Strona · s. 12strona oryginału ↗
“Nie patrz na to, że słodko piszą i nastawiają słodkie słowa, a patrz, czy siedzi w nich i czy ma nad nimi zwierzchność prawda”. Z utworu “Krótkosłowna odpowiedź Teodula” (1599–1600 r.)
Слово Просвіти, №25 за 2021 рік
cerkwi, prawosławie na Ukrainie było zmuszone adaptować się do nowych społeczno-historycznych warunków i realiów. Kryzys cerkwi prawosławnej na terenach Ukrainy nie był tak wielkoskalowy, jak kryzys katolicyzmu w Europie Zachodniej, oto dlaczego wyjście z niego upatrywano nie w jej wewnętrznym reformowaniu, a w połączeniu interesów cerkwi z narodowowyzwoleńczą walką narodu ukraińskiego i głoszeniem idei jednoczenia cerkwi z narodem dla ochrony wiary jako gwaranta życia wszystkich Ukraińców. Prawosławie stanęło w awangardzie walki przeciwko polonizacji narodu ukraińskiego i dążyło do stania się jedynym gwarantem zwycięstwa w walce o niepodległość narodową i zachowanie autentycznej kultury. “Konfliktowy dialog” z nosicielami europejskiej kultury renesansowej rozwijali teolodzy cerkwi prawosławnej, przede wszystkim przedstawiciele Akademii Ostrogskiej (Ostrogskiego centrum kulturalno-oświatowego), do szeregu których bezsprzecznie należeli teolodzy prawosławni, a także działacze ukraińskiej literatury polemicznej, w tym również mnich Iwan Wyszeński (ok. 1538/50–), który już w tamtym czasie zyskał status najbardziej autorytatywnego centrum kultury prawosławnej. Początkowo I. Wyszeński był posłusznikiem, potem został mnichem, a pod koniec życia – uznanym teologiem prawosławnym, znanym ascetą-pustelnikiem. Ogółem Wyszeński przeżył na Atosie około 40 lat, prawie do ostatnich dni swojego życia. W latach 1604–1606 Wyszeński odwiedził Galicję, był gościem Bractwa Lwowskiego (przyjeżdżał na zaproszenie swojego przyjaciela Hioba Kiahnyckiego). Głównymi pracami, które prezentują jego poglądy religijno-filozoficzne, stało się 16 rękopisów. Jeszcze w latach 1599–1600 Iwan Wyszeński przepisał część z nich do specjalnej “Książki”, którą planował wydrukować w drukarni ostrogskiej. “Książka” składała się z przedmowy i dziesięciu posłań – oddzielnych “rozdziałów”, które, zdaniem wielu historyków filozofii ukraińskiej, są odrębnymi utworami: “Spis treści pisanych w książce”, “O porządku czytania tego pisania”, “Do czytelnika w samotności tego pisania”, “Obliczenie diabła-świata-dzierżcy”, “Posłanie do księcia Wasyla Ostrogskiego”,
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
