Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Skrzypce, Federico i bosa rozczochrana jabłoń

Слово Просвіти, №25 за 2018 рік

“Dziewczę śpiewało w kościelnym chórze”. Był w czasach przedrewolucyjnych taki słynny wiersz. A oto na werandzie, która również stała się dość znana w tamtych czasach na przełomie srebrnego dziewiętnastego i ołowianego dwudziestego wieku, dzięki “piątkom” ukraińskiego, a i światowego klasyka literatury, delikatnie grały skrzypce w rękach całkiem młodej dziewczynki, która niezwykle dojrzale wygrywała nuty Czajkowskiego — “Pory roku”… Była to jedna z atrakcji prezentacji książki Walentyny Hromowej “Autobiografia duszy”, która wreszcie odbyła się w Czernihowskim Muzeum Literacko-Pamięciowym Mychajła Kociubynskiego. Przyznam, z niemałą ironią odbieram arcydzieła rymotwórstwa większości współczesnych. Swoje, oczywiście, też. Tak też szedłem na to spotkanie, wspominając lata siedemdziesiąte ubiegłego wieku. Kiedy na Ogólnoukraińskich seminariach młodych literatów w Irpieniu, którymi kierowali wtedy tak młodzi, ale autorytatywni mistrzowie słowa, jak nasz krajan Wołodymyr Drozd, jego zawzięto-żartobliwy oponent Wołodymyr Jaworiwski, jeszcze daleko nie akademik NAN Ukrainy Mykoła Żułynski — my, młodzi czeladnicy, życzliwie, a czy i złośliwie wyróżnialiśmy kto poetów, a kto poetki. Zrozumiałe, że od tamtej pory, jak mężczyźni znieważyli się, poniżając kobiety do równouprawnienia (zwłaszcza w dźwiganiu szyn, pracach asfaltobetonowych i prowadzeniu traktora), kwestia równości płci pojawia się coraz ostrzej. Dziwne, że wcale nie przejmowała się nią ta sama Łesia Ukrainka, która bez wrzasku i krzyku umieściła się na Olimpie pięknej literatury obok Tarasa Szewczenki i Iwana Franki. Walentyna Hromowa też zadziwia. Przede wszystkim tym, że wiele lat ukrywała przed spragnionym czytelniczym ogółem (Facebook do zaliczenia nie pasuje!) najprawdziwsze perły poezji. Dzięki Bogu, zostały one w końcu opublikowane we wspomnianym zbiorze. Jedyne, co w nim nie do końca jest stosowne, a może nawet sztuczne — to sam tytuł. Jaka, do diabła, “Autobiografia…”? Przecież to samowyrzucenie, samozapłon, samoofiara duszy, — a w żadnym wypadku to obce słowo. Lecz skoro już zeszło na Słowo, to zauważmy, że od czasów antycznych była to przede wszystkim poezja. W trakcie dyskusji o utalentowanej książce, do niezaprzeczalnych osiągnięć której jeszcze wrócimy, powstała niewielka polemika między wielce szanowną kierowniczką katedry języków i metodyki ich nauczania Narodowego Uniwersytetu “Czernihowski Kolegium” Ołeną(?) Mamczycz a autorem tych wierszy. Naukowiec twierdziła, że poezja — to obraz i rym. Zaprzeczyłem, że główne kryje się w obrazie i myśli, a rymy — to, właściwie, coś w rodzaju gwoździ, którymi mocuje się pewną konstrukcję językową. Swobodnie podchodzili do subtelności rymowania Taras Szewczenko, Pawło Tyczyna, a jeśli wziąć “Autobiografię…” Walentyny Hromowej, to i tutaj widzimy wolne, rozluźnione wyczucie rozmiarów czy tam słownych zakończeń. Jednakże pani docent przytoczyła niemal nieodparty argument — w artystycznym obrazie może kryć się, niechby zawoalowana, ale głęboka myśl! Zacytowała na potwierdzenie nieco z Siergieja Jesienina. I zmusiła mnie do głębokiego zastanowienia oraz, właściwie, uznania jej racji. Chociaż też naprowadziła na żartobliwą myśl — w słynnych wersach Federico Garcii Lorki: “A biodra jej miotały się, jak złowione te pstrągi…” przejawiają się wcale nie intelektualne ćwiczenia… O wierszach mojej dawnej koleżanki w dziedzinie słowa drukowanego (wyjaśniło się w trakcie prezentacji, że wstępowała do Związku Dziennikarzy Ukrainy w 1985 roku, a ja — w 1981-ym) powiem krótko i jasno. Jej twórczość jest ucieleśnieniem kobiecości. Akwarelowe, najdelikatniejsze odcienie, które osiąga się głębokimi postrzeżeniami otaczającego świata, odczutymi przez pryzmat opanowanego czasu. Cytować Walentynę Hromową można bez końca. Nie powstrzymam się od pokusy przytoczenia kilku krótkich wierszy. “I plotą pająki smutek. Gaśnie dzień. Cisza. W zmierzchu”. “I czarny, jak pogorzelec, liść na brzozowej gałęzi. Spłonęła jesień do cna. Była czy nie była?” Jednak ostatecznie dobił mnie w dyskusji o relacji obraz-myśl-rym prosty czterowiersz. Odleciały na południe dalekie Długonogie moje bociany. Na rozczochranej bosej jabłoni Czerwienieje ostatnie jabłko. Chociaż, między innymi, spór wcale nie wygasł. Po zakończeniu prezentacji udało się porozmawiać z przewodniczącą organizacji obwodowej NSPU Hanną Arsenycz-Baran oraz byłym Konsulem Generalnym Ukrainy w Petersburgu profesorem Mykołą Rudką. Podzieliłem się myślą, że poziomu owej ukraińskiej jabłoni próbował sięgnąć w najlepszych swoich utworach (no, na przykład, “Kocham cię, całą w zieleni…”) już wspomniany Lorca. Ale to mu się nie do końca udało. Poważnych kontrargumentów tak i nie usłyszałem.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn