Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №25 за 2023 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 25 (1212), 22–28 czerwca 2023 MYKOŁA HOŁOMSZA

Ołeksandr JUROW, Kijowskie Miejskie Zrzeszenie OTP „Proświta” Andrij HOŁIUTIAK, dyrektor Mariupolskiego Liceum Miasta Kijowa 15 czerwca w Puszczy-Wodycy z powodzeniem przeprowadzono uroczystość Ostatniego dzwonka w roku szkolnym 2022/2023 w Mariupolskim Liceum Miasta Kijowa – MLMK (tygodnik „Słowo Proświty” już pisał o tej unikalnej placówce oświatowej Ukrainy w artykule „Nieugięci pedagodzy Mariupola”, nr 14 z 6–12 kwietnia 2023 r.). Ostatniemu dzwonkowi poprzedziły działania, do których inicjowania i przygotowania oraz przeprowadzenia zaangażowało się Kijowskie Miejskie Zrzeszenie OTP „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Małą Akademią Nauk Ukrainy, Europejską Organizacją Badań Jądrowych (CERN, Genewa, Szwajcaria) oraz Ogólnoukraińskim Klubem Honorowych Ambasadorów Nauki CERN w Ukrainie. Współpraca z pedagogami Mariupola rozpoczęła się od przeprowadzenia 22 marca telemostu CERN – Mariupolskie Liceum Miasta Kijowa, wydarzenia, które świadczyło nie tylko o szacunku ze strony CERN – wiodącego światowego centrum fizyki wysokich energii – dla uczniów i nauczycieli-mariupolan, lecz także o wierze w ich odporność, wolę rozwoju i wiedzy oraz udziale w odbudowie powojennej Ukrainy. Wyjątkowym wydarzeniem, które zapoczątkowało ogólnoukraińską inicjatywę oświatową czasów rosyjsko-ukraińskiej wojny, stało się przeprowadzenie 25 maja w Buczy pierwszego spotkania-seminarium pedagogów nieugiętych miast Ukrainy na temat „Pełnoskalowa inwazja i jej konsekwencje: wyzwania i zadania stojące przed pedagogami”. Organizatorami i uczestnikami wydarzenia byli Buczańskie Liceum nr 4, Irpieńskie Liceum nr 2 oraz Mariupolskie Liceum Miasta Kijowa we współpracy z Małą Akademią Nauk Ukrainy i Kijowskim Miejskim Zrzeszeniem OTP „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Przed posiedzeniem odbyło się uroczyste

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Pracujemy tutaj i teraz!”

składanie kwiatów pod znakiem pamięci ofiar rosyjskiej okupacji w Buczy. Na spotkaniu-seminarium zdalnie zwrócili się z powitaniami, życzeniami i propozycjami: Oksana Żywotowa, krajowa koordynatorka programów edukacyjnych CERN dla Ukrainy, Genewa, Szwajcaria; akademik Borys Hriniow, przedstawiciel Ukrainy w CERN, dyrektor Instytutu Materiałów Scyntylacyjnych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Charków; Ołeksandr Danyłejko, Generalny Konsul Ukrainy w Edmonton, Kanada; Mykoła Łysenko, główny dyrygent-realizator Kijowskiej Akademickiej Miejskiej Orkiestry Dętej, prawnuk kompozytora Mykoły Witalijowycza Łysenki, docent Akademii Sztuk im. Pawła Czubynskiego; Wołodymyr Chomanec, Ambasador Ukrainy w Republice Tunezji i Państwie Libia (równolegle); Halyna Zaporożczenko, pedagog, poetka, Mikołajów. Z referatami wystąpili: Andrij Holutiak, dyrektor MLMK; Iryna Biełowa, dyrektorka Liceum nr 2 w Irpieniu; Alla Litkiewycz, dyrektorka Liceum nr 4 w Buczy; Kyryło Stecenko, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zrzeszenia WUT „Proświta”, Narodowy Artysta Ukrainy; Wołodymyr Wasynjuk, przedstawiciel Małej Akademii Nauk Ukrainy. Po wynikach spotkania-seminarium podpisano memorandum o współpracy między placówkami oświatowymi obecnymi na spotkaniu i ogłoszono apel uczestników spotkania do pedagogów Ukrainy, w którym wyrażono inicjatywę ustanowienia stale działającego nieformalnego mechanizmu wymiany doświadczeń, osiągnięć i propozycji wspierających rozwój systemu oświaty oraz zorganizowania w 2024 roku Ogólnoukraińskiego spotkania pedagogów nieokiełznanych miast Ukrainy. Przed uczestnikami spotkania wystąpił supergrupa Ukrainy „Saме ті!” (Kyrył Stecenko, Dmytro Linartowycz, Ołeksandr Jurow) z piosenką „Ballada o studni” (słowa O. Dowhoho, muzyka O. Jurowa), którą zalecono do wykonania na Gali z okazji Zwycięstwa Ukrainy. Ostatni dzwonek w roku szkolnym 2022/2023 w Mariupolskim Liceum miasta Kijowa pokazał gotowość zespołu liceum oraz wspierających go lokalnych władz i wydziałów edukacji Mariupola i Obołońskiego rejonu Kijowa do działania zgodnie z zasadą „Pracujemy tu i teraz!”. Takie podejście stało się lejtmotywem wystąpień pierwszego zastępcy mera Mariupola Mychajła Kohuta, przewodniczącego Obołońskiej Rejonowej Administracji Państwowej Kyryła Fesyka, dyrektorki Kijowskiego Miejskiego Oddziału Małej Akademii Nauk Ukrainy Iryny Polisziuk, dyrektora MLMK Andrija Hołiutiaka oraz wiodącego specjalisty Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” Ołeksandra Jurowa. W warunkach czasu wojennego wielu uczestników wydarzenia było obecnych wirtualnie: obecnie w MLMK w trybie stacjonarnym uczy się 32 uczniów (mieszkają w liceum w Puszczy Wodyckiej na pełnym pansjonie) oraz 170 uczniów – online w 28 krajach świata; pracuje 35 pedagogów z Mariupola, w tym 7 nauczycieli – online. 15 czerwca wręczono świadectwa – 10 uczniom osobiście, pozostałych 53 absolwentów uczestniczyło w Ostatnim dzwonku online i otrzyma dokumenty pocztą. Mimo tak trudnych okoliczności życia i nauki, święto dla obecnych w sali konferencyjnej liceum oraz zdalnych uczestników było pełne radosnych i wzruszających chwil! Rzecz w tym, że uczniowie MLMK, mimo że dopiero pierwszy rok przebywają w nowym mieście, pokazali się jako zdolni, pracowit- Ciąg dalszy na str. 8 OLENA BONDARENKO PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą” na 2023 rok (II półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrn. 3 mies. – 80,17 hrn. 6 mies. – 154,34 hrn. Gazetę można również zamówić na stronach „Ukrposzty” https://pered- plata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Presa” http://presa.ua/

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Problemy śledztw w sprawie zbrodni komunistycznego reżimu totalitarnego

