Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wołodymyr Kolada: „Jestem ukraińskim aktorem i myślę po ukraińsku”

Слово Просвіти, №25 за 2021 рік

– Proszę przypomnieć, jak powstawał ten spektakl. – W mękach... A jeśli coś powstaje w mękach, to zazwyczaj wychodzi dobrze. Początkowo sztuki Iwana Karpenki-Karego nie chciano brać do wystawienia, bo już zaplanowano w repertuarze inne spektakle. I my z reżyserem Petrem Ilczenką umówiliśmy się, że będziemy pracować po godzinach. Zbieraliśmy się w wolnym czasie i powoli „lepiliśmy” spektakl. Kiedy był gotowy – pokazaliśmy go kierownictwu artystycznemu teatru. Spektakl się spodobał, dano nam zielone światło i oto już dwie dekady wychodzimy z „Martynem Borulą” do widza. Rolę Martyna Boruli zaproponował mi reżyser. To była niezwykła propozycja. Pamiętam, kiedy dopiero przyszedłem do teatru, to najpierw grałem Nadzijewskiego w inscenizacji ludowego artysty Ukrainy Wołodymyra Sklarenki. A kiedy zeszło na temat nowej inscenizacji, to już chciałem zagrać Martyna Borulę. Ale zagrać tak, jak jeszcze nikt nie grał. I zaczęliśmy tworzyć. Szukaliśmy na próbach, obrabialiśmy, wypróbowywaliśmy na widzu. Spektakl stał się popularny. Dziś razem z „Rodziną Kajdaszów” i „Modlitwą żałobną” wchodzi do tych spektakli, które widzowie kochają najbardziej. Mam nadzieję, że spektakl zachowa popularność jeszcze nie przez jeden rok. – Pamięta pan, jak pierwszy raz wychodził na scenę w tym spektaklu? – Oczywiście, było zdenerwowanie, jak zawsze bywa na premierach. Aktorzy jeszcze „nie dotarli się” ze sobą, „pływa” tekst. Ktoś może go zapomnieć. Więc czasami trzeba było improwizować, wykręcić się, wyręczyć kolegę. Powszechnie wiadomo, że spektakl to żywy organizm. Wielkie znaczenie ma dobór aktorów, żeby byli ludźmi o podobnych poglądach, zjednoczonymi jednym celem. Bo kiedy w spektaklu zbierają się aktorzy, gdzie każdy ciągnie w swoją stronę, to nic dobrego z tego nie wyjdzie. Na szczęście w „Martynie Boruli” zebrał się dobry zespół. Podoba mi się, że na widowni nie zobaczysz obojętnych twarzy. Ludzie z wielką uwagą, a nawet napięciem obserwują to, co dzieje się na scenie. To my stawiamy widza w takich warunkach. U niego rodzi się zainteresowanie spektaklem, dzięki temu on rośnie. A na końcu – oklaski. Ludzie nie spieszą się z wyjściem z sali, długo klaszczą, dziękują. Myślę, że spektakl jest aktualny dzisiaj. Tacy bohaterowie jak Martyn Borula w wielu kwestiach przypominają współczesną burżuazję. – Czy zmienił się przez te lata sam spektakl? – W procesie pracy usunęliśmy niektóre momenty, które nie mają ładunku znaczeniowego. Idziemy głównym nurtem, żeby dla ludzi były zrozumiałe główne myśli. Myślę, że nam się to udaje. Każdy nowy spektakl rodzi się od widza. Każdy wieczór to inny widz. Czuję to po nastrojach sali, jej reakcjach na różne rzeczy. Bywa, że początkowo widz jest pasywny. A kiedy go „rozgrzejemy”, to zaczyna reagować na każdą kwestię. Kiedy to jest, to zaczynasz rozumieć, że spektakl się udał. Przez dwadzieścia lat, oprócz mnie, w spektaklu zmienili się prawie wszyscy aktorzy. Rolę Martyna wykonuję tylko ja, to wielka odpowiedzialność, bo jeśli zachoruję, to trzeba odwoływać spektakl. Myślę, że z czasem, oprócz mnie, jeszcze ktoś będzie grał tę rolę. Rolę Pałazki gra moja żona, zasłużona artystka Ukrainy Wałentyna Illiaszenko, a w drugim składzie – zasłużona artystka Lesia Łypczuk. Wśród wykonawców innych ról są ludowi artyści Nazar Zadniprowśkyj, Ołeh Szawarskyj, Wałerij Dudnyk, Anatolij Hnatiuk, Wołodymyr Nikołajenko, Petro Panczuk, zasłużeni artyści Ołeksej Pałamarenko, Jewhen Swyrydiuk, Pawło Piskun, Dmytro Zawadśkyj, Jewhen Mozhowyj i inni. – Jak w spektaklu pojawiła się improwizacja z wąsami? – Pewnego razu podczas spektaklu wąs zaczął się odklejać. Odwracam się, podklejam, wracam i zaczynam mówić, a on znowu dynda. Ludzie na sali śmieją się. Aktor, który grał Omelka, nie stracił rezonu i mówi: „To dlatego, że pan w tym miejscu bardzo krzyczy. Jeśli nie będzie pan krzyczał, to i wąs nie będzie się odklejał”. Potem, kiedy krzyczę, on mi mówi: „Nie krzyczcie, bo wąsy znowu się odkleją”. Zaczynam mówić szeptem. (Uśmiecha się). W spektaklu jest dużo improwizacji. Ludzie dobrze to odbierają. Podoba im się. – Spektakl „Szelmenko-ordynans” według sztuki Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki też tworzyliście w czasie wolnym od pracy. – To było jeszcze przed „Martynem Borulą”. Kiedy już spektakl był gotowy, to początkowo kierownictwo teatru planowało, że pokażą go tylko kilka razy. Na premierę przyszli studenci Instytutu Teatralnego. Urządzili owacje, kilka razy wywoływali nas na bis. Dyrekcja zrozumiała, że to prawdziwy sukces. I oto już 22 lata spektakl jest w repertuarze głównej sceny kraju. Spektakl ma długą historię. W Moskwie, w Teatrze Małym, rolę Szelmenki grał Ukrainiec Michaił Szczepkin. A ja gram w spektaklu Szpaka, to bardzo ciekawa postać. W innym składzie tę rolę wykonuje dziś Ołeksij Palamarenko, który wcześniej grał Skworcowa. Kiedy zachorowałem, wyraził chęć zagrania tej roli. Zagrał dobrze. – Już trzynaście lat „Rodzina Kajdaszów” jest jednym z najbardziej lubianych spektakli wielu widzów. Na czym, Pana zdaniem, polegają sekrety popularności tej inscenizacji? – To, co dzieje się w spektaklu, przechodzi praktycznie przez każdą ukraińską rodzinę. Swego czasu zaprosiłem na niego Wadyma Kozaczenkę, który był wtedy wicepremierem Ukrainy. Powiedział: „Tak pouczająca historia relacji między dziećmi, synowymi. U każdego z nas to się dzieje. W każdej rodzinie”. Właśnie dlatego spektakl brzmi współcześnie. Bardzo ważne jest, jakie barwy znajduje zespół, aby odtworzyć wybrany materiał, poruszyć duszę widza. Gram w spektaklu Kajdasza. Wspominam scenę, w której rozmawia z synami. Kiedy Ławrin odmawia pójścia kosić jęczmień, pytam go: „Więc co, może i tobie, jak Karpowi, część pola wydzielić?”. Na co on odpowiada: „Wasza część – moja część. Jak wy umrzecie, to wszystko będzie moje”. Ojciec bardzo się tym zaniepokoił, zaczął więcej pić: „Byłem kiedyś Kajdasz, silny Kajdasz, a teraz co – Kajdaszyk. Zagonią mnie synowie z synowymi do grobu, oj zagonią…”. To genialne. Nie mieliśmy sztuki, a robiliśmy spektakl na podstawie powieści. Staraliśmy się wybrać te momenty, które najlepiej charakteryzowałyby Kajdasza, Kajdaszychę, wszystkich innych. W istocie była to praca laboratoryjna. Każdy przynosił swoje pomysły, razem wybieraliśmy lepsze. Być może ktoś początkowo się obrażał, że jego wariant nie pasował, ale w końcu się zgadzał. Teraz ten spektakl skrystalizował się. Bardzo dobrze napisane są obrzędy swatów i wesela. Spektakl wszędzie przyjmowano dobrze. Szczególnie zapamiętałem występy w Sewastopolu, gdzie widzowie zawsze z niecierpliwością czekali na nasze spektakle „Rodzina Kajdaszów” i „Szelmenko-lokaj”. Niestety, to już przeszłość. Bardzo lubię grać w ukraińskiej klasyce. Podobał mi się spektakl „Gospodarz”, gdzie grałem Zołotnyckiego. Bardzo podobają mi się myśli, które wyrażał. Szkoda, że ten spektakl został już zdjęty z repertuaru teatru. – Wszystkie te spektakle wyreżyserował Petro Ilczenko. – Miałem szczęście, że się spotkaliśmy. Petro Iwanowycz też mówi, że nasza współpraca jest owocna. Wszystkie te spektakle bardzo lubi widz – „głosuje” za nimi tym, że kupuje bilety i idzie do teatru. A skoro idzie widz – znaczy, że spektakle żyją dalej. Także dobrze pracowałem z Dmytrem Bohomazowem w jego spektaklach „Koriolan” i „Las”. To subtelny i elastyczny reżyser, jest mi bliski. Dmytro Cyrypiuk dobrze zrobił spektakl „Modlitwa za zmarłych”. W poprzedniej redakcji tego spektaklu, który nosił tytuł „Tewje-Mleczarz”, grał Bohdan Stupka. To było niepowtarzalne. Trzykrotnie wieźliśmy spektakl do Nowego Jorku. Jak tam przyjmowali go Ukraińcy i Żydzi! Zaskoczyło nas, jak ludzie stęsknili się za teatrem. Byliśmy także z występami w Chicago, Filadelfii, Baltimore. Teraz rolę głównego bohatera wykonuje Bohdan Beniuk, też wspaniała praca. – Jest Pan z żoną razem i w życiu, i na scenie. Czy to nie trudne? – Nie, powiedziałbym nawet – wręcz przeciwnie. Ona coś podpowiada mi, ja – jej. Taką przyjacielską radę nie zawsze otrzymasz od jakiegoś innego aktora. Bywa, że przychodzi syn do domu i pyta: „Wy co, kłócicie się?”. Odpowiadamy: „Nie, synku, my tekst powtarzamy” (uśmiecha się). Co prawda, syn wybrał inną drogę – pracuje jako prawnik. – Co wpłynęło na wybór zawodu? – Mój ojciec brał udział w kółku dramatycznym. Opowiadał mi, że grał w „Beztalenciu”, jeździli z tym spektaklem po okolicznych miastach i wsiach. Przyjechali i do naszej wsi. Po spektaklu były tańce. Tam poznał mamę, pobrali się, urodziło im się troje dzieci. A ojcu na całe życie pozostał smutek, że już nie można wyjść na scenę. Właśnie od niego pojawiło się u mnie zainteresowanie dramaturgią, teatrem. Kiedy miałem szesnaście lat, sam brałem udział w kółku dramatycznym w domu kultury miasta Czerwonogradu. Początkowo miałem niewielkie role, ale już to było dla mnie szczęściem. Ciekawie było obserwować amatorskich aktorów, jak przygotowują się do spektakli, uczą tekstu. Ta twórcza atmosfera stopniowo wciągała. Potem ani razu nie pożałowałem, że wybrałem tę drogę. We Lwowskim Teatrze im. Marii Zańkowieckiej działało studio teatralne. Serhij Smijan, który wtedy był dyrektorem artystycznym teatru, zaproponował mi wstąpienie do tego studia. Z niecierpliwością czekałem na tę chwilę. Kończę szkołę, przyjeżdżam do Lwowa z dokumentami, a mówią mi, że w tym roku naboru do studia już nie będzie. Aktorzy poradzili jechać do Kijowa i wstępować do instytutu teatralnego albo do studia przy Teatrze Franki. Wybrałem studio. Wśród moich wykładowców byli Anatolij Skybenko i Kost Stepankow. Na zawsze zapamiętałem słowa Anatolija Porfyrowycza, że nawet jeśli dają ci epizodyczne role, to trzeba je grać tak, aby była zakończona losami tej postaci. Dyplomowym był spektakl „Za dwoma zającami”, gdzie grałem Hołochwasta. Spektakl widzom się spodobał. Dyrekcja pozwoliła go pokazać jeszcze raz. Po drugim pokazie do naszej garderoby weszli Natalija Użwij i Jewhen Ponomarenko, zawołali mnie. Natalija Mychajliwna mówi: „Młody człowieku, zużył pan tyle energii, że można by było przez cały miesiąc grać spektakle. Proszę dbać o siebie, bo pan się tak spali”. Odpowiadam, że grałem tylko dwa spektakle i trzeba było się wyłożyć. Zapytała, gdzie chciałbym pracować. Powiedziałem, że w Teatrze Zańkowieckiej. A kiedy zapytała, czy nie chciałbym pracować w Teatrze Iwana Franki, odpowiedziałem, że mógłbym o tym tylko marzyć. Na przydziale zaproponowali grać na głównej scenie kraju. To było niesamowite szczęście. Co prawda, grać tu zacząłem nie od razu. Powołali mnie do wojska. Służyłem w Zespole Pieśni i Tańca Kijowskiego Okręgu Wojskowego. Objeździłem z zespołem cały były Związek Radziecki, często zdarzało się bywać w Ługańsku i Doniecku. Kiedy wróciłem do teatru, pierwszą była rola Radu Popescu w spektaklu według sztuki Mykoły Zarudnego „Wierność”. Także z wczesnych prac szczególnie zapamiętałem niewielką rolę w spektaklu „Błękitne jelenie” Ołeksija Kołomijcia. – Ma Pan doświadczenie w pracy w kinie? – Bardzo ciekawe były zdjęcia do filmu Leonida Osyki „Hetmańskie klejnoty”, w którym zagrałem Homyrę. Obok grali znani aktorzy. Zdjęcia odbywały się w mieście Ostróg w obwodzie rówieńskim. Odkryłem dla siebie ten niepowtarzalny kraj. Ciekawym także było doświadczenie pracy w filmie „Jak hartowała się stal”, który kręciliśmy razem z kolegami z Chin. Ale kino to inny zawód, z innymi prawami. Bardziej podoba mi się teatr. – Obecnie w Teatrze Franki kończą się prace nad spektaklem „Ruina” według sztuki Marka Kropywnyckiego, który też reżyseruje Petro Ilczenko. – Będę grał Kułyka. Spektakl współbrzmi z teraźniejszością: wszystko jest wyprzedawane, każdy próbuje oszukać drugiego. Relacje między bohaterami przypominają relacje między naszymi deputowanymi. Zrobiliśmy komedię. Zobaczymy, co powie widz. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Minęło dwadzieścia lat, odkąd w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki odbyła się premiera spektaklu „Martyn Borula” według sztuki Iwana Karpenki-Karego (reżyser-inscenizator Petro Ilczenko). Prawie wszystkie pokazy spektaklu odbywają się przy pełnych salach. Znaczna w tym zasługa niezmiennego wykonawcy głównej roli, artysty ludowego Ukrainy Wołodymyra Kolady. Dzisiaj Wołodymyr Andrijowycz jest gościem „Słowa Proświty”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn