Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Poza kadrem

Слово Просвіти, №25 за 2018 рік

“Stwarzając kobietę, Bóg stworzył i wiersz” — A czy bez kobiety mógłby istnieć wiersz? — Jeśli Stwórca w kogoś się wciela, to w poetów, takich, powiedzmy, jak Georg Trakl. I oto ten chorowity i wyrafinowany Trakl zostawił na marginesach swoich zeszytów poetyckich ciekawe nota bene: “Trzeba pozabijać jak psy wszystkich tych, którzy myślą, jakoby kobieta pragnęła jedynie zmysłowych rozkoszy! Kobieta pragnie tylko swojej sprawiedliwości, jak i każdy z nas”. W imię sprawiedliwości powiem: chyba Mistrz stworzył kobietę dla poczucia harmonii w postrzeganiu własnego wiersza, jako tworzenia świata. A potem, niezwykle poruszony, nazwał cokołem, czyli jej “bucikiem” — podstawą, fundamentem, na którym wszystko się trzyma. “...kiedy zakochałaś się we Lwowie” — I jak to się Pani udało — od pierwszego wejrzenia? Opowie Pani? — Moje ekstrawaganckie kapelusze podobają się mojemu miastu. Lwów jest Lwowem, a my z nim jesteśmy jedną żywiołem: wolnomyślicielskim, dumnym, drapieżnym... “W cichej przystani moich dziecięcych marzeń...” — O czym marzyło się w tej przystani dziecku? — Zimą, w tej cichej przystani z karpackimi widnokręgami, marzyło mi się z jakiegoś powodu najbardziej. Byłam marzycielką... Ale na lalki brakowało mi czasu, bo w domu było za dużo książek i dorosłych tajemnic. Lubiłam mieszać farby i bełtać je razem z wodą w “penicylinowych buteleczkach”, wrzucać tam maleńkie kamyczki i wymyślać “zaklęcia” do superksiężyca. Tak, to była własna, przez nikogo jeszcze nie napisana “saga o cudach”. Z czasem zrozumiałam, że dorastanie do swoich marzeń — to bardzo żmudna sprawa... I w wieku pięciu lat zebrałam się, żeby o tym wszystkim po prostu opowiedzieć w grubym konspekcie taty, ale wystarczyło mnie tylko na tytuł powieści. W wieku około siedmiu lat “narodził się w mękach” mój pierwszy wiersz. I wszystkie te próby pióra bardzo mnie wyczerpywały... Słowo we mnie przebijało się jakby przez jakieś ciężkie, obmarznięte warstwy pra-pamięci, przez nadmierne współczucie i łzy, przez pragnienie sylabotonicznego dźwięku, przez strachy i straty. A kiedy już całkiem dopadała mnie małoletnia chandra — brałam do rąk kalejdoskop i wypatrywałam jej, swojej marzenia, przez “tańczące” kolorowe szkiełka, które z niezwykłą łatwością chwytały słońce i stawały się Światłami rampy... Cała ta alchemiczna historia stworzenia dziewczynki i marzenia poparta jest obecnie dyplomem chemika-analityka, próbami teatralnymi na profesjonalnej scenie, etiudami filmowymi i garścią książek z materiałem wierszowanym dla tych dziwaków, którzy nie polecą na Marsa i będą ożywiać rodzinne widnokręgi wdzięcznymi echami kiedyś przeczytanych bajek. “Kobieta, Rzeka i Bóg — Trójca nie przez przecinek” — A jak? Skomentuje Pani? — O tak, brzmi prawie jak manichejska herezja, ale strofy z wiersza o Hołodomorze nie mogą brzmieć inaczej, jeśli chodzi o ludzkie... Bóg zapewnia nasze i swoje nieśmiertelność poprzez narodziny życia w łonie kobiety. I epicka misteria Bożego Narodzenia właśnie o tym jest. Nikt przecież nie zaprzecza ani Duchowi Świętemu, ani Synowi Bożemu, a jedynie wyprowadza z cienia ich pramatczynny pierwiastek. Zresztą, przecinek tutaj — w tym wersie, też nie dla ortografii. Walerij ZEMNUCHOW, mistrz w drewnie, m. Berdyczów Owidiusz: “...zmienia się wszystko, a nie ginie”. Dalej już nie pojedziesz, dalej tylko pieszo. Idę od szlaku, od drogi, — Kroczę łąką naprzeciw świtowej mgle. Sobie ścieżyną, ścieżyną, — szybko — Pokonuję odległość do parowu. Zazwyczaj właśnie tutaj, Pomiędzy dwoma sąsiedzkimi ogrodami Przechodzi na łąkę stado. I dzisiaj będzie jak zawsze, Tylko nieco później. I co to za krowy? Skąd taka różnobarwność? Muszę przyznać, że wyrosłem w mieście, — Trafiłby się zamiast mnie inny człowiek, Niechby i wiejski, ale z innej wsi — On także byłby bardzo zdziwiony: I jasnożółta, i szara, I jak kawa z mlekiem. A oto ta — no czysty kolor maliny. A w tamtą w ogóle trudno uwierzyć — Prawie sałatowa! Wszystkie takie schludne, czyściutkie. Skóra delikatnie jedwabista. Skąd takie kolorowe dobro? Chyba te krowy przywieziono gdzieś z