Mykoła HOŁOMSZA, profesor prawa, doktor filozofii w dziedzinie administracji publicznej, zasłużony prawnik Ukrainy Przeżywamy bardzo trudny czas. Trwa krwawa rosyjska agresja – wojna, która faktycznie rozstrzyga nie tylko los Ukrainy, ale stawia pytanie o obronę światowego porządku. Wokół Ukrainy zjednoczył się cały demokratyczny świat, dlatego Ukraina jest po prostu skazana na zwycięstwo i powrót do rodziny krajów demokratycznej Europy. Odpowiedzi na pytanie, dlaczego dyktator Putin ogłosił „denazyfikację” i rozpoczął agresywną politykę zmierzającą do zniszczenia państwa ukraińskiego i narodu ukraińskiego w XXI wieku, trzeba szukać w źródłach historycznych pierwszej połowy XX wieku. Pod koniec 1920 roku Ukraina nie zdobyła niepodległości i została okupowana przez bolszewików na czele z krwawym Leninem. Na jego rozkaz w latach 1921–1923 władza radziecka zorganizowała masowy sztuczny głód i zgładziła 3,5 mln Ukraińców. Na mocy decyzji dyktatora Stalina w latach 1932–1933 komunistyczny reżim dokonał ludobójstwa i zgładził 10,5 mln Ukraińców. Cynicznie zorganizowano masowy sztuczny głód w latach 1946–1947, podczas którego zginęło 1,5 mln Ukraińców. W ten sposób fizycznie wymordowano 15,5 mln Ukraińców, ale wiemy także o deportacjach, masowych represjach i innych, jednak ze względu na „staranne” ukrywanie przez władzę radziecką danych nie znamy odpowiedzi na pytanie: ilu Ukraińców zostało łącznie zgładzonych w okresie ZSRR? Po uzyskaniu niepodległości w tej sprawie prowadzono tylko dwa postępowania karne (śledztwa). Tak, 22 maja 2009 roku Główny Zarząd Śledczy Służby Bezpieki Ukrainy, na podstawie zawiadomień posłów ludowych Ukrainy i działaczy społecznych, wszczął sprawę karną nr 475 o fakt dokonania ludobójstwa na Ukraińcach przez komunistyczny reżim totalitarny w latach 1932–1933, pod zarzutem przestępstwa przewidzianego w art. 442 ust. 1 KK Ukrainy. W toku wstępnego śledztwa śledczy ustalili, że organizatorami tej strasznej zbrodni byli kierownicy komunistycznego reżimu totalitarnego ZSRR: J. Stalin, W. Mołotow, Ł. Kaganowicz, P. Postyszew, S. Kosior, W. Czubar i M. Chataiewicz. Była to skomplikowana sprawa karna. Społeczeństwo ukraińskie i wspólnota międzynarodowa oczekiwały odpowiedzi na pytania: jaki był cel masowego wymordowania (zabójstw) Ukraińców oraz ilu było ofiar Hołodomoru na Ukrainie. Kryminalistycznych lub specjalnych metodyk śledztwa w sprawie zbrodni ludobójstwa faktycznie nie istniało. Sytuacja społeczno-polityczna w państwie wymagała przeprowadzenia śledztwa w krótkim czasie. Podczas opracowywania ogólnego planu śledztwa przestudiowano prace naukowe Wołodymyra Wasylenki, Wołodymyra Serhijczuka, Wasyla Marocznki i innych naukowców oraz międzynarodową praktykę prowadzenia śledztw w sprawach najcięższych przestępstw. Prawidłowo dobrana taktyka i metodyka śledztwa umożliwiły jego przeprowadzenie w krótkim czasie. Jednocześnie nie udało nam się określić strat państwa i narodu spowodowanych zbrodnią ludobójstwa. Po zdobyciu wystarczających danych o ofiarach ludobójstwa śledczy postanowieniem zlecił ekspertyzę sądową naukowcom Instytutu Demografii i Badań Społecznych im. M. W. Ptuchy NAN Ukrainy. Prokuratura Generalna Ukrainy zarządziła przeprowadzenie kompleksowej sądowo-demograficznej ekspertyzy z postawieniem wyczerpujących pytań, aby zapewnić wszechstronność, pełność i obiektywność w podjęciu zgodnej z prawem decyzji w sprawie… Wstępne śledztwo w sprawie zlecono prowadzić w ramach precyzyjnego ustalenia i procesowego utrwalenia znamion ludobójstwa przewidzianego w art. 442 ust. 1 KK Ukrainy, a zgodnie z pkt 3 ust. 1 art. 227 KPK Ukrainy wydano polecenie przeprowadzenia kompleksowej ekspertyzy sądowej z udziałem specjalistów różnych dziedzin: prawników, ekonomistów, lekarzy sądowych, historyków, politologów. Jednak ze względu na społeczno-polityczne warunki tamtego czasu wykonanie tego polecenia w pełnym zakresie już nie było możliwe. Dlatego 29 grudnia 2009 roku śledczy, po uzgodnieniu z Prokuraturą Generalną Ukrainy, za moim podpisem jako ówczesnego zastępcy Prokuratora Generalnego, kierując się art. 1 i 2 Konwencji ONZ z 9 grudnia 1948 roku „O zapobieganiu zbrodni ludobójstwa i karaniu za nią”, art. 7 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4 listopada 1950 roku, Konwencją ONZ „O niestosowaniu terminów przedawnienia do zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości” z 26 listopada 1968 roku, art. 62 Konstytucji Ukrainy, pkt 8 ust. 1 art. 6, pkt 2 ust. 1 art. 34, art. 130 Kodeksu postępowania karnego Ukrainy, skierował sprawę karną nr 475 do rozpatrzenia przez Sąd Apelacyjny miasta Kijowa. Niestety, w związku z silnym naciskiem politycznie zaangażowanego kierownictwa Prokuratury Generalnej to właśnie to postanowienie musiałem zatwierdzać w warunkach poufności, ponieważ ze strachu przed Białym Kamieniem zakazano skierowania tej sprawy do sądu. 13 stycznia 2010 roku Sąd Apelacyjny miasta Kijowa rozpatrzył sprawę karną nr 475, ustalił szczególny zamiar i organizatorów zniszczenia ukraińskiej (a nie jakiejkolwiek innej) grupy etniczno-narodowej i wydał postanowienie o umorzeniu sprawy w związku ze śmiercią Stalina i innych wskazanych osób. Przyjęte przez sąd rozstrzygnięcie wywołało znaczny pozytywny rezonans w Ukrainie i na świecie. Jednak w trakcie śledztwa z obiektywnych przyczyn nie rozstrzygnięto szeregu ważnych kwestii: jaka była skala zbrodni, jej skutki dla państwa i narodu ukraińskiego, a także ile ofiar Ukraińców zgładził komunistyczny reżim w latach 1932–1933. Sąd Apelacyjny m. Kijowa, wydając wówczas postanowienie, nie miał podstaw prawnych, aby wykraczać poza ramy przedłożonych do rozpatrzenia materiałów, czyli uwzględnił wniosek sądowej naukowo-demograficznej ekspertyzy przeprowadzonej przez pracownika naukowego Instytutu Demografii i Badań Społecznych im. M. W. Ptuchy NAN Ukrainy, ekonomistę O. Rudnyckiego. Wszyscy rozumieli, że przed kolejnymi wyborami prezydenckimi na Ukrainie, w których kandydował prorosyjski kandydat Janukowycz, sprawę trzeba było pilnie skierować do sądu i podjąć zgodną z prawem decyzję, że wskazana ekspertyza nie odzwierciedla zaniżała ogólną liczbę ofiar ludobójstwa na Ukrainie. Tak, „dane o liczbie „bezpośrednich strat” ukraińskich chłopów w wyniku ludobójstwa, zawarte w materiałach sprawy karnej, w innych rzetelnych, powszechnie uznanych, autorytatywnych źródłach, których przestrzega większość zagranicznych i krajowych badaczy wskazanego przestępstwa totalitarnego systemu stalinowskiego, znacząco się różnią…”, zauważył w swoim artykule W. Skawronik, zasłużony prawnik Ukrainy, sędzia w stanie spoczynku, który rozpatrywał sprawę karną nr 475 (Materiały Międzynarodowej Konferencji „Sztuczne głody na Ukrainie XX wieku”, Kijów, 16 maja 2018 roku (Kijów – Drohobycz: Wydawnictwo „Koło”, 2018. S. 296). Oficjalne oświadczenia złożyli także pracownicy SB Ukrainy, którzy brali udział w śledztwie. W tak trudnych warunkach podejmowano decyzje procesowe i kształtowano praktykę śledczą i sądową. Społeczeństwo ukraińskie i wspólnota międzynarodowa domagały się kontynuowania śledztwa w sprawie szczególnie ciężkiej zbrodni ludobójstwa. W październiku 2016 r. w Kijowie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna: „Hołodomor 1932–1933 lat: straty narodu ukraińskiego”, której uczestnicy oświadczyli, że komunistyczny totalitarny reżim zniszczył co najmniej 7 mln Ukraińców w USRR i 3 mln poza granicami USRR, i zwrócili się do Prokuratury Generalnej Ukrainy oraz Służby Bezpieczeństwa Ukrainy z żądaniem kontynuowania śledztwa w sprawie zbrodni komunistycznego reżimu. 21 października 2019 roku Służba Bezpieczeństwa Ukrainy wszczęła postępowanie przygotowawcze w sprawie karnej dotyczącej sprawców popełnienia szczególnie ciężkiego przestępstwa, przewidzianego w cz. 1 art. 442 KK Ukrainy (Ludobójstwo). W toku postępowania przygotowawczego ustalono, że sprawcami ludobójstwa Ukraińców, popełnionego w latach 1932–1933 przez komunistyczny totalitarny reżim w USRR i na Północnym Kaukazie, byli kierownicy KC KP(b)U: Ljubczenko P. P., Strohanow W. A., Kisielow A. L., Pietrowski H. I., Akułow I. O., Aleksiejew M. O., Diemczenko M. M., Majorow M. M., Sarkisow S. A., Tierechow R. J., Czerniawski W. I., Markitan P. P.; kierownicy organów represyjnych Połakow W. W., Bałycki W. A., Redens S. F., Karlson K. M., Lepłewski I. M., a także pierwszy sekretarz Północnokaukaskiego kraju Szebołdajew B. P. Ważnym faktem jest to, że podczas tego śledztwa oraz przeprowadzania ekspertyz sądowych ujawniono przestępczy mechanizm zniszczenia Ukraińców przez totalitarny reżim pod przykrywką sztucznych „skupów zboża” dla fizycznego zniszczenia ukraińskich chłopów: masowe deportacje; brutalna konfiskata produktów żywnościowych, sprzętu, mienia i bydła; stosowanie systemu naturalnych kar; stosowanie reżimu „czarnych tablic”: a) całkowitą izolację przez specjalne oddziały ukraińskich wsi, stanic i rejonów; b) natychmiastowe wstrzymanie dowozu towarów i zaprzestanie handlu spółdzielczego i państwowego, wywóz z odpowiednich sklepów spółdzielczych wszystkich dostępnych towarów; c) całkowity zakaz handlu kołchozowego, zarówno dla kołchozów, kołchoźników, jak i dla jednoosobowych gospodarstw; d) wstrzymanie wszelkiego kredytowania, przedterminowe ściąganie kredytów i innych zobowiązań finansowych; e) całkowity zakaz handlu chlebem i mąką. Prowadzono również operacje represyjne przeciwko Ukraińcom, którzy organizowali opór wobec totalitarnego reżimu podczas nielegalnych konfiskat produktów i mienia; Ukraińcom zabraniano wyjeżdżania z miejsc stałego zamieszkania, w tym poza terytorium USRR; w każdym obwodzie USRR i na Północnym Kaukazie utworzono przedsądowe organy „trojek”: w składzie pierwszego sekretarza komitetu obwodowego partii, szefa obwodowego oddziału GPU i obwodowego prokuratora, do wydawania w trybie pozasądowym masowych wyroków, w tym wyroków rozstrzelania. Jednym z problemowych zagadnień podczas śledztwa w sprawie ludobójstwa, zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości jest to, że historycy i demografowie przemilczali, ukrywali i pomniejszali skalę, skutki zbrodni oraz liczbę ofiar. Wszystkie takie „spe- ...„socjaliści”, zrośnięci z komunistyczną nauką i ideologią, hamowali ustalanie prawdy na korzyść Kremla. Jednak cywilizowany świat i praktyka międzynarodowa świadczą o czymś innym. Prawo sądowych ekspertów, kryminalistów i śledczych (międzynarodowych komisji śledczych, sądów czy trybunałów) polega na ustalaniu prawdy i formułowaniu prawdziwych wniosków. W toku wykrywania zbrodni i postępowań sądowych wykorzystywano metody i techniki kryminalistyczne, zgodne z prawem. Zadaniem historyków jest praca z dokumentami historycznymi oraz udział w prowadzeniu badań historyczno-prawnych, które wykorzystuje się w postępowaniu karnym. Rola demografów powinna być odpowiedzialna wobec historii własnego narodu. Mając bezpośredni związek z wszczęciem sprawy karnej nr 475, a także z jej skierowaniem do sądu, chcę jeszcze raz podkreślić, że w tamtym czasie kwestia ustalenia liczby zgładzonych Ukraińców przez dyktatora Stalina nie została rozstrzygnięta z powodu przyczyn społeczno-politycznych i nacisku Kremla – uniemożliwiających śledztwo i skierowanie sprawy o ludobójstwo narodu ukraińskiego do sądu. Zapoznawszy się z przeprowadzonymi ekspertyzami sądowymi w sprawie karnej, która jest prowadzona przez SBU, mam okazję stwierdzić, że zostały one przeprowadzone na wysokim poziomie, obiektywnie i wyważenie, co wreszcie daje Ukrainie możliwość zaprezentowania demokratycznemu światu skali popełnionych zbrodni. Kończąc ten materiał, pragnę podziękować śledczym Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, kryminalistom i ekspertom za ich pracę. Ta praktyka prawnicza jest dziś potrzebna do wykrywania szczególnie ciężkich zbrodni rosyjskich faszystów, których dopuszczają się na terytoriach okupowanych. Chwała Ukrainie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ukraińskiego pedagoga, który nawet własne życie złożył na ołtarzu ukraińskiej edukacji – Iwana Matwijowycza Steszenki. Toż to jego podstępnie i podle zamordowali bolszewicy w Połtawie w 1918 roku. I o tym akcie „czerwonego terroru”, który wstrząsnął wówczas całą Ukrainą, humanista połtawianin Korolenko nawet słowem się nie zająknął. Nie znaleźć o tym głośnym wydarzeniu niczego także w tej książce. Chyba że trzy linijki – w dzienniku Korolenki: zapis z 30 lipca 1918 roku. „….I tej samej nocy na drodze z południowego dworca zabili byłego ministra oświaty Steszenkę, idącego pieszo z synem. Najwidoczniej też rabowali, ale obrabować nie zdążyli, ponieważ syn podniósł alarm…”. Taka sobie notatka o „zwykłej codzienności”. I to przy tym, że Korolenko znał Steszenkę od 1897 roku, a nawet pisał recenzje jego utworów, które opublikował Danyło Mordoweć w Petersburgu. Takie właśnie są korolenkowskie manewry: między humanizmem a imperialną ideologią. Zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej w sprawie dat pamiętnych i jubileuszy, w tym roku na szczeblu państwowym obchodzone jest 150-lecie Iwana Steszenki. Komuż, jak nie Połtawie, w pierwszej kolejności należy godnie upamiętnić pamięć Iwana Steszenki, nadając imię wybitnego pedagoga Połtawskiemu Narodowemu Uniwersytetowi Pedagogicznemu? Lecz nie tak myślą najwyżsi połtawscy włodarze, bo jak powiedział mi jeden taki „ukraiński patriota”: „Stieszenko – eto nie nasz gieroj”. Ważnym krokiem do zwycięstwa w wojnie światopoglądowej z Rosją jest przyjęcie przez parlament i podpisanie przez Prezydenta Ustawy Ukrainy „O potępieniu i zakazie propagandy rosyjskiej polityki imperialnej na Ukrainie oraz dekolonizacji toponimii”. Dlatego jestem pewien: nadejdzie czas – wszystko się zmieni. Od redakcji. Na szczęście obwód czernihowski zrozumiał, kim naprawdę był Korolenko, dlatego obwodowej bibliotece naukowej, która dotąd nosiła jego imię, nadano imiona prawdziwych patriotów Ukrainy – Ołeksandra i Sofii Rusowych. rozprzestrzeniało się prymitywne kłamstwo o tym, że nazwę rzece Worskła nadał osobiście moskiewski car Piotr I. Mówiono, że kiedy obserwował przeprawę wojsk, z jego lunety do rzeki wpadła soczewka. „Eta rieka – wor skła” – rzekomo powiedział car Moskwy. W rzeczywistości nauka historyczna jasno mówi: nazwa Worskła po raz pierwszy wspominana jest jeszcze w Latopisie Hipackim pod rokiem 1105. Podobna sytuacja jest z nazwą „Studnia Piotra I” – zaznaczył przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim. Połtawskie biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Połtawa wciąż czci Małorosjan!

