Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Od Konstytucji do Niepodległości

Слово Просвіти, №25 за 2021 рік

Ukrainy (punkt 2 części pierwszej artykułu 150 Konstytucji Ukrainy) w tekście Ustawy Zasadniczej państwa nie było nawet zawoalowanego napomknienia o kręgu podmiotów zwracających się w tej kwestii. Taka sytuacja pozwoliła ustawodawcy wówczas maksymalnie demokratycznie, bez ograniczania potencjalnego prawa do dostępu do sądownictwa konstytucyjnego, uregulować tę kwestię w Ustawie o Trybunale Konstytucyjnym Ukrainy, dokonując statusowej dyferencjacji podmiotów wnioskujących z rozgraniczeniem rodzajów ich wniosków – według celowego ukierunkowania i nazwy aktu: wniosek konstytucyjny i odwołanie konstytucyjne. Prawo do złożenia odwołania konstytucyjnego do Trybunału Konstytucyjnego do 2016 roku przysługiwało nie tylko podmiotom władzy, ale także obywatelom i osobom prawnym w kwestiach wykładni Konstytucji i ustaw Ukrainy. Właśnie w ten sposób rozstrzygnięto niemało kwestii bezpośrednio w interesie obywateli i utworzonych przez nich osób prawnych, w tym uznanie za niekonstytucyjne pewnych norm różnych ustaw na podstawie przepisów artykułu 95 ówczesnej Ustawy o TKU. Jednak wraz z wprowadzeniem ograniczonej skargi konstytucyjnej w 2016 roku, takie prawo zostało odebrane obywatelom, czyli w aspekcie porównawczym w odniesieniu do ich możliwości ochrony swoich praw poprzez sprawiedliwość konstytucyjną, można powiedzieć, że zakres praw obywateli został zawężony. I na zakończenie. Czy możemy, obchodząc 25-lecie Konstytucji Ukrainy i analizując 25-letnią działalność Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy, powiedzieć, że zrealizował się zamysł tych, którzy wprowadzali tę instytucję u zarania odrodzenia ukraińskiej państwowości? Tych, którzy mieli nadzieję, że taka instytucja odegra swoją państwowotwórczą rolę w nowym ukraińskim społeczeństwie i będzie cywilizacyjnym drogowskazem na drodze do utwierdzenia na Ukrainie rządów prawa? Jak nie przykro, ale zmuszony jestem stwierdzić, że moje nadzieje, które na początku lat 90. żywiły się pozytywnym doświadczeniem krajów europejskich, niestety do dziś nie znalazły odzwierciedlenia w działalności analogicznej ukraińskiej instytucji. Dlaczego? Muszę zaprzeczyć tym, którzy szukają odpowiedzi w płaszczyźnie organizacyjnej. Nie, przyczyna tkwi w ludziach – i w tych, którzy rzucili się zajmować stanowiska sędziów, słabo wyobrażając sobie, czego wymaga od nich taka posada, i w tych, którzy będąc nosicielami władzy politycznej (prezydenci, parlamentarzyści), przyzwyczaili się „wykręcać” ustawodawstwo pod siebie, nieodpowiedzialnie i nieuczciwie odnoszą się do swojego konstytucyjnego obowiązku w zakresie doboru i mianowania na stanowiska sędziów w tej instytucji, która powinna czuwać nad przestrzeganiem przez nosicieli władzy publicznej przepisów Ustawy Zasadniczej państwa i gwarantować właśnie prymat Konstytucji Ukrainy. Wiktor SZYYSZKIN ——————— 1. Widomosti Werchownoji Rady Ukrajiny. – 1996. – nr 49. – s. 272. 2. Wisnyk Konstytucijnoho Sudu Ukrajiny. – 2015. – nr 4. – s. 26-27, 70-73; 2015. – nr 5. – s. 34-35, 55-56; 2016. – nr 2-3. – s. 71, 132-135, 158, 183-186 itd. 3. Widomosti Werchownoji Rady Ukrajiny. – 2015. – nr 28. – s. 250. 4. Wisnyk Konstytucijnoho Sudu Ukrajiny. – 2014. – nr 3. – s. 13-14. Andrij BONDARCZUK, deputowany ludowy Ukrainy pierwszej kadencji na świecie jeden kraj, który do dziś nie ma swojej Konstytucji – Anglia. I od tego nie cierpi, bo tam szanują prawa starych czasów i nowe. Inne zaś państwa widzą drogę do porządku w kraju w istnieniu Ustawy Zasadniczej, która reguluje stosunki wszystkich gałęzi władzy, prawa, wolności i odpowiedzialność obywatela. Najwyraźniej jest to słuszne. Chociaż są i przypadki, kiedy Konstytucje przyjmowane są jako formalność, aby społeczność światowa nie oskarżała kraju o brak Ustawy Zasadniczej. Konstytucje mają reżimy monarchiczne, dyktatorskie. Jednak to nie oznacza, że tam przestrzega się demokratycznych praw i wolności swoich obywateli, jak to było z Konstytucjami ZSRR, USRR, innych „wolnych” republik. Ich samostanowienie było przewidziane jako prawo konstytucyjne. Ale spróbuj skorzystać z niego. Tylko za rozmowę o tym można było zapłacić mordowskimi obozami koncentracyjnymi albo i życiem. I to przy tym, że stalinowską Konstytucję propaganda bez ustanku nazywała „najdemokratyczniejszą” na świecie, inne – „burżuazyjnymi”. Zrozumiałe, idealnych Konstytucji, jak i ustaw, w przyrodzie nie istnieje. Ale wszyscy chcą nazwać swoją „demokratyczną”, wkładając w to pojęcie różną treść. Jedni rozumieją to jako nieograniczoną wolność jednostki (formę anarchii), inni – jako surowe przestrzeganie ustaw, równe dla wszystkich obywateli kraju. To ostatnie, moim zdaniem, jest najbardziej słuszne. Znany polityczny i społeczny działacz, premier Anglii Winston Churchill zauważył, że demokracja nie jest idealną formą rządów, jednak lepszej ludzkość nie wymyśliła. W Europie pierwszą działającą Konstytucją stała się francuska, przyjęta w 1791 roku. Jednak za najpierwszą uznaje się Konstytucję naszego Filipa Orlika. Na Ukrainie, jak zaznaczano, prawdziwy proces konstytucyjny rozpoczął się wraz z przyjęciem Deklaracji o państwowej suwerenności Ukrainy, napełnieniem jej treści nowymi ustawami, uchwałami, zmianami i poprawkami do obowiązującej Konstytucji USRR. Jednak to ustawodawcze „łatanie dziur” nie było wyjściem z sytuacji. Krajowi pilnie potrzebna była nowa Konstytucja. Zaznaczali to w swoich programach wyborczych wielu kandydatów, później – na pierwszych posiedzeniach plenarnych Rady Najwyższej. Mowa była o tym także w wystąpieniu pretendenta na Przewodniczącego Rady Najwyższej W. A. Iwaszki, później – w wystąpieniach innych kandydatów na stanowisko Przewodniczącego Rady Najwyższej, kiedy zrzekł się go Iwaszko. prenumeratorów, prośwician Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jeden z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — za pewnym „wsparciem” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swo- Pierwsza próba stworzenia Komisji Konstytucyjnej dla opracowania nowej Ustawy Zasadniczej z 50 osób była jeszcze 3 sierpnia 1990 roku. Ale skład komisji był na tyle partyjny, urzędniczy, że po burzliwej dyskusji, upartym niechęceniu większości opozycja zaczęła wycofywać kandydatury swoich przedstawicieli, wyjęła karty do głosowania. Głosowanie przy braku kworum nie odbyło się. Była jeszcze jedna próba, ale też nieudana. Dopiero 24 października 1990 roku, po zmianie podejścia do formowania Komisji, napiętych gorących debatach został sformowany nowy skład, do którego wszedłem i ja. Składała się ona głównie z deputowanych. Stale działała grupa robocza spośród naukowców. Szczerze mówiąc, niewielu z nas odczuwało zakres i złożoność tej odpowiedzialnej pracy. Tak, na opracowanie koncepcji Konstytucji wyznaczono zaledwie dwa miesiące, w grudniu miała ją już zatwierdzić Rada Najwyższa. Realnie na to poszło ponad pół roku. Ale zanim rozpatrzono ją w Radzie Najwyższej, w kwietniu 1991 roku Komisja Konstytucyjna przeprowadziła konferencję naukowo-praktyczną „Koncepcja i zasady nowej Konstytucji USRR”. usuwano także postanowienia, które miały dla Ukrainy jako państwa znaczenie rozstrzygające. Smutek ogarnął duszę, gdy na jednym z posiedzeń Komisji, gdzie rozpatrywano ostatni wariant projektu, okazało się: zniknął artykuł o języku ukraińskim jako państwowym! Poddano sprawę pod głosowanie. Głosy rozłożyły się po równo. Jak już wspominano, usunięcia artykułu o językach dokonał, dla „spokoju w kraju”, współprzewodniczący Ł. M. Krawczuk. Wtedy artykuł udało się przywrócić. Ale budziło to niepewność co do zasad jednego z przywódców państwa, które może on zmieniać pod wpływem okoliczności. Mogą one być dla narodu decydujące. Po tym w Radzie Najwyższej podczas omawiania projektu wystąpiła rekordowa liczba deputowanych i naukowców – 64. Szpady skrzyżowały się wokół stosunku do władzy radzieckiej. Ł. M. Krawczuk wzywał do znalezienia wariantu połączenia organów władzy radzieckiej i Prezydenta. S. I. Hurenko, W. I. Żeliba, O. O. Moroz, W. I. Didyk i inni byli przeciwko władzy prezydenckiej, ona, powiadali, zagraża demokracji, likwiduje organy władzy radzieckiej. Rezonowała uwaga akademika I. R. Juchnowskiego: gdzie, powiadał, widzieliście władzę radziecką? Dawno zastąpił ją dyktat KPZR. Propozycji było wiele, w tym za ustrojem federalnym, dwuizbową