Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ukraińska myśl filozoficzna doby Odrodzenia (XIV–XVI w.): Iwan Wyszeński

Слово Просвіти, №25 за 2021 рік

Serhij PRYS UCHIN, doktor filozofii, wykładowca Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej „Ukraińska filozofia, której istnienie liczy ponad tysiąc lat, dopiero w naszych dniach zyskała status filozofii narodowej. Przecież przez stulecia ukraińska kultura duchowa i jej osiągnięcia były przywłaszczane przez inne narody, kiedy ich historia okazywała się znacznie krótsza… Te przywłaszczone bogactwa znów powracają do skarbca narodu ukraińskiego” I. Byczko, A. Byczko1 Kardynalnie nowy etap w postępie kultury duchowej Ukrainy rozpoczął się pod wpływem zachodnioeuropejskiej Reformacji (XIV–XVI w.) i został naznaczony utwierdzeniem wcześniej nieznanych, właściwych jej wartości renesansowego humanizmu, które stworzyły oryginalne formy i treść ówczesnej ukraińskiej myśli filozoficznej. Z jednej strony rozwijały się renesansowe wartości duchowe, co było związane z reformowaniem katolicyzmu, a z drugiej zaostrzyło się przeciwstawienie ortodoksyjnej cerkwi prawosławnej wszelkim obcym kulturowo wpływom, które nadchodziły z zewnątrz i mogły zaszkodzić jej integracyjnej jedności oraz efektywności funkcjonowania. Pogłębiało to od dawna istniejący konflikt etnokonfesyjny (a odpowiednio i etnokulturowy) między katolicyzmem a prawosławiem. Strach przed polską ekspansją katolicką prowadził do nieuzasadnionej samoizolacji ukraińskiej kultury duchowej. Niezależnie od wszystkich prób uniknięcia zjawisk kryzysowych w życiu 1620/30 r.), który większą część swojego życia spędził w klasztorach Atosu (Grecja). Iwan Wyszeński urodził się w Zachodniej Ukrainie (Galicji) w miasteczku Sądowa Wisznia na Lwowszczyźnie, gdzie zdobył wykształcenie podstawowe. Mieszkał w Łucku, Ostrogu. W latach 1570–1580 przeniósł się na Atos (Grecja), „Porada”, „Pisanie do wszystkich ogólnie, w Ladskiej ziemi żyjących”, „Pisanie do uciekłych od prawosławnej wiary biskupów”, „Zawiadomienie krótkie o łacińskich pokusach…”, „O heretykach”, „Zagadka filozofom łacińskim”, „Ślad ku pojmowaniu i studiowaniu kunsztu”. Po 1600 r. Iwan Wyszeński napisał jeszcze kilka utworów: „Krótkosłowna odpowiedź Teodula Piotrowi Skardze”, „Posłanie do Dominiki”, „Zaczepka mądrego łacinnika z głupim Rusinem”, „Posłanie do lwowskiego bractwa”, „Posłanie do Hioba Kiahnyckiego”, „Widowisko myślane” i in. W związku z tym, że swoje rękopiśmienne utwory Wyszeński pisał poza granicami Ukrainy, zazwyczaj miały one formę posłań (pism), adresowanych do narodu ukraińskiego lub konkretnych osób. W swoich posłaniach Iwan Wyszeński wielokrotnie zwracał się do rodaków z prośbą, aby jego posłania czytać wspólnotowo, przepisywać, a oryginały zwracać poszukiwania istoty człowieka i jego miejsca w świecie. Jego zdaniem istotę człowieka stanowi umowna jedność antagonistycznie przeciwstawnych materialnego ciała i duszy. Miejsce człowieka w życiu zależy od tego, jak korzysta on z własnego wyrażania woli, co ostatecznie daje mu możliwość dokonania wyboru między cielesną czy duchową formą istnienia. Nieprawidłowy wybór (zaspokojenie tylko potrzeb cielesnych) nieuchronnie prowadzi do śmierci ciała i duszy, i odwrotnie, prawidłowy – gwarantuje nieśmiertelność duszy i wieczne błogosławieństwo. Duchowy wybór człowieka to przede wszystkim studiowanie Pisma Świętego, utworów wschodniej patrystyki, a także samopoznanie i zagłębianie się w swoją wewnętrzną naturę. Jedność tych dwóch procesów prowadzi do mistycznego oświecenia duchowego rozumu Bożą prawdą. I. Wyszeński uważał, że Bóg daruje człowiekowi wolność, aby samodzielnie określił się, z kim chce być – z Bogiem (duchem, dobrem) czy diabłem (ucieleśnieniem

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn