi Skelky, gdzie zaporoska „Proświta” z sukcesem przeprowadza obwodowy festiwal dziecięcej sztuki chóralnej „Śpiewający Step”. Odbyły się już trzy festiwale, pracujemy nad przygotowaniem i przeprowadzeniem czwartego. Przedsięwzięcia patriotyczne. Co roku przeprowadzamy masowe przedsięwzięcia patriotyczne, poświęcone Dniu Zjednoczenia narodu ukraińskiego, uczczeniu bohaterów poległych pod Krutami. Regularnie zbiera się rada koordynacyjna przedstawicieli szerokiej opinii publicznej oraz organizacji społeczno-politycznych, forum sił demokratycznych Zaporoża. Rozumiejąc wagę tego, że ziemia o przeznaczeniu rolniczym powinna być wyłącznie własnością ludową, państwową, zaporoska „Proświta” stała się organizatorem i uczestnikiem utworzenia „Komitetu ochrony ojczystej ziemi”. W lutym 2011 roku przeprowadzono wieczór charytatywny na wsparcie więźniów politycznych-nacjonalistów. Środki zostały skierowane do sztabu pomocy więźniom politycznym-nacjonalistom w Zaporożu. Już ponad dwadzieścia lat z rzędu w ostatnią sobotę listopada, w dniu Ogólnoukraińskiego uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru i represji politycznych, przeprowadzany jest uroczysty pochód do znaku pamięci „Ofiarom represji politycznych”. Przedsięwzięcia poświęcone uczczeniu T. H. Szewczenki. ZOO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w lutym 2011 r. zainicjowało utworzenie Szewczenkowskiego komitetu w celu postawienia w Zaporożu pomnika T. H. Szewczenki na 200-lecie od dnia jego urodzin. Do komitetu weszli proświtańcy, znani działacze społeczno-polityczni zaporoskiego kraju, przedstawiciele samorządu lokalnego. Dzisiaj w kwestii postawienia pomnika wyszliśmy na prostą. Komisja zatwierdziła model roboczy rzeźby, trwa przygotowanie do odlania pomnika w brązie, zbierane są środki. Oprócz tego, wiele lat z rzędu zaporoska „Proświta” jest organizatorem przedsięwzięć poświęconych Dniu urodzin T. H. Szewczenki oraz innych uroczystości z tej okazji. Już po raz drugi przy popiersiu T. Szewczenki (Szewczenkowska Rejonowa Administracja Państwowa) przeprowadziliśmy „Szewczenkowski maraton”: czytanie utworów Wielkiego Kobziarza przez osiem godzin z rzędu. W tym roku w ramach „Szewczenkowskiego maratonu” ZOO „Proświty” zapoczątkowało dziecięcy konkurs obwodowy „Szewczenko w moim sercu”. Społeczeństwo i język: wymiary socjokulturowe. Właśnie pod taką nazwą w październiku 2011 r. w Zaporożu odbyła się Ogólnoukraińska konferencja naukowo-praktyczna oraz społeczno-polityczna, której organizatorami stali się Klasyczny Prywatny Uniwersytet, ZOO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Zaporoski Siczowy Kompleks Socjalno-Pedagogiczny (Siczowe Bractwo Duchowe — SBD) oraz prywatny Chór „Zaporoscy Kozacy” na Lwowszczyźnie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

podczas przewodnictwa (1924—1929) zajęła ona wiodące pozycje w całym powiecie: zespół teatralny był mile widziany we wszystkich okolicznych wsiach, miejscowa spółdzielnia „Buducznist” wybudowała dla niego wspaniały „Dom Ludowy”, w którym działają placówki wszystkich innych towarzystw. Na bazie miejscowej komórki „Silśkoho Hospodaria” przeprowadzono ogólnopowiatowe kursy dla kierowników komórek całego powiatu. Bardzo dobrze pracuje mleczarnia, którą kieruje proświcianin Iwan Kowalczuk. Spółdzielnia „Buducznist” produkuje wysokiej jakości dachówki, kręgi studzienne, bloki cementowe, rury mostowe. We wsi działa kółko „Ridna Szkoła”, spółdzielnia kredytowa, kółko „Kameniari”. O poziomie świadomości prośwician świadczy następujący fakt: zebra wszy na jednym z koncertów 20 złotych, rozdysponowali je w następujący sposób: na rzecz funduszu „Uczitesia, braty moji” przekazano 10 złotych, na fundusz „Ridnoji Szkoły” — 5 złotych, na prenumeratę czasopism — 5 złotych. Co roku czytelnia prenumeruje „Swobodę” oraz „Kooperatywnyj czasopys”, oprócz tego ośmiu prośwician oddaje do biblioteki czytelni swoje czasopisma: „Switło”, „Hromadśkyj hołos” i inne. Do połowy lat 30. XX wieku czytelnia odgrywa główną rolę we wsi. Przez pewien czas kieruje nią nowy proboszcz wsi ks. Turiański, później wiejski pisarz Wasyl Bunio, a następnie nowy proboszcz — ks. Myron Czuma. Od 1932 roku proświcianie, odpowiadając na wezwanie OUN, rozpoczęli szeroką akcję antyalkoholową, aby uzdrowić naród i podważyć sytuację finansową państwa polskiego, które miało monopol na sprzedaż alkoholu. W Kornalowiczach utworzono komórkę towarzystwa „Widrodżennia”, którego głównym zadaniem było powstrzymywanie rodaków od spożywania alkoholu, kierowanie zaoszczędzonych środków na szlachetny cel. Jak wspominają do dziś we wsi, Mykoła Beca w tych latach prowadził kółka walki z analfabetyzmem, propagował zdrowy styl życia, zachęcał do przekazywania pieniędzy na „szkołę”, „Proświtę” itp. Może udałoby się „Proświcie” osiągnąć i znaczniejsze rezultaty, lecz niestety opanowało ją UNDO, amorficzna partia narodowa, która nawet swoich członków należycie nie znała. Za główne w pracy prośwician uważała ona organizację manifestacji i zjazdów ku czci Szewczenki, Franki, Mazepy, Bohaterów Krut itp. Było to ważne w warunkach polskiej okupacji, lecz było to za mało: chłopstwo nadal cierpiało z powodu braku ziemi, a latyfundia obszarnicze się powiększały. Z tego nie mogli nie skorzystać zwolennicy idei lewicowych, KPZU, więc zaczęli kierować „Proświtę” z idei narodowych na idee socjalne. W kornalowickiej czytelni tych poglądów trzymała się pewna część prośwician: Hryhorij Nerest, Petro Hinka, Mychajło Jacemirśkyj, Petro Januszewycz. Już w 1935 roku częściowo, a w 1937 — całkowicie udało im się przeciągnąć czytelnię na swoją stronę. Ksiądz M. Czuma zwrócił się ze skargą do filii powiatowej, a następnie do lwowskiej Centrali. Decyzją Samborskiej filii powiatowej w tym samym roku czytelnię we wsi rozwiązano. Zamiast poprzednich kierowników wybrano Kuratorię w składzie: ks. Myrona Czumy, Mychajła Jacemirśkiego oraz Osypa Picia. Właśnie w tamtych latach polscy urzędnicy rozpoczęli atak na wszystko, co ukraińskie. Rząd powiatowy zakazał wszelkich zjazdów, przedstawień czy koncertów, polskie szumowiny (nieroby, złodziejaszki), zgrupowane różnymi łapówkami władzy w „Związku Strzeleckim”, zaczęły przenikać do Domu Ludowego, deptać portrety Szewczenki i Franki, wybijać okna w czytelni itp. W końcu polskie władze w tym samym roku opieczętowały pomieszczenie. To samo 23 czerwca 1937 roku zrobili z filią powiatową w Samborze. A już w następnym 1938 roku towarzystwo miało uroczyście obchodzić 70-lecie „Proświty”. Nie było to dane… Lecz znaczenie jej działalności w naszym ukraińskim losie jest nieprzemijające. Oto myśl na ten temat Ułasa Samczuka: „Lwów był dla mnie tą ojczyzną ducha, gdzie wyrastała nowa, nowoczesna, zdrowa demokratyczna Ukraina typu zachodniego. Takie instytucje wychowania i rozbudowy jak „Proświta”, „Silśkyj Hospodar”, Spółdzielnia kredytowa „Dnister”, „Masłosojuz”, „Centrosojuz” były najbardziej celowymi, bo organicznymi, ewolucyjnymi środkami wszechnarodowego kulturalnego, gospodarczego i politycznego rozwoju, które bezziemny i zaniedbany kraj podniosły na poziom imponujący”. Krach idei komunizmu na Ukrainie dokonał się nie na przełomie XX i XXI wieku, a jeszcze pod koniec lat 30. XX wieku pod wpływem „Proświty”, kiedy 17 października 1937 roku na zjeździe „Proświty” w Użhorodzie komuniści Zachodniej Ukrainy przysięgali wierność narodowi ukraińskiemu wraz z innymi nacjonalistycznymi grupami Ukraińców. Już w następnym roku decyzją Kominternu rozwiązano i wykluczono z niego KPZU — wszak ukraińscy komuniści oświadczyli, że oni najpierw są Ukraińcami, a dopiero potem komunistami. Kilka podsumowujących liczb: w 1936 roku „Proświta” miała: 83 filie, 3210 czytelni, 1207 domów (budynków wzniesionych własnoręcznie), 3209 bibliotek (z księgozbiorem 688 186 książek), 2185 kółek teatralnych, 1115 chórów, 138 orkiestr, 550 kółek samokształceniowych, 86 kursów dla analfabetów, 262 kółka młodzieży proświciańskiej (O. HRYNIW, „Proświta”: historia i współczesność”). W samym tylko powiecie samborskim w 1933 roku było 57 czytelni, 14 z których miało własne budynki, w ich szeregach liczono 5283 osoby, w tym 1539 kobiet, w ich bibliotekach było 7533 książek, prenumerowano 127 czasopism. I wszystko to wbrew polskiej władzy, pod silną szowinistyczną presją. Nam by dzisiaj takiego entuzjazmu — góry byśmy przenosili.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nam by taki entuzjazm!

Bohdan WYCHANSKI, zastępca przewodniczącego oddziału TUM „Proświta”, osiedle typu miejskiego Dublany, rejon samborski. Epoki, jak mawiał niegdyś Borys Hrinczenko, mamy prawo sądzić z wysokości swojego czasu, ale ludzi, którzy żyli wtedy, tylko z punktu widzenia tamtej epoki. To prawda, bo oto uchylimy jej rąbka na chwileczkę i zobaczymy, że „już jesienią żywią się chlebem z otrębów, a przed nowymi zbiorami — tylko chwastami. Są zdolni jedynie pod przymusem iść na pańszczyznę, na pracę dla siebie nie starcza im sił. Dlatego wodę piją nie ze studni, a z rzeki czy potoku. Ich drugim napojem jest paląca wnętrzności wódka. Brudni i głodni oczekują wiosną pomocy od pana, który nie pozwala im umrzeć z głodu. Do ich mieszkań słońce nie ma dostępu, panuje tam tylko smród i dym, który skraca ich nędzne życie, a najbardziej zabija dzieci. W tej ciemnicy śpi na słomie gospodarz, obok którego leżą jego nagie dzieci, obejmując za szyję cielę”. Nie pomylimy się, jeśli powiemy, że właśnie tak żyli mieszkańcy wsi Kornalowice na Samborszczyźnie, poddani panów Sozańskich, z których jednemu tak żal było dawać ową wiosenną zapomogę swoim nędzarzom za darmo, że nakazał w czapkach i połach ubrań przynosić za nią ziemię wygrzebaną spod nóg i usypywać w odpowiednim miejscu. Dlatego do dziś na terenie dawnego pałacu, gdzie dziś wznosi się piękna szkoła, straszy pagórek, który tak właśnie się nazywa: „głodna góra”. I właśnie takich ludzi, dwadzieścia lat po zniesieniu pańszczyzny, wzięło się wyprowadzić na świetliste wyżyny ogólnoludzkiego postępu kilkudziesięciu odważnych i nieobojętnych patriotów-Ukraińców, których za miłość do prostego ludu nazywano „narodowcami”. Pierwsze sporadyczne działania prośwician, takich jak Markyl Żelechiwski, którzy z torbą książek chodzili od chaty do chaty, bardzo szybko przekonały kierowników organizacji — Anatola Wachnianina i Omelana Partyckiego, że sukces sprawy tkwi w zbliżeniu do ludu. W 1875 roku uzyskali prawo zakładania filii w powiatach, a z czasem — otwierania czytelni we wszystkich wsiach i miastach kraju. W powiecie samborskim taka filia pojawiła się 03.09.1891 roku, a już w następnym roku staraniami ks. Berezyńskiego — pierwsza czytelnia we wsi Kulczyce. W Kornalowicach taką czytelnię otwarto 12 czerwca 1904 roku — dlatego, że jedną trzecią ludności wsi stanowili Polacy, którzy stawiali znaczny opór. Opór stawiał też były właściciel wsi, a wówczas właściciel ogromnego majątku, poseł do Sejmu Krajowego Galicji pan Feliks Sozański. Lecz fanatyk proświcianstwa, adwokat Danyło Stachura, wybrany na przewodniczącego filii powiatowej 28 grudnia 1903 roku, z pomocą nowo mianowanego księdza Lwa Fedonowycza zdołał znaleźć we wsi poparcie i czytelnię udało się otworzyć. W raporcie złożonym do lwowskiej Centrali czytamy: „Do czytelni wstąpiło 91 osób, w zarządzie: Iwan Beca, Hrynko Bunio, Mykoła Wolanski, Hrynko Hawrylak, Dmytro Łystopad, Mychajło Pysar, Mykoła Tchoryk, Wasyl Januszewycz. Przewodnikami całego ruchu byli: pisarz wiejski Wasyl Beca oraz Mykoła Hruszczak, który został wybrany na przewodniczącego i w domu którego będzie mieścić się czytelnia, przy czym — bezpłatnie”. W Kornalowicach zachowały się wszystkie raporty proświatowe, złożone przez kierowników czytelni, oraz Księga protokołów rady wiejskiej („Księga uchwał rady gminnej” z lat 1899—1920). Widzimy więc właśnie te zmiany, które nastąpiły w wyniku pojawienia się czytelni „Proświty”. Oto protokół rady gminnej z 30 marca 1907 roku: „Rada gromadzka, zebrana w liczbie 12 członków, uchwala jednogłośnie, że od dzisiejszego dnia jako język urzędowy naszej gromady, zarówno w wewnętrznym urzędowaniu, jak i na zewnątrz z partiami oraz w korespondencji z władzami autonomicznymi i rządowymi ma być używany wyłącznie język RUSKI. Pieczęć gromadzka ma być również z napisem ruskim i poleca się naczelnikowi gromady, aby niezwłocznie o wspomnianą pieczęć się postarał. O tej uchwale należy powiadomić c.k. (cesarsko-królewskie) Starostwo i Wydział powiatowy” (s. 85). I wszyscy 12 członkowie rady podpisali się po ukraińsku (Aleksander Baczynski, Mykoła Wolanski, Toma Hinko, Andrij Pić… Ilija Bunio — wójt). Za Teodora Becę i Teodora Woźniaka, którzy postawili krzyżyki, ich imiona i nazwiska wypisał pisarz wiejski Wasyl Beca. Pod wpływem pracy czytelni wieś się zmieniła. Jeszcze wczoraj ciemna i apolityczna, a dziś — narodowo uświadomiona. Towarzystwo „Proświta” uświadomiło sobie, że samej działalności kulturalno-oświatowej jest za mało, lud cierpi biedę i trzeba go podnosić także ekonomicznie, dlatego stworzono „Narodną Torhiwlię”, „Krajowy Związek Kredytowy”, „Krajowy Związek Mleczarski”, Towarzystwo „Silśkyj Hospodar”. W Kornalowicach stworzono amatorskie kółko teatralne, chór przy czytelni, obchodzone są ukraińskie święta narodowe. Jednocześnie powstaje spółdzielnia „Buducznist”, która otwiera sklep z towarami konsumpcyjnymi oraz warsztat produkcji dachówek i kręgów betonowych (przez wieś płynie Dniestr, więc jest pełno żwiru i piasku). Czytelnia zmieniła duchowe oblicze wsi, powoli z ludzkich dusz znikała niewiara, apatia, beznadzieja, które skłaniały chłopów do pijaństwa (pańszczyzna jeszcze długo dawała o sobie znać: w 1875 roku na każdego Galicjanina przypadało po 14 litrów spożytego alkoholu!). Potrzebą życia stawała się gazeta, książka, praca społeczna. Od tej pory gdzieś w stodole, zamienionej na salę widowiskową, odbywały się przedstawienia teatralne, stąd płynęła rodzima ukraińska pieśń, rozbrzmiewało wzywające słowo. Aż do początku I wojny światowej „Proświta” występuje jako wiodąca ukraińska organizacja. Przed 1914 rokiem miała 75 filii, 2944 czytelnie oraz zrzeszała prawie 200 tysięcy członków towarzystwa. Nie cichła jej działalność także w latach wojny: proświcianie postawili przed panem żądanie udostępnienia małorolnym tych gruntów rolnych, których Dwór nie był w stanie uprawiać. Taką samą praktykę stosowano za czasów ZURL. Oto umowa, zapisana w tej samej Księdze protokołów z 12 kwietnia 1919 roku: „Obszar dworski zastrzega sobie 75 mórg ziemi do uprawy własnymi siłami, a resztę ziemi odstępuje jako wynajem bezrolnym i małorolnym według cen, które podała powiatowa komisja ziemska w gazecie „Naddnistrianski wisti” z dnia 28 marca 1919 roku”. Nie bez udziału Towarzystwa galicyjska młodzież masowo wstępowała do Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych. W Samborze ochotników szkolił były oficer, pisarz i proświcianin Andrij Czajkowski, z Kornalowic szkolenie przeszło dwoje wiejskich młodzieńców: Iwan Hawrylak oraz Petro Pańkiw, których wcielono do ósmej sotni Legionu USS. A czy bez działalności czytelni możliwy byłby taki państwowotwórczy entuzjazm: już 10 listopada 1918 roku w Kornalowicach obraduje Komisja gromadzka pod przewodnictwem Mykoły Hruszczaka, mianowanego Komisarzem gromadzkim, w składzie komisji — Magda Pirowska, pierwsza kobieta w urzędzie gromadzkim. Do rady gromadzkiej wybrano 12 radnych, Iwana Becę wybrano na zastępcę komisarza. Podniośle przebiegły także pierwsze w nowożytnym państwie ukraińskim wybory 21 grudnia 1918 roku. Wraz z klęską ZURL i przyjściem polskich władz okupacyjnych wszystkie ukraińskie organizacje zakazano i zezwolono na nie dopiero po zawarciu 23 marca 1921 roku traktatu ryskiego, na mocy którego do Polski przeszła cała Zachodnia Ukraina. W tym samym roku wśród pierwszych dziewięciu czytelni w powiecie samborskim zaczęła działać także czytelnia w Kornalowicach. Znaczne sukcesy osiągnęła ona wraz z objęciem kierownictwa w 1924 roku przez Mykołę Becę. Właśnie w czasie jego Rada nadzorcza spółdzielni „Buducznist” we wsi Kornalowice (1929 rok). Siedzą od lewej: Wasyl Beca, Mykoła Beca (przewodniczący czytelni), Wasyl Januszewycz, Andrij Pić, Wasyl Jarema, Petro Flak. Stoją: Wasyl Bunio (pisarz czytelni), Petro Silecki, Osyp Hinka, Petro Hinka (zastępca przewodniczącego czytelni), Osyp Jacymirski, Iwan Kowalczuk (kierownik mleczarni), Osyp Horodyski