Radą Najwyższą itp. Poparto nazwę „Konstytucja Ukrainy”, przeprowadzenie referendum w sprawie nowej Konstytucji. Ostrej dyskusji podczas omawiania nabrała kwestia dalszych losów Rady Najwyższej. Było to jedno z głównych żądań rewolucji studenckiej, ponieważ wtedy Rada okazała się niezdolna do rozwiązania historycznego zadania zdobycia Niepodległości. Teraz sytuacja drastycznie się zmieniła – Niepodległość zdobyto. Ale wraz z przyjęciem Konstytucji przedterminowe rozwiązanie Rady Najwyższej stawało się rzeczywistością. Zagrażało to wielu deputowanym z większości, którzy w związku z zakazem KPU przeszli na stałą pracę w Radzie Najwyższej, bo stracili swoje stanowiska i posady, co potwierdził także Krawczuk. Prorocze okazały się słowa Ł. H. Łukjanenki: „Myślę – powiedział – że w najbliższym czasie zakończymy proces wyjścia spod władzy Moskwy, przekształcimy się w samodzielne państwo ukraińskie”. Komisja Konstytucyjna zatwierdziła projekt i zaleciła poddanie go pod ogólnonarodową dyskusję. Trwała ona cztery miesiące. Około 190 tysięcy obywateli wzięło udział w dyskusji – prawie wszystkie rady obwodowe, rejonowe, wiele kolektywów pracowniczych, naukowych, edukacyjnych i innych itp. Komisji Konstytucyjnej przekazano 47 tysięcy uwag i propozycji. Zostały one opracowane, niektóre uwzględnione. Jednak w zasadzie projekt nie uległ znaczącym zmianom i do jego rozpatrzenia Komisja powróciła pod koniec września 1993 roku. Radykalne zmiany w projekcie zostały wprowadzone po przyjęciu Aktu o Niepodległości Ukrainy. Usunięto z niego wiele postanowień, które dotyczyły systemu politycznego itp. Znów zaproponowano warianty systemu jedno- i dwuizbowego, zniesiono stanowisko wiceprezydenta, prokuraturę zaliczono do systemu władzy sądowniczej, rady lokalne – do organów samorządu lokalnego i regionalnego. Jednak bywało, że praca nad nową Konstytucją odbywała się w skrajnie trudnych warunkach: strajki górnicze, wzrost inflacji, spadek poziomu socjalno-bytowego narodu, niezadowolenie z pracy Rady Najwyższej, rządu, Prezydenta. Prowadzono walkę podskórną między współprzewodniczącymi Komisji – Prezydentem i Przewodniczącym Rady Najwyższej, którzy nie mogli podzielić władzy, określić się na przyszłość. Ciążyła kwestia referendum w sprawie zaufania do Rady Najwyższej i Prezydenta. Większość parlamentarną w pełni zadowalała stara, nieco załatana Konstytucja. Demokraci też nie pałali chęcią zajmowania się tym. Widzieli siebie na barykadach walki o nowy parlament. I zamiast pracy nad Konstytucją, coraz częściej rozbrzmiewały wezwania o rozpatrzenie pilnych spraw, które wysuwała niezadowolona ludność, sezonowe kampanie rolnicze. Dlatego tak obojętny był raport I. S. Pluszcza 24 września 1993 roku dotyczący projektu Konstytucji. Na początku października jeszcze przez dwa dni parlamentarzyści ostro dyskutowali nad projektem Ustawy Zasadniczej i mechanizmem jej przyjęcia. 23 października w prasie został opublikowany ostatni dopracowany projekt Konstytucji. To była ostatnia kropka procesu konstytucyjnego parlamentu pierwszej kadencji. Kontynuowali go deputowani ludowi Rady Najwyższej drugiej kadencji. Było im łatwiej. Baza legislacyjna Ustawy Zasadniczej była gotowa, chociaż niektóre poprawki – na lepsze lub gorsze – zostały wprowadzone. I oto niezapomniana „Noc Konstytucyjna” 27–28 czerwca 1996 roku. Rano Ukraina dowiedziała się: ma nową Konstytucję! Rok po tej dacie ci, którzy wnieśli największy twórczy wkład w stworzenie Konstytucji (w tym autor tych słów), zostali uhonorowani odznaczeniami państwowymi. Minęło niewiele lat – i Konstytucja stała się kartą przetargową w konfrontacji sił politycznych, co wyszło na niekorzyść obecnego społeczeństwa. Istnienia. I tylko my sami – ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa – to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: SA „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby udzielić pełnej informacji o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Stasyk Julia Iwaniwna – 100 UAH. 2. Hrebelnyk N. – 500 UAH. Posiedzenie Komisji Konstytucyjnej, marzec 1993 r. Na pierwszym planie członkowie Komisji – W. Czornowił i A. Bondarczuk

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn