Strona · s. 4strona oryginału ↗
Duchowa obręcz budowania państwa
Слово Просвіти, №25 за 2018 рік
Stepan WOWKANYCZ, doktor nauk ekonomicznych, profesor, Instytut Badań Regionalnych NAN Ukrainy. Zakończenie. Pocz. w nr 24 z 2018 r. Składowa tworzenia państwa, godnego człowieka, narodu i cywilizowanej ludzkości, przewiduje nie tylko należyte warunki pracy, płacy, wypoczynku, ochrony itp., ale także adekwatne zapożyczenie i wdrażanie przodującego światowego doświadczenia, właściwego rozwiniętym krajom demokratycznym, gdzie zostało to wypracowane dawno i zapomniano, co kiedyś stanowiło ich ideę narodową. Zatem łączą się trzy strategiczne kierunki budowania państwa: wzmocnienie jedności narodu (terytorialno-przestrzennej, kognitywno-twórczej, patriotyczno-synergicznej itp.), rozwój tożsamości narodowej (językowo-informacyjnej, mentalno-kulturowej i in.) oraz osiągnięcie światowych standardów życiowych (warunki pracy, poziom jej opłacania, ochrona socjalna, zabezpieczenie medyczne, wypoczynek, sport itd.) poprzez zapożyczanie informacji wewnętrznej i przodującego doświadczenia cywilizacyjnego postępu. Jednocześnie wyodrębniamy także Małą ideę narodową: „Wiedza, informacja i ruch (czyn, działanie)” jako roboczy instrumentariusz rozwiązywania tych czy innych składowych Wielkiej. Mała idea to bieżące, często taktyczne hasło. Mała jako część Wielkiej strategicznej idei narodowej kieruje w warunkach globalizacji producentów własności intelektualnej liderów, twórczą energię naukowej młodzieży na intensywne wykorzystanie nowej wiedzy, osiągnięć nauki, intelektualno-innowacyjnych czynników tworzenia nowoczesnego państwa narodowego, gospodarki wiedzy, zwiększenia inwestycji w rozwój człowieka, jego kultury oraz kapitału intelektualnego; budowę społeczeństwa informacyjnego, obywatelskiego i prawnego, zachowanie puli genowej narodu ukraińskiego, ciągłości jego rozwoju w planie nieprzerwanego osiągania wysokiego wykształcenia, kreatywności, duchowości i moralności; wreszcie, poznawanie otaczającego świata za pomocą ojczystego słowa. Na początku było Słowo (Logos), myśl, idea jako wiedzyjno-intelektualna (duchowo-informacyjna) podstawa łączenia ludzi w świadomą wspólnotę dla współpracy i tworzenia swojego państwa. Celem dzisiejszych składowych UNI jest soborowo-skonsolidowany naród jako pełnowartościowe, samowystarczalne środowisko społeczno-ekonomiczne, etnokulturowe, polityczno-prawne, filozoficzno-historyczne w systemie narodowej przestrzeni informacyjnej, która nie gnębi, nie rozmywa tożsamości narodu; w nim pełnokrwiście funkcjonuje tradycyjny system przekazywania wiedzy z pokolenia na pokolenie, a zatem wychowuje się narodowo świadomy, całościowy człowiek i wspólnota kowitalna. Czyli wspólnota, zjednoczona ideą narodową, samoidentyfikująca się i zdolna do odradzania się dzięki tej idei jako syntezie wartości państwowotwórczych, duchowo-moralnych i innych, zielonej ideologii, polityki socjohumanistycznej, które zasilają to środowisko, rozszerzając je do skali przestrzeni europejskiej czy światowej.
W Ukrainie rosyjski najeźdźca nie walczy o Donbas. On zawsze i przede wszystkim rozstrzeliwał słowo oraz producentów wiedzy, nosicieli świadomości narodowej. Niszcząc duchowo-intelektualną elitę Ukrainy, rosyjskie imperium (carskie, białe, czerwone, ateistyczne, prawosławne, federacyjne) zawsze miało na celu odosobnienie człowieka i pozbawienie narodu państwowości. Czyniło to cynicznie w brutalny i zbrodniczy sposób, poprzez tłumienie, spowalnianie, a w konsekwencji przerywanie ich duchowo-informacyjnej mobilności (DIM) jako dominanty społecznego ruchu informacji (wiedzy, doświadczenia), jako czynnika samowystarczalności i konkurencyjności narodu, ochrony jego przestrzeni informacyjnej, zachowania języka, kultury, tradycji, tożsamości narodowej oraz nabycia odporności na denacjonalizację. DIM dla ukraińskości to nie tylko arcyważna społeczna konstrukcja więzi pokoleń, mechanizm zachowania pamięci historycznej, ale permanentny, naturalny i wolny proces społeczny przekazywania przez współczesnych następnemu pokoleniu tradycyjnej informacji (wiedzy, doświadczenia), którą odziedziczyli po swoich poprzednikach, zachowali i twórczo pomnożyli (przyrost o pewną wielkość -I) nie tylko dla zachowania swojej etnonarodowej tożsamości (ciągłości, dziedziczności rozwoju), ale także po to, by nie znaleźć się na marginesie naukowo-technicznego, technologicznego, społeczno-ekonomicznego czy jakiegokolwiek innego postępu jako cywilizacyjnego zjawiska planetarnego. Wskaźnik -I charakteryzuje poziom potencjału twórczego elity oraz inne kreatywne cechy. Ruch informacyjny człowiek (wspólnota, społeczeństwo) realizuje poprzez tradycyjne przekazywanie doświadczenia, umiejętności „w pionie” (z pokolenia na pokolenie) jako niematerialny transfer oraz twórcze generowanie nowej wiedzy „w poziomie”, zdobytej na poziomie jednego pokolenia (lub jednostki). Jeśli w pierwszym przypadku dominująca rola przypada rodzinie, szkole, uczelniom, to w drugim — nauce, organizacjom projektowo-konstruktorskim, aktywności innowacyjno-twórczej oraz działalności racjonalizatorsko-wynalazczej. Potencjał (siła, działania, czyn, efekt) wiedzy z dwóch poprzednich wektorów socjalizuje się jako wypadkowa, zbudowana na podstawie ich integrowania „po przekątnej”, co odzwierciedla zdolność środowiskową narodu, jego konkurencyjność w określonych sferach działalności. Zarówno wiedzochłonna „pionowa” linia dziedziczności (konserwatyzmu, tradycjonalizmu) rozwoju, jak i nowoczesna, naukochłonna „pozioma” linia kreatywnej działalności innowacyjnej wymagają odpowiedniego zabezpieczenia prawnego, aby postęp odbywał się z uwzględnieniem dwóch fundamentalnych składowych (tradycji i innowacji), których optymalne połączenie, czyli harmonizacja, zapewnia ciągłość (dziedziczność) i nowoczesność (innowacyjność) postępu. Jeśli chodzi o trzeci wektor „po przekątnej”, to kompleksowo, w „zniesionej” formie odzwierciedla on komfortowe warunki niezbędne do optymalizacji zdolności środowiskowej człowieka (narodu) do zachowania różnorodności form swojej tożsamości i utrzymania czołowych (a być może i liderskich) pozycji w dynamicznych procesach współczesnego rozwoju ludzkości na poziomie wysokich nanotechnologii, nowych ideologii, „zielonych” ekologii i innych sfer działalności. Warunki te stają się czynnikami zielonego designu, w którym informacyjna lub jakakolwiek inna przestrzeń w kontekście UNI nie tłumi środowiska, a stosunek wykorzystania tradycyjnej i innowacyjnej informacji jest adekwatny do potrzeb rozwoju człowieka, wspólnoty i rdzennego (autochtonicznego) narodu. Temu ma sprzyjać socjohumanistyczna siła prawa międzynarodowego, siła binarnej ochrony praw zarówno człowieka, jak i narodu — skuteczna nie tylko dla możnych tego świata, ale zdolna zachować państwowy dom (rodzinną chatę, według Andrzeja Szeptyckiego) każdego osłabionego narodu. Pod względem istotowej treści „Dom” narodu najbardziej jest w stanie wznieść nas do genialnego szewczenkowskiego, obronnego rozumienia idei narodowej — „W swojej chacie swoja i prawda, i siła, i wola”, do uświadomienia konieczności rozwijania edukacji, nauki, potencjału duchowo-intelektualnego narodu, jego podmiotowości prawnej, abyśmy mieli i „mądrość swoją”, i zdolność, według Franki, „własną siłą naprzód iść”. To znaczy, trzeba zastanowić się nie tylko nad tym, co wziąć ze światowego skarbca wiedzy (bo zawsze będzie to „second-hand”) dla swojego rozwoju, ale także czym oryginalnym, ekskluzywnie-insiderskim wzbogacić informacyjny tezaurus ludzkości, aby nie być „ciężarem w pociągach ich szybkich”, wiecznym biednym krewnym. Czyli pracować na wyprzedzenie, tworzyć i władać liderską informacją, przodującym doświadczeniem w różnych sferach działalności, a nie być „małymi i nieprzygotowanymi” na społeczne tranzyty, zmiany i wyzwania. Koniecznie potrzebna jest, chcemy tego czy nie, nowa paradygma bytu narodu. Ukraina musi wyznawać koncepcję zrównoważonego (Rio+20) i zachowania ciągłości (dziedziczności, nieprzerwalności) rozwoju, zwłaszcza osłabionych narodów, w tym ukraińskiego, z akcentem nie tylko na ekologię, ekonomię, ale i na wartości socjohumanistyczne jako duchowo-moralne, konsolidujące imperatywy zachowania zdolności środowiskowej narodu w trudnych warunkach i wobec nowych wyzwań. Można patetycznie twierdzić o prawach silniejszego, ale decyzje konstytucyjno-prawne nie powinny ignorować palących problemów socjohumanistycznych słabszych. Przynajmniej w tym kontekście ukraińska edukacja, język, tradycje kulturowe, duchowość narodu pilnie potrzebują „czerwonej księgi” (analogicznie do zagrożeń dla ginącej flory i fauny) ochrony socjohumanistycznej jako duchowy ekskluzyw narodu, jako fundament jego wewnętrznej konsolidacji i integracji w światową różnorodność kultur. I te argumenty musimy wykorzystywać w przeciwstawianiu się sąsiadom w kwestii wdrażania ustawy Ukrainy „O edukacji”, dekomunizacji itp. Mimo to już dziś jest oczywiste, że wizja przyszłości Ukrainy nie leży w entropii (niepewności wspólnoty, chaosie, nieporządku, marginalizacji i jej kreolizacji), a w negentropii, czyli w harmonizacji: a) interesów narodowych oraz powszechnie uznanych fundamentalnych zasad wolności, dobrobytu społecznego i ekonomicznego, ochrony praw zarówno człowieka, jak i narodu; b) ideologii neoliberalnej (w centrum — człowiek, wolna gospodarka rynkowa) i socjohumanistyczno-nacjonalistycznej (akcent na rozwój narodu i wychowanie patriotycznej miłości do ojczyzny). Dopóki naród jest zniewolony, nie może być wolny człowiek, który identyfikuje się z tym narodem. Nieład zaczyna się od chaosu w głowach wspólnoty. Strategia narodowa zaczyna się od utwierdzenia narodowej Idei. Czas nie dawać się bić nacjonalizmem ubiegłego stulecia jako ideologią zniewolonego narodu, a realizować doktrynę wolnego człowieka i nowoczesnego narodu, które mimo osłabienia przez zniewolicieli wywalczyły niepodległość państwową i weszły na drogę samodzielnego rozwoju, budowy jego innowacyjnego modelu, odrodzenia duchowego i zachowania tożsamości narodowej, ekonomicznego nacjonalizmu i konkurencyjności. Droga osiągnięcia celu jest jedna: na podstawie harmonijnego połączenia tych lub pokrewnych im ideologii stworzyć nową paradygmatę rozwoju społecznego — socjohumanistyczną, która kompleksowo i parytetowo chroniłaby człowieka i naród jako poznawczo niezbędne językowo-informacyjne, dźwiękowe, wizualne, a jednocześnie naturalnie ekskluzywne środowisko (tło, a zatem przestrzeń), gdzie można by zachować i rozwijać swoją tożsamość narodową, mentalność, kulturę, przemysł, rzemiosło ludowe, handel i inne sfery w warunkach globalizacji. W Ukrainie ujednolicenie globalizacją jest wzmacniane specyfiką szczątkowego syndromu postimperialnego, pokrywaniem jej przestrzeni współczesnymi „dezami”. Paradygmat socjohumanistyczny to fundamentalne pojęcie, a wprowadzony do obiegu naukowego dyskurs „socjohumanistyczny” odzwierciedla binarną paradygmatyczną istotę zachowania autentyczności Ukraińców, która polega na parytetowym podejściu do harmonizacji praw zarówno człowieka, jak i narodu; potrzebie ich ochrony poprzez stworzenie adekwatnego, sprzyjającego rozwojowi środowiska, w jego jak najszerszym informacyjno-językowym, światopoglądowym, narodowo-patriotycznym, państwowotwórczym, wreszcie geopolitycznym i geostrategicznym wymiarze. Skala takiego wymiaru dyktuje jak najszybsze nadanie tej binarności statusu światowego imperatywu moralno-prawnego, a zatem jurysdykcji międzynarodowej. Konieczne jest prawne wzmocnienie socjohumanistycznego zabezpieczenia stosunków międzynarodowych, wszak na świecie odbywa się nie tylko wyzysk człowieka przez człowieka, ale i narodu (narodów) przez naród. Jednocześnie, jeśli społeczność światowa przyjęła Deklarację Praw Człowieka, to Deklaracji Praw Narodów do tej pory nie ma. Socjohumanizm w naszym rozumieniu to nowy, godny XXI wieku, prawdziwie humanitarny porządek stosunków międzynarodowych w cywilizowanym świecie, który nie dewaluuje pojęcia „humanitarny” i nie utożsamia wyrażeń „ludzki” i „humanitarny”. Równie dobrze zbliży kompleksowe rozpatrzenie fenomenu odpowiedzialności nie tylko człowieka przed człowiekiem w rodzinach, kolektywach pracowniczych, organizacjach społecznych i instytucjach publicznych, ale i narodu przed narodem w wymiarach planetarno-międzynarodowych. Postawi u podstaw odnowionego porządku światowego nie podziały i wpływy możnych tego świata, a siłę zbiorowego rozumu wolnych ludzi i równoprawnych narodów, prawo ich wyboru wolnej integracji i współpracy. Opracowując taką koncepcję przede wszystkim na podstawie kulturologicznej, w przestrzeni postkolonialnej, musimy mocno pamiętać mądre socjohumanistyczne wskazówki Mahatmy Gandhiego dla swojego narodu: muszę zostawiać wszystkie okna i drzwi otwarte, jestem za tym, aby zewsząd wszystkie kultury świata przypływały do mojego progu, ale nic nie może być takim, co zwalałoby mnie z nóg i powódź zalewałaby mój dom. Pamiętając o tym, wmyślamy się w ukraińską Ideę jako konsolidujący naród czynnik integralny, nadając jej socjohumanistyczny imperatyw jako ideę „rodziny” w stosunkach międzynarodowych (według której do najsłabszych odnosi się z największą miłością, a głosy możnych tego świata nie mają moralnego prawa pozostawić bezgłośnymi narodów postkolonialnych). Właśnie ją papież Jan Paweł II przeniósł w trzecie tysiąclecie, w płaszczyznę narodową i społeczną całych narodów i narodowości, które pragną powrócić lub już weszły na drogę powrotu do swoich duchowych źródeł. Świat nad tą inicjatywą papieża na sesji ONZ, przeprowadzonej z okazji obchodów jej pięćdziesięciolecia, nie zastanowił się. Jednak ta refleksja jest właściwa konstelacji wielkich socjohumanistów przeszłości. Wśród nich — Václav Havel, który propagował „siłę bezsilnych” jako czynnik godny uwagi w polityce międzynarodowej.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
