Strona · s. 8strona oryginału ↗
Życiem życie opłacone…
Слово Просвіти, №25 за 2021 рік
Ta książka to wspólny projekt „Zapomnieniu niepodległe” znanej poetki Tamary Sewerniuk oraz Biblioteki Miejskiej im. A. Dobrianskiego, poświęcony 80. jubileuszowi urodzin autorki. Pomysł projektu zrodził się dawno i początkowo był znacznie skromniejszy: dyrektorka naszej biblioteki Lesia Szczerbaniuk zaproponowała wydanie broszury wierszy z rozszyfrowaniem dedykacji, napisanych przez lata i dziesięciolecia twórczości literackiej Tamary Artemiwny. W tym czasie przemyślane zostały bardzo niełatwe karty naszej historii, swoje miejsce i przeznaczenie w tym niedoskonałym, ale mimo wszystko pięknym świecie. Oczywiście, w tym okresie poetka napisała nowe wiersze, dlatego wydanie wyszło dość poważne. A ponadto Tamara Artemiwna postanowiła napisać biografie ludzi, którym poświęciła swoje poezje. Ale nie całkiem encyklopedyczne, a przez pryzmat swojego postrzegania tych osób w jej życiu, w jej kształtowaniu się jako poetki, jako osobowości. Książka została złożona w ubiegłym roku i właśnie tym wydaniem Tamara Artemiwna chciała pokłonić się wszystkim najdroższym w jej życiu ludziom w dniu swoich 80. urodzin. Jednak z powodu epidemii koronawirusa i ograniczeń kwarantannowych wydanie książki oraz jej prezentacja odbyły się prawie rok później... Zaznaczmy, że to pierwsze spotkanie w naszej bibliotece, przede wszystkim dla prawdziwej, żywej komunikacji. I szczerze cieszymy się, że powodem stała się bardzo znacząca dla nas książka „Desperackie życie. O drogich i najdroższym” Tamary Artemiwny Sewerniuk – autorki projektów „O, czymże jest poezja ziemi?” oraz „Wieczorne spotkania w Miejskiej”. Książka i jej autorka zgromadziły w murach biblioteki najbliższych, najdroższych i najcenniejszych dla niej ludzi. Wydarzenie było atmosferyczno-kameralne, warto nazwać je nie po prostu poetyckim, a poetycko-muzycznym, wszak miłość Tamary Artemiwny do muzyki znana jest wszystkim jej znajomym i nieznajomym… Bez przesady można powiedzieć, że głównymi bohaterami spotkania były Książka, Słowo, Poetka… i Gitara. Tamara SEWERNIUK *** Myślami pole zaoruję, Skłonię czoło w bezmowny step, Gdzie, oprócz echa żalu, Już nic nie rośnie. Tylko wieje pustka… wyje wiatr, I brzęczy żelazny zmierzch, W suchym, porąbanym powietrzu Błąka się widmami śmierć. Do nich nie ma nikomu sprawy, Nikt nie zna w sobie winy, Na stokach pustki oszalałe Gorzknieją pośmiertne piołuny. Gorzknieją, niby palone opony, W oczach ciemnieje dymny zwój, A w gardzieli ciemności – koniczyna… I koń rży na dziwny kwiat. Przejście Wszyscy mówią, mówią bez ustanku, Kostnieje słowo od mąk. Ukraino moja, Ukraino, W czyjeś ty trafiła ręce? Kto jest kto – już darmo rozpoznać… Ten ma swastykę, ten – gwiazdy, Maskujące pstre chałaty I wieńce… i wieńce… i wieńce… I dziecięce zagubione oczy, Flagi i chorągwie w dół, I przeszyte modlitwami noce: Ukraino, gdzie twoja moc? Gdzie wysoka i dumna postawa? Zbita droga w przejściu zawisła… Antonina TARASOWA, dziennikarka, tłumaczka, pisarka Trzymając w rękach nową książkę Tamary Sewerniuk „Desperackie życie”, przypomniałam sobie Gregora von Rezzoriego, który w „Historiach magribińskich” pisał, że „na całym terytorium Magribinii (tak Rezzori „zakodował” Bukowinę – Aut.) magribińscy opowiadacze opowiadają swoje historie dla mądrego pouczenia tych, którzy mają uszy, aby słuchać…” Tak i Tamara Artemiwna, magribińska, wybaczcie, bukowińska pisarka (choć rodem z Chmielnicczyzny), prawie we wszystkich swoich książkach nienachalnie opowiada nam – tym, którzy umieją czytać – „o drogich i najdroższym”. I rzeczywiście, ta już 33. (!) książka poetki poświęcona jest jej drogim ludziom – bliskim, przyjaciołom, kolegom, autorytetom poetyckim i moralnym, mentorom w literaturze i w życiu, ludziom o podobnych poglądach… Powiedzieć, że to książka dedykacji, – to nic nie powiedzieć. Ta książka to próba wypowiedzenia swojego życia przez pryzmat wielkiej miłości i szczerej przychylności, głębokich uczuć i niezmiennych przekonań, osobistego postrzegania współczesności i nostalgiczno-emocjonalnej duszy w naszym niespokojnym tu i teraz. Lata lecą… Tego lotu nie zatrzymać. // I co im sława, stypa, czy śpiew? // One lecą. Przeżyto – przetrwano. // I tego nie zdołał… nie zdążył… I tamtego nie zdążył (Z dedykacji dla przyjaciółki Walerii R.). I Tamara Artemiwna, jak nikt, czuję Złocista moja, złocista, Zdejmij ten krzyż, Co przyćmił ci wyż… Liny Kostenko Najdzie zmęczenie od ludzi, Od rozmów pustych, próżnych, Od przypadkowych podróżnych, Dokądkolwiek byś uciekł, a ktoś znajdzie. Nie ma światów. Jest świat – jeden, Jedyna kryjówka człowieka: Jej duszy strome głębiny – Życia nurtującego nurt. Tam idzie przemyślenie lat, Natura radośnie wróży, Tam dojrzewa babka Na czasu wrzody ciężkie. Wołodymyrowi Hoculence Na każde słowo są swoje zawady, I na zawady jest swój dynamit. Na wszystko stare szykują się nowości, A on, jak był, tak i stoi ten świat. Niewzruszony – to czernieje, to bieleje I mieni się – to w wodach, to w ogniu, Zrywa się… Szarpie się… Niemieje… A ten, co w wyżynach, liczy jego dni… Rosa Switłanie Antonyłyn Spadła wieczorna rosa – Łaska dla tych, co chorzy. Nieuchronna piękność Wyszła na połów dusz. czy ten nieustanny lot, stara się zdążyć powiedzieć swoje Słowo najdroższym ludziom. A ich u niej oj jak wielu! I niemało z tego, co weszło do książki, już drukowało się w poprzednich zbiorach czy wydawnictwach drukowanych, z okazji pewnych jubileuszowych i smutnych dat, ale pozostaje aktualne dzisiaj i będzie interesujące jutro „dla tych, którzy umieją czytać”… Daniną studenckim latom na Czerniowieckim Uniwersytecie Państwowym i późniejszym prawie rodzinnym stosunkom poświęcone są wersy dedykacji Zynowii Florianownie Peniuk i Olenie Wołodymyriwnie Płauszewskiej. Gatunek poetyckiej dedykacji u poetki Sewerniuk jest szczególny, ma nie tylko osobisty, ale i filozoficzny podtekst, jak choćby: Leży na zgliszczach historia – // Smutne potwierdzenie proroctw: // Sic transit Gloria, sic transit Gloria… // Jakich jeszcze ci dowodów? (z dedykacji dla Z. F. Peniuk), albo Ja po ziemi, jak po linie, // Całe swoje życie chodzę, // I tylko tym w nim bogata, // Czym najboleśniej drożę… (z dedykacji dla S. Melnyczuka). Całkiem zrozumiałe, że rosyjska filolożka z zawodu, ukraińska i rosyjskojęzyczna poetka z powołania nie mogła nie wyrazić swojej wdzięczności i miłości do takich światłych umysłów poezji, jak Taras Szewczenko i Aleksander Puszkin, Iwan Franko i Łesia Ukrainka, Olha Kobylańska i Jurij Fedkowycz, Wasyl Stus i Mychajło Tkacz, Iryna Wilde i Hnat Chotkewycz, Anna Achmatowa i Marina Cwietajewa. Zmierzch czas na dworze, Wije się ogień w kominku. Boże psalmy i tropari Słychać w porze takiej. Cichną starcze żale, W rosach kąpie się bez, Idzie odświeżenie ziemi I rozrastanie niebios. „Za płotem… Kijów...” Tani d, Awinion Mówił Brockhaus: – Miododajna rzecz, Ten słonecznik… On zna mowę nieba. Kiedy cię znienacka uderzy noc, On zapłonie, on rzuci się naprzeciw, I obejmie, i przytuli się do ciebie. I miód jego nasyconych świtów Przeleje w żar twój jasną chłodę… Mówił Brockhaus… Co z jego mów? Co mogą wiedzieć stosy jego wiedzy O słoneczniku z naszego ogrodu? Jedyna noc. Wiatry. Południowy zachód, północny zachód… Miazmatami nie gardło przecięte – Cała ziemia przepasana na krzyż. I słonecznik stoi sam, jak palec – Jemu już nie ma kogo objąć… *** Jak dobrze wrócić Po długiej rozłące do domu, Tam, dokąd pamięć Ściele światłem ścieżki, Tam, gdzie nie ma Przesławnych „gomor i sodomy”,
Twórcze ścieżki autorki, oczywiście, przeplatały się ze szlakami w literaturze poetów-współczesnych, i stąd – dedykacje dla Liny Kostenko, Natalii Kaszczuk, Leonida Tałałaja, Switłany Jowenko, Wołodymyra Kaczkanu oraz wielu innych. Miłość do Bukowiny Tamara Sewerniuk zawdzięcza także twórczości Mihaia Eminescu, Paula Celana, Rosy Ausländer, Josefa Schmidta. Pozostawili swój ślad w losie autorki znani czerniowieccy poeci Mykoła Pałahuta, Mykoła Buczko, Mircza Lutyk, Witalij Kołodij. Na każdą ciemność – znajdzie się promyk, // Na żałobną wieczność – uśmiech chwili (z dedykacji dla O. Płauszewskiej). Lecz nie wszystkie dedykacje mają odlegle-filozoficzny ładunek, są też takie rozpoznawalne i pełne bólu wersy, jak na przykład dla Anatolija Dobrianskiego: Z rozpaczy w zachwyt – przez bezsilność… albo dla dyrektorki biblioteki jego imienia pani Łesi Szczerbaniuk: Otworzyć książkę i zapomnieć wszystko… Szeroko znana na niwie dziennikarskiej, Tamara Artemiwna nie raz występowała w radiu i telewizji. Jej przyjacielskie stosunki z radiowcami i telewizyjnikami wylały się w pełne wdzięczności wersy dla Lubomyry Paraniuk, Neonili Myłaszenko, Dragosza Budżaka, Mykoły Smolińskiego, Arkadija Kazimirskiego. A oto słowa Urwie się nić złota // “Dzień dobry” nie ma komu powiedzieć… – z po- Gdzie łagodnie kroki Całują rdest i łopian. Gdzie słowo – bez złości, A mowa – jednak barwinkowa, I ludzie, jak ludzie, I w rzece – przeczysta woda, I lubo na sercu, I świeci się pokój podkowa, I nawet się nie śni, nie marzy Ciemna bieda. Życie rozpaczliwe Wilgotno wdziera się w upał, Uskrzydla ścieżki Niekradzionym żalem śladów – Bliskich i nieznanych, I już nie tutejszych, dalekich… Wokół płotu, Gdzie anioł smutku siedział… Mamie Zakwitła kalina białym-białym kwiatem, Zacięło serce – jak daleko ty… Mijają wiosny i lata, i lato, Tylko żal ten umie rodzinne chronić. Trzepoczą na wietrze młode listeczki, Zagląda w duszę rosista trawa. Biały kwiat kaliny – z białej koszuli, Którą nosiła mama, jak była – żywa… *** Bratu Borysowi My przez rzekę szli z tobą, Płytką – w gładkich kamieniach. Płynęły powoli za wodą Cienkie i długie nasze cienie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