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Państwowa Biblia, wał obronny

W czerwcu 1996 roku deputowani Rady Najwyższej uchwalili Konstytucję Ukrainy. Stało się to w piątym roku po ogłoszeniu niepodległości. Przedstawiciele narodu pracowali całą noc z 27 na 28 czerwca. Podczas głosowania „ZA” opowiedziało się 315 parlamentarzystów. Uchwalenie Konstytucji w tamtym czasie ukraińscy patrioci przyjęli z triumfem. O znaczeniu Konstytucji w życiu naszego państwa i każdego obywatela w teraźniejszości rozmyślają znani mężowie stanu, naukowcy, pisarze, artyści. Proponujemy Państwu ich przemyślenia i oceny. Dzień Konstytucji — święto ze łzami w oczach Maksym STRICHA, fizyk i pisarz: — Dziś nie wszyscy już o tym pamiętają, ale uchwalenie Konstytucji Ukrainy 17 lat temu rzeczywiście stało się świętem. Po niebywałej pod względem napięcia „konstytucyjnej nocy” Ukraina otrzymała Ustawę Zasadniczą, z której mogła być dumna i od której mogła zacząć budowę prawdziwie prawnego, cywilizowanego państwa. Mogła, ale tak i nie rozpoczęła… Co było potem — wiadomo. Najpierw prezydent Kuczma opierał się uchwaleniu ustaw konstytucyjnych, które ustanowiłyby normalne reguły gry na polu zarządzania. Wydaje się, że tylko ustawa o Gabinecie Ministrów była wetowana 6 razy. Równolegle odbyło się haniebne referendum 2000 roku, które miało przekazać wszystkie realne dźwignie wpływu w państwie prezydentowi. Ale nie wyszło — wybuchł „skandal kasetowy”. Potem w szczycie Pomarańczowej Rewolucji uchwalono reformę konstytucyjną, która czyniła system władzy parlamentarno-prezydenckim. Jednak wydarzenia kolejnych lat pokazały: ani prezydent, ani odpowiedzialny przed parlamentem rząd nie byli gotowi współistnieć pokojowo, każdy pragnął pełni władzy. I wszystko zakończyło się cichym zamachem konstytucyjnym, kiedy Sąd Konstytucyjny przywrócił redakcję Konstytucji z 1996 roku już dla prezydenta Janukowycza. A dziś widmo wyborów 2015 roku prowadzi do kolejnego „déjà vu” — znów wydobyto z naftaliny instrument „referendum ludowego”. Strzelba na ścianie została powieszona. Pytanie tylko, kiedy (i w kogo) wystrzeli. Zatem, niestety, dziś mało kto na Ukrainie poważnie traktuje Konstytucję, której uchwalenie zrodziło tyle nadziei. Bezpryncypialni i sprzedajni prawnicy są gotowi zinterpretować wszelkie zapisy tak, aby zapewnić wszechwładzę „gwaranta” i jego „rodziny”. Decyzje podejmowane są z pobudek chwilowej politycznej celowości i już nikogo nie obchodzi ich zgodność z Ustawą Zasadniczą. Przykładów jest pod dostatkiem. Konstytucja zabrania przebywania na terytorium Ukrainy baz zagranicznych — ale Janukowycz rozpoczął od porozumień charkowskich, które czynią przebywanie zagranicznych wojskowych na ukraińskiej ziemi faktycznie wiecznym. Konstytucja ustanowiła państwowy status języka ukraińskiego (a Sąd Konstytucyjny w 1999 roku wyczerpująco ten status zinterpretował) — ale rządząca większość skandalicznie przepycha ustawę Kiwałowa-Kołesniczenki, która całkowicie niweluje status języka państwowego, określony przez Konstytucję… Pogarda dla Konstytucji przenika dziś wszystkie sfery życia. Począwszy od najwyższych (Ustawa Zasadnicza ustanawia, że deputowani głosują osobiście, ale „przyciskomania” dawno stała się normą). I kończąc na tym, że fikcją stał się gwarantowany przez Konstytucję szacunek dla własności, mienia, nienaruszalności mieszkania przeciętnego obywatela. Co z tych artykułów Ustawy Zasadniczej kijowskiej nauczycielce, która miała nieszczęście mieszkać w sektorze prywatnym Peczerska, gdzie ziemia obecnie jest „złota”, i którą na podstawie wyroków ukraińskich sądów ukraińscy rekieterzy wyrzucają dziś z własnego domu… Mogę zrozumieć patos wezwań poszczególnych polityków do „założenia państwa na nowo” (mówiąc, że to, przesiąknięte samowolą i korupcją, naprawie już nie podlega). Tylko, niestety, realistycznych dróg takiego „założenia na nowo” nikt dotąd nie zaproponował… A póki co Dzień Konstytucji jest dla nas nie tylko kolejnym dniem wolnym, ale i kolejną okazją do zastanowienia się: gdzie i kiedy społeczeństwo poważnie zbłądziło w swoim rozwoju? I co wszyscy musimy robić dzisiaj? Pozbyć się dziedzictwa moskiewskiego totalitaryzmu Lewko ŁUKIANENKO, ukraiński polityk, działacz społeczny, pisarz: — W Konstytucji Ukrainy temat praw człowieka jest wypisany bardzo szczegółowo. Uwzględniono międzynarodowe doświadczenie, dokumenty ONZ, Deklarację Praw Człowieka. I tam nie ma już czego dodawać. Problem w tym, jak dokładnie jest wykonywany ten rozdział o prawach człowieka. Ich przestrzeganie zależy od władzy. Ale władza na Ukrainie jest antyukraińska, o orientacji moskiewskiej. Ludzie ci z pochodzenia nie są Ukraińcami, to przedstawiciele moskiewskiej kultury politycznej, która w swej podstawie jest antydemokratyczna, totalitarna. Dla Rosji przez 500 lat charakterystyczne jest scentralizowane zarządzanie i brak demokratycznych swobód. Rosyjski naród, moskale, nie ma takiego pojęcia jak wolność, swoboda. I oto ludzie z takimi tradycjami politycznymi znaleźli się na najwyższych szczeblach władzy na Ukrainie i teraz dokładają wszelkich starań, aby zaszczepić rosyjskie pojęcia na ukraińskim gruncie. Taka władza ciągnie nas do Moskwy, chce uczynić nas takimi jak moskale, zniszczyć u nas demokrację, wolność, przestrzeganie praw, które zapewniają normalny rozwój ludzi. Dlatego Ukraińcy muszą zintensyfikować swoją działalność, aby wymienić taką władzę. Obrona i fakty Jewhen ŁUPAKOW, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy, kapitan 1 rangi w stanie spoczynku: — Artykuł 17 Konstytucji Ukrainy stanowi: „Ochrona suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy… jest najważniejszymi funkcjami państwa, sprawą całego Narodu Ukraińskiego. Obrona Ukrainy, ochrona jej suwerenności, integralności terytorialnej i nienaruszalności powierza się Siłom Zbrojnym Ukrainy”. Obecnie zaś obowiązek konstytucyjny wypełniają głównie patrioci ukraińskiego wojska — ludzie, którzy mają jeden zawód — bronić Ojczyzny. Jest, prawda, niewielka grupka „profesjonalistów”, przeważnie w górnych szczeblach dowodzenia, która przyszła do państwowych struktur siłowych w celu zysku. Właśnie obecność tych ostatnich obecnie katastrofalnie odbiła się na obronie państwa. Zważcie: przy deklarowanej przez Ministerstwo Obrony Ukrainy minimalnej potrzebie finansowania Sił Zbrojnych w kwocie 22,8 mld hrywien, w uchwalonym na 2013 r. budżecie ta cyfra skurczyła się do 14,3 mld hrywien, co stanowi zaledwie 63,2 % minimalnych potrzeb. Zgodnie z Ustawą Ukrainy „O obronie”, nasze Siły Zbrojne powinny być finansowane w wysokości 3 % PKB, ta norma na 2013 rok stanowi zaledwie 0,8 % PKB i jest mniejsza w porównaniu z kryzysowymi latami 2008 i 2009 oraz mniejsza o ponad 1 mld hrywien w porównaniu z 2012 r. Mizerne są środki budżetu na odnowienie i udoskonalenie techniki wojskowej oraz uzbrojenia, co stawia pod znakiem zapytania zdolność Sił Zbrojnych do wykonywania postawionych przed nimi zadań obrony kraju. Z drugiej strony w budżecie na 2013 r. w ogóle nie przewidziano środków budżetowych na budownictwo mieszkaniowe dla wojskowych. Podobnego nie było w żadnym głównym dokumencie finansowym państwa przez wszystkie lata naszej niepodległości. To przy tym, że haniebny i dziki problem bezdomnych obrońców ojczyzny tylko w Siłach Zbrojnych Ukrainy sięga ponad 44 tysięcy rodzin! Za to jeden z obcokrajowców w ukraińskiej władzy (nie dziwcie się, byli na tych stanowiskach i kryminaliści, którym nawet SBU dostępu do tajemnic nie dawała) zagwarantował zapewnienie bezdomnym obrońcom mieszkań w ciągu następnych dwudziestu lat!!! Oto takie obecnie realia z wypełnianiem przez władzę norm Konstytucji w dziedzinie obrony państwa. Prawo moralne — ogólnoludzka podstawa kulturowego samorozwoju Ołeksander SZOKAŁO, kulturozof: — Konstytucja, jak każde pisane prawo, pozostanie słowną deklaracją, dopóki człowiek, społeczeństwo nie zaczną żyć według niepisanego prawa moralnego. W człowieku działanie prawa moralnego przejawia się w trójjedni prawdziwego myślenia, prawego działania i prawdziwego wyrażania. Takim jest zasada moralnej dojrzałości człowieka. W życiu społecznym moralnie dojrzali ludzie osiągają porozumienie, współdziałanie, wzajemną pomoc bez słownych deklaracji. Wzajemna pomoc jako zalążek moralności działa nawet u zwierząt, chroniąc je od wewnątrzgatunkowej walki. W ludzkich wspólnotach wzajemna pomoc jest wewnętrznym moralnym czynnikiem samoorganizacji jednostek w „zbiorową osobę narodu” (P. Kulisz), w „całościowy kulturowy organizm narodu” (I. Franko) oraz podstawą sprawiedliwości społecznej. Zadeklarowana przez Konstytucję niepodległość nie stała się dla ukraińskiego społeczeństwa podstawą sprawiedliwości społecznej, bo nadal na Ukrainie włada amoralizm nieludzkiego wyrachowania, egoizmu, chciwości, rodząc wewnątrzgatunkowy antagonizm. Zatem na Ukrainie pod deklaracją Ustawy Zasadniczej i dekoracją państwowej atrybutyki działa zalegalizowane bezprawie. I teraz ci wybrani przez naród, którzy uchwalali Konstytucję i w zachwycie nie uświadamiali sobie, że są tylko uczestnikami nowego wielkiego dramatu w ukraińskiej historii, zaczęli narzekać, że w kraju nie ma instytucji władzy, które broniłyby Ukrainy jako niepodległego państwa oraz zapewniałyby działanie Ustawy Zasadniczej. Stała się wielka iluzja: zamiast władzy jako systemu zarządzania społeczeństwem zapanował antysystem posiadania ludzkich i naturalnych zasobów. Ten antysystem trzyma bezosobową masę ukraińskiego społeczeństwa w sterowanym chaosie, okresowo wzniecając społeczną konfrontację manipulowaniem masową świadomością poprzez językowo-etniczne, religijne i inne zewnętrzne czynniki. A bezosobowość ukraińskiego narodu zaprogramowana jest w samej Konstytucji: „Naród Ukraiński — obywatele Ukrainy wszystkich narodowości”. Tak z Ustawy Zasadniczej usunięto naturalną prawną podstawę ukraińskiej tożsamości narodowej i podmieniono ją tożsamością obywatelską, a zatem od razu usunięto z życia politycznego zbiorową osobę rdzennego narodu ukraińskiego — bazowy kulturotwórczy, narodowotwórczy i państwowotwórczy czynnik. Istotą ukraińskiej tożsamości narodowej jako podstawy tożsamości obywatelskiej jest duchowy typ człowieka agrokultury z pierwotnością moralnego czynnika życia na zasadzie rodzimej przyrodniczo-kulturowej tradycji. Przypomnę poważne ostrzeżenie wybitnego ukraińskiego uczonego-ekonomisty, działacza państwowego M. Tuhan-Baranowskiego: „…Polityka nigdy nie może być wyższa od poziomu kultury”. Uwzględnić opinię każdego Bohdan ANDRUSZYSZYN, doktor nauk historycznych, profesor, zastępca przewodniczącego towarzystwa „Proświta” Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa: — Mija już 17 lat od dnia uchwalenia przez Radę Najwyższą Konstytucji niepodległego państwa ukraińskiego. Cały ten okres Konstytucja robi swoje. Ona na poziomie Ustawy Zasadniczej naszego państwa gwarantuje obywatelom Ukrainy podstawowe prawa, obowiązki i wolności człowieka. W Konstytucji przewidziany jest wielki kompleks kulturowych i socjalnych praw ludzi. Kulturowe należą do najważniejszych praw, chociaż ludzi zawsze boli to, co im bliższe — kwestie socjalne. Lecz kwestie socjalne leżą w szerszej płaszczyźnie kulturowej. Więc w rozwiązaniu socjalno-kulturowych problemów tkwią największe zapotrzebowania teraźniejszości. Członkowie zgromadzenia konstytucyjnego, które dziś pracuje na Ukrainie, po raz pierwszy w nowszej historii lub w ogóle w historii procesu konstytucyjnego na Ukrainie, — to wybitni uczeni-prawnicy, konstytucjonaliści, przedstawiciele profesji humanistycznych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rodu? A jednak mamy ten wał obronny, którym możemy ostrzec niedbałych i ochronić siebie w swoim państwie. Mamy literę Konstytucji. Możemy się na niej oprzeć w naszych żądaniach i nadziejach. Zachować duszę państwa Maria LUDKEWYCZ, pisarka, Lwów: — W art. 53 Konstytucji Ukrainy powiedziano, że każdy ma prawo do edukacji. To prawo jest wykonywane, ale zależy od wielu czynników. Powiem jako redaktor gazety „Hałyćke junactwo” i pisarka dziecięca. Zaczynając od edukacji przedszkolnej, widzimy, że nie wszystko jest takie proste. Program jest skomplikowany, dzieci, które przychodzą do pierwszej klasy, muszą znać liczenie, dodawać, odejmować. Muszą je przygotować w przedszkolach, których brakuje nawet w miastach, nie mówiąc już o wsiach. Bezrobocie młodzieży w naszym państwie to wielki problem. Znam niemało chłopców i dziewcząt, dziennikarzy, prawników, pedagogów, którzy muszą handlować na bazarach. Czas zbadać popyt na zawody, tworzyć nowe miejsca pracy, aby najlepsi przedstawiciele naszej młodzieży nie marzyli o zatrudnieniu za granicą, a pozostawali w swoim państwie. Niepokoi mnie art. 10 Konstytucji „Językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński”, który gwarantuje także rozwój innych języków. W praktyce widzimy, jak w mediach ten zapis jest ignorowany. Zazwyczaj na antenie, w telewizji brzmi język rosyjski. Idziemy do Europy, więc musimy szanować swoje, ojczyste. W tym roku tylko 2% absolwentów w niezależnym testowaniu zarejestrowało się, by zdawać język rosyjski. Stali się popularni artyści, którzy wykonują ukraińskie piosenki. Niedawno we Lwowie odbył się wielki koncert Swiatosława Wakarczuka, gdzie było około 30 000 jego fanów. To wielki sukces ukraińskiej muzyki i piosenki. Więcej by nam takich twórców, którzy propagują naszą duchowość, aby zachować duszę państwa. Zamiast tego w mediach panuje kult morderstwa, krwi, zła. Nie zmieniać, a wykonywać Wasyl RUBAN, pisarz, laureat nagród literackich im. Wasyla Symonenki i Jewhena Małaniuka, wieś Lisnyky w obwodzie kijowskim: — Ja, jako zwykły obywatel Ukrainy, od początku do końca Konstytucji nie czytałem. Pamiętam, że kiedy o nią walczono, deputowanego Mychajła Syrotę nazywano „ojcem Konstytucji”. Tym ludziom, którzy tworzyli tę Konstytucję, ufam. Wtedy jeszcze wśród deputatów było więcej romantyzmu, do władzy szli, aby utwierdzać ideały, a nie dla pieniędzy. Teraz nie wszystko jest w porządku także w parlamencie. Jeśli obecna opozycja (razem z bezpartyjnymi) straci jeszcze 25 deputatów, nie będzie mogła kontrolować zmian w Konstytucji. Nie powinniśmy dopuścić, żeby to się stało. Niechby lepiej Konstytucji nie zmieniali, a wykonywali to, co jest tam zapisane. A naród niech wybiera mądrych prezydentów. Obecnie Łeonid Krawczuk kieruje Zgromadzeniem Konstytucyjnym — chce pomóc Janukowyczowi pozostać przy władzy na zawsze? Pamiętam jeszcze billboardy, gdzie Medwedczuk, Krawczuk występowali za drugim językiem państwowym — rosyjskim. To niedopuszczalne dla działaczy państwowych takiego szczebla. Obecnie w Konstytucji wciąż jest zapis o jedynym języku państwowym — ukraińskim. Ale ustawa językowa „O zasadach państwowej polityki językowej”, którą krytykował nawet Janukowycz, stanowi zagrożenie. Nowa kadencja parlamentu pracuje już pół roku, a do odwołania tej nikomu niepotrzebnej ustawy jeszcze nie powrócono. Domniemanie niewinności Wasyl MIROSZNYCZENKO, adwokat, kandydat nauk prawnych: — Artykuł 62 Konstytucji Ukrainy głosi zasadę domniemania niewinności. W dokumentach międzynarodowych ta zasada jest odzwierciedlona zapisem o tym, że podejrzany o wykroczenie lub oskarżony o popełnienie przestępstwa uważa się za niewinnego dopóty, dopóki jego wina nie zostanie udowodniona w trybie ustalonym przez prawo. Jednak na Ukrainie przyznanie się podejrzanego (oskarżonego) do winy i do dziś jest „królem dowodów”, nie wykorzeniono praktyki tortur. System sądowy Ukrainy zapewnia tylko trzy wyroki uniewinniające na każdy tysiąc. Podczas gdy w cywilizowanych krajach wyroków uniewinniających jest prawie połowa (40—50%). Swego czasu szeroki rozgłos zyskała sprawa karna o seksualnego maniaka Serhija Tkacza, który zabił dziesiątki nieletnich dziewcząt. Ale „siłowicy” wybijali zeznania u niewinnych, a sędziowie wsadzali do więzienia, z reguły, krewnych zabitych, ignorując naruszenia praw oskarżonych. Jako adwokat nie mam wątpliwości, że właśnie domniemanie niewinności jest najwyższym wynalazkiem ludzkości. Dla moralno-prawnego zdrowia społeczeństwa lepiej wypuścić na wolność dziesięciu przestępców, niż uwięzić choć jednego niewinnego. Przecież praworządności i panowania prawa nie osiągnie się w warunkach pogardy dla domniemania niewinności. Rozpytywali: Jewhen BUKET, Nadija KYRIAN, Ulana WOLYKOWSKA, Mykoła CYMBALUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