Alp. Po prostu jakaś zapożyczona bajka. Maszeruję dalej, — jeszcze niedaleko, już całkiem niedługo. Mgła czekać nie będzie, dlatego się spieszę. Niespodziewanie czuję własny uśmiech: — Bardzo dobrze, że niebieskiej wśród tych krów nie było... W takim przypadku trzeba by, Trzeba by pomyśleć i o własnym zdrowym rozsądku. Choć konie niebieskie artyści oj jak lubią. Ale tam, z przodu, prawdziwe. I kto to tak wcześnie je przywiązał? Żeby zorientować się w czasie, rozglądam się. Tam, gdzie zaraz ma wyjrzeć, pojawić się słońce — Jeszcze minut pięć, nie więcej. A sobie uświadamiam: chyba te konie, Co stoją pojedynczo we mgle, Pasą się jeszcze od nocy. Zaniepokoiły się, usłyszawszy mnie, — Rżenie potoczyło się łąką, W tej cienkiej warstwie czasu, Kiedy spotykają się, coraz cieńsza, Coraz bardziej przejrzysta mgła I pierwsze słoneczne promienie... Skręcam na miedzę — Ogrodami można skrócić drogę. A tam po lewej na wzgórzach dojrzewa żyto — Niwa złota-złota. I pobiegł po niej słoneczny blask. Kłosy — falami, falami. Dokładnie jak wielka woda. Płynie i płynie, ale gdzie tutaj brzeg? Oczywiście, on jest, tylko jako kolor... Pilnuj-patrz, jak poleje się przez brzeg, A z wysokości — pewnie i łąka, i te konie — Wszystko utopiłoby złociste... Wspinam się wyżej, znowu wyżej — Już przyszedłem. Oto ono, “Horodyszcze”! A w sumie, jego już nie ma, Tak, tylko nazwa. Ono już dawno wrosło w ziemię kamieniami, A te kamienie porosły wysokimi trawami. Leży, odpoczywa odłamkiem urwistego brzegu. Obmyty, wypalony, wywietrzały, Ten niewielki cypel, Ziemia z dawną nazwą — “Horodyszcze” — Przez długie, długie lata stała się podobna Do wielkiej jaszczurki. Ona władczo leży na powierzchni góry, Objąwszy łapami cały cypel: — Wszystko to moje, nie oddam, pilnuję… Stoisz obok, a ogonek od ciebie w łuk — W lewo, w lewo — metrów ze trzysta. I tam on wbija się w tułów, Na którym bardzo dobrze wyrzeźbiony jest kręgosłup. Po obu stronach cztery łapki. I jaka prawdziwa doskonałość — głowa. Ona niemal zwisa nad zboczem. Wszystko takie zgrabne, sprężyste I wydaje się, że ta jaszczurka lada chwila Skoczy przez Hnyłopiat'. Która tam na dnie dziwnego cypla Cichutko biegnie Wijącym się wąskim nurtem. A tam, po drugiej stronie rzeki, Znowu szeroka łąka, Za którą znowu wysoki brzeg, Co rozpostarł się szeroką oddalającą się niwą. Wyjmuję aparat fotograficzny, robię zdjęcia... Nie jestem tu pierwszy raz... I za każdym razem coś nie tak, czegoś brakuje... Dlatego jadę znowu i znowu — latem i zimą, Jadę w wieczór i w świtowe mgły. Już niby są niezłe fotografie, Lecz wciąż mi się marzy, Że właśnie na tym materiale Zrobię swoją najlepszą. Jakaś wymyślona pragnienie, A najpewniej przywiązanie do tej okolicy, Doprowadzone do absurdu... Ale dzisiaj, teraz — mówię stop: Czy nie oszukuję się? Możliwie, chcę uwiecznić to, czego dawno już nie ma? Lecz wyobraźnia zjadliwie bierze górę. Ona wypełnia wysoką, Szeroką wodą rozległą łąkę. Za tym już wydaje mi się, Jak ponad cyplem zaczyna poruszać się jaszczurka, — Sypie się kamieniami i gliną, A z tego wyrastają chlewy i chatki. I już dymią piece, Dymią te gliniane chatki Na drewnianych podstawach. Moje nozdrza głodnym pragnieniem Czują zapach żytniego chleba. I ludzie — krząta się wielu ludzi! I wszyscy oni w płóciennych odzieniach... Oto obrazek — Oto ono prawdziwe Grodzisko! I na koniec płyną, płyną — Krzątają się na wielkiej wodzie łódeczki Odziane, jak i ludzie, w płótno — W płócienne żagle. I napełnione te łódeczki ziarnem I różnymi dzbanami. I wszystko to, jak za Epoki Trypolskiej... Oto on, upragniony kadr, Za którym ty tak długo chodziłeś. Po prostu bierz i pstrykaj... Lecz znowu coś nie tak, Znowu nie zdążyłem... Dlatego że białe-bielusieńkie czaple, Które właśnie i wydawały się łódeczkami, Szybko opuściły granice kadru — Gracyjnie poleciały w stronę tamy. Rozczarowania nie czuję — Przylecą kiedyś inne czaple. I białe, i szare. Ich tu wiele. Główne moje pragnienie — Wyrwać z dalekiej przeszłości Zwrotną chwilę przeistoczenia — Osiągnęło swoje apogeum. Przeżyłem tym kilka minut, Które będą ze mną godziny, dni, lata, Ile będę widział słońce.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn