Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Poza granicami możliwości

Слово Просвіти, №25 за 2021 рік

Iwan ZAJEC polityk, działacz społeczny Bo gdzie nie ma świętej woli, Nie będzie tam dobra nigdy. T. Szewczenko Stworzenie własnego państwa jest zawsze szczytowym historycznym zwycięstwem każdego etnosu. Szczęśliwe są te pokolenia, które stały się twórcami państwa swojego narodu. 24 sierpnia 1991 roku Rada Najwyższa XII (I) kadencji uchwaliła Akt proklamowania niepodległości Ukrainy i ogłosiła powstanie państwa ukraińskiego. 1 grudnia tego samego roku Akt ten poparło w ogólnoukraińskim referendum ponad 90 procent jego uczestników. Tak dwadzieścia pięć lat temu została przywrócona państwowa niepodległość Ukrainy. Stało się to w momencie, gdy wydawało się, że naród ukraiński jest zniszczony i nie ma żadnych szans na własne państwo. Dla ludzi nieobeznanych z historią walki Ukraińców o niepodległość Ojczyzny, powstanie najnowszego państwa ukraińskiego wydaje się darem losu. Niektórzy uważają państwo ukraińskie za „historyczny przypadek” i tłumaczą jego pojawienie się przyczynami sytuacyjnymi, a nie realnymi procesami ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego trwającego co najmniej wiek. Nasza państwowość nie spadła nam z nieba jak manna z nieba, lecz powstała z odwiecznych narodowowyzwoleńczych zmagań wielu pokoleń Ukraińców. Ukraińska droga do niepodległości była długa i skomplikowana. Jest ona obficie skropiona krwią milionów ukraińskich patriotów, którzy przez wieki, często z bronią w ręku, wywalczali Ukrainie świętą wolę. Chociaż współczesne państwo ukraińskie tworzyło się w sposób pokojowy, jego powstanie i tak wymagało pełnej mobilizacji wszystkich sił narodu, kolosalnej pracy twórczej oraz twardości ducha jego najlepszych przedstawicieli. Współczesne państwo ukraińskie to zjawisko geopolityczne spoza granic możliwości. A jednocześnie proklamowanie niepodległości Ukrainy jest prawidłowością historyczną. Sławny okres historii Ukrainy nie powinien zamienić się w jeszcze jedną białą plamę. Zresztą i obecnie naród ukraiński przeżywa najbardziej tragiczne strony swojej najnowszej historii, związane z kolejną wieloletnią wojną Rosji przeciwko Ukrainie. Moskwa pragnie zniszczyć ukraińską państwowość jako rzeczywistość geopolityczną i wykrwawić naród ukraiński jako jednego z podmiotów ludzkiej cywilizacji. Mam nadzieję, że lekcje narodowowyzwoleńczych zmagań, kiedy wywalczano państwową niepodległość Ukrainy, przydadzą się w czasie, gdy trzeba obronić państwową niepodległość Ukrainy i zagwarantować przyszłość narodowi ukraińskiemu. Analiza wydarzeń, które doprowadziły na początku lat 90. ubiegłego wieku do przywrócenia ukraińskiej państwowości, pozwala wyciągnąć kilka wniosków. Wniosek pierwszy. Państwo – podstawowa wartość dla narodu. Ukraińcy zapłacili wysoką cenę, aby mieć własne państwo. Pokoleniami Ukraińcy kładli swoje głowy na polu walki za wolność Ukrainy. I pod koniec XX wieku potrzebna była pełna mobilizacja sił narodu, aby ta walka uwieńczona została sukcesem. Nikt i nigdy nam nie pomagał zdobywać państwa. Ono nie jest nam przez nikogo darowane. Państwo ukraińskie zostało wywalczone przez samych Ukraińców. Dlatego oświadczenia obecnych polityków, nawet kierowników państwa, w rodzaju „niepodległość spadła nam z nieba…”, nie odpowiadają rzeczywistości i w istocie podważają samą ideę ukraińskiej państwowości. Kultywowanie takich myśli stale cofa naród na zerowy poziom w rozwoju państwowotwórczym. Jest to oznaka niedojrzałości obecnego establishmentu politycznego. Ofiarnej walce Ukraińców o własną państwowość zawsze była właściwa ciągłość pokoleń. Na podstawie ciągłości powinna odbywać się także obrona Ojczyzny, dalsza rozbudowa i modernizacja Ukrainy. Aby zagwarantować przyszłość narodu, trzeba strzec swojego państwa jak źrenicy oka. Nie ma innego terytorium, które Ukraińcy mogliby nazwać swoją ziemią. „Nie ma drugiego Dniepru” (T. Szewczenko). Każde pokolenie ma obowiązek bronić i rozbudowywać własne państwo. Obywatele powinni znać historię swojego narodu i szanować swoich bohaterów. Władza jest zobowiązana dbać o to, aby historia Ukrainy była prawdziwa, aby w pamięci narodowej Ukraińców szczytowe historyczne zwycięstwo – stworzenie własnego państwa – nie było naznaczone jeszcze jedną białą plamą. Ważnym krokiem w zapobieżeniu temu zagrożeniu powinna być realizacja na szczeblu państwowym programu „Przeczytajmy znowu tę sławę”. Taki program powinien być skierowany na stworzenie Biblioteki Niepodległości, gdzie będą przechowywane wolne dla dostępu obywateli różnorodne świadectwa o walce o państwo ukraińskie, przede wszystkim o wydarzeniach finałowego etapu narodowowyzwoleńczych zmagań Ukraińców. Baza źródłowa o wydarzeniach przełomu lat 80. i 90. XX wieku szybko jest tracona, ponieważ jest rozproszona między wieloma miejscami przechowywania i nie jest należycie wspierana ani opracowywana. Do głównego zasobu informacji obywatele nie mają dostępu i nawet nie wiedzą o jego istnieniu. Nawet zapis telewizyjnej transmisji posiedzenia Rady Najwyższej 24 sierpnia 1991 roku nie został wprowadzony w ukraińskie pole informacyjne. A o pracy w tamtym dniu operatorów z UkrKinoChroniki nie ma co mówić. Wiele nośników informacji wyczerpało lub wyczerpuje swój zasób, ale systemowej pracy nad ich digitalizacją nie ma. Przy prywatyzacji wielu struktur nie doszło do należytej archiwizacji ich wcześniejszej produkcji. Znaczna część informacji przechowywana jest w nieokreślonym pod względem własności statusie. Dlatego istnieje pilna potrzeba inwentaryzacji i zachowania bazy źródłowej o walce Ukraińców o przywrócenie państwowości. Jeszcze jednym środkiem zabezpieczenia przed narodowym niepamiętaniem powinno stać się bezwarunkowe wykonywanie przez władzę ustawy „O statusie prawnym i uhonorowaniu bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku”, w szczególności w części dotyczącej bojowników o niepodległość Ukrainy, którzy tworzyli państwo pod koniec ubiegłego wieku. Pełnowartościowa realizacja tej ustawy znacząco zaludni historię najnowszych procesów państwowotwórczych i będzie sprzyjać utwierdzeniu w społeczeństwie prawdy i sprawiedliwości. W ostatnim czasie obserwuje się tendencję do podważania roli Ludowego Ruchu jako siły napędowej w walce o niepodległość Ukrainy. Zamiast tego na wszelkie sposoby wywyższa się rolę komunistów w przywróceniu ukraińskiej państwowości. Przy czym twórcami tej tendencji są przeważnie przedstawiciele sił demokratycznych. Sami komuniści nie śpieszą się przypisywać sobie takich osiągnięć. Taka pozycja demokratów nie pracuje na prawdę i jedność społeczeństwa ukraińskiego, na co zapewne liczą, a jest elementem o charakterze rewizjonistycznym, co obiektywnie leje wodę na młyn rewizjonistycznych sił antyukraińskich. Wniosek drugi. Jeszcze i teraz można usłyszeć, że bojownicy o wolność Ukrainy byli romantykami. Jeszcze i teraz można usłyszeć pod ich adresem: nie tak umierali, nie tak walczyli, nie tak budowali. Ale na gołej kalkulacji wielkiej sprawy się nie zrobi. Potrzebna jest wielka idea. I wiara w tę ideę. W wielkich sprawach największym pragmatykiem jest romantyk. Gdyby bojownicy o wolność Ukrainy nie wierzyli w sukces swojej walki, gdyby nie dbali przede wszystkim o wspólne dobro narodu, a kierowali się tylko osobistymi merkantylnymi interesami, to do dzisiaj nie byłoby państwa ukraińskiego. Właśnie brak oddania sprawie ukraińskiej u wielu przedstawicieli nowej warstwy rządzącej jest przyczyną większości nieszczęść naszego narodu i poważnym wyzwaniem dla samego istnienia ukraińskiej państwowości. Jakość obecnej elity politycznej nie odpowiada współczesnym interesom narodowym i potrzebom społecznym. Większość ukraińskich polityków dba nie o dobro ogółu społeczeństwa, a głównie o swoje wzbogacenie się. Zazwyczaj za skutecznego polityka uznaje się tego, kto zdołał dorobić się wielkich pieniędzy. Działalność władz przesiąknięta jest masową korupcją i łapówkarstwem, co niszczy jakikolwiek efekt rządów państwowych. Ukraińska polityka w znacznej mierze zbudowana jest na populizmie, a nie na profesjonalizmie i odpowiedzialności. I rzecz nie tylko w zasadach funkcjonowania władzy, a w niskich przymiotach moralnych polityków, dla których prawda i sprawiedliwość są rudymentarnymi właściwościami. Problem jakości władzy zaostrzył się w obecnym czasie do ostatecznych granic. Problem ten codziennie pogłębia się poprzez nieustanne instytucjonalne rozchwianie państwa przez permanentne procesy likwidacji i odtwarzania ministerstw oraz innych organów władzy państwowej, kadrową karuzelę w systemie służby cywilnej, mianowanie na stanowiska kierownicze ludzi o niskich kwalifikacjach zawodowych i moralnych, a nawet zupełnie nieprzygotowanych do takiej działalności. Na wyzwanie związane z niską jakością władzy trzeba jak najszybciej znaleźć najskuteczniejszą odpowiedź. Odpowiedź ta znajduje się nie tylko w zmianie organizacji władzy, w szczególności w zmianie zasad jej formowania (system wyborczy, oddzielenie biznesu od władzy itp.), ale także w płaszczyźnie istotnego podniesienia wymagań społecznych wobec moralności polityków. Trzeba stworzyć takie zasady działalności politycznej, które zapewniałyby formowanie władzy na zasadach patriotyzmu, profesjonalizmu, przyzwoitości. Wniosek trzeci. Współczesne państwo ukraińskie tworzyło się w nurcie tradycji europejskiej jako państwo typu narodowego. Najważniejszym wyzwaniem dla ukraińskiej państwowości jest ignorowanie przez władzę tego niezaprzeczalnego faktu. Polityka władzy ignoruje ukraiński interes narodowy. Pod pretekstem ochrony praw mniejszości narodowych w istocie realizowana jest polityka nowej rusyfikacji Ukrainy. Przede wszystkim językowej. To dzieli ukraińskie społeczeństwo i niszczy jego jedność, czyni kraj podatnym na wpływy zewnętrzne. Wojna Rosji przeciwko Ukrainie najpełniej ujawniła to niebezpieczeństwo. Rosja rozpoczęła swoją zbrojną agresję przeciwko Ukrainie właśnie w regionach, gdzie najbardziej rozkręcone były procesy rusyfikacyjne – na Krymie, w Donbasie i na Ługańszczyźnie. Ukraińska władza powinna prowadzić politykę ukrainocentryczną, w szczególności ukrainocentryczną politykę humanistyczną, i prowadzić ją w ramach ideologii dekolonizacji i dekomunizacji Ukrainy oraz z uwzględnieniem jej nadzwyczajnej ważności w podnoszeniu potencjału bezpieczeństwa i obronnego państwa. W ramach tej polityki trzeba jak najszybciej zatrzymać proces językowej rusyfikacji Ukrainy, który stymulowany jest nie na poziomie społecznym, co wyraźnie potwierdziło faktycznie bezproblemowe wprowadzenie w życie normy ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” dotyczącej używania języka ukraińskiego w sferze obsługi, a na poziomie władzy, kiedy ministrowie i deputowani ludowi nie uważają za stosowne znać i używać języka państwowego, kiedy lekceważą ten wymóg podczas wydarzeń publicznych. Właśnie deputowani ludowi z sił prorosyjskich, a nierzadko i przedstawiciele proprezydenckiej frakcji „Sługa Narodu” już od dwóch lat prowadzą zmasowany atak na ustawę językową. Jedni z nich dążą do zaskarżenia w całości działania ustawy w Sądzie Konstytucyjnym, a inni próbują poprzez zmiany do tej ustawy nie tylko zatrzymać rozszerzanie sfery funkcjonowania języka państwowego, ale nawet zwęzić już istniejącą przestrzeń jego używania. Takiej działalności nie można rozpatrywać inaczej, jak skierowanej na podważenie ładu konstytucyjnego, w szczególności jako lekceważenie wymogów norm artykułu 10 Konstytucji. Obecna władza powinna podjąć środki w celu ostatecznego utwierdzenia języka ukraińskiego jako pełnowartościowego języka państwowego, w szczególności poprzez wcielenie w życie wszystkich norm ustawy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego”. Trzeba wprowadzić skuteczne programy państwowe wspierania języka ukraińskiego, w szczególności programy jego nauki. Ukrainocentryczna polityka humanistyczna zakłada także aktywne wspieranie przez władzę budowy jednolitej Ukraińskiej autokefalicznej cerkwi prawosławnej, własnego in-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn