Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Być – narodem!

Слово Просвіти, №25 за 2021 рік

Anatolij ZBOROWSKI W Kijowie ukazały się drukiem cztery tomy pięciotomowego zbioru wybranych utworów Iwana Nyzowego „Być – narodem!”. Celem wydania jest popularyzacja spuścizny literackiej wybitnego ukraińskiego pisarza, dziennikarza, działacza Proświty, społecznika i patrioty Iwana Danyłowycza Nyzowego oraz wspieranie twórczego wykorzystania jego najcenniejszych osiągnięć. Do pięciotomnika włączono wybrane z niemal siedmiu tysięcy utwory z lat 1958–2011, które zostały opublikowane w ponad 100 zbiorach autora. Literaturoznawczyni Alona Mańko w przedmowie do drugiego tomu pisze: „I. Nyzowy jest w istocie ogniwem łączącym Zachodnią i Wschodnią Ukrainę. Pisarz, urodziwszy się na Sumszczyźnie, gdzie minęło jego sieroce dzieciństwo, w młodych latach żył i uczył się na Lwowszczyźnie, (...) a od 1966 roku przenosi się na Ługańszczyznę, gdzie mieszka przez ostatnie czterdzieści pięć lat swojego życia”. Utwory poetyckie I. Nyzowego mienią się tematyczną różnorodnością, jednakowo mistrzowsko wywiedzioną ruchami autorskiego pióra. Delikatnie przytuli zakochanego czytelnika liryka intymna poety; zachwyci naturalistów, przybyszów czy po prostu miłośników wiejskich okolic jego liryka pejzażowa; nie wypuszczą człowieka o filozoficznym usposobieniu, człowieka myślącego i skłonnego do autorefleksji oraz kosmicznego lotu myśli wiersze filozoficzne artysty; nie pozostawi obojętnym żadnego świadomego obywatela swojej Ojczyzny jego liryka obywatelska: liryka patriotyczna i antyliryka (stworzony właściwie przez Iwana Nyzowego nowy gatunek liryki obywatelskiej, gdzie boleśnie prawdziwie odtworzono koszmary współczesnego autorowi życia społecznego); artystycznym przyrodoznawstwem posłuży dla maluchów liryka dziecięca pisarza; użytecznym biograficznym uzupełnieniem dla dociekliwych czytelników i przyszłych badaczy stanie się jego liryka autobiograficzna; skarbem dla estetów, miłośników literatury zagranicznej staną się przekłady Iwana Nyzowego… Idea soborowości i niepodległości Ukrainy czerwoną nicią przechodzi przez całą twórczość artysty. Artykuł Nyzowego „Być – narodem”, opublikowany w ługańskiej gazecie obwodowej „Mołodohwardijec” w 1988 roku, stał się prawdziwym wydarzeniem w życiu społeczno-kulturalnym Ługańszczyzny. Iwan Danyłowycz jako pierwszy głośno zadeklarował narodowe ciemiężenie Ukraińców na Wschodzie i południu USRR, ucisk języka ukraińskiego. Iwan Nyzowy brał aktywny udział w działalności „Proświty” i Ruchu. Występował w periodykach i ostrzegał: Taką propozycję wnieśli działacz społeczny Ołeksij Pirohow, starosta wsi i dyrektor szkoły, biorąc pod uwagę opinię publiczną mieszkańców Marianówki. Inicjatywę marianowian poparła Szpolańska rada miejska i ogłosiła konsultacje społeczne w sprawie nadania nowej nazwy szkole i przemianowania wiejskiej ulicy. – Mychajło Słaboszpycki – nasz ziomek, z którego dumna jest cała Ukraina. Jego twórczość – to suwerenne terytorium ukraińskiego dziedzictwa językowego. Szczycimy się imieniem M. Słaboszpyckiego, wszak pisarz znany jest całemu światu! Wkrótce jego sławne imię zakorzeni się w rodzinnej wsi nazwą ulicy, gdzie się urodził, oraz placówki oświatowej, od której zaczynał swoją drogę do nauki i literatury – zauważył mer Serhij Krawczenko. na wielotysięcznych wiecach. Natchnione słowo poety znajdowało oddźwięk w sercach i duszach ługańczyków, co ostatecznie odegrało swoją rolę w poparciu przez nich Niepodległości w brzemiennym w skutki referendum 1 grudnia 1991 roku. W maju 1992 roku Iwan Nyzowy został wybrany przewodniczącym Ługańskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Córka Iwana Danyłowycza, Łesia Nyzowa, wspomina: „Stając na czele obwodowej komórki związkowej, z oddaniem wykonywał nadzwyczaj trudne zadania: w warunkach całkowitego braku pieniędzy wspierał wydawanie książek, zwłaszcza młodych literatów; organizował przyjmowanie do Związku najbardziej zdolnych z nich; aktywnie kontynuował i utrwalił tradycję spotkań twórczych autorów z kolektywami pracowniczymi, studenckimi i uczniowskimi. Dążąc do dekomunizacji obwodowej komórki pisarskiej, którą Iwan Nyzowy prowadził przez wszelkie sztuczne i naturalne trudności aż do lutego 1998 roku, w licznych zbiorach poetyckich, sponsorowanych przez patriotycznie nastawionych ludzi, demaskował komunistyczne mity i radziecko-internacjonalistyczne legendy, wzywał rodaków do tworzenia prawdziwie niepodległej i wolnej Ukrainy. Poeta jako jeden z pierwszych uświadomił sobie, że owocami romantyków skorzystali „spadkobiercy komuno-szowinistów”, przejmując władzę i odbierając narodowi prawo do państwowotwórstwa”. Iwan Nyzowy na tyle ujawnił talent organizatorski, że przez wszystkie lata po odejściu z kierownictwa obwodową organizacją Związku pozostawał jej nieformalnym liderem, ostoją ukraińskiej idei narodowej. Jeszcze w 1993 roku poeta przeżył Kryworosko-donieckich republik, Noworosji komuś się zachciewa – Ukraina przecież nie jest łamanym obwarzankiem, Nie pokrajanym wcale kołaczem! W 2004 roku w wierszu „Ostrzeżenie” pisał: Żmiją pełznie na Ukrainę Pradawny „przyjaciel” z putinowską twarzą, Niesie ruinę w naszą krainę, I w naszą duszę szczerą oraz naiwną Znowu powiewa północnym wietrzykiem… Iwan Nyzowy spławiał drewno na północnej Oniedze, budował elektrownię na obrzeżach kazachstańskiej Karagandy, kopalnie w Donbasie, przedsiębiorstwa na Charkowszczyźnie, trzy lata odsłużył w radzieckiej armii, uczył się w Instytucie Literackim w Moskwie. Dobrze poznał Rosjan i wyciągnął wniosek: „My, Ukraińcy, nie lubimy Rosjan – za ich podkreślaną wyższość nad innymi, nierosyjskimi narodami, tak zwanymi „inorodcami”. Za brutalność, nieuczciwość, niesłowność, chciwość, złodziejstwo, lenistwo – lista negatywnych cech jest daleka od zakończenia. My – jesteśmy antypodami, nie było nam pisane być narodami-braćmi. Rosjanie kochają tylko samych siebie i od wieków żyli kosztem innych, podbitych przez nich i upokorzonych narodów”. W 2010 roku Iwan Nyzowy z goryczą napisał: …Zejdę z krzyża w wyznaczonym czasie, zostawię cień swój na rozstaju, znów wrócę w bezbożniczy Donbas dla ratowania dusz, które w bezczci do bożków się zsuwają … Wybacz, mój rodzinny kraju, – muszę z rozstaju nieść swoje zakrwawione krzyże znów na Ługań, gdzie dzieje się bezcześć. A. Mańko odnotowuje pełną poświęcenia pracę córki poety Łe-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn