Strona · s. 8strona oryginału ↗
Julia Kurtasz-Karp: „A prawdziwych lwów we Lwowie nigdy nie brakowało…”
Слово Просвіти, №25 за 2018 рік
Przeczytawszy tomik poetycki znanej współczesnej pisarki Julii Kurtasz-Karp „Lekcje grawitacji” (Lwów: „Kameniar”, 2017), postanowiłem, już nie po raz pierwszy, stworzyć razem z Julią wywiad poetycko-filozoficzny. Czytajcie, myślcie, spierajcie się z nami (możliwie, z każdym z nas — z osobna), a być może, z samymi sobą. Będę rad (przepraszam — będziemy z Julią radzi), jeśli zastanowicie się nad „nieznośną lekkością bytu”. Swojego. Naszego. Ukrainy.
„Nie ma znaczenia, czy żyłam, czy nie…” — To Pani, pani Julio, nie żyła, kiedy pisała swoją „Krótką historię czasu”? Czy jednak żyła? — …to, że prawie nie oddychałam, — to pewne, bo przetłumaczyć Hawkingowską „historię czasu” czy przeżyć na nowo to, co on nazywa „wszechświatem w łupinie orzecha”, — jest bardzo trudno. I wszystko, co liryk może przeciwstawić fizykowi w tym pesymistycznym dyskursie o wieczności, — to szczypta poezji z szillerowską aluzją do tego, że „tam, gdzie nie oczekują cudu, — próżno szukać szczęściarza”. Jestem od dawna przekonana: każdy z nas — to cząstka Wielkiej Całości, a czas — to my. Popularny obecnie noblista z astrofizyki nie odkrył dla mnie, w istocie, niczego nowego, a to, że świat — jest na krawędzi i jest — „niewymownie brutalny”, — mówili jeszcze starożytni Grecy. Ale, jako kobieta, przeżywam czy przeżywam na nowo wszystkie te „cywilizacyjne wybryki czasu” na bardziej subtelnym polu grawitacyjnym, a bożonarodzeniowe misterium narodzin daje mi szansę nigdy nie znikać, nawet z pola bitwy… I jakiekolwiek nowe znaki czasu nie wyznaczałyby sobą bestsellerów — „jedz, módl się, kochaj” — życiowy mainstream zawsze będzie szukał sobie cichej przystani, żeby myśleć, marzyć, pisać. Książka — to także czas: pomiędzy stronami — przeszłość, teraźniejszość i przyszłe trwanie. Nie ja wymyśliłam: „Myślisz, znaczy — żyjesz…” A inspiracja potrzebuje wrażeń. Więc jak tu — nie żyć!?
„I jesień, jesień — o, ta sama… Gdzie my, mój świecie, tylko we dwoje”
— Świat wie, że jesteś jeszcze Ty? I Ty — tylko we dwoje ze światem? — I tak się stało, że na tej samej rozczochranej równoległej jest jeszcze dwoje zakochanych w jesieni. Ale komu oni są potrzebni? Wydaje się, tak podsumowała kiedyś Szymborska odnośnie szlachetności świata w ogóle. Jednak nasze życie — to rzecz absurdalna: najpierw trzeba przyjąć bunt, a dopiero potem — miłość. W tym Camusowi nie zaprzeczysz. I to mnie cieszy jak uczennicę, która, doczytawszy pretensjonalną „Wojnę i pokój”, gwałtownie wstała zza ławki ze słowami: „Przecież o mnie tu — ani słowa, „panowie dobrzy”! Każdy tekst tworzy się ze zrozumienia, że jest on — tylko notatką dla „poczty butelkowej”, którą kiedyś przyniosą wzburzone fale do czyjegoś brzegu…
„Już wsiadłam do księżycowej łodzi, a samotność moja — ani rusz” — Możliwie, jest sens porozmawiać z samotnością? — Twórczość jest filozofią samotności. Poezja — to rozmowa z nami samymi, trudna rozmowa. Bo każdy z nas jest Syzyfem, który marzył pokonać górę, a nie dotoczyć kamień…
Rozkoszowałam się samotnością jeszcze od dzieciństwa. I wszystkie moje „dziecięce odkrycia” były zrodzone z tych błogosławionych chwil, kiedy nikt mi nie przeszkadzał rozmawiać z zaśnieżonym ogrodem czy bibliotecznym duchem. Ja, na równi, stawałam do rozmowy nawet z superksiężycem, który nie raz zasłaniał sobą okno, kiedy chciałam wydobywać dźwięki ze starego pianina. Zanim „wsiadłam do księżycowej łodzi”, przeczytałam nie jedną bajkę — jako przypowieść o naszej nieodkrytej samości. Tak właśnie dojrzał dorosły wątek: „Bajki o zaczarowanych pięknościach — są skazane w logice Kartezjusza”. W rzeczywistości zaś, człowiek strasznie ugrzązł w swoim życiu, on nigdy więcej nie pozostaje sam na sam ze sobą. Mnie i w strasznym śnie nie mogło się przyśnić, że będę żyć w bradburyowskiej epoce „samozapłonu papieru”. Oczywiście, to metafora, ale jakaż ona jest bezlitosna w swojej prawdzie! Intelektualiści biją na alarm, próbując choć trochę uratować ludzkość od „wirusa cyfrowego niedorozwoju”. Wszyscy nagle zaczęli mówić „o edukacji przeciwko talentowi”, o kreatywności i „przyszłości rozumu”, o źródłach samopoznania, jakby rzeczywiście coś odkryli na nowo dla siebie — „nie ma większej prawdy, aniżeli ta, która jest wewnątrz nas”. Ale zdolność znoszenia samotności — to oznaka duchowej dojrzałości… Mój życiowy doświadczenie, „jak sukienka na wyrost”: świadczy tylko o tym, że ja, prawdopodobnie, byłam złą dziewczynką w poprzednim życiu.
„Miłość nie potrzebuje głowy, która formatuje wszechświatowy wyrzut”
— Za to serce to robi, być może, formatuje ten wyrzut? — W mojej wersji, panie Bohdanie, „zagotowuje się głowa”, a w Pana — „zagotowuje się krew”. Jeśli w pełni przyjąć to, że miłość — to reakcja chemiczna, to każda fermentacja ją rzeczywiście stymuluje… W końcu, poetyka serca jest całkowicie skompromitowana słowotokiem jednej z partii politycznych, ale najbardziej przykre jest nawet nie to — niektórzy awangardowi badacze z studiów kulturoznawczych odważyli się wypowiedzieć bardzo erotyczną myśl, że symbol, którym tak szczodrze oblepione są wszystkie te zaślinione „walentynki”, — to wcale nie serce, a kobiecy pośladek. Więc w tej romantycznej alchemicznej historii nam, poetom, nic innego nie pozostaje, jak „szaleć z długimi interwałami strasznej przytomności”. A to wyznanie należy do wyrafinowanego i mistycznego pióra desperata Edgara Allana Poe, który, na szczęście, nic nie wiedział o formatowaniu pendrive’a, ale „nie po amerykańsku” przejmował się problemami ludzkiej istoty i jeszcze, biedak, próbował zarobić na życie swoim „karkołomnym” pisaniem…
„Bo dzień jak dzień, on zawsze był niewdzięcznym. Chociaż chodził za mną krok w krok”
— Czyżby w Pani życiu nie było wdzięcznych dni (dnia)? Czy u Pani, czy u lirycznego bohatera? — Tezę o niewdzięcznym dniu wykorzystywałam jeszcze bardziej intrygująco: „Dzień — kochanek, przyszedł i poszedł!” albo: „Ja — królowa nocy, ty — władca dnia!” Dzięki Bogu, liryczny bohater obywa się bez marihuany… Dzień kobiecie nie należy: „Praca, chałtura, kwietnik i ogródek / I kuchnia, i kościół, i dzieci z dwoje…” Ale nie wszystko jest tak źle w naszym królestwie: moja nowa książka „Lekcje grawitacji” — jest właśnie o wdzięczności.
„Po co to wszystko — gwiazdy, śmiech, miłość? Po co to wszystko — strach, rozpacz, śmierć?”
— To co jest mocniejsze: miłość czy śmierć? Niektórzy z wielkich uważają, że miłość. A Pani jak uważa? — Wszystko, z czym się zgadzam w tym odwiecznym dyskursie o miłości i śmierci, — to to, że bać się należy nie śmierci, a pustego życia. Śmierć — to tylko metamorfoza, a miłość — to substancja trwania… Czy wie gąsienica, że stanie się motylem?! O tym nikt i nigdy się nie dowie, nawet jeśli wypadnie szansa przeżyć takie doświadczenie. Mam na myśli reinkarnację. A współczesna neurobiologia uchyliła przed nami zasłonę o tym, że każdy człowiek rodzi się ze swoją „kartą pamięci”. Tą kartą są nasze cząsteczki DNA, każda z których — to nadpotężne źródło informacji. To takie swoiste bank danych, w którym, oprócz wiedzy, gromadzi się także energia naszego emocjonalnego doświadczenia. Bez miłości nie ma niczego — naucza nas Pismo Święte. „Kochajcie tu i teraz!” — wzywa współczesny filozof i psychoanalityk Erich Fromm, ponieważ: „Miłość — to jedyne rozsądne i zadowalające pytanie o sens ludzkiego istnienia”. I z tym nie sposób się nie zgodzić.
„Święci nie płaczą. Płaczą tylko przestępcy. Poeci. Błaznowie… i pijani grabarze”
— Czy często zdarzało się Pani płakać? Z jakiej głównie okazji i przy jakiej pogodzie (jeśli Pani pamięta)? — Nie wstydzę się łez. Przeciwnie — pokonuję nimi to, co przeżyłam, jakbym oczyszczała się ze wszystkiego, co złe. Powiem jeszcze jedno: wszystkie te, że tak powiem, „babskie łzy” (z uwagi na stereotypy), czyli cała ta wypłakana słona woda, ma środowisko dalekie od neutralnego, jak zwykła woda w przyrodzie: łzy rozpaczy, beznadziei i urazy są jak kwas — bezlitosne… Żeby nie przysparzać psychoterapeutom kłopotu, płaczę i śmieję się przez łzy. Ktoś świetnie zauważył: „W du
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