czy iluzja?

Daje to możliwość usłyszenia i uwzględnienia opinii każdego. Wydaje mi się, że jest to bardzo perspektywiczne. To udany przykład połączenia inicjatywy twórczej, ludowej, inicjatywy naukowych placówek oświatowych i struktur władzy, które również są zainteresowane poszukiwaniem konsensusu. Oczywiście wiele praw i wolności człowieka, które są proklamowane w Konstytucji, ma charakter deklaratywny, czasami niepoparty dźwigniami ekonomicznymi, ale wiele z tego, co robi się dzisiaj w państwie, zależy od samych obywateli, od ich inicjatywności i umiejętności poprawnego czytania Konstytucji, bronienia praw deklarowanych przez Ustawę Zasadniczą. Od aktywności naszych obywateli, od ich poziomu kultury prawnej, która jest składową kultury ogólnoludzkiej, zależy właśnie nasz postęp naprzód. Przecież nikt nie rozwiąże naszych zadań, przede wszystkim zadań zachowania i pomnażania dziedzictwa kulturowego, poza nami samymi. Dlatego, że nie wszystkie narody świata, etnosy, które zachowały się na Ziemi, mogą pochwalić się takimi osiągnięciami kulturowymi, korzeniami państwowymi, wkładem w światowy proces kulturowy i zapładnianiem kultury światowej elementem narodowym, jak naród ukraiński. Nie oddzielając się i nie porównując się z innymi narodami, nie możemy ocenić tego kolosalnego skarbu, który posiadamy. Jeśli porównamy ukraińskość z innymi nacjami, krajami, narodami, które są znacznie młodsze od nas i nie mają tak ogromnego dorobku, to staniemy się wewnętrznie bogatsi i silniejsi. Da nam to możliwość rozwiązania problemów, które są tymczasowe i które możemy pokonać razem. Aby Konstytucja rzeczywiście chroniła obywatela Serhij HAŁCZENKO, zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy: — Chciałbym żyć w państwie, gdzie Konstytucja daje mi jako obywatelowi prawo do wyznania, czyli wolność sumienia, bezpieczeństwo zamieszkania, przemieszczania się, gwarancję obsługi medycznej. Żeby nie było potrójnej opłaty za usługi medyczne, a taka, jaka jest w rzeczywistości, ale oficjalnie. Chciałoby się, żeby to, co zapisano w Konstytucji, jeśli czytać punkt po punkcie, rzeczywiście gwarantowało mi państwo. Aby wszyscy obywatele wiedzieli, że znajdują się pod ochroną nie Prezydenta-gwaranta, a Konstytucji Ukrainy. Trzeba zaczynać od siebie… Jurij PEROHANYCZ, dyrektor wykonawczy organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina”: — Działanie praw, w szczególności Konstytucji, zależy od świadomości prawnej, czyli stosunku poszczególnych ludzi, grup społecznych i społeczeństwa ogółem do obowiązującego prawa. Niestety, najbardziej lekceważą prawa właśnie ci, którzy powinni dawać przykład w ich przestrzeganiu. Ale takie lekceważenie dopuszczają także zwykli obywatele. Każdy z nas codziennie dokonuje wyboru. Na przykład, łamać przepisy ruchu drogowego czy nie. Dalej, umyślnie lub nieświadomie łamiąc takie przepisy — dać łapówkę inspektorowi czy uczciwie zapłacić niechby dwukrotnie wyższy mandat. Obywatele, którzy szanują siebie i prawa, nigdy nie dopuszczą do władzy tych, którzy te prawa lekceważą. Więc zaczynać każdy musi od siebie. Są pozytywne zmiany Ołeksandr REJENT, doktor nauk historycznych, profesor, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przewodniczący Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy: — Robimy dopiero pierwsze kroki na drodze do ochrony praw i wolności, wprowadzania ich w życie. To bardzo szybki i skomplikowany proces. Dzisiaj są pozytywne zmiany, ale nie wszystko jest takie proste. Jak na mój pogląd historyka, wyczuwa się pewien zwrot w świadomości ludzi wstecz, do rzeczy, które kraj już rzekomo przeszedł przez 20 lat. To jeśli mówić o prawach. Co do obowiązków — trzeba rozumieć, że każdy człowiek jest „kowalem własnego szczęścia” i zastanowić się, jaki jest wkład każdego z nas w budowę państwa, we wspieranie rozwijania praw konstytucyjnych. Konstytucja musi być aksjomatem dla obywateli Kostiantyn CZECHENIA, kandydat nauk o sztuce, kierownik „Ensemble of Early Music”, redaktor naczelny czasopisma „Gitara na Ukrainie”: — Konstytucja dla mnie nie jest pustym słowem, to swoista państwowa Biblia. Mnie jako człowiekowi praworządnemu przykro widzieć, jak próbują „przepchnąć” jakieś poprawki, które niwelują sens ważnych artykułów, coś zmienić. Chciałbym, żeby nie bawiono się Ustawą Zasadniczą, poczynając od ustawodawców, osób państwowych z góry aż do najmniejszego urzędnika. Obserwujemy brak szacunku do praw i wolności człowieka, do języka ukraińskiego. Jeśli te rzeczy nie są aksjomatami dla władzy, w instytucjach państwowych, to co mówić o przeciętnym obywatelu… Moim zdaniem Konstytucja u nas jest godna, europejska i trzeba tylko jej przestrzegać, przede wszystkim urzędnikom państwowym, którzy uosabiają sobą wykonywanie zasad Ustawy Zasadniczej. Trzeba, żeby Konstytucja była książką podręczną obok Biblii. Mamy wał obronny Nina HORYK, pisarka, Łuck: — Konstytucja Ukrainy została uchwalona w latach ukraińskiej państwowości i ogólnie zatwierdzona przez ukraińskich i zagranicznych ekspertów. I choć jest tam niemało przepisów przejściowych i artykułów, które wymagają korygowania i udoskonalenia, jednak czytajmy naszą Konstytucję częściej! W niej znajdziemy ten ferment szczęścia, którego Ukraińcom tak brakuje na co dzień. Tam są nasze wolności, prawa, gwarancje, troska i opieka państwa o człowieka. Tam jest duma państwowa, godność ludzka i priorytety narodowe. Musimy czytać naszą Konstytucję, żeby nabrać zdrowej złości i zapytać siebie, społeczeństwo i państwo: dlaczego te postanowienia, tak pięknie wypisane i z patosem uchwalone w konstytucyjną noc w czerwcu 1996 roku, nie stały się aktywnie działającymi podstawami prawnymi państwa ukraińskiego, a są jedynie jego deklaratywną ozdobą. Czytam tekst naszej Konstytucji z bólem i goryczą, bo artykuły jej nie są wykonywane. Bo władza ludu jest butaforią, a władza urzędników — bezgraniczna. Jeśli Sąd Konstytucyjny traktuje artykuły Konstytucji tak, jak mu się podoba kolejnemu prezydentowi, robi poprawki i wnosi zmiany dla korzyści rządzącego klanu, to czy nie jest to zniewagą dla woli na-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kierować ruchem na rzecz ukrainizacji Cerkwi, co było jednoznacznie równoznaczne z samozachowaniem narodu. Dlatego A. Riczynski wybiera jedyną słuszną drogę — ideowo uzbroić ruch na rzecz ukrainizacji Cerkwi, na rzecz zachowania narodowej odrębności narodu. W tym celu (angażując szerokie grono autorów) opublikował prace z historii Cerkwi. Wśród nich — wymowny zbiór „Na maniwciach” (Na bezdrożach) (1932). W 1933 roku ujrzało światło dzienne jego główne dzieło „Problemy ukraińskiej świadomości religijnej”. Od razu zaznaczmy: książka nie straciła na znaczeniu narodowym także w naszych czasach. Wymiar wyczynu autora to etnokonfesyjny most przez przepaść historycznego upadku ukraińskiego prawosławia z drugiej strony siłą idei narodowej w Cerkwi narodowej, „która nie toleruje żadnych podziałów konfesyjnych”. Cztery razy (1922, 1925, 1935, 1939) więził go reżim władzy polskiej. Dwa ostatnie — z zesłaniem do znanego obozu koncentracyjnego w Berezie Kartuskiej. Do domu powrócił 16 września 1939 roku, a 20 października został aresztowany przez NKWD i skazany na 10 lat pobytu w łagrze. Żonę Ninę Pawłównę, córki Myrosławę i Ludmyłę wywieziono do Północnego Kazachstanu. Po zwolnieniu (1949) A. Riczynskiemu nie pozwolono wrócić do ojczyzny. Razem z rodziną, jako praktykujący lekarz, mieszkał na stacji Żosały w obwodzie kyzyłordyńskim. Pomimo chorego serca i kryzysów nadciśnieniowych, po raz ostatni poświęcił swoje życie 13 kwietnia 1956 roku, ratując matkę i nowo narodzone dziecko… Wieloletnia spuścizna A. Riczynskiego czeka na osobne badania teologów, uczonych religioznawców, historyków, filozofów, artystów śpiewu cerkiewnego — wszystkich, którzy cenią narodowy dorobek życiodajnego Ducha w historii teraźniejszości. Oto dlaczego powrót A. Riczynskiego z zapomnienia ma nieprzeciętne znaczenie etnokonfesyjne i narodowe. Dzięki konferencji naukowej w Łucku (1997) z udziałem uczonych i duchowieństwa UAOC z okazji 70-lecia „Zjazdu prawosławnych świeckich Ukraińców w sprawach cerkiewnych” oraz Czytań Riczynskiego od 1998 roku (w każde dwa kolejne lata), uroczystej akademii poświęconej 110. rocznicy urodzin A. Riczynskiego, uznano go za założyciela etnologii religii w ukraińskim religioznawstwie. Historyczno-analityczna metoda analizy ukraińskiego bytu etnokonfesyjnego wraz z historiozoficznymi wnioskami i uogólnieniami twórczo weszły do skarbca podstawowych czynników współczesnego procesu duchowego i narodowego postępu ukraińskości. Od tego czasu ujrzały światło dzienne dziesiątki publikacji naukowych na Ukrainie i za granicą. Stworzono film dokumentalny „Arsen Riczynski — ideolog ukraińskiego prawosławia”. Za błogosławieństwem zwierzchnika UAOC, metropolity kijowskiego i całej Ukrainy Metodego, ujrzały światło dzienne drugie, trzecie i czwarte (pełne) wydanie (2000, 2002, 2009) książki „Problemy ukraińskiej świadomości religijnej”, wykonano medal im. A. Riczynskiego „Duchowość — narodowi” oraz order imienia tego orędownika. Na wykonanie uchwały czytań z 1998 r. Gabinet Ministrów Ukrainy nadał imię Arsena Riczynskiego Krzemienieckiemu Kolegium Medycznemu. Na kolegium oraz na rodzinnym domu orędownika ukraińskiego prawosławia we Włodzimierzu Wołyńskim ustanowiono tablice pamiątkowe. *** 14 października 2006 roku, na Pokrowę Najświętszej Bogurodzicy, trumnę z prochami Arsena Riczynskiego powitała cerkiew Narodzenia Pańskiego UAOC w mieście Tarnopolu. Ekshumacja z dalekiego Kazachstanu miała miejsce… Życiowa droga walki i poszukiwań naukowych w imię „stworzenia własnej ideologii religijno-narodowej” daje prawo jeszcze raz przypomnieć: charyzma Arsena Riczynskiego stanowi jedną całość w aureoli Bożej łaski i świętej miłości do swojego przez Boga stworzonego narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Charyzma Arsena Ryczyńskiego

Arsen HUDYMA, m. Tarnopol “Lecz ja zgoła nie cenię sobie życia, bylebym tylko dokończył biegu swego i posługiwania, które otrzymałem od Pana Jezusa…” (Dzieje Apostolskie 20:24) Po zmaganiach narodowowyzwoleńczych lat 1918—1920, kolonialnym “ćwiartowaniu” Ukrainy przez wrogich sąsiadów, którzy prowadzili celową politykę wynarodowienia ukraiństwa, konieczne było udzielenie odpowiedzi na fundamentalne pytanie o byt narodu ukraińskiego — jego duchową jedność w jednomyślnej walce o wolność i niepodległość. W tym celu należało połączyć i przemyśleć dwa wiodące czynniki — narodowy i etnokonfesyjny. Tego zadania nie można było rozwiązać z krańcowych pozycji myślenia historycznego. Mógł je uogólnić ideolog, który w narodowości widzi etnokonfesyjną odrębność, a w etnokonfesji — jej duchowe wyrażenie siebie. W latach 1920—1930 stał się nim Arsen Ryczyński — praktykujący lekarz, teolog, publicysta, wydawca, historyk, etnograf, lingwista, kompozytor, założyciel etnologii religii w ukraińskim religioznawstwie, uznany ideolog ukraińskiego prawosławia. Urodził się 12(24) czerwca 1892 roku we wsi Tetylkiwce ówczesnego powiatu krzemienieckiego guberni wołyńskiej (dzisiaj rejon szumski obwodu tarnopolskiego) w rodzinie diaka-psalmisty (wkrótce księdza) Wasyla Ryczyńskiego. Matka, Wira Kapitoniwna, była gospodynią domową. Po ukończeniu szkoły wiejskiej Arsen uczył się w Klewańskiej szkole duchownej, Gimnazjum Krzemienieckim, Żytomierskim Seminarium Duchownym. Jednak księdzem nie został. Być kaznodzieją “rusyfikacji kraju” on nie chciał i nie mógł. Z tych samych powodów nie pociągnęła go posada (1911) nauczyciela szkoły cerkiewno-parafialnej we wsi Sidniarki powiatu łuckiego. “Błogosławiony fach”, według słów żony Niny Pawliwny, A. Ryczyński zdobył na wydziale medycznym uniwersytetów Warszawskiego (1911) oraz, z początkiem I wojny światowej (1914), Kijowskiego. Od 31 maja 1917 do 9 kwietnia 1920 r. pełnił obowiązki lekarza szpitala w Iziasławiu w rodzinnej guberni wołyńskiej. Utworzenie Centralnej Rady (3 marca 1917 r.) stało się punktem zwrotnym w życiu i działalności A. Ryczyńskiego. Z właściwym sobie zapałem chrześcijanina-pobudnika i patrioty-Ukraińca zanurza się w wir zmagań o wiarę i wolność Ukrainy. Życie wymagało rozmoskwiczenia Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, którą w 1686 r. Patriarchat Moskiewski przekształcił w duchowy “instrument” zrusyfikowania narodu ukraińskiego. W tych warunkach konieczna była celowa informacja, która niosłaby prawdę, podnosiła i jednoczyła naród w walce o “lepszą przyszłość”. W tym celu A. Ryczyński wydaje czasopismo “Iziasławśka doroha”, które było swoistą kontynuacją przerwanego przez wojnę czasopisma (od 1911) “Nowi dorohy”. W Ostrogu dla nauczycieli czyta wykłady z ukrainoznawstwa. Jako członek zarządu szkolnego (od 1918) wykazał niezwykły talent umiejętnego pedagoga i oświatowca, troskliwego opiekuna młodzieży. Nadchodziły nowe czasy. Oddech średniowiecznego rozpasania polskiej szlachty towarzyszył historii dwudziestoletniej (1919—1939) okupacji Zachodniej Ukrainy. Na jej stronach splotły się trzy wzajemnie sprzeczne czynniki: — dążenie II Rzeczypospolitej do wykorzystania w antyukraińskiej polityce na Wołyniu zrusyfikowanej Autokefalicznej (1924) Cerkwi Prawosławnej w Polsce; — dalekosiężne plany Kurii Rzymskiej, które kosztem zniszczenia prawosławnej “schizmy” przewidywały rozszerzenie katolicyzmu na Wschód; — wymuszone, tymczasowe wsparcie II Rzeczypospolitej przez prorosyjskich hierarchów Cerkwi prawosławnej na Wołyniu, którzy postrzegali zaistniałą sytuację historyczną jako zjawisko przemijające z nieuchronnym odrodzeniem starych porządków w składzie “wielkiej, świętej, trójjedynej Rusi”. Na tym tle kwestia ukraińska była w polu widzenia skrycie wrogich sił, gdzie każdej z nich marzył się własny cel polityczny. To utrudniało pełną poświęcenia działalność A. Ryczyńskiego. We Włodzimierzu Wołyńskim (od 1922) słowami historycznej prawdy o etnokonfesyjnej odrębności narodu ukraińskiego jednoczy (od 1924) opinię publiczną miesięcznikiem “Na Warti”. Przede wszystkim należało wyprzeć zrusyfikowany język starosłowiański z praktyki życia cerkiewnego, zapalić wiernych ideą narodowej Cerkwi. W tym celu A. Ryczyński układa i wydaje zbiór ogólnodostępnych śpiewów cerkiewnych dla chórów wiejskich, szkół i ludu — “Wsenarodni spowy w Ukrajinśkij Cerkwi” (1925). Siłą pasji i głębią przekonań odpowiada na teraźniejszość “Pochodżennia jepyskopału u zwjazku z pytanniam pro błahodatnist’ ijerarchiji Ukrajinśkoji Prawosławnoji Awtocefalnoji Cerkwy” (1926). Jako budziciel “piękna i zalet Służby Bożej w języku ukraińskim”, A. Ryczyński wraz z utworami znanego już wtedy K. Stecenki wydaje “Ukrajinśki koladky” (1927) oraz pod swoim imieniem (jako redaktor) “Ukrajinśku widprawu weczirniu ta ranniu na miszanyj chor” (1929). Jako znany organizator i kierownik powiatowego zarządu płastunów układa dla nich pamiątkę “Do szczastia, sławy i swobody”. Pióru A. Ryczyńskiego należą liczne repertuary koncertów chóralnych dla miejscowej “Proświty” o tematyce patriotycznej i religijno-cerkiewnej. Pomimo oporu prorosyjskiego duchowieństwa, dzięki jego niestrudzonej pracy w soborze włodzimiersko-wołyńskim po raz pierwszy wprowadzono naprzemienne nabożeństwa w języku ukraińskim i cerkiewnosłowiańskim, a w cerkwi św. Mikołaja — wyłącznie w ukraińskim. I dziś Święta Liturgia A. Riczyńskiego rozbrzmiewa w soborze Narodzenia Pańskiego jako wyraz życiodajnego Ducha jego Jasnej Pamięci. Otwarta ofensywa reakcji (od drugiej połowy lat 20. XX wieku) w sojuszu kręgów rządzących i moskiewsko-zorientowanej cerkwi, na którą decydujący wpływ miało „Russkoje narodnoje objedinienije” (RNO), wymagała niezwłocznych i zdecydowanych działań. Dotyczyły one: a) derusyfikacji Cerkwi Prawosławnej na Wołyniu; b) utworzenia odrębnej eparchii wołyńskiej; c) de facto odrodzenia Cerkwi Prawosławnej, aby nie była ona narzędziem wynarodowienia rdzennej ludności. W tym celu, z inicjatywy A. Riczyńskiego i jego współmyślicieli, 5–6 czerwca 1927 roku w Łucku odbył się „Zjazd prawosławnych świeckich Ukraińców w sprawach cerkiewnych”. Zjazd zobowiązał delegatów oraz całe ukraińskie społeczeństwo w terenie, bez różnicy partii, do podwojenia pracy uświadamiającej wśród ludzi w bractwach i innych organizacjach kulturalno-narodowych; do ujawniania zamiarów rosyjskiej czarnej sotni, która walczy nie o Cerkiew, a o dawne wpływy wśród naszej ludności, wciągając ją do swojej „bratobójczej pracy”. Zjazd jednogłośnie wybrał A. Riczyńskiego przewodniczącym „Prawosławno-Cerkiewnego Ukraińskiego Komitetu Wykonawczego w Rzeczypospolitej Polskiej”. Jego zastępcą został znany historyk Ukraińskiej Cerkwi I. Własowski. W celu zdyskredytowania A. Riczyńskiego oraz decyzji zjazdu, które poparły „Proświta”, „Związek Ukrainek”, „Płast” oraz partie narodowo zorientowane, 21 kwietnia 1929 roku Święty Synod nałożył na niego anatemę. A. Riczyńskiemu przypisano złośliwe naruszenie norm kanonicznych cerkwi, które doprowadziły do „zamętu”, grożącego niekontrolowanymi działaniami świeckich. Jednak bezinteresownie ofiarny zwolennik Ukraińskiego prawosławia pozostawał niedościgniony w oczach wiernych wołyniaków, na których nie działały fałszywe groźby obrońców władzy łez i zniewagi… Na podstawie dochodzenia w tej sprawie specjalna komisja całkowicie oczyściła go z zarzutów z powodu braku znamion naruszenia kanonów cerkiewnych. Wydarzenia lata 1927 r. pokazały „kto jest kim”. Wierni byli gotowi do walki, ale brakowało im „kultury walki — jednomyślnej i zorganizowanej”. Gdzie zatem wyjście z kolejnej sytuacji historycznej? Po pierwsze, konieczne było ideowe uzbrojenie sił intelektualnych w etnokonfesyjną świadomość historii Ukrainy. Po drugie, stworzenie religijno-społecznego organu, który, „skupiając wierzącą inteligencję i przyciągając w swoje szeregi duchowieństwo, rozpocząłby swoją naukową, społeczno-cerkiewną i religijno-oświatową pracę na ogromnym froncie północno-zachodnich ziem”. I po trzecie, tylko w tych okolicznościach może powstać niezłomne jądro współmyślicieli, które będzie ideowo i organizacyjnie połowy XVII w. i lat 20.–30. XX w. Jeśli dla P. Mohyły idea narodowej Cerkwi (aż do utworzenia patriarchatu) była podstawowym czynnikiem idei narodowej z perspektywą na procesy państwowotwórcze, to dla A. Riczyńskiego idea narodowa była życiodajnym rdzeniem narodowej Cerkwi aż do utworzenia państwa w niepodległej Ukrainie. Jak wyrok na historyczny los ukraiństwa brzmią jego słowa o znaczeniu jej w duchowej samoświadomości, która zawsze dodaje „narodowi pewności swoich sił i swojej godności, wiary w swoją rację i w swoją przyszłość. Przeciwnie — podkreśla on — niewolnicze przejmowanie cudzych idei i cudzych poglądów podważa duchowe siły i odporność narodu, wciąga go na służbę cudzym bożkom: wtedy nadchodzi śmierć narodu”. W związku z tym ostrzeżeniem główne dzieło A. Riczyńskiego daje odpowiedź na węzłowe (tak niezbędne) problemy historii narodowo-religijnej duchowości ukraiństwa. Ono: 1) wydobywa źródła ukraińskiej świadomości wyznaniowej; 2) argumentowanie wyodrębnia osobliwości ukraińskiego charakteru religijnego; 3) wskazuje drogi jednoczenia narodu ukraińskiego na zasadach idei narodowej w narodowej Cerkwi. Oświatowo-ideowa działalność A. Riczyńskiego wpłynęła na najbardziej rezonansowe wydarzenie tamtych czasów, którym była manifestacja w Poczajowie 28 sierpnia (10 września) 1933 r. w dniu świętego Hioba. W Ławrze Poczajowskiej zebrało się do 20 tysięcy osób, przybyło 250 procesji z hasłami: „Ukraińskiemu narodowi — ukraiński episkopat!”, „Dla Wołynia rządzący biskup — Ukrainiec!”, „Rusyfikatorzy — precz do Moskwy!” i in. O skali wpływu na świadomość ludności Wołynia działalności misyjnej A. Riczyńskiego i jego żony Niny Pawłowny świadczy powstawanie filii „Proświty”, „Związku Ukrainek”, „Płastu”, festiwali twórczości ludowej itp. Wokół niego skupia się narodowo świadoma (świecka i duchowa) inteligencja, chłopi, młodzież, kobiety… Według stanu na 1939 rok z 689 parafii cerkiewnych eparchii wołyńskiej 415 przeszło na język ukraiński w nabożeństwach. Czy mogły nie zauważyć reżimy okupacyjne II Rzeczypospolitej (1919) oraz bolszewicko-moskiewskiej okupacji (1939) założyciela religijno-narodowej ideologii w cenie odnowienia „dawnego Ukraińskiego prawosławia”? Ideologa, który budził naród w imię wolności i niepodległości Ukr-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Utwierdzamy ukraińskość

Georgij ŁUKIANCZUK 18 czerwca w sali Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy odbyło się sprawozdawczo-wyborcze zebranie Kijowskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. 45 delegatów ze wszystkich dzielnic stolicy wysłuchało sprawozdania przewodniczącego — profesora Iwana Pylypowycza Juszczuka. Wśród osiągnięć poprzedniego zarządu miejskiej organizacji były: stworzenie w Internecie strony internetowej Kijowskiej Miejskiej «Proświty», 17 posiedzeń Klubu języka i kultury ukraińskiej, organizacja konferencji naukowych w Kijowie i Tarnopolu, poświęconych ruchowi spółdzielczemu na Ukrainie, przeprowadzenie wieczorów twórczych poety-pieśniarza Jewhena Huszczyna i poetki-pieśniarki Nadiji Danyłewskiej, posiedzenie poświęcone 500. rocznicy urodzin ukraińskiego publicysty i filozofa Stanisława Orichowskiego, przeprowadzenie wśród uczniów Kijowa dwóch konkursów dzieł artystycznych we wszystkich gatunkach na dowolny temat, kilka posiedzeń utworzonego studia twórczego «Czwarty czwartek» dla młodzieży studenckiej, comiesięczne posiedzenia młodych historyków, cztery wyjazdy młodzieży do wybitnych miejsc Ukrainy, przeprowadzenie w zakładach edukacyjnych koncertów pieśni ludowych, przedstawień i wieczorów twórczych przez obłońską, darnicką i sołomiańską organizacje rejonowe. Zarządowi centralnemu zaproponowano odznaczenie kierowniczki darnickiej organizacji rejonowej Nadiji Mykołajiwny Jakymenko oraz nauczycielki szkoły nr 187 Olgi Mykołajiwny Chodacką medalem «Budowniczy Ukrainy». Wśród zadań, które stanąć mają przed nowym zarządem, Iwan Pyłypowycz wyróżnił następujące: aktywne zaangażowanie studentów i wykładowców w «Proświtę», nawiązanie ścisłych kontaktów z towarzystwem „Znannia”, uruchomienie wydawania popularnych broszur popularyzatorskich w masowym nakładzie, popularyzacja i rozpowszechnianie gazety „Słowo Proświty”, uzyskanie własnego lokalu-biura oraz zaprowadzenie dyscypliny w ściąganiu składek członkowskich. Wśród zadań ogólnopolitycznych — godne uczczenie 200-lecia urodzin T. H. Szewczenki oraz przeciwdziałanie rusyfikatorskim planom obecnego ministra oświaty. Obecni na zebraniu podziękowali Iwanowi Pyłypowyczowi za owocną pracę i przyjęli do wiadomości jego oświadczenie o złożeniu obowiązków przewodniczącego zarządu ze względu na podeszły wiek i zajęcie pracą naukową. Nowym przewodniczącym, spośród dwóch kandydatur zaproponowanych przez delegatów, z niewielką przewagą głosów został znany działacz w dziedzinie kultury narodowej, kompozytor Kyryło Stećenko. Zastępcą wybrano Ołeksija Kurinnoho. W skład zarządu weszli również: Iwan Juszczuk, Halina Jabłońska, Nadija Jakymenko, Zoja Hołota, Bohdan Berezienko, Taras Kompanicz̆enko, Ołeksij Kliaszto­rnyj. Wybrano także Komisję Kontrolno-Rewizyjną w składzie: Witalij Czaban, Mychajło Kublij, Mykoła Bondar. Na ogólnoukraiński zjazd proświtian, który odbędzie się jesienią, delegatkami wybrano Zoję Hołotę i Olgę Pugacz. Profesor Iwan Juszczuk wykazał inicjatywę, a Kijowskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki rozpoczęło realizację wydawania najważniejszych prac naszych teoretyków i ich rozpowszechnianie. W ubiegłym roku Iwan Pyłypowycz zapoczątkował serię „Poznajmy siebie, Ukraińcy”, opracował i wydrukował dwie broszury: akademika Anatolija Pohribnoho „Szewczenkowskie imperatywy i my” oraz kandydata nauk historycznych, pisarza, publicysty Wołodymyra Petruka „Kraina–naród(y)–państwo” (badanie dotyczące chronologicznej dawności „wspólnoty ukraińskiej”). W tym roku wydano już broszury: Anatolija Pohribnoho „Po-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Słowo w tęczowych kolorach

Nadija KYRJAN Fot. Ołeksandr LYTWYNENKO W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy wręczono nagrody zwycięzcom proświtiańskiego dziecięco-młodzieżowego konkursu patriotycznego plakatu i rysunku „Paleta ukraińskiego słowa”. Zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Niegrij pozdrowiła dzieci i ich opiekunów z okazji święta i udzieliła głosu odpowiedzialnemu sekretarzowi WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykole Nesterczukowi: „Konkurs przebiega najpierw na poziomie placówek oświatowych i studiów artystycznych, zwycięzców wyłaniamy w obwodach, a najlepsze prace wysyłają do nas. W tym roku rozpatrzyliśmy 63 prace, wyłoniliśmy zwycięzców w kategoriach wiekowych. Wy jesteście naszą zmianą, bardzo się cieszymy, że przychodzi do nas młodzież, wasze prace świadczą o tym, że kochacie Ukrainę, ukraińskie słowo. To jest ten rdzeń, na którym trzyma się nasz duch”. Przewodniczący jury, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, artysta Walerij Franczuk wręczył nagrody zwycięzcom, życząc im pokonywania szczebel po szczeblu, wznoszenia się coraz wyżej jasno, jeszcze raz, kto jest nacjonalistą”; „Straszliwa zbrodnia imperium”, do którego weszły artykuł Iwana Juszczuka „Hołodomor 1932–1933 lat – zaplanowana zbrodnia”, konkluzja Narodowej Komisji ds. Umacniania Demokracji i Ugruntowania Praworządności dotycząca prawnego określenia Hołodomoru oraz inne dokumenty o tej tragedii; Anatolija Pohrebnoho „Walka o ukraińską państwowość trwa”; kandydatki nauk historycznych, profesor Raisy Iwanczenko „Pierwsze historyczne kroki ukraińskiej państwowości”. Projekt trwa. W każdej broszurze znajduje się krótka biografia autorów rozprawy, przypisy itd. Te książeczki są bardzo wygodne w użyciu, przydadzą się nauczycielom, studentom, propagandzistom, a także każdemu, kto interesuje się historią Ukrainy i przyczynia się do budowy naprawdę niezależnego, demokratycznego, sprawiedliwego państwa ukraińskiego. Nasza ziemia jest tak wielobarwna, że wystarczy wam malowania jej przez całe życie. W I grupie wiekowej (6–10 lat) I miejsce podzielili Taras Czapenko za pracę „Kotyhoroszko” oraz Walentyn Petrenko za rysunek „Kozak Mamaj” (dziecięca szkoła artystyczna, m. Perejasław-Chmielnicki, obw. kijowski); II miejsce zajęła Tetiana Olijnyk, rysunek „Święty Mikołaj” (studio „Sonieczko” BDYuT „Dywocwit”, m. Kijów); III miejsce – Anna Niebawsia z Perejasławia-Chmielnickiego za pracę „Sowa”. W II grupie wiekowej (11–14 lat): I miejsce – Alina Babkowa (DSzA, Perejasław-Chmielnicki), II miejsce podzielili Maryna Kałhanowa (DSzA, Perejasław-Chmielnicki) oraz Anastasija Prowotar (studio „Sonieczko” BDYuT „Dywocwit”, m. Kijów); III miejsce podzielili Jelizawieta Kruhlak, Daria Kowbasiuk, Antonina Charina (studio „Sonieczko” BDYuT „Dywocwit”, m. Kijów) oraz Anastasija Rubajko z Dniepropetrowska. W III grupie wiekowej (15–17 lat): I miejsce – Switłana Jakowenko, Alina Szulipa; II miejsce – Anton Ilczenko; III miejsce – Kateryna ...nej, demokratycznej, sprawiedliwej ukraińskiej państwowości. O znaczeniu tej serii można powiedzieć słowami Raisy Iwanczenko: „Ukraina jako państwo ma swoją wielką i pouczającą historię. I nie trzeba jej ukrywać – trzeba ją znać. Dla ukraińskiej współczesności odgrywa ona ważną, jeśli nie decydującą rolę w kształtowaniu ukraińskiej kultury politycznej i najnowszego narodu. Bo odwoływanie się do źródeł historii, do narodowych i kulturalno-państwowych dóbr wzmacnia poczucie tożsamości i jedności narodu ukraińskiego, gdy próbuje się wyrwać jego własną tradycję państwową z pamięci i mistyfikować ją, aby go duchowo osłabić i zniszczyć”. Koreniewa i Anastasija Krutilina (Sumska Dziecięca Szkoła Sztuk Pięknych im. M. Łysenki). Wiele dzieci otrzymało nagrody pocieszenia. Zdaniem członka jury, reżysera filmowego, członka Centralnej Rady Proświty Dmytra Łomaczuka wszystkie dzieci zasługują na najwyższą ocenę — ich prace cieszą oko, są szczere, piękne, patriotyczne. Chyba najwięcej w tym roku było rysunków na temat Szewczenki, motywów z ludowych bajek, rodzimych krajobrazów itp. Wianek żarliwych piosenek z swojej nowej płyty wręczyła zwycięzcom konkursu ich rówieśniczka Anastasija Kalynowa, laureatka wielu ogólnoukraińskich i międzynarodowych nagród. Na koniec Raisa Sennykowa, zastępczyni dyrektora muzeum, poinformowała, że muzeum z radością przyjmuje dziecięce prace na wystawę. Co miesiąc bywa tu około siedmiu tysięcy zwiedzających, którzy będą mogli je obejrzeć. Zaprosiła dzieci na wycieczkę po muzeum, w szczególności do sali sztuki, gdzie obecnie eksponowana jest wystawa laureata Nagrody im. Szewczenki Jewhena Biezniska «Mój Szewczenko», w dorobku którego ponad 300 obrazów do utworów Kobzarza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Poznajmy siebie!

Nadija KYRJAN Zdjęcia: Ołeksandr LYTWYNENKO Ponad sto lat temu, gdy powstawała „Proświta”, jednym z najważniejszych zadań było masowe oświecanie narodu. W tym celu wydawano broszurki z podstawowymi pracami ukraińskich działaczy państwowych, dostępne cenowo dla każdego, i rozprowadzano je metodą „od drzwi do drzwi”. Dziś, gdy ukraińska przestrzeń informacyjna jest okupowana, a procesy globalizacyjne zagrażają życiu narodu, metoda „od drzwi do drzwi” (przeczytał — podaj innemu) ponownie nabiera aktualności. Teoretyczne podstawy ukraińskiej państwowości zostały gruntownie opracowane, procesy społeczne głęboko pro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

«…Dla nas słowo było magicznym mieczem…» Trochę wspomnień o Jewhenie Popowyczu

Duet — Jewhen Popowycz i Olha Seniuk Halyna KYRPA, Kijów Czasem wydaje mi się, że miesiąc czerwiec jest związany dwiema datami, a nić między nimi ciągnie się od Olhy Seniuk do Jewhena Popowycza. Chodzi o ich daty urodzin. Prawda jest taka, że oboje nigdy nie przywiązywali do tych dni wielkiej wagi. Zazwyczaj po prostu znikali w tym czasie z Kijowa, a kiedy udawało się kogoś z nich zastać, żartowali: „Jesteśmy już za starzy, żeby nas świętować!”. Odkąd Jewhena Oksentowycza zabrakło, w moje ręce trafiło tylko jedno wspomnienie o nim, i to w rękopisie. Napisała je wolna słuchaczka „Warsztatu translatorskiego 2000—2001” Anastasija Odincowa, wspominając zaledwie dwa spotkania z Popowyczem i przekazując pięć jego listów. „Dzięki Jewhenowi Oksentowyczowi zrozumiałam istotę pracy tłumacza, jego pasję, jego stosunek do Słowa” — pisze Anastasija. Pod tym mogą podpisać się wszyscy, którzy wiedzieli, jak on pracuje. Nie wiadomo, czy kiedykolwiek powstanie zbiór wspomnień o nim, ale wspomnienie młodej tłumaczki skłoniło mnie, bym i ja coś sobie przypomniała. W jego listach do Anastasiji dominuje szczera zachęta i trafne rady, w których przebija się jedno — nie zniechęcić młodej, obiecującej osoby do tłumaczenia. Popowycz zawsze wyznawał niepisaną zasadę: „Żeby, broń Boże, nie przegapić jakiegoś talentu, których nam tak brakowało” (to fraza z jego artykułu o Mykole Łukaszu). Trudno o bardziej komiczne miejsce niż to, w którym po raz pierwszy zobaczyłam Olhę Seniuk i Jewhena Popowycza. Było to na początku lat 70. przy dziurze w metalowej siatce, którą wtedy był ogrodzony Ogród Botaniczny od strony budynków mieszkalnych przy zaułku Bastionnym. Okazało się, że mieszkamy w jednym budynku. Mało tego — w jednej klatce schodowej. My, czyli trzy studentki, które pracowały i jednocześnie studiowały na uniwersytecie, mieszkałyśmy tam u pewnej kobiety na stancji. Każdego ranka przed pracą przedzierałyśmy się przez dziurę do Ogrodu Botanicznego na jogging i gimnastykę. Wtedy, gdy wracałyśmy, tamtędy wbiegali Popowyczowie. Rzecz jasna, zauważali nas, tak jak zauważa się mieszkańców jednej klatki, ale do bliższej znajomości nie dochodziło. W tamtym czasie dobrze już rozumiałam, KIM jest Jewhen Popowycz. Jego nazwisko kojarzyło mi się z „Domem bez gospodarza” Heinricha Bölla i „Czarnym obeliskiem” Remarque’a, „Nowelami muzycznymi” Hoffmanna i „Laokoonem” Lessinga. Oprócz tego bezustannie zaglądałam do księgarni, wypatrując nowych przekładów, gdyż był to czas, kiedy dzieła kupowano według nazwiska tłumacza. Ukazanie się obcojęzycznego autora w jego przekładzie zawsze było wydarzeniem. A jednak wtedy nawet mi do głowy nie przyszło, że to właśnie Jewhen Popowycz będzie później recenzentem mojego pierwszego przekładu. A po tym fakcie on, właściwie, już nigdy nie zapominał przy okazji zapytać, nad czym teraz pracuję. To właśnie Jewhen Popowycz skłonił mnie do napisania przedmowy o słynnej szwedzkiej pisarce Sarze Lidman, którą tłumaczyła dla wydawnictwa „Dnipro” Olha Seniuk. Mało tego — wyszukał dla mnie mnóstwo różnych wydań i dodatkowych informacji. Kiedy przedmowa była gotowa, poprosiłam, żeby wraz z panią Olhą przeczytali ją przed oddaniem do wydawnictwa. I umówiliśmy się, że podjadę do nich z pracy „jutro w porze obiadowej”. Ale na „jutro” w porze obiadowej u nas wymyślono zebranie, z którego nie udało mi się zwolnić. Chciałam zadzwonić i ostrzec, że nie przyjdę, ale pomyślałam: po co telefonem odrywać od pracy ludzi, dla których każda minuta jest cenna? Wieczorem zadzwonił sam Popowycz i wyrzutliwym tonem powiedział: „A myśmy się tak naczekali!”. Do dziś pamiętam, jak było mi wstyd, bo wyszło tak, że ja, choć z dobrych pobudek, jednak nie dotrzymałam słowa. Następnego dnia w porze obiadowej przyjął mnie pan Jewhen sam, bo Olhę Dmytriwnę wezwano do wydawnictwa. Pierwszą rzeczą, którą zrobił, było posadzenie mnie w kuchni do obiadu (zapewnienia „już jadłam” nie zostały wzięte pod uwagę), nałożył miskę barszczu i powiedział: „A ja pójdę na balkon czytać, zjedzcie i przychodźcie”. Czytał przedmowę z zainteresowaniem i uwagą, czasem o coś dopytywał, doprecyzowywał to czy inne słowo, a ja w myślach wszystko to podkreślałam: żeby w domu jeszcze raz przemyśleć. A później to właśnie Jewhen Popowycz (oczywiście nie bez wiedzy Olhy Seniuk, ponieważ zawsze byli w zmowie) pobłogosławił mnie do tłumaczeń Knuta Hamsuna. Dzięki jego lekkiej ręce przetłumaczyłam nie dwie, jak początkowo było ustalone, a trzy powieści, bo trzecią („Victorię”) Olha Dmytriwna „odstąpiła” mi. Był to szlachetny, wielkoduszny gest — niewielu tłumaczy potrafi podarować innemu tłumaczowi dzieło, które całe życie marzył przetłumaczyć sam. Ale Popowycz jakby postawił kropkę: „Niech to będzie w całości wasz tom. Po Oldze będzie drugi — „Błogosławieństwo ziemi”. Takie rzeczy się nie zapominają! Po Hamsunie Jewhen Oksentowycz krok po kroku zaczął namawiać mnie jeszcze na tłumaczenie „Peer Gynta”. Początkowo się broniłam: „Gdzież mi tam? Nie podołam!”. Ale on nalegał: „A spróbujcie, przecież jesteście poetką. Ja znajdę wam dawny przekład Mykoły Hołubcia, a wy szukajcie oryginału”. Och, wydaje mi się, że tylko Jewhen Oksentowycz potrafił tak się cieszyć, kiedy powiedziałam mu, że mam już oryginał!.. Zachowało się u mnie kilka pocztówek, autografów, wszystkie one są dowcipne, niestandardowe, z domieszką niepowtarzalnego humoru Popowycza. Jedna z nich to życzenia na pseudoświęto 8 marca: „Halyno! Ponieważ złowrogie siły w postaci chorób i przeklętych terminów wydawniczych nie pozwoliły mi pogratulować Pani z okazji prawdziwego święta — Nowego Roku, proszę pozwolić powinszować Pani z okazji pseudoświęta, ryzykując, że Pani go nie uzna, jak, na moje szczęście, nie uznaje taka sobie Olha Seniuk. Ale wszystko się zdarza. A nuż Pani uzna? W takim razie proszę przyjąć moje najszczersze życzenia wszelkich kobiecych i nie tylko kobiecych radości, niech Pani serce kwitnie po wiosennemu, nie zważając na mrozy fizyczne i metaforyczne. Wszelkiej pomyślności!” Olga, wbrew swoim zasadom, przyłącza się do mojego głosu, żeby był duet. Jewhen Popowycz”. I już całkiem smutny ostatni autograf na wydaniu „Okno na świat” (Szwajcaria, 2002), gdzie zamieszczono przekłady Maxa Frischa i Friedricha Dürrenmatta: „Gali i Dmytrowi — okruch z mojej skromnej teraz produkcji z szacunkiem i miłością Jewhen Popowycz (ten okruch — jak chwast między cudzymi kłosami)”. Choć w rzeczywistości zamieszczone tu utwory — to też wyborne kłosy. Mimo że często od pracy odrywały go choroby, że w latach 70. przeżył czarny okres zakazu publikacji, zapewne był szczęśliwy dzięki kontaktom z dobrymi ludźmi i prawdziwą literaturą. W wierszu „Sztuka przekładu” Maksym Rylski porównuje tłumacza z „myśliwym udanym”, którego zadaniem nie jest „zabić”, a tylko „trafić”: Nie zabić, nie! Dla wszelkich analogii Granica bywa: trzeba, by słowa Z bogatych nie stały się ubogie… Jewhen Popowycz, bezsprzecznie, był jednym z najbardziej udanych „myśliwych”. Za każdym jego przekładanym utworem widać gruntowną wiedzę o narodzie, historii, języku, etymologicznych osobliwościach, duchu, bycie, kulturowych i estetycznych osiągnięciach, nienaganną szkołę bogactwa językowego naszego narodu, artystyczny smak, takt, wyczucie każdego słowa, nieomylną orientację w wyborze artystycznych skarbów, wymagania wobec własnego talentu. W jednym z ostatnich wywiadów wyraził pewność: „A przekład nie z oryginału, a z innego przekładu — uważam to za to, z czym walczyliśmy i co pokonaliśmy”. I tymi bojownikami były wszystkie te wspaniałe pokolenia tłumaczy, które przekazywały sobie nawzajem sztafetę umiejętności pielęgnowania, wspierania i zapalania zdolnych ludzi, R. Docenko, J. Popowycz, J. Lisniak tworzenia wokół siebie niezwykle hojnej przestrzeni twórczej. Jakże gorzko dzisiaj przyznawać, że to, o co walczyli, po raz kolejny zostało znieważone. Że w wydawnictwach znów zapanowały nowe „przekrady”, i nikt nie uważa tego za hańbę. Ci, którzy dzisiaj zakładają wydawnictwa i zabierają się za wydawanie utworów literatury światowej, a także ci, którzy prowadzą okrągłe stoły czy dyskusje na temat ukraińskiego przekładu, przede wszystkim powinni koniecznie przeczytać wspomnienie Popowycza o Łukaszu. Tam jest pouczająca opowieść o tym, jak wydawnictwo przyjmowało redaktorów. Kandydaci składali wnioski i przechodzili konkurs. Popowycz pisze, że były trzy egzaminy: dyktando z języka ukraińskiego, niby szkolne, ale trzeba było się upewnić, że ludzie, którzy chcą być redaktorami ukraińskich tekstów, przynajmniej znają ten język; drugi — opinia redakcyjna o jakimś utworze dla dzieci i trzeci — dla tych, którzy złożyli wniosek do redakcji literatury przekładowej — przekład artystyczny. Nie byłoby źle przywrócić takie konkursy teraz, wtedy w wydawnictwach nie rządziliby przypadkowi ludzie czy wręcz ignoranci. Oczywiście, Jewhen Oksentowycz nie sporządził żadnych pisemnych wskazówek dla tłumacza. Ale taka wskazówka mimowolnie układa się z rozmowy, którą przeprowadziła z nim Ludmyła Taran w 2000 roku, oraz ze wspomnienia samego Jewhena Popowycza o Mykole Łukaszu „To imię mnie oczarowało — poliglota, a do tego błyskotliwy tłumacz”. Chyba jednak każdemu, kto pracuje w przekładzie, nie zaszkodziłoby przypomnieć sobie tę mimowolną „wskazówkę”: „1. Wyczucie języka — od natury, to talent, bez niego nie może być dobrego tłumacza, choć, jak dla mnie, może być niezły pisarz: mieć kiepski styl i kiepski język, ale czujne oko, ostry rozum i bogatą wyobraźnię. Dla tłumacza zaś wyczucie języka — to najważniejsze. Może błyskotliwie znać i swój, i cudze języki, ale być głuchym na naturalność brzmienia frazy, na czystość jej tonu, na barwę słowa. 2. Co do metody nauki języka. Jest prosta: znam język swojej wsi, a z języka wielu takich wsi składa się język narodu, nasz wspólny język… Lubię słuchać, jak ludzie mówią. Trafiają się utalentowani mówcy, i spotkać ich — wielka radość. 3. A jeszcze lubię czytać słowniki. One, na Boga, ciekawsze od kryminałów. Nie lenię się znów i znów zaglądać do nich, całe życie uczę się języka. 4. Tłumacz jest „podwładny” cudzego tekstu, ale jednocześnie i pan nad nim, ten tekst zależy od jego mistrzostwa, jego talentu; kiedy tłumaczowi go zabraknie, tekst stanie przed czytelnikiem w krzywym zwierciadle, cień nieudolnego tłumacza padnie na pierwowzór. 5. Nigdy nie odstępowałem od swojej zasady korzystania ze wszystkich warstw języka ukraińskiego i szukania w nich synonimów do siłą narzuconych z zewnątrz cudzych słów, lecz zawsze pamiętałem o umiarze i celowości”. I zakończyć tę wskazówkę stosownie byłoby mniej więcej tak: „… przede wszystkim my cały czas pracujemy nad językiem, bo dla nas słowo było czarodziejskim mieczem, przed blaskiem którego blednie władza tyranów. Słowo, wola i duch — trójjedyne”. To napisał Ernst Jünger w swojej wspaniałej powieści „Na marmurowych skałach”. Lecz, zdaje się, te słowa mógł napisać i sam Jewhen Popowycz, tłumacz tej powieści. Jego życie twórcze powinno służyć za wzór dla tych, którzy chcą związać się z przekładem. Teraz, kiedy słucham, jak Olga Dmytriwna opowiada o swoim Jewhenie, oczy jej łagodnieją i świecą. Robi mi się żal, że ona tego nie widzi. Przecież po nich widać, że duchowa więź z drogą osobą nie zrywa się nigdy. A jeszcze rozumiem, że w jej duszy — cała skarbnica wspomnień, których nikomu nie dane jest zobaczyć. Może nawet dobrze, że istnieją niewidoczne dla postronnego oka archiwa duszy. Mimo że czasem chce się do nich zajrzeć i przewertować. Takich ludzi jak Jewhen Popowycz nigdy nie będzie za dużo i o nich nigdy nie będzie się chciało mówić w czasie przeszłym. Choć tam, w Zaobocznej Krainie, on, najwyraźniej, tak samo jak i tutaj, jak równy z równym, rozmawia ze swoimi literackimi braćmi Heine, Hesse, Remarque’iem czy Mannem. I tam mu nie brakuje dobrego towarzystwa. Brakuje tutaj, nam.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Wiktor Baranow: „Dusza jeszcze się nie nacierpiała…”

Sonetarium „Do-moll” 1. Słowo się zerwało jak wyschnięty, zbędny liść, I chce lecieć, powierzywszy się ufnie wiatrowi. A wiatr dalej prowadzi swoją pieśń niechytrą, Usłyszaną i zaczętą jeszcze tam, gdzie pustynny piasek. Słowo się zerwało — i świat ten od łez nie zmókł I z żalu nie rzucił się iść po zbawienną półlitrówkę. Krąży liść — jego trajektorię wytrę, Byle tylko nie wiedzieć, dokąd upadł i zamilkł. Jak zwać ten czas? Listopad to, czy już słowopad? Idę przez niego, brnę na oślep, na chybił trafił I wiem, że schronienia w nim dawno już nie ma. Czy ja z całym światem, czy świat ten ze mną — nie w porę? Lecz co już wracać i pytać o drogę wstecz… Oto słowo się zerwało — niech chociaż ono polata. 2. Przeciąg dłoń położył na odkrytym ramieniu — Ścisnęło się serce. Skończyły się sny o miłości. Mrugnęło okiem w szybę cienką przedświcie, Noc przebywszy w łonie ponurych pieczar. Skrzypnął osokor, jakby coś mu myśl piekło. Skrzypnął, jak krzyknął, za to nie zszedł do westchnienia, Koroną czując utratę swego nieskazitelności: Wkrótce z niej przepych na ziemię spłynie. Wyjdę na ganek, gdzie łasi się promień gwiazdy, Noc ziewa, a spokój, jak pies, na podwórzu Chodzi niesłyszalnie i wzrok trzyma na wrotach. Skruszeje pod sercem. Niepokoje nowe i stare Ucichną, powierzywszy się tej niewzruszonej porze. Tylko po co dotykał mnie zimno przeciąg… 3. Nijak nie przywyknę do okrutnych snów, Które mnie co raz prowadzą na egzekucję; Z nocy w noc przeżywam utratę Siebie samego. I nie ma słów, Choćby i czarodziejskich, z których bym splótł Najmocniejszą sieć swojemu katu. Taką mi zasądzono odpłatę Za cały wór zebranych grzechów. Skąd ta sroga nienasyconość Do tortur, w których dusza płonie, Z którymi noce przyjaźń wiodą uparcie? Obudzę się, a cisza aż dzwoni, I sen jeszcze we mnie trwa chwilę — Na tyle, bym w nim zdążył nie umrzeć. 4 W polach wychłodzonych osiedlił się dźwięk — Ledwo słyszalny śpiew samotnej fujarki. On jakby woła do swojej spółki Wszystkich, przed którymi kasztan upadł na bruk; Wszystkich, których odwiedził dreszcz rozstań Gorzkawym dymem spalonej gałązki, Dla których dni — to ciągłe poniedziałki, I nie daje się niebieski ptak do rąk. A co z moją oszalałą duszą? Czemu drży, ale nie pospiesza W słodką niewolę balsamowego dźwięku? Ona coś wie i podpowiada mi, Że my, choć oboje w siwiźnie, — Jeszcze nie rodzina kasztanowi z bruku. * * * Ostatni błysk prababcinego lata. Prawie ciepło. Prawie nirwana. Prawie wolno pisać listy pożegnalne. Rozleniwiona sosna pisze je kroplami kadzidła, i bezgłośnie brzmi „alleluja”. Do skraju lasu zdążyła dobiec i zakwitnąć dziewanna — prawie fatalnie, prawie z ostatniej własnej łaski, której ocenić nie ma komu, oprócz pszczoły; a skąd ona się tu wzięła — jeszcze jedna dziwność. Śpi w kwiecie oszalała pracownica. Kto tam wie, czy słodko śpi się pszczole: lato nie wie, sośnie ono na nic, dzień przyćmiony odurzeniem, dziewanna i myśleć nie śmie myśleć coś o owadzie, u którego ostatni sen pachnie tak słodko, jak nie pachną wszystkie miody, przyniesione przez nią przez rok. * * * Dzień chyli się na skraj, a musiałby — na pług, Lecz patrz, jaka bieda, że dzień ów — nieudolny, Bo z nocy wyszedł, jakby z domu wariatów. I ciosa on mnie, jak drewno strug, — To i ja taki sam w dniu tym. I mówi ktoś mi: „Nie będzie innych dni! Żyj w jakich już są i Pana nie gniewaj. Bo czym ty zarobiłeś choć trochę lepszych?!.” Oto i wyszło tak: sobie ja los spletłem Z nieudolnych dni, choć myślałem — nie z przepadłych. Ależ były, były i u mnie inne dni! Ja w nich płonąłem, gorejąc w drżącym ogniu! Ja świat wywracałem — i świat korzył się!.. Aż widzę: wszystko to przyśniło mi się, I ta ułuda senna — do czasu cała. Teraz gotów i ja na pług naprzeć — Lecz późno: oto stoją od wieczności swatowie, Którzy nigdzie nie przywykli długo czekać. I ja krzyczę do dnia na trzy gardła: Jaki jesteś — nie idź z mojej chaty! Lecz kiedy iść — to we dwoje. I nie tłuc grochu, A zetrzeć z lemieszy rdzę leniwą i mech I świeżą upić się bruzdą. A co było do dziś — niech rozsądzi Bóg: On wie, co robić z dniem i mną. * * * Dusza jeszcze się nie nacierpiała I przez to jeszcze żywa… Schowawszy pod korzenie żałość, Trawa rosnąć nie zapomina I świat otawami dziwi, Siebie w nich po raz kolejny wskrzesza. Widocznie, jednak boli nie na próżno Jej niewidzialna dusza. Dłoń wyciągnę gorącą, Pogłaszczę ostrożnie trawę — I nie zemdleję, nie zapłaczę, A tylko sercem ożyję. Jak do ikonki, nachylę się Do oblicza upartego źdźbła I pomodlę się, pomodlę się, Aby otawa jeszcze żyła. * * * Tam, gdzie już i malwy nie kwitną, — Tam rozpostarła się nasza droga W ciepłą wieczność. I my wstępujemy w ślady Przedostatniej biedy, Jak wilk w styczniu. A kto u nas książę? A gdzie nasz bóg? I kto błąka się w sosnach trzech, Co śnią przy drodze?.. Siebie poznać w błąkających się — To lepiej by głowę ta droga Położyła na pniu! To lepiej niech sosna upadnie, I druga, i trzecia — żeby nigdzie Nie znać nam pleców. I znowu ruszymy w świat, Sami sobie zamachamy w ślad, I — wiatr w plecy! Szkoda tylko — malwy nie kwitną… Lecz my jakoś, jakoś, Bez nich przywykamy. Za to nam świat — na widoku, U nas z każdym na drodze — Miłość wzajemna. …Spójrz — już wstaje zorza, A w gęstwinach kalendarza Znikają daty. I sieje się kosmiczny pył Na milczące krzyże mogił, I płacze matka. * * * Wchodzimy w lato, które już dawno w porze, Wpływamy w kąpiel czerwcowej czułej nocy. Cicho toczy się Wóz po Drodze Mlecznej w górze, I mówią nam gwiazdy słowa i odwieczne, i prorocze. Wchodzimy w lato, jak w odnowioną świątynię, Znów pielęgnujemy wiarę w przyszłe lata z urodzajem, I prześwietlone oblicza ojców uśmiechają się do nas Już z dalekich świtów, gdzie byliśmy szczęśliwi wzajemnie. Wchodzimy w lato, w którym — łza i burza, W którym w sny nam przychodzi pierwsza miłość; Sok potężnie w grona pędzi winna latorośl, I, jak biały nalew, nabrzmiewają nasze pragnienia. Wchodzimy w lato, i pachnie nam siano z łąk, I na taflach nocnych nas na próżno wypatrują rusałki, I brzmi, jak symfonia, synogarlic gruchanie-przegruchanie, I Telesyk płynie w srebrnej łodzi do nas, jak i od małego. Wchodzimy w lato — w żyto-żyteczko, w żniwa, Po gorącym ściernisku nasza pamięć biegnie nienasycenie. Lecz już podrosła, już krzepnie zapomniana trawa, Co od lata do lata coraz jaskrawiej rosnąć będzie. Przechodzimy lato — od czerwca do sierpnia — w bród, Zatrzymujemy żal dla jesiennej szybkiej utraty. Ale póki jeszcze — lato! I gwiazda zostawia nam ślad Choć na chwilę. Więc zdążę życzenie w tę chwilę wypowiedzieć. * * * Tak, moi drodzy: miecie zamieć, zamiecie Czarne i czerwone, i białe wybiela też. Bajka — to wymysł, mit. Lecz już i bajki nie ma — Tylko uczta zamieciowych styczniowych pożarów. Tak, moi dumni: na pyskach hordy — wieczny szron. Bije rozpaczliwie w szybę ptasia rozpacz. Gdzieś tam odezwie się wiosna głosami erynii, Trzaśnie nad nią zimy zamaszysty nahaj. Nie, moi dobrzy: siwiznami czas nie handluje — Zupełnie inny ma marketing i towar. Śpiewacy łzę wyciskają cienkim „Alleluja!”, Na kasyno coraz bardziej wyzywająco zerka świątynia. Nie, moi mądrzy: było wszystko nie tak i nie z nami. My rozminęliśmy się z tym, co dla kogoś było. Czarne i czerwone płonęłoby oto nad światami (Oj, jak płonęłoby!..) — lecz tylko je zasypało. * * * Poetom wszystkim — los jeden: Kochać i nie być kochanym. Im świat zielonego wina Dzieli na dobre i złe, Na tło i kwiat, na noc i dzień, Ludzi — na ślepych i widzących, I dać w majaczenie idei Swoją ideę nieostrożną. W odciskach poczuć trud, W oczach — ukrytą łzę, W kobiecie — matkę i siostrę, W człowieku — istotę swą ludzką. Samemu goić do końca Odwiecznym bólem wczesne rany. Poetom wszystkim — los jeden: Kochać i nie być kochanym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Teodozja Zariwna: „Spróbowałam napisać współczesną wersję Don Kichota”

— Zacznę od fundamentalnych pytań. Twoje życiowe i twórcze credo. — Może nie tyle życiowe credo, co pewien zbiór zasad: nie wszystkie wspomnisz, nie wszystkie ubrane są w słowa, bo nie zastanawiasz się nad nimi. Oto niektóre z nich. Nic nie zdobywać za wszelką cenę. W miarę możliwości pomagać dobru i sprawiedliwości przetrwać. Oddawać dziesięcinę swojego czasu, a zatem, prawdopodobnie, zarobionych pieniędzy czy innych dóbr, na znajomych i nieznajomych ludzi, dla których twoja ingerencja może coś zmienić na lepsze. Mieć strach przed wykreśleniem człowieka nie tylko z życia, ale i z listy dla własnego interesu, bo każdy człowiek jest częścią Bożego planu, a iść przeciwko Bogu to przyciągać piekło. Jak pokazuje życie, nie są to najlepsze cechy dla pisarza, ale pomagają nie zamienić życia w absurd maszyny do produkowania tekstów, które, jak może się z czasem okazać, nikomu nie są potrzebne. Twórcze credo natomiast, z reguły, zmienia się w ciągu życia. Przynajmniej mnie już od dziesięciu lat nie opuszczają słowa Wiry Wowk: „Żyję w świecie bardziej przebiegłych i zręczniejszych, dlatego stawiam im opór pracą. To mój wyraz protestu”. — Często pisarze narzekają, zważając na kłopoty z ukraińskim drukiem książek i rozpowszechnianiem, a nawet w ogóle z upadkiem zainteresowania czytaniem: dla kogo piszę… Co powiesz na ten temat? — Ja sama też na to narzekam i nie raz. Człowiek nie jest z metalu, ma skłonność do rozczarowań i popadania w rozpacz. Ale miałam szczęście usłyszeć wystarczająco dużo dobrych słów o mojej prozie i wierszach, więc byłoby grzechem myśleć, że to aż tak nikomu nie jest potrzebne. Prawda, chciałoby się, aby wartościowa książka mogła liczyć na nieco większy nakład niż tysiąc egzemplarzy. Wtedy wszystkie narzekania by zniknęły. Ale jaki naród, taka władza, jaka władza, taki kraj, takie i drukarstwo. Koło się zamyka. Wychodzi na to: co czytamy, tak głosujemy. Czytali, oczywiście, i w najlepszych czasach nie wszyscy, a obecnie — po prostu jednostki. Może w sumie złożą się na milion, a może już nie. Ale gdyby zamiast kroniki kryminalnej, w którą zamieniły się nasze wiadomości telewizyjne, czy przynajmniej klasycznego ostatniego materiału o wiewiórkach, susłach i niedźwiedziach polarnych, reklamowano jakąś dobrą książkę uparcie i starannie, to milion na pewno by był. I dla nas na początek w zupełności by to wystarczyło. Ale do takiej przemiany trzeba mieć myślenie państwowe i mniejszy pociąg do pieniędzy. No i, oczywiście, większą liczbę książek, co w obecnej sytuacji jest po prostu nierealne. Bardziej martwi sytuacja materialna pisarzy, których jakby umyślnie postawiono w najbardziej upokorzonym rzędzie społeczeństwa, obok tych, którzy wychodzą na żebry. Zdecydowana większość wydawnictw (mam na myśli nie literackie: te albo przetrwają dzięki heroicznym wysiłkom swoich kierowników, albo przepadają, ku wielkiemu żalowi, bo przestrzeń, w której można o czymś mówić, zawęża się do tragicznych rozmiarów) nie płaci honorariów. W tym samym czasie moi dawni koledzy-aktorzy już mogą sobie poradzić w życiu, bo w teatrach narodowych otrzymują wreszcie mniej więcej normalną pensję. Wystarczyło, że Bohdan Stupka był przez jakiś czas ministrem, a zdążył wykorzystać ten okres dla dobra znacznej grupy ludzi. Państwo w osobie uczciwych ludzi powinno wyłapywać utalentowane dzieła i na wszelkie sposoby wspierać, drukując, rozpowszechniając i wyróżniając je. A takich autorów, jak utalentowany poeta ze wsi Mychajliwka w obwodzie dniepropetrowskim Mychajło Diaczenko czy Wiktoria Wita, która przed swoim poważnym jubileuszem wydała niespodziewaną książkę prozatorską o symptomatycznym tytule „Na dnie przepaści”, czy też autor znaczącej powieści „Chutir” Andrij Kondratiuk, jest niemało, wokół nich panuje cisza i milczenie. Nie musieliby iść z wyciągniętą ręką do wydawców, którzy nie mają ochoty zajmować się dobroczynnością, a chcą w biznesie wydawniczym zarabiać. Polska dla promowania swojej kultury na świecie ma ponad dwadzieścia instytutów w ważnych dla niej krajach. To ogromne pieniądze. Ale trzeba tak kochać ojczyznę, jak kochają ją Polacy i rozumieć, że literatura to broń strategiczna, której nie można puszczać samopas. — Zaintrygowałaś fragmentem powieści „Zabawki dla chłopców”, zamieszczonym w niedawnym numerze „Kuriera Krywbasu”. — Powieść jest już napisana. Wspaniała polska poetka Urszula Kozioł przysłała mi swoją nową książkę „Horrendum”, w której mówi: „Znowu zapomniałam napisać »Don Kichota«”. Tak więc w tej powieści spróbowałam napisać współczesną ukraińską wersję Don Kichota, historię życia niebiednego człowieka, skrzywionego przez kompromisy, który wybija się z szeregu, ponieważ chce zmienić istniejący porządek, który go zadeptał i zniszczył moralnie oraz materialnie. I wyrusza on do walki z systemem — taki sobie jeden wojownik w polu. — Gdybym odwołała się do stereotypu, powiedziałabym: nie po kobiecemu śmiało i niespodziewanie! Mam wrażenie, że boisz się określenia „kobieca” w odniesieniu do swojej twórczości — w jakimkolwiek kontekście. Czy tak jest? — Wydaje mi się, że takie określenie nieco zawęża to, co staram się robić. To nie jest złe, po prostu świadomie lub nieświadomie przesuwa wskazówkę w moich utworach z tego, co główne, na to, co drugorzędne. Nie mogę odrzucić kobiecej natury od siebie, ona dyktuje mi, co jest poprawne, a co nie w psychologii bohaterek, w logice ich czynów, najważniejszy jednak dla mnie jest człowiek w utworze, jego metamorfozy, jego droga krzyżowa, a reszta to wszystko detale. W najnowszej powieści „Zabawki dla chłopców” mój bohater to mężczyzna i w tekście nie ma ani obowiązkowej w dzisiejszych czasach erotyki, ani scen miłosnych. Więc jaka to literatura — kobieca? Chyba tylko taka, że napisała ją kobieta. — O tobie nie można powiedzieć: „Ona jest na tyle zamożna, że nie ma o czym pisać wierszy”. Czy dyskomfort psychiczny jest obowiązkowy do pisania liryki? — Kiedyś pewien znany ukraiński pisarz przysłał mi pytania do wywiadu o tym, jak piszę wiersze. Jaki krajobraz mnie inspiruje? Jaka kawa czy coś mocniejszego? Jakie wnętrze i jaka muzyka itd.? Oczywiście upraszczam. Ale wtedy wydało mi się, że to taki wariant łagodnej ironii. Bo tego, o czym pisał, nigdy nie znałam. Przybiegałam z pracy, po drodze nabrawszy nie do udźwignięcia torby produktów i kręciłam się do dziesiątej godziny wieczorem. I wszystko. A dalej: chcesz — pisz, chcesz — nie pisz. Czasem pisało się, czasem — nie, bo strasznie chciało się spać. Ty zaś mówisz o innym, tradycyjnym dla ukraińskiej percepcji biegunie: poeta — cierpiętnik, jak mówił w moim programie telewizyjnym Iwan Czendej. I on też miał rację. A wiersze jednak piszą się nie z cierpienia czy „ze śmieci”, z podniosłego nastroju czy z komfortu. Nie sądzę, by wielkie problemy bytowe czy inne miał Lew Mikołajewicz, hrabia i władca dusz w bezpośrednim i przenośnym znaczeniu, może i miał, ale na pewno nie nasze z tobą. A napisał oho ile. Piszesz, bo jesteś już profesjonalistą. Bo potrafisz wywołać nie tylko ognik z chrustu, a czasem i ze słowa. Bo to oznaka profesjonalizmu. Bo to swoisty stan czy, ściślej mówiąc, dobra forma sportowa duszy i pióra, a nie skutek niekończącego się jakiegoś masochizmu czy sybarytyzmu. — Jak byś określiła różnicę między pisaniem prozy a poezji? — To chyba tak samo, jak grać dramat i komedię czy mówić kilkoma językami. To sposób myślenia i sposób istnienia w żywiole, w ciele tekstu czy utworu scenicznego. Wchodzisz w niego i żyjesz według jego praw. Wystarczy tylko przeczytać część poprzednio napisanego — i jesteś w tym czasie, w tym miejscu, w tej przestrzeni. — Co powiesz o odkrywaniu języka w sobie: wzbogacaniu go, rozwoju itp. — Wszystko, co umiem i wiem, — to język mojej mamy z jej kolosalnym zasobem słownictwa. Ja do dziś za nią wszystko zapisuję. Oczywiście przeczytane w ciągu życia książki też robiły swoje. Lubię prozę, oprawioną w dobry styl, która może czymś porazić. Oczywiście, tak szczęści się nie zawsze. Czasem wysoko oceniana książka z kolejnego forum książkowego tak i leży nieprzeczytana. Wtedy biorę klasykę lub którąś z powieści nagrodzonych na świecie, gdzie błąd w określeniu jakości jest o wiele mniejszy, i porównuję nie tylko style, ale i smaki oraz wiedzę naszych jurorów i ich. Naturalnie, pisarz musi czytać trochę więcej niż przeciętny czytelnik, iść trochę przed strumieniem. Oczywiście śledzę też to, co piszą moi koledzy, starannie znoszę do domu stosy książek, prawie wszystkie staram się czytać. — Co dla ciebie oznacza miłość do ziemi w konkretnym i symbolicznym sensie? — To nie rzucać papierków na asfalt, nie wywozić śmieci do lasu, nie zrzucać zawartości kanalizacji do rzek i mórz, bo to niszczy wszystko, co żyje. To założyć na kominy fabryk i na rury wodociągowe jakieś nowoczesne filtry. To pokochać starych i niedołężnych. To kupować swoje. To szanować swoje: język, talent, rozum. To uczyć dzieci robić proste i poprawne rzeczy, czasami nawet ustępując korzyściom materialnym, aby twoja ziemia stawała się lepsza, aby twarz ci w Europie czy na świecie za nią nie płonęła. To znowu robić naród narodem, jak robili go kiedyś w XIX wieku i na początku XX wielkie umysły i wielcy wrogowie. I wrogowie, i umysły pozostali. Brakuje jakiejś reakcji, aby to jakościowo zadziałało we wspólnej akcji. Chce się wierzyć, że wyłącznie pokojowej. — Jak byś skomentowała myśl o tym, że współczesne społeczeństwo — czy to we Francji, czy na Ukrainie — stało się infantylne, dlatego też nieszczęśliwe. A także, że obecnie w relacjach między ludźmi „coraz bardziej znika miejsce dla innego”. — We Francji tylko gościłam, dlatego jak tam żyją, nie wiem. A o Ukrainie — niestety, tak jest. Rozum z latami u ludzi w starszym wieku zamienia się w złoty zapas kraju, tylko szaleńcy lub ślepo zakochani w sobie mogą go lekceważyć. Ja od czasu do czasu oglądam CNN i BBC. Tam prawie wszystkie twarze są w poważnym wieku. Przecież właśnie takim ufają, bo za nimi stoi doświadczenie, a u nas — młode buzie z glamour blaskiem, które czytają z monitora to, co im napisano. I ten obrazek jest bardzo symboliczny. A co do miejsca dla innego, to pieniądze stały się idolem i większość ludzi własny czas zamienia w wkład bankowy, dlatego czasu dla bliźniego im nie wystarcza. To taka choroba — uzależnienie od wskazówki zegara, podobne do uzależnienia komputerowego. Ale wszystkich pieniędzy nie zarobisz. Można zjeść więcej kiełbasy czy kupić kosztowną rzecz i mieć osobistą wygraną, jednak ogólne przegrane są na widoku. I mogą stać się tragiczne, jeśli tak pójdzie dalej. Bo o Mamonie nas już ostrzegano. Nie można stawiać na jednej szali bezcennej ludzkiej duszy i wymarzonego metalu. Rozmawiała Ludmyła TARAN. Teodozja Zariwna urodziła się we wsi Rydoduby w rejonie czortkowskim obwodu tarnopolskiego. Zawodowy filolog i teatrolog. Pracowała w Kijowskim Teatrze Akademickim im. Iwana Franki oraz w Narodowej Kompanii Telewizyjnej Ukrainy. Autorka i prowadząca wielu cyklicznych programów literackich i kulturoznawczych („Studio Literackie”, „Podstawa”, „Na początku było słowo”, „Nie samym chlebem…” itp.). Napisała pięć zbiorów poezji, pięć powieści, szereg opowiadań, nowel, sztuk, scenariuszy filmów dokumentalnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nek, warto odwiedzić wystawę w galerii „Mytets”. Przedstawiono tu prace od 1962 roku do dziś. Umownie wystawę można podzielić na dwa światy: pierwszy odzwierciedla intymne przeżycia, zagłębia w poruszające obrazy ukraińskiej przyrody, która jakby przywraca artystę do dzieciństwa. Nie bez powodu żona artysty, pani Tetiana, mówi, że mistrza „zawsze inspiruje nasza Ukraina z jej piękną przyrodą, łanami, rzekami, pieśniami i ukraińskim folklorem…”. A drugi to wszechświat animacji, przesiąknięty narodowym charakterem. W centrum znajduje się ulubiony bohater Eduarda Kyrycza — żwawy chłopak Eneasz, narysowany w najróżniejszych wcieleniach. Osobno zatrzymam się przy projektach artystycznych i niedokończonych filmach animowanych. Wśród nich są „Pantofle Abu Kasima” według filozoficznej przypowieści Iwana Franki, w której można poczuć niepowtarzalny koloryt Wschodu. Animacja „Kto boi się wujaszka Babaja” ostrzega małych niegrzecznych, by byli grzeczni i posłuszni, bo można trafić w łapska dziwacznego Babaja, o którego istnieniu wiedzą wszystkie dzieci. W „Pieśni leśnej” według dramatu-feerii Łesi Ukrainki przyroda, ożywając, jakby przerasta przez twoją istotę od wewnątrz… Niedawno zakończyła się praca nad nowym filmem artysty — „Lata moje” na motywach twórczości ludowej malarki Marii Prymaczenko, gdzie Eduard Kyrycz był scenografem i współautorem scenariusza: „Razem z reżyserem Wołodymyrem Honczarowem zdecydowaliśmy, że stworzenie takiego filmu to ciekawa idea, bo w naiwnym malarstwie artystki są feeryczne postacie, które mogą łatwo przełożyć się na animację. Myśląc nad scenariuszem, natrafiliśmy na pracę, gdzie Maria Prymaczenko, siedząc przy chacie, mówi: „Lata moje młode, przyjdźcie do mnie w gości, pobędziecie u mnie choć na pomoście”. To właśnie wzięliśmy za podstawę. Lata — to prace artysty,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tchnąć życie w rysunek. Aby słowomyśl żyła w ilustracji

Uliana WOLIROWSKA Zdjęcia autorki Twórczość Eduarda Kyrycza, dla którego natchnieniem i duchowym ojcem był przede wszystkim Iwan Kotlarewski, to splot ludowości, subtelnego humoru, dynamiki i rytmu. Łącząc te elementy, artysta-animator w ciągu 50 lat swojej działalności stworzył mnóstwo „kreskówkowych” bohaterów. Wśród nich są ulubieńcy dzieci i dorosłych — bystrzy śmiałkowie z serialu „Jak Kozacy…”, „Lis Mykyta”, galeria zabawnych postaci z filmu animowanego „Eneida”, „gospodarni” bliźniacy „Trzej Pańkowie”, „Dziewczynka i zające” oraz inni. A ile jeszcze nieukończonych projektów… Aby zobaczyć i poczuć, jak mistrz tchnie życie w rysunek, wystarczy spojrzeć na jego twórczy wzlot, gdzie postacie zdają się przychodzić w gości na święto. Tak, młode lata jawią się w obrazie ukraińskich dziewczynek, które śpiewają piosenkę. Wśród barwnych postaci animowanych są lew i głodny ptak-drapieżnik, którego wszyscy się boją. Kompozytor Ołeksandr Sparyński napisał wspaniałą muzykę do filmu. Właśnie tak powstała dziesięciominutowa animacja”. Eduard Kyrycz marzy o podróżowaniu po Ukrainie i prowadzeniu warsztatów dla dzieci, wszak „Ukraina to pole mojej twórczości”, mówi artysta. Życzymy mu zatem sukcesów i niewyczerpanego źródła pomysłów! Uliana WOLIROWSKA W każdej książce ważna jest nie tylko sztuka autorskiego słowa, ale także jego wcielenie w oryginalną architekturę wydania. Kiedy słowoobraz i słowomyśl jako jedność żyją w oprawie i ilustracjach wydania, wtedy rodzi się Piękna Książka, na spotkanie z którą czytelnik idzie ze szczególnym zachwytem. W dobie rozwiniętych technologii komputerowych młodzi artyści mają nie lada możliwości, by realizować niebanalne pomysły w oprawie książki, opierając się na dorobku poprzedników. Aby wesprzeć utalentowanych artystów, bracia Ołeksandr i Serhij Charukowie w tym roku ustanowili pamiątkowe wyróżnienie „Godnemu” za osiągnięcia w dziedzinie sztuki wydawniczej. Uroczyste nagrodzenie pierwszych laureatów, absolwentów katedry grafiki NTUU „KPI”, odbyło się w Instytucie Wydawniczo-Poligraficznym. „Wszyscy stoimy na ramionach poprzednich pokoleń, dlatego wyróżnienia w trzech nominacjach są poświęcone artystom, którzy w swoim czasie wnieśli niebagatelny wkład w sztukę książki” — powiedzieli bracia Charukowie. Wśród 19 magistrów, którzy brali udział w konkursie, nominację „Za kompleksową oprawę projektu” im. prof. B. Wałujenki otrzymała Zarina Hetman. Nagrodę wręczył Borys Wasylowycz, mówiąc, że wprowadzenie nagrody braci Charuków jest niezwykle ważne, ponieważ świadczy o wielowektorowości sztuki książki. Lusiena Łewko została zwyciężczynią w nominacji „Za wyjątkowość oprawy i ilustrowania” im. H. Kuzniecowa, którą wręczył syn artysty Wadym Kuzniecow. A Kateryna Sztanko nagrodziła wyróżnieniem „Za oryginalność twórczego zamysłu” im. O. Sztanka Natalię Warawę. Według słów Ludmyły Taran, nagroda braci Charuków to przykład aktywnej postawy, pragnienia myślących ludzi, by wesprzeć postępową, utalentowaną młodzież Ukrainy. „W tym sensie logicznie jest postrzegać nagrodę braci Charuków jako kontynuację nagród Husejnowa, Rutkiwskiego i innych. Oczywiście, przypominają się słowa Jewhena Czykałenki o tym, że Ukrainę trzeba kochać nie tylko do głębi swojej duszy, ale i do głębi swojej kieszeni. Jeśli ten pozytywny wektor będzie się rozwijał i powstanie mnóstwo różnorodnych nagród, to wygrają na tym wszyscy, nie tylko nagrodzeni” — mówi pisarka. Wykładowcy, goście święta, żegnając początkujących artystów wyruszających w przyszłą drogę twórczości, życzyli im jasnej gwiazdy i dążenia do doskonałości w sztuce książki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wielkie sprawy dzieją się w Wielkiej Iłowicy

Julia BONDIUCZNA, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU), laureatka nagrody im. Wołodymyra Poliszczuka. Zdjęcie: Ihor KROCZAK Szumszczyzna, ziemia na skrajnej północy obwodu tarnopolskiego, ponownie wzbogaciła przestrzeń kulturalną Ukrainy o nowy skarb. W Wielkoiłowickim kompleksie edukacyjno-wychowawczym otwarto literacko-pamiątkowe muzeum Heorhija Petruka-Popyka (1932–2006). Odtąd o jednym z założycieli i wieloletnim przewodniczącym Tarnopolskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, działaczu społeczno-politycznym, poecie, którego pieśni rozbrzmiewają na Ukrainie i poza jej granicami, mistrzu liryki pejzażowej i ostrego słowa publicystycznego, będą wiedzieć nie tylko w jego ojczyźnie. Jak poinformowała naczelnik wydziału ds. edukacji Szumskiej Administracji Rejonowej Larysa Tabaczuk, odbywać się tu będą olimpiady i zajęcia literackich zespołów, ogólne spotkania metodyczne nauczycieli i narady dyrektorów szkół, lekcje tematyczne. Pomysł utworzenia muzeum należy do rodaczki z tej wsi, Larysy Tabaczuk. Po raz pierwszy zgłosiła go ona podczas obchodów osiemdziesiątej rocznicy urodzin H. Petruka-Popyka. Ekspozycję muzealną stworzyły Maria Ławreniuk (projekt) i Serhij Synjuk (kompozycja). Wizytówką muzeum jest gabinet pracy pisarza, starannie odtworzony przez pracowników Wielkoiłowickiego kompleksu edukacyjno-wychowawczego, który przekazała jego rodzina. Na otwarcie przybyli znani ukraińscy twórcy i działacze, znani w Ukrainie oraz daleko poza jej granicami: artysta Bohdan Tkaczyk (wieloletni przyjaciel pisarza, towarzysz w działaniu na rzecz utworzenia Krajowej Organizacji Ruchu, autor kilku portretów Petruka-Popyka), poeta Stepan Babij (towarzysz studenckich lat; jego wiersze wraz z dorobkiem Heorhija Michajłowicza zapoczątkowały nową szkołę wołyńskiego poetyckiego krajoznawstwa), politycy Jarosław Dżodżyk i Wiktor Łytwynczuk, zastępczyni naczelnika departamentu edukacji Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeksandra Pichurko, zastępczyni przewodniczącego Szumskiej Administracji Rejonowej Swietłana Diemczuk, naczelnik wydziału ds. edukacji Szumskiej Administracji Rejonowej Larysa Tabaczuk. Muzyczną oprawę święta stanowiły pieśni młodzieży twórczej z Wielkiej Iłowicy i Szumska oraz numery piosenkarskie zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Wasyla Ilkiwa i piosenkarza Ołeksandra Listowskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Na cześć artysty melodii i słowa

Tetiana BIDZIŁA, m. Berezany, obw. tarnopolski W czytelni Bereżańskiej Rejonowej Biblioteki odbyła się prezentacja bibliograficznego informatora „Los skazał go na życie z pieśnią. Wasyl Podufałyj”, którego autorką jest bibliograf Bereżańskiej Rejonowej Biblioteki Wira Palij. Dyrektor biblioteki rejonowej Alla Zarućka we wstępnym słowie zaznaczyła, że w tej niewielkiej książce upamiętniono twórczość znanego folklorysty, krajoznawcy, literaturoznawcy, kompozytora i działacza społecznego Wasyla Podufałego z Żukowa. Wira Palij opowiedziała o żmudnej pracy nad powstaniem książki. Wydanie zawiera wstępny artykuł autorki „Czerpał inspirację z rodzimej ziemi”, kilka rozdziałów, ilustracje, alfabetyczny indeks autorów i tytułów książek. Jako jeden z pierwszych W. Podufałyj przywrócił ludziom pieśniarskie dziedzictwo Bohdana i Lewka Łepkich, za co w 1994 roku otrzymał tytuł laureata nagrody im. Braci Łepkich. Również za inicjatywę wzniesienia pierwszego na świecie pomnika pisarza w Żukowie, tablic pamiątkowych oraz zorganizowanie muzeum rodziny Łepkich w jego rodzinnej wsi Żukowie. Bardzo wysoko cenił go bratanek B. Łepkiego, znany mecenas d-r Roman Smyk (Chicago, USA). W swoim krótkim życiu Wasyl Podufałyj stworzył muzykę do 300 pieśni do słów różnych autorów, zebrał, uporządkował i wydał około dwudziestu zbiorów pieśni, napisał dziesiątki cennych prac badawczych i artykułów. Jego utwory muzyczne i nagrania folklorystyczne drukowano w wydawnictwach „Muzyczna Ukraina”, „Mystectwo”, pieśni publikowano w zbiorze W. Wychruszcza „Pieśni barwinkowego kraju”, w dwutomowym wydaniu „Pieśni Tarnopolszczyzny”. W prywatnym archiwum W. Podufałego znajduje się ponad dwa tysiące wysokoartystycznych wzorów ludowej pieśni folklorystycznej. Kompozytor miał wiele twórczych zamierzeń. Przygotowywał do wydania zbiór pieśni, do których muzykę stworzył na słowa różnych autorów, planował wydać zbiór prosvitiańskich pieśni i deklamacji „Słońce Proświty”, „Mamine swiato”, hajówek Tarnopolszczyzny, a także monografię o wybitnym bandurzyście-wirtuozie, poecie i artyście plastyku, kompozytorze Zinowiju Szt okałku. Podczas prezentacji zaprezentowano również numery artystyczne w wykonaniu śpiewaczek i śpiewaków: Jarosławy Mazurak, Wasyla Myśkiwa, uczennicy Bereżańskiego gimnazjum Halyny Łemyk. Wiersze czytały uczennica szkoły w Żukowie Oksana Wijatyk oraz gimnazjalista Witalij Pasicznyk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Dawno temu, aż do samej Zielonej Niedzieli, żyliśmy z przysłowiem: „Do świętego Ducha nie chowaj kożucha”. Zarówno w tym roku, jak i w poprzednich, już zapomnieliśmy, gdzie i kiedy te kożuchy schowaliśmy: wydaje się, że zaraz po pierwiosnkach przyszły upały. Jak się przed nimi ratować? Do kogo zwrócić się po rady? Można do Hiszpanów i Latynoamerykanów, którzy święcie przestrzegają sjesty — w najgorętszej porze dnia (od 12 do 17 godziny) odpoczywają w cieniu, śpią lub po prostu czekają, aż żar zelżeje. A tak naprawdę — co robić? Nosić turkmeńskie chałaty, hinduskie turbany, meksykańskie sombrero? Pić gorącą i słoną herbatę, jak mieszkańcy Azji Środkowej? Machnąć ręką na wszelkie zasady, ubierać się „plażowo” i kąpać w fontannach, robić przeciągi czy siedzieć pod klimatyzatorem? Pewne doświadczenie już zgromadzono, więc oto proste i skuteczne sposoby, które udało nam się zebrać i które łatwo sprawdzić, nie wyrządzając sobie szkody. Najpierw o tym, jak sprawić, by w domu było chłodno. Jeśli pozwala na to piętro i zagwarantowane jest bezpieczeństwo, trzymajcie w nocy otwarte okna, kiedy temperatura znacznie spada. Działa to dobrze, gdy dzienne temperatury nie podnoszą się powyżej 30 stopni, a nocne są o 10 stopni niższe od południowych. Jeśli w wasze okna nieustannie świeci słońce, naklejcie na szyby folię aluminiową (tę, której używamy do pieczenia w piekarniku) — obniży to temperaturę w pokoju o 3—4 stopnie. Wiele osób obecnie nie wyobraża sobie swojego letniego życia bez klimatyzatora. To urządzenie elektryczne coraz częściej staje się oznaką naszego codziennego życia i dobrobytu. Ale. Pamiętajcie o obciążeniu sieci elektrycznej i o tym, że różnice temperatur mogą wywołać anginę i choroby przeziębieniowe, latem szczególnie dokuczliwe, ponieważ pod atakiem słońca słabnie nasza odporność. Dlatego chłodźcie się, ale nie przesadzajcie! Kiedy już nawet nocne powietrze nie przynosi upragnionego chłodu,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Gorąco! Jak się ratować? Gorąco! Jak się ratować?

Spróbujcie uciec się do takiego sposobu: mokre zasłony przed otwartymi oknami pomogą nie tylko w upale, ale także przed ulicznymi dymami. A w połączeniu z pokojowym wentylatorem przyniosą czysty chłód. Dlatego zasłony trzeba często prać, trzymać wilgotnymi. Najprostszy spryskiwacz do kwiatów pokojowych nada się do tego. Co więcej, ludziom również warto nawilżać odkryte części ciała. Woda powinna mieć przyjemną temperaturę (nie zimną!). Można używać wody aromatyzowanej kroplą soku z cytryny, płatkami róż, wzbogaconej solą morską… Jeden z najbardziej autorytatywnych ekspertów w dziedzinie katastrof klimatycznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Biofizyki Komórki w rosyjskim Puszczynie, Aleksiej Walerianowicz Karnauchow, który prognozuje anomalnie gorące miesiące letnie tego i przyszłego lata, zamiast klimatyzatora radzi używać… najzwyklejszych Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki plastikowych butelek po wodzie mineralnej lub gazowanej. W odróżnieniu od szklanych butelek, plastikowe nie pękną, gdy zamarznie w nich woda. Dlatego nalewajcie wodę z kranu i śmiało wkładajcie je do zamrażarki (można najpierw racjonalnie schłodzić je w komorze chłodziarki). Kiedy wyciągniecie butelki z lodem z zamrażarki, zrozumiecie — to wasze źródło chłodu. Jeśli zawiesicie je nad kanapą lub nad stołem, otrzymacie dozowany poziom chłodzenia w konkretnym miejscu, gdzie leżycie, siedzicie, pracujecie. A jeśli postawicie butelki obok wentylatora, to będziecie mogli chłodzić powietrze bez żadnego klimatyzatora. A od nas też rada — w upalnej porze nie obciążajcie zbytnio lodówki produktami, i to nie tylko po to, by zmieścić w niej jak najwięcej butelek z wodą. W upał apetyt zasypia, bardziej chce się pić. Jak wiadomo, upał lepiej znosi się w suchym powietrzu: skóra szybciej odparowuje wilgoć i chłodzi się. Otóż butelki z lodem, które wyjęliście z zamrażarki, już po kilku sekundach pokrywają się wilgocią. Wilgoć wysysa się i napływa z powietrza, które staje się suchsze, a wasze samopoczucie poprawia się. Jeszcze jedna praktyczna rada: żeby wilgoć nie kapała z butelek z lodem, trzeba je umieścić w podstawkach, które można zrobić z butelek o większej średnicy. Jak twierdzi uczony Karnauchow w wywiadzie dla czasopisma „Nauka i religija”, te plastikowe butelki z lodem, te proste zalecenia chronią zdrowie i środki finansowe ludności. A teraz jeszcze kilka rad. Strzeżcie się udaru słonecznego, który może czyhać i na plaży, i w ogrodzie, i w luksusowym kurorcie, jeśli stracimy czujność i nadmiernie zaufamy słońcu. Przysłuchajcie się sobie — jeśli czujecie się niemrawo, boli was głowa i macie podwyższone tętno, może to być oznaka przegrzania. Zimne kompresy, przecieranie ciała, odpoczynek w cieniu — oto pierwsza pomoc. Swoją drogą. Nawet to, że wasze ciało w upalne dni jest maksymalnie odsłonięte, zdrowiu nie sprzyja. Więcej korzyści przynosi luźna odzież z naturalnych tkanin jedwabnych i bawełnianych, które chłodzą, wchłaniają pot, osłaniają was przed palącym słońcem. Obowiązkowo chrońcie głowę, chodźcie zacienioną stroną ulicy, miejcie przy sobie wilgotne chusteczki, w domu bierzcie ciepły prysznic: zimny może sprowokować skurcz naczyń. Woda — wasz przyjaciel i obrońca, kosmetolog i lekarz, ale to osobny, wielki temat. Zatem unikajcie tłustego jedzenia, nie pijcie napojów gazowanych i słodkich soków. Preferujcie przyjemnie schłodzoną herbatę, spożywajcie owoce, świeżo wyciskane soki z grejpfruta i pomarańczy. Lato wystawia człowieka na próbę rozumu i roztropności, a jego serce i naczynia — na wytrzymałość. Jeśli możecie, wykonujcie wszystkie swoje sprawy na otwartej przestrzeni od 6 do 11 rano oraz od 17 do 21 wieczorem. Nie pijcie nadmiernie zimnych płynów, nie spożywajcie alkoholu, mniej palcie lub nie palcie wcale. Pamiętajcie, że piwo i wszelkiego rodzaju napoje energetyczne również są szkodliwe. Szczególnie życzymy zdrowia ludziom starszym: przeżyjcie obecne lato rozważnie, bez nadmiaru. Pamiętajcie, że wasze dzieci i wnuki wybiorą za przykład wasz styl życia. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Na koniec. Doradziwszy wam chłodzenie się za pomocą zamrożonej wody, przypomnimy, że przygotowanie wody roztopowej do picia to najskuteczniejszy i najtańszy sposób oczyszczania wody w domu. Warto więc otrzymać „dwa w jednym” — i schłodzić się, i poprawić zdrowie. Przypomnijmy, jak przygotować wodę roztopową do picia. Plastikowe butelki napełnijcie zimną wodą z kranu do 85% i zamroźcie. Rozmrażajcie te pojemniki naturalnie, w temperaturze pokojowej, jednocześnie chłodząc powietrze. Powiedzmy, że używacie 2-litrowej butelki. Zauważcie czas, kiedy zamarznie więcej niż połowa wody. Niezamarznięta woda wylewana jest do innych celów, a lód rozmraża się i wykorzystuje do picia. Pić wodę roztopową zaleca się małymi łykami, 4—5 razy dziennie, na pół godziny przed jedzeniem. W ciągu dnia trzeba wypić taką ilość wody, która równa się jednemu procentowi wagi waszego ciała. Na przykład: waga 50 kg, ilość wypitej wody powinna wynosić 500 gramów, termin przydatności wody roztopowej — 12 godzin. Wiele osób twierdzi, że za pomocą wody roztopowej pozbyli się chorób żołądka i jelit. Ponadto nawet zwykły kompot na oczyszczonej wodzie jest i smaczniejszy, i zdrowszy. Porady czytała i przekazywała Luba WASYŁKO PRENUMERATA—2013 PRENUMERATA—2013 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek. Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu” na pół roku na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek. na rok na rok 105 hrywien 54 kopiejki. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w czerwcu — 21 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn