Strona · s. 14strona oryginału ↗
Krynica twórczości Wasyla Perewalśkiego
Слово Просвіти, №25 за 2018 рік
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora
Wasyl Perewalśkyj urodził się we wsi Bubniw, którą w połowie XX wieku spotkał los wielu zniszczonych wsi-pomników Naddnieprza. Uczył się w Szkole Artystyczno-Rzemieślniczej nr 16 (nauczyciele — W. Riazanow, O. Kryworuczko). Ukończył Republikańską Szkołę im. Tarasa Szewczenki (nauczyciele — M. Rodin, W. Klimow, W. Żarow), Kijowski Państwowy Instytut Artystyczny (nauczyciele — W. Kasijan, O. Danczenko, H. Jakutowycz, W. Bołdyrew, P. Biłećkyj), Warsztaty Twórcze Akademii Sztuk ZSRR (kierownik — M. Derehus). Od 1963 roku pracuje nad opracowaniem i ilustrowaniem wydań książkowych: serie ilustracji do ukraińskich pieśni ludowych o miłości (1964—1965, 1965—1967, niewydane), ilustracje do książek „Ukraińskie pieśni ludowe o miłości” (wydawnictwo „Mystectwo” 1967—1968, 1971), „Ukraińskie pieśni ludowe w zapisach W. Hnatiuka” („Muzyczna Ukrajina”, 1971), dwutomnik poezji M. Rylskiego („Dnipr”, 1974), album jubileuszowy I. S. Neczuja-Łewyckiego (TWO „Chudożnyk”, 1978), „Wesnianky” („Dnipr”, 1984), dramat-feeria Łesi Ukrainki „Pieśń lasu” („Weselka”, 1984—1986), wydania poezji P. Perebyjnosa (1983), P. Tyczyny (1987), I. Dracza (1991, 2007—2011), B. Olijnyka (2006), do pieśni kozackich (1999—2011). Autor rycin — „Koliadny miszonosza”, „Po co mi czarne brwi” (1967), „Wolność” (2013), „Jechał kozak na wojenkę” (2015), około setki ekslibrisów, znaku wydawniczego wydawnictwa „Mystectwo” (1968). Od połowy lat 90. pracuje także w technice malarstwa olejnego (pejzaż, martwa natura). Autor projektu znaku pamięci ofiar Hołodomoru-ludobójstwa 1932—1933 lat, ustawionego w 1993 roku obok Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach w Kijowie (kopia — w mieście Toronto, Kanada, 2012); współautor witrażu „Taras Szewczenko” Czerwonego Korpusu Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki (z W. Zadorożnym i F. Hłuszczukiem, 1967). Wasyl Perewalśkyj — kierownik katedry grafiki
Myrosław ŁEWYĆKYJ, pisarz, dziennikarz
Na eksponowanych w NAOMA fotografiach zrealizowanych dzieł architektury sakralnej (przeważnie ukraińskie cerkwie, zbudowane według jego projektów w USA i w Kanadzie) widz miał możliwość zobaczyć różne pod względem stylu świątynie. Wystawa była przede wszystkim adresowana do młodszych pokoleń ukraińskich architektów, którzy mają czego uczyć się od profesora z Kanady, który obecnie ma już na Ukrainie swoich naśladowców. Radosław Żuk urodził się w zachodniej części ukraińskiego arealu etnicznego (miasto Lubaczów, które w 1945 roku znalazło się w granicach państwa polskiego), średnie i wyższe wykształcenie zdobywał na obczyźnie. Połączenie zachodniego wykształcenia i ukraińskiej pamięci genetycznej dało zdumiewający rezultat, który pozwolił Radosławowi Żukowi stać się jednym ze znaczących architektów drugiej połowy XX—początku XXI wieku. Wystawa była pomyślana nie jako prezentacja autora, bo on od dawna ma ugruntowane w świecie imię. I sztuk Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, członek rzeczywisty Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy. Witając jubilata, przewodniczący NSCHU Wołodymyr Czepełyk nazwał go niezwykle szczerym i inteligentnym człowiekiem. Szczera jest też cała twórczość Wasyla Jewdokymowycza. Ilustrował książki wielu ukraińskich pisarzy. Pracuje w ciekawej technice, tworzy ryciny na drewnie i linoleum. Jest wspaniałym pedagogiem, którego kochają studenci. A także oddanym patriotą swojego państwa, dobrym głową rodziny. Działacz społeczny i historyk sztuki Bohdan Horyń jest przekonany: Wasyl Perewalśkyj nie mógłby stworzyć światowej sławy znaku uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru, gdyby nie przeżył w dzieciństwie tego strasznego okresu, gdyby jego ojciec i dziadek nie doświadczyli represji.
Późniejsze lata miały wielki wpływ na jego twórczość. To okres odrodzenia kulturalnego na Ukrainie. Ruch szistdesiatnykiw (pokolenia lat sześćdziesiątych), do którego przyłączył się Wasyl Jewdokymowycz. Ten ruch jest znany ze swoich nazwisk w literaturze, sztuce, architekturze i kinie. Obok prozaików Jewhena Hucała, Wołodymyra Drozda, Wałerija Szewczuka kształtował swój talent. Także Bohdan Horyń uważa pana Wasyla za liryka z urodzenia i liryka z powołania. Potwierdziły to ilustracje do jego pracy dyplomowej — książki „Ukraińskie pieśni o miłości”. I najczęściej artysta zwraca się nie do prozy, a do poezji. Są to dzieła Maksyma Rylskiego, Andrija Małyszki, Iwana Dracza. A „Pieśń lasu” w rycinach W. Perewalśkiego zabrzmiała na nowo i odbierana jest szczególnie głęboko. Laureat Nagrody Szewczenkowskiej Petro Perebyjnis jest pewien: Wasyl Perewalśkyj w swoich dziełach pokazał piękno Ukraińców, ich duszę i ich ziemię. Można to zobaczyć na każdym płótnie, każdej pracy graficznej. Historyk sztuki Olha Łahutenko zaznaczyła, że kiedy wspomina się imię Wasyla Perewalśkiego, to od razu przed oczami staje książka „Ukraińskie pieśni o miłości”, którą ilustrował. To już klasyka, na której wzorują się ukraińscy graficy. Te prace są niedoścignione, chociaż minęło już pięćdziesiąt lat. Inne jego arcydzieła — prace graficzne do dramatu-feerii „Pieśń lasu”. Dzisiaj mamy najnowsze technologie, nowe środki komputerowe, ale stworzone przez Wasyla Perewalśkiego — to górny szczebel, do którego jeszcze trzeba się wspinać. Jako wykładowca, Wasyl Jewdokymowycz szczerze dzieli się swoimi ogromnymi osiągnięciami twórczymi, jego wystąpienia można słyszeć na różnorodnych prezentacjach i słowo artysty zawsze jest trafne. Ukraiński uczony Dmytro Stepowyk wspomniał, jak na początku lat dziewięćdziesiątych przez dziewięć miesięcy odbywał staż w Ukraińskim Muzeum w Nowym Jorku. Do USA ze sobą wziął wtedy prace graficzne Wasyla Perewalśkiego i Wasyla Łopaty. W czasie stażu przeprowadził trzy wystawy, na których przedstawił te ryciny, i wszystkie wystawy miały ogromny sukces. Zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy Serhij Halczenko opowiedział o swojej twórczej współpracy z jubilatem i podarował mu pierwsze najpełniejsze ilustrowane wydanie „Kobziarza”, które przygotowywano do druku jeszcze w 1845 roku, ale ujrzało światło dzienne dopiero po 162 latach dzięki staraniom pana Serhija. O swojej twórczej przyjaźni z Wasylem Perewalśkim opowiedział zasłużony działacz sztuk Ukrainy Wasyl Czebanyk, który poznał go, kiedy ten jeszcze był studentem. Swoją wizję twórczości artysty wyrazili członek NSCHU Ołeksandr Melnyk, dziennikarz i działacz społeczny Witalij Ablicow oraz zasłużona działaczka sztuk Ukrainy Maryna Soczenko. Jubilata powitały Ministerstwo Kultury Ukrainy, Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy, Narodowa Akademia Sztuk Ukrainy, Kijowski Państwowy Instytut Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Projektowania im. Mychajła Bojczuka, Kijowska miejska organizacja NSCHU. Męski chór ludowy „Czumały” Towarzystwa „Znannia” oraz goście z Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki podarowali wszystkim spotkanie z pieśnią.
projektów dyplomowych na wydziale architektury. Profesor wyjaśnił, że wybitna architektura ucieleśnia w sobie ducha położenia geograficznego, wewnętrznego charakteru ludzi, którym służy, oraz najbardziej zaawansowanych idei i możliwości technologicznych ludzkości. Taka architektura nie może być bezosobowa i sterylna, tak jak nie może być otwarcie eklektyczna. Powinna ucieleśniać treść określonej tradycji kulturowej, ale w świeżej, pomysłowej i stosownej formie. Według słów profesora, „tysiącletnia historia ukraińskiej architektury przestrzega współczesnych tendencji stylistycznych, ale w unikalny ukraiński sposób. Wielkie bizantyjskie, renesansowe lub barokowe budowle przejawiają się jako wyraźnie ukraińskie, pomimo dużej różnorodności metod ich budowy, form przestrzennych lub rodzajów wykończenia. Dlatego pojawia się zadanie tworzenia architektury, która odpowiada określonemu temperamentowi kulturowemu i tradycji, ale jednocześnie wyraża dane położenie geograficzne i dynamizm współczesnego ducha światowego”. W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy otwarto wystawę, na której zaprezentowano prace graficzne i malarskie ludowego artysty Ukrainy Wasyla Perewalśkiego oraz tryptyk autorstwa Marii Perewalśkiej „Ludowa studnia” — dar żony z okazji jego 80-lecia i 55-lecia działalności twórczej. Pogratulować artyście jubileuszu przybyli znani działacze ukraińskiej kultury, przyjaciele i wielbiciele twórczości malarza.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