Hryhorij TYTARENKO, krajoznawca, dziennikarz, laureat nagrody Rady Obwodowej w Połtawie im. Petra Rotacza, m. Połtawa „Po-ukrainski nie goworił nikogda i nikogda po-ukrainski nie dumał” (Po ukraińsku nie mówiłem nigdy i nigdy po ukraińsku nie myślałem). Zatrzymam się przy niektórych utworach z tego zbioru. Przede wszystkim przy artykule „Ukraiński szowinizm”. Napisać go Korolenkę podkusił incydent, który wydarzył się w Charkowie wiosną 1918 roku, kiedy podczas wystąpienia znanego esera Lebiediewa charkowianie zaczęli żądać, aby ten wygłaszał przemówienie w języku ukraińskim. W tym Korolenko dostrzegł „...grube narodowe zarozumialstwo i próżność...”. Jeśli przypomnieć pochodzenie słowa szowinizm, to zasadnie można go używać jedynie w odniesieniu do imperiów, a nie w stosunku do narodów uciemiężonych. Nie sądzę, aby Wołodymyr Hałaktionowycz nie wiedział o napoleońskim żołnierzu Chauvinie, który propagował wyższość narodu francuskiego nad innymi i bronił jego prawa do eksploatacji innych narodów. Właśnie jego imię dało nazwę ideologii imperialnej pychy. Pytanie tylko w tym, że dla Korolenki Ojczyzna, jak pisze, „Otieczestwo”, to niepodzielna Rosja. O tym, jak „zasłynął” na święcie otwarcia pomnika Kotlarewskiego ówczesny mer Tregubow zakazem przemówień w języku ukraińskim, Wołodymyr Hałaktionowycz oczywiście wiedział, bo o tym wtedy mówiono i w Ukrainie, i w Rosji. Jednak zareagował na te wydarzenia dopiero... w 1916 roku, w publikacji „Kotlarewski i Mazepa”. Tam potępił haniebny czyn Tregubowa, ale wychodziło na to, jakby była to osobista inicjatywa tchórzliwego mera. Bez wątpienia tak nie było: Tregubow sprawnie wykonywał wskazówkę „z góry”. Ale z jakiegoś powodu Korolenko nie nazwał swojej publikacji „Rosyjski szowinizm” i nawet takiego słowa w artykule nie użył. Jednak rok później, w czasie rewolucji ukraińskiej, Korolenko już wątpił: „Teraz nie wiem – czy napisałbym ten artykuł”. Zatem jego demokratyzm, zdaje się, kończył się tam, gdzie zaczynała się niezależna i samodzielna Ukraina, prawo jej narodu do wolnego życia i rozwoju własnej kultury. Ale wróćmy do książki Korolenki „Była by żywa Rossija” (Gdyby żyła Rosja). Przeczytajmy jego artykuł „Przed przyjściem Niemców. List z Połtawy”. „...Dla ludności miejskiej, inteligencji i półinteligencji, język rosyjski jest bliższy niż ukraiński i przeuczać się trzeba (np. nauczycielom i urzędnikom miasta, ziemstwa itd.) sztucznie... Pójdzie ta sama historia na opak: maskaradowy i kwasowy patriotyzm!...”. Dzięki Bogu, że nie „szowinizm”, ale dalej komentować ten passus nie ma sensu. Ciekawe, że w liście do stalinowskiego pisarza Maksima Gorkiego (list z 10 lipca 1913 r. ze wsi Chatky na Połtawszczyźnie) Korolenko pisze: „Wam goworili, budto u mienia jest gotowyj rasskaz, da jeszczo na ukrainskom jazykie. Eto niewierno. Raz ja sdiełał zapis’ so słow odnogo iz zdiesznich swoich sosiediej. No eto imienno syraja zapis’, matieriał dla rasskaza, a nie samyj rasskaz. Ukrainskim jazykom ja nie władeju” (Mówiono wam, jakobym miał gotowe opowiadanie, i to jeszcze w języku ukraińskim. To nieprawda. Raz zrobiłem zapis ze słów jednego z tutejszych swoich sąsiadów. Ale to właśnie surowy zapis, materiał do opowiadania, a nie samo opowiadanie. Językiem ukraińskim nie władam). „Moja Rodina – russkaja litieratura” (Moja Ojczyzna – literatura rosyjska) Korolenko nie był ani Rosjaninem, ani tym bardziej Ukraińcem. Przy posiadaniu genetycznych ukraińskich i polskich korzeni jest on jaskrawym przykładem Małorosjanina z dobrze ukrytym kompleksem niższości. I to jest jego nieszczęście. Możliwe, że on go nawet nie uświadamiał. A może pod koniec życia uświadamiał, bo dlaczego wtedy Łewko Czykałenko w swoich wspomnieniach zapisał: „...Korolenko, przyznając się S. Jefremowowi, niby z jakimś sarkazmem o sobie, że on, mówiąc, „zabłądził” był na swoim wieku...”. A mimo to na bezpośrednie pytanie Mychajła Rusowa „Jaką Ojczyznę on uważa za swoją?” Korolenko odpowiedział tak: „Moja Rodina – russkaja litieratura” (Moja Ojczyzna – literatura rosyjska). Jeszcze jeden wymowny cytat. „Gdie-to pod spudom w niem leżała zastariełaja russkaja skuka, skuka russkich izb, russkich prowincialnych kwartir, russkich łuż i zaborow...” (Gdzieś pod spodem leżała w nim zastarzała rosyjska nuda, nuda rosyjskich chat, rosyjskich mieszkań prowincjonalnych, rosyjskich kałuż i płotów...) (K. I. Czukowski. Dziennik 1901–1924 r.: Moskwa, „Sowietskij pisatiel”, 1991, 1996). Jakże odnosił się Korolenko do literatury ukraińskiej? Kiedy mowa schodziła na twórczość Szewczenki, korolenkowskie oceny sypały się szablonem: „nacjonalistyczny romantyzm”, niby oderwany od realnego życia, a osobiście bliższa mu jest twórczość Niekrasowa i Turgieniewa, i obrazy „burłaków porwały jego duszę bardziej niż hajdamacy Szewczenki”. „Program Dienikina uspokoi morze rosyjskiego życia dla nowego ruchu” Korolenko nawet nie wyobrażał sobie możliwego rozpadu Imperium Rosyjskiego. Dla niego byłaby to tragedia. Przy tym niby rozumie, że „dla Rosji powrót do starego jest nie do pomyślenia... Rosja może stać się jedyną w prawdziwie demokratycznym sensie tylko drogą decentralizacji i autonomii obwodów...”. A oto publikacja „Nie rozdmuchujcie wrogości”: „...My, na przykład, żyjemy w Ukrainie, która jeszcze niedawno żyła wspólnym życiem z Rosją, cierpiała z rosyjskim narodem od jednego ucisku... Teraz między Ukrainą a Rosją jest wojna. Trwają niezdecydowane negocjacje o pokój, a póki co... Póki co, odrzuciwszy pod wpływem bezmyślnie przyjętych międzynarodowych haseł obronę wspólnej ojczyzny, – Rosja nie osiągnęła pokoju, a tylko wagnała wojnę do wewnątrz...”. Wychodzi na to, że Rosja jest rozjemcą i osiągnęła pokój. Wołodymyr Hałaktionowycz nawet nie zauważył i słowem nie wspomniał „rozjemcy Murawjowa”. Uważam, to także nie jest przypadkowe. Na koniec niezwykle wymowna ilustracja do postaci Korolenki – z artykułu „Tragedia byłych oficerów”: „...Ja uważam, że program generała Dienikina, jeśli go przeprowadzić do końca, daje mniej więcej to, na czym mogłoby w końcu uspokoić się wzburzone morze rosyjskiego życia dla odpoczynku i nowego ruchu...”. Zatem samodzielną Ukrainę rosyjski pisarz Wołodymyr Korolenko nie widział. Minęło ponad sto lat i naśladowca Dienikina, dyktator Rosji Władimir Putin kontynuuje wrogą dienikinowską politykę „jedinoj i niedielimoj Rossii” (jednej i niepodzielnej Rosji). I znowu płonie wojna Rosji przeciwko Ukrainie... Ta wojna ma nie tylko zbrojny, ale także informacyjno-kulturowy wymiar. Nasza przestrzeń publiczna przez długi czas była naznaczona imionami komunistów, Rosjan, Małorosjan… Na przykład imię Korolenki do dziś nosi Połtawski Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny – ukraińska szkoła wyższa kształcąca nauczycieli, którzy formują przyszłe oblicze ukraińskiego narodu. Nie ma wielkiego dziwu w tym, że w czasach sowieckich nie znaleziono innej kandydatury. Przeciwnie, jest to wręcz logiczne. Przecież, jak pisze Jewhen Małaniuk, „…na samym początku sowieckiej okupacji – ulica stołecznego Kijowa, która nosiła imię księcia Włodzimierza Świętego i Wielkiego, została, jak stała, przemianowana na ulicę Włodzimierza Korolenki”. Cóż więc zrobił dla ukraińskiej edukacji Włodzimierz Korolenko, którego imieniem w Połtawie nazwane są ulice i uniwersytet pedagogiczny? A nic… Przy tym Połtawa ma godnego syna, pierwszego ministra oświaty Ukrainy w rządzie Ukraińskiej Republiki Ludowej, poetę, tłumacza, członka kółka literackiego „Plejada”, prawdziwego jeszcze jeden krok na drodze dekolonizacji. Ten marker pokazuje, jak na wielką skalę – od Połtawy z jej zalewem pomników bitwy połtawskiej i Piotra, po małe wsie czy leśne uroczyska, a nawet hydronimy – Ukraina była naznaczana imperialnymi rosyjskimi symbolami. W czasach zniewolenia, w czasach Imperium Rosyjskiego i ZSRR wokół moskiewskiego cara Piotra I (według Tarasa Szewczenki: „To ten pierwszy, co rozpiął naszą Ukrainę”) wroga rosyjska propaganda uformowała i pielęgnowała mnóstwo najróżniejszych mitów. Tak, aktywnie. W 2002 roku w Moskwie ujrzała światło dzienne książka Włodzimierza Korolenki o wymownym tytule „Była by żywa Rossija”. Weszły do niej nieznane publikacje pisarza z ostatnich lat jego życia. W szczególności artykuł, którego nagłówek dał tytuł samej książce.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Usunięto symbol gloryfikacji Piotra I

Z inicjatywy Połtawskiego Biura Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) wykonawczy komitet Nowosielivskiej rady wiejskiej rejonu połtawskiego obwodu połtawskiego podjął decyzję „O przemianowaniu dziedzictwa kulturowego”. Zmieniono nazwę historyczno-turystycznego obiektu, a także hydrologicznego pomnika przyrody „Studnia Piotra I”. Od tej chwili hydronim nosi nazwę „Studnia Mawki”. Również w ramach wykonania ustawy dekolonizacyjnej i w związku z przemianowaniem usunięto stamtąd odpowiednie symbole i tabliczki, gloryfikujące krwawego kata Hetmanatu, moskiewskiego cara Piotra I. Krynycia znajduje się niedaleko wsi Terentijiwka i Lisowe Poliany, należących do Nowosełiwskiej rady wiejskiej. Według słów nowosełiwskiego wójta Jewhena Bovy zmiana nazwy nastąpiła zgodnie z art. 29 i 60 Ustawy „O samorządzie lokalnym” oraz w wykonaniu Programu ochrony dziedzictwa kulturowego i odrodzenia pamięci narodowej na terytorium Nowosełiwskiej rady wiejskiej na lata 2022–2025. Jak poinformowano w Połtawskim Oddziale UINP oraz w komitecie wykonawczym gminy Nowosełiwska, dawna rosyjska nazwa, jako znacznik „russkogo mira”, pojawiła się jeszcze w czasach ZSRR – decyzją obwodowego komitetu wykonawczego z 16.11.1979 roku, nr 437. Obecnie ten hydrologiczny zabytek przyrody wpisany jest do Państwowego katastru terytoriów i obiektów przyrodniczo-chronionego funduszu Ukrainy. „Przez długi czas kultywowano mit: rzekomo Moskale wykopali krynicę podczas marszu do miejsca przeprawy przez Worsklę tuż przed bitwą pod Połtawą. Mówiono, że żołnierzy okupacyjnej armii Carstwa Moskiewskiego, którzy zmierzali do Połtawy, dręczyło pragnienie, więc postanowili wykopać krynicę właśnie w tym miejscu. Wkrótce podjechał Piotr i, widzicie, to nie byle co – napił się wody. Obywatelska organizacja „Ruskaja Obszczina Połtawy” w czasach prorosyjskiego reżimu Janukowycza, przy wsparciu „Społecznej Izby Federacji Rosyjskiej” i „Związku rodzin wojskowych Rosji”, stworzyła niemal kult krynicy i odpowiednio moskiewskiego cara Piotra I. Wówczas prorosyjscy aktywiści na czele z Szestakowem przejęli zrąb krynicy, postawili stoliki dla turystów i ustawili tabliczkę. Obcy znacznik od dawna wywoływał sprzeciw. W 2008 i 2011 roku na kamieniu obok krynicy Ukraińcy malowali Tryzub oraz napisy” „Sława Ukrainie!” – powiedział przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar. Zauważył on, że w gabinecie wrogiego rosyjskiego dyktatora Putina, o czym wielokrotnie informowali moskiewscy propagandyści, wiszą aż cztery portrety cara Piotra I. O zaćmieniu świadomości Putina ukrainofobią świadczą jego wypowiedzi po obejrzeniu spektaklu poświęconego 350. rocznicy urodzin Piotra I: w czerwcu 2022 roku kremlowski zbrodniarz wojenny porównał siebie do Piotra Pierwszego, a inwazję na Ukrainę – do wojny północnej. Pustowhar podziękował przewodniczącemu Nowosełiwskiej silskiej rady Jewhenowi Bowie za patriotyczną postawę. „We wspólnocie zatwierdzono Program odnowy pamięci narodowej i przemianowano nazwy topograficzne kolonialne. Usunięcie imienia moskiewskiego cara z nazwy obiektu historyczno-turystycznego – to

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Bitwa będzie okrutna, ale zwycięska

Minęły dwa tygodnie, odkąd Siły Zbrojne Ukrainy, po półrocznym prowadzeniu walk faktycznie w pełnej obronie, zgromadziwszy siły, ciężki sprzęt i amunicję dostarczoną przez zachodnich partnerów, wreszcie przeszły od działań obronnych do operacji ofensywnych. Wiktor SKORYK, obserwator „SP”. Oczywiście, nasze wojsko nie rzuciło się w kawaleryjskie szarże ani na oślep w wir walki. Ofensywa to dobrze zaplanowane i przygotowane działanie pod wieloma względami, działanie, w którym jest miejsce na kreatywność wykonawców bezpośrednio w trakcie natarcia, ale którego podstawą jest strategia i taktyka opracowana przez Sztab Generalny, wcielana w życie przez dowództwo jednostek bojowych i pododdziałów siłami, wyszkoleniem i kunsztem żołnierzy na polach bitew. I pierwszym działaniem przy strategicznym przejściu od obrony do ofensywy jest rozpoznanie, które było i jest prowadzone na wszystkich liniach frontów. Ale żadne wcześniejsze rozpoznanie nie wystarczy do udanej szeroko zakrojonej ofensywy, potrzebne jest rozpoznanie walką, ponieważ nie wszystko widać z kosmosu czy powietrza, nie wszystko „słyszą” radary i nie wszystko mogą zbadać oddziały rozpoznawcze, tym bardziej że dalej niż 5-10 km w głąb tyłów wroga przejść jest nie tylko trudno, ale faktycznie niemożliwe. Rozpoznanie bezpośrednimi działaniami bojowymi ma wiele zadań. Wśród nich są takie: 1. Wykryć pozycje i urządzenia fortyfikacyjne, których nie da się wykryć bez takiego rozpoznania. 2. Określić w trakcie takich walk taktykę działań obronnych, przygotowaną przez dowództwo sił wroga. 3. Zmylić wroga fałszywą aktywnością na tych czy innych odcinkach frontów w celu odwrócenia uwagi i określenia głównych kierunków przyszłych uderzeń naszego wojska. Związać siły wroga na pozorowanych kierunkach, osłabić w ten sposób ich obronę na kierunkach głównych uderzeń. 4. Rozchwianie sił przeciwnika, prewencyjne wyczerpanie ich potencjału w ciężkim sprzęcie, amunicji i sile żywej. 5. Sprowokować wroga do błędnych kontruderzeń, wywabić ich w „czyste pole” w celu zniszczenia poza granicami ich fortyfikacji, aby na plecach cofającego się wroga głównymi siłami wejść na ich pozycje obronne ze znacznie mniejszymi stratami własnego potencjału bojowego. 6. Zmusić wroga w trakcie rozpoznania walką do zaangażowania swoich przygotowanych rezerw, w ten sposób wykryć ich miejsca stacjonowania i obiekty logistyczne, drogi i sposoby. Jednocześnie rozpoznanie walką, według wyników wywiadowczych, daje możliwość skorygowania swoich wcześniejszych założeń strategicznych, wprowadzenia niezbędnych korekt w taktykę operacji ofensywnych głównych sił, które warto zaznaczyć, póki co w zdecydowanej większości nie są zaangażowane w obecne walki – według moich ocen i szeregu ekspertów wojskowych, częściowy udział w tych walkach biorą tylko trzy brygady z 12, które są tymi naszymi głównymi siłami, sformowanymi właśnie w celu prowadzenia letniej ofensywy. Tymczasem trwa formowanie jeszcze kilku takich brygad, które są uzbrojone w zachodni sprzęt i przeszły szkolenie przez instruktorów na poligonach naszych zachodnich partnerów nie tylko z obsługi takiego sprzętu, ale i taktyki prowadzenia walk. Warto zauważyć, że częściowe zaangażowanie trzech brygad to słuszna praktyka, bo ich żołnierze przeszli dobre szkolenie i dobrze się uzbroili, ale przeważnie nie mają praktyki realnych działań bojowych. Stopniowe angażowanie tych brygad z pewną rotacją daje im właśnie to doświadczenie, które już wkrótce przyda się w głównych operacjach ofensywnych. I właśnie na tym chciałbym skoncentrować uwagę: wszystkie walki ofensywne obecnie mają jedynie charakter wstępny, ich przeznaczeniem jest określenie i ukształtowanie sukcesu operacji ofensywnych w najbliższej perspektywie. Uważny mój czytelnik pamięta, że prognozowałem początek operacji ofensywnych z datami czerwiec-lipiec. Teraz nadszedł czas doprecyzować: czerwiec – to początek formowania wielkoskalowych operacji ofensywnych metodą rozpoznań walką i wyjaśniania swoich niedociągnięć, aby je usunąć, a także wyjaśniania słabych miejsc i wyrw w obronie przeciwnika, aby skorzystać z tego w przyszłych głównych bitwach. Początek przygotowawczych operacji ofensywnych w czerwcu przygotowuje lipcową ofensywę. Do lipca dotrze także duża partia ciężkiego sprzętu i amunicji, co zostało zaplanowane przez zachodnią koalicję pomocy Siłom Zbrojnym Ukrainy. Moje wnioski i obserwacje przebiegu dostaw okazały się trafne: właśnie do lipca zdecydowana większość zaplanowanego dotrze na tereny Ukrainy. Po to, aby był lipcowy początek, aby nie tracić cennego czasu na wyzwoleńczy marsz, właśnie w czerwcu rozpoczęła się formująca operacja głównej ofensywy. Zatem zróbmy przegląd przebiegu wydarzeń czerwca, rozpoznań walką, ich wstępnych wyników i wniosków. Okazało się, że wróg przez pół roku przygotował silne pozycje fortyfikacyjne właśnie bezpośrednio na linii frontu południowych frontów – nie tylko te, o których krzyczano – pierwszą, drugą, trzecią, a miejscami i czwartą linię obrony, sieć okopów, transzei, „zębów smoka” itp. Te linie mają wątpliwą skuteczność, bo jakakolwiek fortyfikacja nie ma siły, jeśli nie jest wspierana przez cały kompleks sił zbrojnych – artylerię, lotnictwo, rezerwy i logistykę. Właściwie to będzie następnym zadaniem naszych sił – uniemożliwić skuteczność tych dalszych linii. Ale Gierasimow, jak i informował Załużny, jest przebiegłym, podstępnym i pomysłowym generałem. On dość niespodziewanie i skrycie najbardziej przygotował właśnie pierwszą linię swojej obrony, zorganizowawszy zorganizował kompetentnie i przemyślanie, zastosował taktykę prowadzenia walk na tej linii, którą nasze wojsko teraz musi przemyśleć i przewyższyć swoją. Aby zabezpieczyć swoją lewą flankę i zawęzić możliwości kierunków ofensywnych Sił Zbrojnych Ukrainy, wróg przede wszystkim zniszczył Zbiornik Kachowski, tamę, nie zważając na jakiekolwiek sumienie, nawet poświęcając swoje własne wielkie fortyfikacyjne dokonania na okupowanym lewym brzegu Dniepru, zatapiając je, część swojego sprzętu i swojej żywej siły – świadczy to nie tylko o barbarzyństwie hordy, ale i o bezmózgim „ekscesie wykonawcy”: oni zapewne liczyli na to, że rozleją Dniepr wszerz dla obrony przed natarciem Sił Zbrojnych Ukrainy, ale nie na tyle, żeby jeszcze zatopić swoje śmieci. No, to już taki urok „zagadkowej rosyjskiej duszy” – zwykła ordyńska praktyka – nie tylko nie brać pod uwagę skutków swoich działań, działać „na ślepo”, ale i nie liczyć własnych strat – „baby narozhajuť” (kobiety urodzą nowe). Sytuacja na froncie południowym wygląda tak. Przed przednią linią swoich fortyfikacji wróg rozmieścił gęste pola minowe, pokonywanie których szybko i bezpiecznie jest niemożliwe bez specjalnego sprzętu do rozminowywania. Taki sprzęt mamy, dostarczony przez partnerów, ale go, po pierwsze, wciąż jest niewystarczająco, po drugie, nawet przy jego obecności, posuwanie się przez pola minowe jest bardzo niebezpieczne ze względu na utratę mobilności ruchów ofensywnych. Wróg przygotował się starannie: zapewnił szaloną walkę radioelektroniczną, która stworzyła wielkie trudności dla niszczenia wrogich bezpilotowców rozpoznawczych i uderzeniowych, a także jego śmigłowców uderzeniowych, które atakują nasze wojska podczas powolnego pokonywania pól minowych. Przeciwko bezpilotowcom przydałyby się nawet wielkokalibrowe karabiny maszynowe na pickupach, ale jest ich mało. Nasza obrona przeciwlotnicza też ma ograniczone zasoby, ponieważ znaczna jej część jest zaangażowana w obronę powietrzną na całym terytorium Ukrainy. Codzienne ataki rakietowe i dronowe na nasze miasta – to także część taktyki przeciwdziałania naszemu natarciu, w wyniku której nasza obrona przeciwlotnicza nie daje takiego wsparcia naszym wojskom na froncie, jakie jest niezbędne podczas ofensywy. Dlatego skrajnie potrzebne są nowe dostawy systemów obrony przeciwlotniczej i amunicji do nich, czym teraz zajmują się nasi partnerzy we współpracy z Siłami Zbrojnymi Ukrainy. We wszystkich ostatnich bieżących dostawach głównym tematem jest dostarczanie właśnie środków obrony przeciwlotniczej. Do lipca, mamy nadzieję, sytuacja z tym nieco się poprawi. Są też obiecujące wieści w tej dziedzinie, ale nieco później. Greg Hayes, dyrektor wykonawczy firmy Raytheon Technologies, która produkuje systemy Patriot, oświadczył, że firma planuje zwiększyć produkcję do 12 systemów rocznie i już do końca bieżącego roku planuje dostarczyć Ukrainie jeszcze pięć systemów: „Byliśmy bardzo zaskoczeni jego skutecznością. Ukraina udoskonaliła oprogramowanie Patriota, aby mógł on śledzić i niszczyć rakiety hipersoniczne”. Taka opcja w działaniu tego systemu była fakultatywna, czyli przewidywana jako niepewna, możliwa, a nawet mało prawdopodobna. A ukraińscy operatorzy i inżynierowie zrobili i zdołali to, czego nie przewidywali sami autorzy tych systemów, oni nie tylko udoskonalili oprogramowanie w taki sposób, że te rakiety hipersoniczne stały się legalnym celem rażenia, ale i doprowadzili tę zdolność do 100% rezultatu, czyli do gwarantowanego absolutnego zniszczenia jakichkolwiek rakiet. Po co tym przykładem z Patriotem akcentowałem uwagę na sprawności, profesjonalizmie i kreatywności żołnierzy oraz specjalistów? Bo jestem pewien, że i na froncie, w tych okolicznościach, które zaistniały, nasi wojskowi specjaliści, nasi dowódcy znajdą twórcze rozwiązania taktyczne, aby zniweczyć wszystkie wysiłki wroga i przeprowadzić swoją udaną wyzwoleńczą ofensywę do granic naszego państwa. Jakie zmiany już widzę w taktyce prowadzenia walk przez nasze wojsko? Przede wszystkim nikt nie idzie w czołowe ataki, bez przygotowania i bez dogodnej okazji. Ale to nie jest nowa, a dobra stara nasza taktyka, która oszczędza życie żołnierzy i posiadany sprzęt. Nowością jest to, że teraz głównym akcentem przykładania naszych wysiłków stały się uderzenia w dobrze rozpoznane i wykryte w trakcie rozpoznania walką obiekty logistyki sił okupacyjnych. Niedawne zniszczenie potężnej bazy przechowywania amunicji w Rykowem pod Heniczeskiem w obwodzie chersońskim, a także celne strzały w innych centrach logistycznych wroga, między innymi w Łazurnem, są świadectwem faktu, że głównym zadaniem na tym etapie nasze dowództwo stawia maksymalne niszczenie logistyki obrony okupantów. Prawda, nie wiem, dlaczego do tej pory nie został zniszczony lotnisko w Berdiańsku, skąd wylatują roje wrogich śmigłowców uderzeniowych, bo niby 110 km – to w całości w strefie zasięgu dla broni, którą mamy na... jawna. Niszczenie śmigłowców na ziemi jest znacznie łatwiejsze i bardziej celowe niż w warunkach bojowych w powietrzu. Taka akcja mogłaby stać się pomocniczą dla sukcesu naszej ofensywy. Tak, mam niemało pytań do kierownictwa państwa, powstrzymuję się od ich upubliczniania, aby nie zaszkodzić naszej głównej sprawie – Zwycięstwu nad ordą. Ale zwróciłem uwagę, jak Zełenski opowiadał o tym, że komunikuje się ze wszystkimi dowódcami i w wyliczeniu imion tych generałów gdzieś dopiero na czwartym-piątym miejscu – jakby nieumyślnie – wymienił Załużnego. Takie „przejęzyczenia” nie są przypadkowe, to jawne „przygotowanie domowe”, aby obniżyć status Naczelnego Dowódcy. Ostrzegałem już wcześniej, że pseudopolityczna zazdrość i próby możnowładców ingerowania w sprawy prowadzenia wojny na frontach z wrogiem do dobra nas nie doprowadzą. Teraz potrzebna jest nie tylko cisza informacyjna, ale i cisza politycznej zazdrości, wyzerowanie autokratycznych planów i zapędów. Bez szczerego ruchu ku demokracji i wolności nie zwyciężymy ordyńskiego wroga, bez tego nie będą nam ufać nasi zachodni partnerzy, bez kursu na rozwój demokracji i państwa prawa chętnych do pomagania nam będzie ubywać. Pomimo kotłów propagandy obecnej władzy o swojej niezrównaności we wszystkich sprawach i w reformacji państwa zgodnie z warunkami wstąpienia do UE i NATO, oceny tej działalności są negatywne. Czy koniecznie potrzebujemy wstąpienia do NATO? Wtedy nie warto trollować naszych zachodnich partnerów i ich struktur, a trzeba nieustępliwie działać w kierunku rozwoju podstawowych założeń, które są wystarczające do wstąpienia do tych struktur. Czy na Zachodzie są tacy, którzy uchylają się, stronią od konieczności wstąpienia Ukrainy do NATO i UE? Są! Ale z pewnością nie jest ich większość, a uchylanie się naszej władzy od reform, ich imitacja osłabia możliwości tych z naszych sympatyków, którzy szczerze sprzyjają naszej europejskiej przyszłości. I niezdarnymi żartami oraz hejtem pod adresem partnerów tego się nie osiągnie. Przemówieniami, które wyciskają łzy, w tej sprawie się nie pomoże. Prawdziwe zamiary sprawdza się sprawami i działaniami, a nie nieudolną propagandą. Teraz nie można się bawić – wtedy, gdy rozstrzygają się losy samego istnienia naszego państwa i narodu ukraińskiego. Dlaczego Biden niedawno na pytanie, czy Biały Dom zgodzi się znieść warunki wstąpienia Ukrainy do NATO, odpowiedział: „Nie. Dlatego że muszą one odpowiadać jednakowym standardom. Dlatego nie zamierzam ułatwiać. Myślę, że zrobili wszystko, aby zademonstrować zdolność do koordynacji wojskowej, ale istnieje cały problem, czy ich system jest bezpieczny? Czy nie jest skorumpowany? Czy odpowiada wszystkim standardom, którym odpowiada każdy inny kraj NATO? Myślę, że będzie. Myślę, że może. Ale to nie automatycznie”. To już mało ukryte świadectwo nieufności wobec działań obecnej ukraińskiej władzy, oznaka tego, że wszystkie wysiłki zachowania dyplomatycznego tonu dobiegają krańcowej granicy, pomimo realnych wysiłków i działań ze strony Białego Domu w pomocy heroicznym Ukraińcom w walce. Dlaczego UE sygnalizuje właśnie teraz, że tak czy siak wykonane są tylko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dwie warunki z siedmiu, które Ukraina musi spełnić, aby przystąpić do UE, nawiasem mówiąc, już według uproszczonej listy wymagań? Właśnie dlatego, że cierpliwość się kończy. Potrzebne są realne działania, a nie imitacja, zgodnie z obecnym kursem władzy, która zmierza w kierunku przeciwnym do demokracji i prawa. Bądźmy szczerzy: wiodące zachodnie instytucje wiedzą, z kim mają do czynienia, mówiąc o obecnej władzy na Ukrainie, i prywatnie przyznają, że nie będą o tym mówić publicznie, aby nie zaszkodzić narodowi ukraińskiemu w zdobyciu Zwycięstwa w wojnie z Moskwą. Dokąd idziesz, Ukraino? – pytają ukraińską władzę nasi zachodni partnerzy – jesteśmy gotowi pomagać, ale chcemy usłyszeć, mimo wszystko, dokąd idziesz? Dla nas, dla narodu ukraińskiego, właściwe rozwiązanie tej kwestii jest najważniejsze. Odpowiedź narodu musi być jednolita: razem do Zwycięstwa! Ale tymczasem, mimo trudności i niepowodzeń, nasze wojsko przeszło od długotrwałej obrony zimowo-wiosennej do ofensywy. Ten przełom w przebiegu wojny nie jest jeszcze namacalny, nie dojrzał na tyle, by być oczywistym przynajmniej dla większości obywateli Ukrainy i przyjaznych nam obywateli społeczeństw zachodnich. W ciągu minionych dwóch tygodni nasze wojska faktycznie na całym obwodzie południowego frontu posunęły się naprzód o 5-10-15 km. Wartość tych postępów nie polega na tym, że wyzwolono około dziesięciu miejscowości, chociaż to też ważne, ale ważniejsze jest teraz to, że to posunięcie nastąpiło przez bardzo dobrze umocnioną „linię Gierasimowa”, a te wydawałoby się nieznaczne zdobycze terytorialne są przyczółkami, na których nasze wojsko będzie mogło w przyszłości oprzeć się w wielkoskalowych operacjach ofensywnych na południu. I jeszcze jedna bardzo cenna właściwość naszej ofensywy. Według klasyki wojennej, przy równych innych warunkach, strona atakująca ponosi straty w stosunku do strat tych, którzy są w obronie, 3:1. W walkach miejskich ten stosunek może wynosić 4-5-6 do 1 (nawiasem mówiąc, w Bachmucie wróg tracił aż 7-8 do jednego naszego). Nasza ofensywa w tych trudnych warunkach, o których napisałem powyżej, ma stosunek 2-3 do 1. Ale odwrotnie, nie według klasyki – 1:2, 1:3. Czyli mimo naszej ofensywy straty wroga są dwukrotnie, a nawet trzykrotnie większe. Wokół Bachmutu od północy i południa nasze wojska również metodycznie naciskają na wroga, posuwając się naprzód, opanowując wysokości nad miastem, łuk, który był kiedyś wygięty przez wroga w celu okrążenia miasta, teraz nabiera odwrotnej krzywizny – z perspektywami okrążenia Bachmutu, ale teraz już przez wojska wyzwoleńcze. I dodam jeszcze jedną dobrą wiadomość – wróg nie kontroluje już całego terytorium miasta. Przyjemna niespodzianka? Tak! Wszystko idzie swoim porządkiem. Na wszystko jest swój czas i miejsce. I wszyscy nasi Wojownicy pragną iść w wyzwoleńczą ofensywę. Być w ofensywie, tym bardziej w wyzwoleńczej, to nadaje podniosły nastrój i podnosi adrenalinę wolności. Walka z wrogiem będzie ciężka, ale zwycięska. Więc na skrzydłach wolności – do naszego zwycięstwa! Chwała Siłom Zbrojnym Ukrainy! Chwała Ukrainie! P.S. Dopóki pisałem ten przegląd, nad Kijowem trwała walka powietrzna, w której wszystkie – prawie 20 – „szahedy” poniosły gwarantowaną absolutną porażkę. Ogółem na Ukrainie 28 z 30 „szahedów” tej nocy zostało zniszczonych. Obrona przeciwlotnicza dobrze popracowała!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

“I wszystkie języki… wszystkie znacie. A swojej daj Boże…” O wyzwaniach dla współczesnej rodzimej nauki i edukacji

Wasyl PACHARENKO Właśnie teraz, jakkolwiek dziwnie by to na pierwszy rzut oka nie wyglądało, na Ukrainie rozkwita być może najpotężniejsze odrodzenie duchowe, kulturowe (mam nadzieję, że już ostateczne). Odbywa się wreszcie ukrainizacja (zauważalna, choć jeszcze nie całkowita) całego życia społecznego i prywatnego, w szczególności cerkwi. Imponują wybitne i liczne osiągnięcia w literaturze, muzyce, kinie, w nauce, przede wszystkim w humanistyce. Znowuż na oczach Ukrainy, a i całej planety, zmienia się sposób postrzegania świata – to, co kulturoznawcy nazywają stylem epoki. Do 24 lutego 2022 roku panującym był postmodernizm. Jego oczywiste przejawy w kulturze – projekty „Wierka Serdiuczka”, Dzidzio, Potap i Nastia, Ola Polakowa, „95 kwartał”, a zwłaszcza film „Sługa narodu”, i kulminacja – dla wielu nieoczekiwane zwycięstwa W. Zełenskiego czy D. Trumpa w wyborach prezydenckich. Wtedy postmodernizm już ostatecznie wylał się z książek oraz ekranów telewizorów i gadżetów w realne życie społeczno-polityczne. Wśród charakterystycznych cech tego postrzegania świata: gra dla samej gry; fundamentalny sceptycyzm; parodiowanie wszystkiego i wszystkich; sarkastyczne zaprzeczanie jakichkolwiek ustalonych wartości (takich jak język, religia, tradycje, pamięć narodowa), wojownicza aideologiczność (która niepostrzeżenie staje się jego ideologią); kult globalizacji, kosmopolityzmu (przypomnijmy znamienne: „kakaja raznica…”), multikulturalizmu, dygitalizacji; racjocentryzm; narzucanie lewoliberalnych doktryn i to przy drażliwej nietolerancji wobec innych poglądów; wreszcie populizm (pamiętacie formułę zakończenia wojny, reklamowaną przez naszego ówczesnego prezydenta: „Nada prosto pieriestat’ strielat’”?). Wszystkie te założenia tak czy inaczej ujawniły się także w nauce i edukacji, na Zachodzie, a potem stopniowo i u nas. Naszej kulturze w ogóle „poszczęściło się”: ledwo zaczęła po trochu wybierać się z rosyjsko-sowieckiego potrzasku w latach 90., jak od razu wpadła w postmodernistyczny w latach 2000. Szczególnie ucierpiały dziedziny humanistyczno-narodowe: historia, literaturoznawstwo, folklorystyka, etnografia, pedagogika. Bezdumne, pełne kompleksu niższości, prowincjonalne małpowanie zachodniej (nie we wszystkim mądrej) mody i śmieszy, i drażni zarazem. Na Zachodzie nie wszystko jest tak doskonałe, jak nam się wcześniej wydawało. Razem z postępowymi rzeczami stamtąd przyszło do nas także niemało problemów. Wspomnę choćby niektóre. Sztywne, jednolite klisze (le-) Łarysa MOROZ, profesor …Czasem wydaje się, że świat wywraca się do góry nogami. Usłyszałam (nawiasem mówiąc, już nie po raz pierwszy) o „pępowinie”, od której, jakoby, wreszcie się odrywamy, a chodziło o rosyjską kulturę. Ludzie kochani, toż ona, tamtejsza, żyła-pasożytowała, umownie mówiąc, na naszej „pępowinie”: ukraińska kultura, jak i Cerkiew Prawosławna, była dla „nich” Macierzystą! Po prostu oni wszystko wywrócili w taki sposób, że wszystko – niby od nich. Od małego pamięta się jeszcze w szkole narzucone: „Wsiem iz-” [...] ) do pisania artykułów i monografii. One może i są uzasadnione dla nauk ścisłych. Ale nie dla humanistycznych. Przecież my obmyślamy przede wszystkim zjawiska niepowtarzalne, nie czysto racjonalnie postrzegane, a fenomenalne, i obmyślać staramy się fenomenalnie. Czy choćby służalcze ubóstwianie zagranicznych baz danych bibliometrycznych. Dzisiaj głównym kryterium poziomu zawodowego naszego naukowca jest opublikowanie się w jakimś wydawnictwie Web of Science czy Scopus, bardzo pożądane – zagranicznym. A zdobycie stopnia naukowego czy tytułu naukowego bez tego jest po prostu niemożliwe. Oto i korzystają z bezwyjściowej sytuacji sprytni handlarze (przede wszystkim zagraniczni, a i nasi już uczą się po trochu). Płać (dość grube pieniądze) – drukuj się. I to przy groszowych zarobkach wykładowców i naukowców! Ależ my możemy stworzyć własne, ukraińskie bazy bibliometryczne (podkreślam: nie skopiować cudze, jak to teraz się dzieje, a właśnie stworzyć, doskonałe i oryginalne). Niemały potencjał fachowy naszych naukowców w pełni pozwala to zrobić. I jeszcze jedno w tym związku. Dzisiaj powszechną ustaloną praktyką stały się tzw. ujemne honoraria, które już nikogo nie dziwią. A szkoda. Wyobraźcie sobie sytuację: przyszliście się ostrzyc. I oto, obsłużywszy was, fryzjer za to płaci wam pieniądze. Nonsens? Tak. A w nauce w pełni przyjęte. Chociaż w rzeczywistości to taka sama niedorzeczność. Moja praca – nie strzyc ludzi, a pisać artykuły. Mi za nią mają płacić, a nie ja! Wreszcie, z każdym dniem nasila się, nie napotykając oporu, agresywna anglicyzacja sfery naukowo-edukacyjnej. Zrozumiałe, władać angielskim czy jeszcze 5-10 językami obcymi jest wspaniale i ważne. I dzisiejsza mobilna oraz technicznie podkuta młodzież z sukcesem pokonuje te zadania. Ależ po co systemowo wypierać angielskim język ojczysty z edukacji i nauki?! Zwróćcie uwagę tylko na terminologię. Oczywiście, twórcy wszelakich nowacji śladem Proni Prokopowny i Myny Mazajły uważają: im więcej niezdarnych kancelaryzmów, niewymownych abrewiacji i warywaryzmów, tym nowocześniejszy i bardziej respektowalny wygląd będziemy mieć. Otóż na każdym kroku słyszymy (i musimy używać!): NAZJAO, JEDEBO, tutor, stakeholder itd. Oto typowy tytuł współczesnego artykułu: „Formowanie soft skills studentów w procesie studiowania pedagogiki”. Kto narzuca taki brak smaku, ten absolutnie lekceważy bogactwo i melodyjność naszej słowiczej mowy. Każdy pełnokrwisty naród wytwarza własną, rdzenną terminologię, walczy z zalewem kancelarytu i anglicyzmów w swoim języku. My zaś, przeciwnie, z miłością hodujemy te potworki, jak grzyby-trujaki. Cóż, sprawa nietrudna. Tylko prowadzi w prowincjonalny zaścianek. Wyniki pracy każdego wykładowcy u nas oceniają w corocznym rankingu. Tak więc, za artykuł nawet opublikowany w wydawnictwie kategorii B, ale krajowym, i napisany w języku ojczystym, wykładowca otrzymuje 300 punktów. A jeśli ten artykuł napisany jest „językiem urzędowym Unii Europejskiej” i ujrzał światło dzienne w zagranicznym wydawnictwie, które wchodzi do kategorii A, B, C – to dwukrotnie (!) więcej. Dlatego uparcie rozprzestrzenia się w naszych kręgach taka dziwna praktyka: wykładowca, naukowiec pisze artykuł, na przykład o motywach liryki I. Franki, W. Symonenki czy o cechach fonetycznych gwary środkowonaddnieprzańskiej, dalej prosi jakiegoś znawcę o przetłumaczenie tego dzieła na angielski (płacąc za to dobre pieniądze), drukuje (nawet i na Ukrainie – takie „cool” wydawnictwa już mnożą się i u nas, jak grzyby po deszczu), znowuż za osobną opłatą, a czytelnicy w razie potrzeby tłumaczą tekst z powrotem, żeby odebrać nieprzeinaczoną jego treść. Tak samo nas już nie po prostu zachęcają, a z każdym rokiem coraz bardziej nalegają, by czytać wykłady (podkreślam: nie dla obcojęzycznych specjalności) w językach obcych. Zgadzam się, wykład o Szekspirze po angielsku czy o Goethem po niemiecku – logicznie i stosownie. A o Szewczence, Kociubynskim, Stefanyku? Jeśli wykładowca ma odpowiednie umiejętności i popularyzuje naszą kulturę wśród obcokrajowców – oczywiście, to bardzo dobrze. Ale narzucać angielski jako główny język ukraińskiej edukacji i nauki – to zbrodnia. Przecież od tego, w jakim języku człowiek mówi i myśli, zależy, co i jak on czuje i myśli. I to dotyczy nie tylko sztuki i humanistyki. Nawet artykuł z fizyki czy chemii, na... napisana przez Japończyka czy Anglika, będzie się różnić od artykułu Ukraińca czy Polaka. Logiką rozwijania myśli, doborem analogii, samym spojrzeniem na problem. Bo za językiem kryje się cała wielowiekowa, niepowtarzalna historia poznawania świata przez naród. Tłumaczyć nasze osiągnięcia naukowe (i inne kulturowe) na języki obce to inna sprawa. Ale właśnie tłumaczyć, a nie tworzyć już w języku angielskim. Obecnie ranking dydaktyczny pracy wykładowcy przewiduje za 1 godzinę akademicką zajęć audytoryjnych z dyscyplin zawodowych w języku ojczystym 1 punkt, a w języku obcym – 5. Uparcie powtarzamy to, co już przechodziliśmy w XIX wieku, kiedy nauczyciele otrzymywali osobny specjalny dodatek – „za rusyfikację kraju”. Tylko że wtedy niszczyło nas obce imperium, a teraz kto? W każdym razie przy takiej polityce za dwadzieścia-trzydzieści lat na ulicach Kijowa i innych naszych miast będziemy słyszeć częściej angielski niż ukraiński. Dzisiejsza wojna pokazała błędność, efemeryczność, infantylną bezradność większości post modernistycznych postulatów. Nowy czas wymaga nowego światopoglądu. I my teraz go tworzymy razem. Proszę tylko spojrzeć, jak rażąco zmieniły się wspomniane wyżej wczorajsze postmodernistyczne gwiazdy. Przede wszystkim stały się ukraińskojęzyczne. Zniknął Dzidzio i pojawił się utalentowany piosenkarz Mychajło Choma (jego wykonanie hymnu narodowego Ukrainy jest po prostu nieprześcignione!). Niedawno poraziły mnie piosenka i teledysk Nasti Kamenskich „Ja – Ukraina”, nowe piosenki Olhi Polakowej z czasu wojny (na przykład „Ptaszek”). Wreszcie zmienił się nie do poznania nasz prezydent. Teraz często jestem z niego dumny. To godny przywódca kraju, który walczy i zwycięża. Zatem musimy zmieniać, udoskonalać, czynić ukrainocentryczną także naszą sferę edukacyjno-naukową. Bardzo mam nadzieję, że wszystko to rozumie i będzie temu sprzyjał nasz nowy minister – syn wybitnego filozofa, szestdziesiatnyka, więźnia politycznego, sam wczorajszy żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy. Aby ukazać swoją niepowtarzalność, zakładamy nie, powiedzmy, szkocki kilt, a wyszywankę. I dziś stała się ona rozpoznawalna, popularna na całym świecie. Tak samo ukraińska nauka i edukacja: tylko zdobywszy się na swoją odrębność, będą mogły stać się godnymi ogniwami naszego triumfalnego odrodzenia narodowego. I będą pomagać światu zmieniać się na lepsze. Bo bogactwo tkwi w różnorodności. Okrutna Wielka wojna, która toczy się dzisiaj, a do tego po ośmiu długich latach wojny hybrydowej, z pewnością wpędziłaby w rozpacz każdy kraj. Ale nie Ukraińców. Nasz naród na oczach dorasta, staje się bardziej świadomy, bardziej samodzielny, jednoczy się, ujawnia swoje najlepsze cechy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wbrew sensowi i zdrowemu rozsądkowi

Wiadomo, że Ziemia zaczyna się od Kremla”. A w ostatnich latach cała moskiewska, czyli raszystowska propaganda w każdym słowie wywraca na lewą stronę wszystko, czego się dotknie. Aż do niedawnego – ich własnego, animowanego – „drona nad Kremlem”. W poważnych sprawach wszyscy to widzimy i rozumiemy. A w drobiazgach? Przecież one też są ważne. Spójrzmy chociażby na reklamę (mam na myśli tę w telewizji). Oto doskonały „Cosmolot” – pod hasłami „Przygotowujemy zwycięstwo!”. Ale dlaczego ten „kucharz” w makijażu diabła – tak tłusty, z rogami, czerwonolicy?! Czyli piekielna nieczystość nam pomaga?! Czy podziela nasze ideały?! Klipy z tym, delikatnie mówiąc, dziwnym personażem pojawiają się w kilku wariantach. Jeden z najnowszych – z hasłem „Pokonaliśmy faszyzm – pokonamy i raszyzm”. To świetne. Ale dlaczego w takich „ustach”? Przecież w rzeczywistości rogaci są naszymi wrogami. Choć nie można zaprzeczyć gościnności piekła dla nich. Mam pytania także do innej reklamy – niewinnej, ale nieprawidłowej językowo. „Środek od skurczów, do rozluźnienia mięśni i łydek” – tu ktoś nie wie, że łydka to także mięsień, ten sam, który jest na ich obrazku. W reklamie preparatu urologicznego ciężką płytą rozbijają… unitaz, ale po co? A oto grupa warzyw, tak apetycznych, na czele z buraczkiem, raźno maszeruje wprost na nas, wykrzykując: „To nasza ziemia i nam ją sadzić!” (a ja naiwnie sądziłam, że ludzie sadzą i sieją właśnie je – warzywa). Najwyraźniej czas wprowadzić kontrolę i redakcję w imię zdrowego rozsądku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ludzie z Miasta Marii

Ołena BONDARENKO. Ciąg dalszy. Początek w nr 20, 23, 24 za 2023 r. Opowieść czwarta. Miłość, wojna, Ukraina. Włada – mama, prawniczka, absolwentka Mariupolskiego Uniwersytetu Państwowego. Roman – tata, zawodowy wojskowy, 72. Samodzielna Brygada Zmechanizowana im. Czarnych Zaporożców. Dzieci: Wira – 14 lat; Myrosław – 6 lat. Ta rodzina będzie tutaj bez nazwiska. Dopóki tata jest na wojnie. Po Zwycięstwie będziemy witać go i wszystkich innych naszych bohaterów. Będziemy witać, wymieniając z dumą i miłością wszystkie imiona i nazwiska, kłaniając się do ziemi i dziękując za każdą chwilę życia, która trwa dzięki ich wyczynowi. Myrosław z mamą. Obecnie zaś módlmy się za wojownika Romana i za wszystkich naszych… Włada: – W lipcu 2015 roku wracałam z córeczką Wirą ze Lwowa. Pierwszy raz jechałyśmy w tamte strony na wycieczkę. Wrażeń – morze, zachwyt – do nieba! W pociągu „Lwów – Mariupol” poznałyśmy młodego wojskowego. Roman, po odwiedzinach u rodziców, wracał na front. Rozmawialiśmy o wszystkim na świecie, jak dawni przyjaciele. Roman wypytywał o Mariupol, a ja jestem miejscowa – urodziłam się niedaleko, w Sartanie, więc miałam co opowiadać. Na pożegnanie umówiliśmy się, że jakoś pokażę Romanowi rodzinne miasto. Przyjechał, zobaczył – i zakochał się. Zakochaliśmy się… Dla obojga to była pierwsza miłość. Ja w tamtym czasie miałam smutne doświadczenia w relacjach i nowych nie chciałam wcale. Ale temu uczuciu nie dało się oprzeć. Roman przebywał na froncie, a tam każdy dzień może stać się ostatnim. Śpieszył się, by założyć rodzinę, urodzić dzieci. Zimą 2016 roku pobraliśmy się, w lipcu urodził się Myrosławczyk. Mariupol Romanowi bardzo się podobał. Ludzie – prości, przewidywalni. Z separatystami on, oczywiście, nie rozmawiał. Nasza rodzina zawsze była za Ukrainą. I mama, i ojczym, wszyscy my. Mama pochodzi z Tatarstanu, pojechała kiedyś na spotkanie klasowe, a tam z niej drwili: „No, czto, chochły, gaz u was jest?”. A u nich samych gaz nie jest doprowadzony, z butlami gazowymi całe życie… Jesienią 2016 roku męża skierowano do Awdijiwki. Toczyły się niewiarygodnie ciężkie walki. Pod koniec stycznia 2017 roku podczas walki w awdijiwskiej strefie przemysłowej zginął Andrij Kyzyło, bliski przyjaciel Romana. (Major Andrij Kyzyło, pseudonim „Orzeł”, ur. 1993 r., zastępca dowódcy batalionu, Bohater Ukrainy pośmiertnie. – O. B.). Mąż nie wątpił, że będzie pełnoskalowa inwazja. Nalegał, abym z dziećmi jechała do jego rodziców, na Lwowszczyznę. Ale kiedy zaczęła się mariupolska tragedia, byliśmy w mieście: najpierw Myrosław, a potem Wira zachorowali na ospę wietrzną, gorączkowali. Noc z 1 na 2 marca. Straszny ostrzał. Nie zdążyliśmy do schronu, siedzimy na korytarzu, a nad nami samoloty chaotycznie zrzucają bomby. Budynek porusza się i trzęsie, jakby był żywy. A o świcie nie było już nic – ani światła, ani ciepła, ani wody, ani łączności. Zaczęły się problemy z jedzeniem. Pozostanie w domu stało się całkiem niebezpieczne także przez otwarcie prorosyjskich sąsiadów. Oni i wcześniej nie ukrywali swoich poglądów, nazywali mojego męża „banderą”, teraz zaczęli grozić, krzyczeli, że „Rosja tutaj zaprowadzi porządek”. Zabrałam chore dzieci i poszłam do mamy i ojczyma. Myślałam, że idę na kilka dni, wzięłam tylko jakieś jedzenie, bieliznę. W budynku naprzeciwko rodziców był schron, tam przesiadywaliśmy. W tym budynku na pierwszym piętrze mieszkało małżeństwo, które pracowało na wroga. Jakiś czas przed ostrzałami para szła do schronu. Z czasem zrozumieliśmy, że naprowadzający – miejscowi – byli na każdym podwórku. Wielu z nich w 2014 roku walczyło w „armii dnr”, potem ich wypuszczono, „zakonserwowali się”. Wrócili do domu, nigdzie nie pracowali, ale pieniędzy im nie brakowało. W 2014 roku w Mariupolu procentowo 50 albo wspierało Rosję, albo „jaka różnica, byle nie strzelali”. I wśród naszych krewnych tacy byli – po linii męża siostry, powiedzmy. Ale w 2022 roku i oni, i wielu miejscowych ostatecznie zmieniło swoje stanowisko. Tylko jakim kosztem… Mieszkaliśmy na Lewym brzegu, blisko „Azowstali”. Pułk „Azow” był dla nas gwarancją bezpieczeństwa. Przez wszystkie osiem lat aktywnie przygotowywał się do wielkiej wojny. Każdego ranka, idąc z Myrosławem do przedszkola, widziałam, jak chłopcy trenują, tacy sprawni, silni. Dzięki nim czuliśmy się pewnie, bezpiecznie. Do późna spacerowaliśmy w parku obok ich bazy. 20 lub 21 lutego na „Azowstal” przyjechał Achmetow, kombinat należy do jego imperium biznesowego. Nie był tu z osiem lat. Współpracownicy zaczęli mówić o tym, że „Azowstal” jest rozpatrywany jako twierdza. (W 2014 r. pod kombinatem zostały odnowione schrony i uzupełnione zapasy jedzenia i wody, a w lutym 2022 r. dyrektor generalny zarządził otwarcie bram dla ludności cywilnej. – O. B.). Kiedy „azowcy” wyszli, wszyscy mówili, że zostało tam dużo amunicji, produktów i że można było jeszcze się trzymać. Ale „ekspertów” nigdy nie brakuje, a prawdę zna tylko ten, kto tam był i się trzymał. Na początku marca miastem niemal co chwilę... Włada i Roman godzinami jeździli samochodem DSNS, ratowali ludzi po ostrzałach. Wkrótce Rosjanie zbombardowali bazę, zniszczyli wszystkie auta, ratować ludzi już nie było jak. 7 marca wyruszyliśmy po prostu w nieznane. Zaproponowano ewakuację albo do budynku teatru dramatycznego, albo do filharmonii – obie to duże budowle ze schronami. Wybraliśmy filharmonię, tu zostaliśmy do 17 marca. Z Romanem nie było kontaktu – nie zarejestrowałam się w filharmonii i on nie mógł ustalić, gdzie jesteśmy. 16 dnia słyszeliśmy, jak nad teatrem dramatycznym krążył samolot. Co potem stało się z tym teatrem, wiecie. Widziałam, jak ludzie, niczym duchy, sunęli od teatru dramatycznego, nieprzytomni, zakrwawieni. Budynek filharmonii ocalał, przeżyliśmy. 17 marca zaczęły formować się kolumny. Pierwszymi wyjeżdżali właściciele aut. Jedzenia już nie było. Mężczyźni piekli chleb na jakiejś wodzie, dzieci się o niego biły. Myrosławczykowi ktoś dał jedno ciasteczko. Upuścił je, podniósł i szybko zjadł. Moje serce niemal pękło. Skądś wzięły się makarony-spiralki „Czumaк”, a tu podjechał samochód „pogotowia”, kazali mamom z dziećmi wsiadać, samochód ruszył, synek tak i pojechał, trzymając się rączkami za paczkę makaronu… W Manhuszu kupiliśmy chleba i chipsów – wszystko, co znaleźliśmy. Przyjechaliśmy do szpitala, tam był obiad. Myrosławczyk najadł się i zatrzymał mu się żołądek. Trzeba było iść do szpitala dziecięcego. Na oddziale zakaźnym były tylko dwie lekarki – zostały, żeby ratować dzieci. Podłączyły małemu kroplówkę, uratowały. Następnego dnia próbowaliśmy wyjechać do Berdiańska. Auta jechały obok nas, nikt nie chciał się zatrzymywać. Wreszcie „Żyguli” przyhamowały, kierowca podał sumę – 20 tysięcy hrywien za 60 kilometrów. Wtedy jakiś mężczyzna poradził iść do rosyjskiego punktu kontrolnego, mówiąc, że stamtąd wyjechać będzie łatwiej. Szliśmy prawie godzinę, cały czas pod górę. Okolice Manhusza – same ruiny. Szliśmy, płakaliśmy i modliliśmy się. Na punkcie kontrolnym do samochodu wzięła nas młoda kobieta. Po drodze okazało się, że nasza… Na drodze korki, jakich nigdy nie widziałam. Wyruszyliśmy w południe, dotarliśmy do Berdiańska o dziesiątej wieczorem. Na wjeździe do miasta – punkt kontrolny. Buriaci. Sprawdzają. – Nu, kak waszi dieła? Wsio charaszo? A gdzie wasz muż? My że was oswobozdajem, dołżni sprosić, gdzie siejczas wasz muż! Wyjęłam paszporty zagraniczne, bo w ukraińskim – pieczątka o ślubie. Co odpowiadałam – pamiętam słabo. Mocno płakałam, przekonywałam, że jestem rozwiedziona. W Berdiańsku u przyjaciółki dorwaliśmy się do gorącej wody, myliśmy się jak szaleni. Włada z dziećmi. W Zaporożu już na nas czekali, ale z Berdiańska autobus nijak nie wyjeżdżał. Cztery doby codziennie rano chodziliśmy do kolejki, okupanci wciąż nie wypuszczali autobusów. Wreszcie podstawili 20 autobusów, trafiliśmy do ostatniego. Do Zaporoża – 18 rosyjskich punktów kontrolnych. Wszystkich mężczyzn rozbierali i szukali tatuaży oraz śladów od broni. U wszystkich bez wyjątku sprawdzali telefony, w moim już nie było niczego, usunęłam. Wszystko – jak w strasznym śnie. Kiedy wreszcie zobaczyliśmy nasz punkt kontrolny – płakaliśmy na głos. I kiedy w Zaporożu spotkali nas wolontariusze, też wszyscy płakali… A potem znaleźliśmy się we wsi Kozjowa w rejonie stryjskim w obwodzie lwowskim, u rodziców Romana. Teraz mamy tam wielu dobrych znajomych. Nie ma co ukrywać: nie wszyscy przyjęli nas w objęcia. Bywało, zabierali swoje dzieci od Myrosławczyka. Bywało, w przedszkolu wyzywali od moskali. I mnie czasem mówili: „To przez was wszystko”. Nieraz trzeba było słyszeć, że Ukrainę bronią chłopcy tylko z zachodnich obwodów. Ale przecież to nie tak. Legendarny pułk „Azow”, dla przykładu, – przeważnie miejscowi, z Dniepru, z Centralnej Ukrainy… Koleżanki z klasy mojego męża opowiadały, że Roman i jego towarzysz od piątej klasy marzyli, by zostać wojskowymi. Razem wstąpili do Lwowskiej Akademii Wojsk Lądowych imienia Sahajdacznego. Roman, kończąc akademię, od razu poszedł na front. Miał wtedy 21 lat. Półtora roku walczył w rejonie wołnowaskim, niedaleko od Mariupola. Pod koniec lutego ubiegłego roku zostali przemieszczeni pod Kijów. Po wyzwoleniu Kijowszczyzny otrzymał stopień podpułkownika. A kolega z klasy, z którym marzyli, by zostać wojskowymi, zginął w obwodzie donieckim rok temu. Chowali go w Wielkanoc… Wierzę, że mój Mariupol wróci do domu. Po wyzwoleniu chcę odwiedzić rodzinne miasto, swój dom. Pożegnać się, zabrać drogie sercu rzeczy – pierwsze dziecięce ząbki, świadectwa chrztu, fotografie. Ale żyć tam nie będę mogła. Chcę zapomnieć, wykreślić z pamięci wszystko związane ze zniszczeniem miasta, z bólem i cierpieniami. Naprawdę większość mariupolczyków wyjechała. Ci, którzy zostali, przebywają w iluzji życia. Znajoma mówi, że to nie życie, a przetrwanie, wrócił Związek Radziecki w najgorszym sensie. Wiem, że Ukraina niechybnie zwycięży. Odbudują ją i zmienią nasze dzieci – dzieci wojny, dzieci Zwycięstwa. P.S. Kwitnie kwiecień. Autobus wiezie nas z dalekiego kraju do Kijowa. Nad nami – błękitne niebo, przed nami – złociste pola rzepaku. Wchłaniają ten błękit i złoto oczka mariupolskiego chłopca Myrosława i dzwoni jego szczęśliwy głosik: „Ukraina!a!a!”…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

proświatowej „Krymskiej switłyci” i przez pewien czas pracowali dość aktywnie. Sprawy pogorszyły się dopiero po okupacji Półwyspu Krymskiego. Ale mam nadzieję, że wkrótce wszystko się ułoży, bo dzięki Siłom Zbrojnym Ukrainy wróg zabierze się z Krymu. Ważne, aby tutaj, na kontynentalnej Ukrainie, nie było wewnętrznego wroga. A tak, jak pracuje nasza „Ukrposzta”, to czasami człowiek się zastanawia – czy aby nie jest ona na utrzymaniu Putina? Ile razy ginęły listy z „Czornomorskimi nowynami” i innymi gazetami! Ile razy emeryci musieli tracić czas, pieniądze, tempo pracy społecznej tylko dlatego, że listy jeśli w ogóle dochodzą, to tylko wybiórczo. Ciekawe, a co pracownicy Ukrposzty robią z tymi, które nie dochodzą? Oddają na makulaturę? Podczas II wojny światowej nawet poczta polowa działała lepiej. A przecież ostrzeliwano ją i bombardowano... „Ukrposzta” też pracuje pod nieustannym ogniem raszystów? Czyżby to, że ginie niezwykle ważna dla społeczeństwa informacja, było przypadkiem? Podczas wojny społeczeństwo powinno aktywniej komunikować się, a ta struktura robi wszystko, aby blokować kontakty. A jak będziemy opowiadać dorastającemu pokoleniu o naszych bohaterach? Jak będziemy nawiązywać więzi między szkołami a regionami? Swoją drogą, Wałentyna Sydoruk w przedmowie do książki „Chlupnij nam, morze, świeże fale...” bardzo trafnie przytacza słowa pedagoga Suchomłynskiego, które, moim zdaniem, będą aktualne zawsze: „Poprzez pośrednictwo słowa dziecko staje się synem narodu – oto w czym nasza wysoka misja... Przy małej szkolnej ławce tworzy się naród”. Niestety, oprócz szkolnej ławki jest jeszcze wiele czynników, które donoszą słowo do narodu. Miło, że w ogólnoukraińskiej geografii dobrych uczynków w żadnym wypadku nie zgubią się sprawy proświatowców z obwodu odeskiego. A także takich kołomyjan, jak Mykoła Sołonenko i Hennadij Romaniuk. Ale ważne, aby patriotyczne struktury we wszystkich regionach czuły wsparcie państwa, a nie odwrotnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Około morza Czarnego, Dniestru i Dunaju...” O skutecznej geografii proświtańskiej

Serhij ŁASZCZENKO, m. Lwów. Pracując nad artykułem „Wojna i mapa dobrych uczynków” (Słowo Proświty z 18.05.2023 r.), zdawałem sobie sprawę, że do pójścia naprzód potrzebne nam są nie tyle wyważone plany, co konkretne czyny. Oczywiście czyny pozytywne, „ukrainocentryczne”. Dlatego byłem mile zaskoczony, otrzymawszy z obwodu odeskiego od przewodniczącej Czarnomorskiego towarzystwa literackiego „Suzirja” Walentyny Sydoruk paczkę z literaturą proświtańską. Było to kilka egzemplarzy „Ridnoho słowa” (organ Czarnomorskiego miejskiego oddziału towarzystwa „Proświta”), a także gustownie wydane książeczki: „My dity twoji, Ukrajino!”, „Chłupny nam, more, swiżi ławy...”, „Letit, żurawłyky”, „Słowo, moja ty jedynaja zbroje” i inne. Boże, jak miło, że ludzie pracują z młodzieżą! Podobnych literackich prezentów z obwodu odeskiego dawno nie otrzymywałem. Przynajmniej od 24 lutego 2022 roku. Chociaż trzy lata temu książeczki Walentyny Sydoruk i zbiorki młodych autorów już zawoziłem do Matejowiec pod Kołomyją. Zresztą we Lwowie też je czytano. Ale to były inne utwory, a czas nie stoi w miejscu... Dlatego z zainteresowaniem zanurzyłem się w lekturze. Tylko na pierwszy rzut oka wydaje się, że niczego zasadniczo nowego uczniowie nie napiszą. Rok wojny to nie tak znowu mało. Tym bardziej, że wiele dzieci na długo wyjeżdżało za granicę. I ostrzały, i zamartwianie się o bliskich, i te zagraniczne podróże wpływają na światopogląd dzieci – podczas wojny wcześnie dorastają. Zatem czytam. Utwory poetyckie i prozatorskie dzieci nie rozczarowują. Nawiasem mówiąc, każdy wiersz czy opowiadanie może zawierać ważne informacje i wiele opowiedzieć mieszkańcom innych regionów. Dzieci piszą mniej więcej to samo, co napisaliby uczniowie szkół lwowskich, zakarpackich czy wołyńskich. Jednak są też nieuniknione różnice. Przede wszystkim przypomnienia o geograficznych „rodzynkach” swojego kraju, o tym, z czego można być dumnym. Powiedzmy, uczennica siódmej klasy Darja Silion ze szkoły w Ołeksandriwce z dumą pisze: To największe szczęście – Żyć w rodzinnym kraju Około morza Czarnego, Dniestru i Dunaju... Ponieważ przesiedleńcy z południowego wschodu zdążyli już pobyć praktycznie w każdym większym punkcie osadniczym zachodu Ukrainy, to i wysłane przez Walentynę Sydoruk utwory dziecięce również mogłyby być niezłymi pomocami dla wzmocnienia horyzontalnych więzi między uczniami. Zresztą dorosłym też byłoby ciekawie zapoznać się z zawartością broszur. W końcu nawet niektóre nazwiska zwracają uwagę. Są typowo ukraińskie, ale zdarzają się też rzadkie dla Galicji: Achnazarowa, Todorowa, Olizow, Rusiew, Merida, Demir, Alichanidi, Albuł, Fuczydży... I to już jest pewna informacja o wielonarodowym regionie czarnomorskim. A jaki jest świat wewnętrzny tych dzieci? Oczywiście każdy ma swój, ale dziewięcioklasista Mykoła Sydoruk w niewielkim utworze prozatorskim „Po co się uczymy?” mile zaskakuje dojrzałością myśli: „Póki jest możliwość, trzeba gromadzić wiedzę, dużo czytać, bo potem może nie być czasu... Jakoś natrafiłem na słowa powiedziane przez pisarza Tomaszewskiego jeszcze w 1680 roku: „Szukaj pożytku w księgach, w duchowym pokarmie – a dostąpisz życia wiecznego”.” *** Czasami dzieci bywają nadmiernie kategoryczne, a jednak... Czy w innych regionach nie jest tak samo? Powiedzmy, Polina Todorowa pisze: „Planeta umiera i zabijają ją nie przybysze z kosmosu, a my – ludzie. Przez tę niegospodarność możemy zostać bez rodzinnego domu. Moim zdaniem, bez ludzi nasza planeta kwitłaby i pozostawałaby tak samo piękna, jak ten staw z mojego dzieciństwa...” Ciekawe, czy japońskie dzieci albo uczniowie z Niemiec mogliby napisać tak, jak Polina? Czy w ich krajach sytuacja z ekologią jest o wiele lepsza? Wiem, że w obecnie bezleśnych Danii, Irlandii, Wielkiej Brytanii planowane są zakrojone na szeroką skalę nasadzenia nowych lasów. Zatem nie wszędzie rola człowieka jest destrukcyjna. Oczywiście uczniowie obwodu odeskiego mogą o tym nie wiedzieć, ale to, że nie boją się analizować i wyrażać swojego punktu widzenia, jest dobre. Niektóre utwory poetyckie wyraźnie rejestrują zmiany w świadomości młodych mieszkańców Nadczarnomorza. Powiedzmy, Sofija Łohwina z Czornomorska w wierszu „Mój anioł nosi mundur ZSU” pisze: Nie wierzę ja w Boga, Nie wierzę ja w siły, Nie wierzę w czary, jak byście nie prosili. Jedyny mój anioł, mój Bóg, czarodziej – bohater ZSU. To mój wybawca! Chyba dobrym pomysłem jest łączenie w książeczkach utworów uczniów oraz dorosłych mieszkańców kraju: Ołeksandra Krywoszapki, Wałerija Demydenki, Łeonida Kułakowskiego, Łeontija Pawluka, Wasyla Pawłenki itd. Dobrym, ponieważ daje to możliwość porównania punktu widzenia różnych pokoleń. Wasyl Pawłenko, tak jak Sofijka Łohwina, nie może pominąć kwestii wiary: Żre, pije krew ludzką złość moskiewska! I ty, Chryste, twoje cerkwie, droga twoja ofiarna, bratobójczy hałas – Czego one Moskowię nauczyły? Jakoś wydaje mi się, że proświtanowie Galicji próbowaliby ominąć ostre kanty, które dotyczą oceny chrześcijaństwa. Czyż dobrze jest pisać: „Nie wierzę w Boga”? Jednocześnie uważam, że siła Ukrainy tkwi właśnie w jej różnorodności. Jeśli u kogoś z Ukraińców wschodu na! tak wyostrzone poczucie sprawiedliwości i pragnie ono dać o sobie znać pełnym głosem, to wszelkie zakazy są tu bezsilne. Przeciwnie, byłoby bardziej racjonalnie wywierać nacisk na świat zachodni (Europę i USA) poprzez wszystkie nasze struktury religijne. Mówiąc: nadszedł moment prawdy! Jeśli wam, chronionym przez Ukrainę, nie jest ona aż tak potrzebna, to my bez niej po prostu zginiemy. Jeśli w jakiejś ideologii brakuje opcji „sprawiedliwość”, to ta ideologia jest nieżywotna. Przynajmniej w XXI wieku. Więc myślcie! Zrozumcie, czym jest Rosja. Czym jest Ukraina, która wiekami broniła Europę przed barbarzyńcami. Teraz nie tyle modlitwy są potrzebne, co broń! Żadna modlitwa nie wskrzesi naszych niewinnie zabitych, za to broń uratuje tysiące ukraińskich istnień! Właśnie taki delikatny nacisk nie byłby zbędny. Dadzą więcej broni – dobrze. Nie dadzą – wtedy może zmieni się stosunek do milionów Rosjan, którzy mieszkają w Europie i USA, ale do tej pory nie wyrzekli się imperialnego myślenia. Na tę kategorię również trzeba naciskać: i wiecami, i programami telewizyjnymi, i publikacjami w prasie. Ukraiński ból musi przekształcić się w konkretne działania i istotne zmiany geopolityczne. Tylko tak i nie inaczej! Takie właśnie myśli nasuwają książeczki przysłane z Czarnomorska. Jak ważne jest, aby w społeczeństwie zawsze byli ludzie, którzy zajmują się konkretnymi sprawami! Przy okazji zaznaczę, że na odeską gazetę „Czornomorski nowyny” trafiłem dzięki ideowemu proświcianinowi Mykole Sołonence z Kołomyi. Bardzo wysoko ocenił on pracę redaktora naczelnego gazety Iwana Melnyka. Było to jakieś pięć lat temu lub nieco więcej. A dwanaście lat temu, czyli w 2011 roku, z panem Mykołą poznaliśmy się w Sewastopolu dzięki krymskiej proświciance Bohdanie Procak. I właśnie wtedy oficer w stanie spoczynku poradził mi, bym pojechał do kołomyjanina Hennadija Romaniuka. Wtedy razem z Hennadijem zaczęliśmy tworzyć sieć i w listopadzie 2022 roku wyszedł tom 12, rok 1917. Wydanie będzie przydatne i interesujące dla zawodowych historyków, krajoznawców, genealogów, specjalistów od historii ukraińskiej gazety, a także dla szerokiego kręgu dociekliwych czytelników, którzy chcą zapoznać się z historią Ukrainy, opierając się na źródłach pierwotnych. Związek społeczny „Ukraińskie dziedzictwo kulturowe”, Centrum badania historii rodziny „Metryka” razem z przedsiębiorstwem komunalnym „Wydawnictwo Hadziacz” Rada Miejska Hadziacza (dyrektor Natalia Ruban) kontynuuje pracę nad stworzeniem makiety tomu XIII–XIV 1918–1919. Reprint wydania „Gazeta ziemstwa hadziackiego, 1906–1919”. W naszych dalszych planach na 2023 rok jest przygotowanie do druku pierwszego tomu wydania, który będzie zawierał materiały gazety z 1906 roku, a także opowieść o okresie, który poprzedzał wydawanie gazety. Do przygotowania tego tomu zaprosiliśmy Lwowską Narodową Bibliotekę Naukową Ukrainy imienia Wasyla Stefanyka, autorka przedmowy Olesia Drozdowska.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Jak Pcziłka odradzała gazetę

Ołeksij NOWIKOW, przewodniczący Społecznego Związku „Ukraińskie dziedzictwo kulturowe” „Gazeta Hadziackiego Ziemstwa” ukazywała się w mieście Hadziacz, w powiecie hadziackim guberni połtawskiej, od 1 stycznia 1906 r. do grudnia 1918 r. oraz od września do listopada 1919 r. Założycielem gazety był Hadziacki Powiatowy Zarząd Ziemski. W okresie od grudnia 1918 r. do sierpnia 1919 r., gdy Połtawszczyznę zajęli bolszewicy, gazeta nie ukazywała się, a od listopada 1919 r. została ostatecznie zlikwidowana przez władzę sowiecką. Przez cały czas swojego istnienia gazeta opowiadała o wydarzeniach, które działy się zarówno w Hadziaczu, jak i w powiecie oraz guberni, a także relacjonowała najważniejsze wydarzenia w państwie i na świecie. Gazeta zazwyczaj ukazywała się 2–3 razy w tygodniu, w objętości 4 stron, w formacie współczesnej gazety rejonowej. 8 maja 1917 r. redaktorką gazety została mianowana ukraińska pisarka, mecenaska, tłumaczka, etnografka, folk- beletrystka, publicystka, działaczka społeczna Olha Petriwna Kosacz (Olena Pczilka), która była także autorką większości artykułów. Od pierwszego numeru gazeta ukazywała się w języku rosyjskim, a wraz z początkiem Rewolucji Ukraińskiej publikacja artykułów odbywała się w dwóch językach. Po objęciu przez O. Pczilkę stanowiska redaktorki „Gazeta Hadiackiego Ziemstwa” zmieniła swoją nazwę na „Rodzinny Kraj” i zaczęła być drukowana wyłącznie w języku ukraińskim. „Gazeta Hadiackiego Ziemstwa” była takim samym pismem, jak każda powiatowa gazeta tamtych czasów, która zamieszczała na swoich łamach informacje o znaczeniu lokalnym, protokoły z posiedzeń powiatowych zebrań ziemskich, ogłoszenia. Dlatego pod względem treści opublikowanych informacji nie różniła się od innych podobnych wydawnictw. Wraz z przyjściem O. P. Kosacz gazeta skierowała wektor przekazu informacji w stronę popularyzacji Ukrainy jako państwa, zwracając szczególną uwagę na ukraińską tożsamość narodową. Gazeta zaczęła publikować utwory literackie, opowiadać o działalności lokalnej „Proświty”, informować o przedstawieniach teatru ludowego. Swoją uwagę gazeta kierowała również na wydarzenia ogólnopaństwowe. Na jej łamach ukazywały się teksty uniwersałów Centralnej Rady, umów międzynarodowych, informacje z frontów. Nie pomijano kwestii oświaty, Cerkwi, kultury. Tak się złożyło, że w czasach sowieckich większość dokumentów archiwalnych i wydawnictw lokalnej prasy, w tym także „Gazeta Hadiackiego Ziemstwa”, została wywieziona poza granice Ukrainy i znajduje się w archiwach i bibliotekach Rosji, co pozbawia Ukraińców możliwości poznawania własnej historii z pierwszoźródeł. Ale staramy się robić wszystko, aby przywrócić Ukrainie jej historię. Jeszcze przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny udało nam się zeskanować, choć niewielką, ale istotną część numerów gazety. Ta praca zainspirowała nas do wydania reprintowego czternastotomowego wydania „Gazeta Hadiackiego Ziemstwa, 1906–1919 rr.”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Kolejne zagrożenie dla dziedzictwa historycznego

20 czerwca z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” odbyła się konferencja online na temat: „Wysadzenie przez Moskali tamy Kachowskiej Elektrowni Wodnej – kolejne zagrożenie dla ukraińskiego dziedzictwa historycznego na Wielkim Ługu”. Jak wiadomo, kolejny akt terrorystyczny, którego dopuścili się rosyjscy najeźdźcy 6 czerwca, stał się nie tylko ogromną tragedią ludzką, ekologiczną i gospodarczą – zwrócił on uwagę na wcześniejszą zbrodnię Kremla przeciwko Ukrainie. Przypomnijmy: Zbiornik Kachowski został utworzony w latach 1950. Zakończenie. Początek na str. 1 mi i odnoszącymi sukcesy! Świadczą o tym liczne nagrody za zwycięstwa w edukacyjnych zawodach różnego szczebla, z których większość, niestety, pojedzie pocztą do swoich adresatów za granicę, gdzie przebywają oni z przymusu z powodu raszystowskiej agresji. W szczególności pięciu absolwentów MLMK wywalczyło nagrodzenie medalami, jednak osobiście mogła je odebrać tylko jedna absolwentka. Odbyło się wręczenie dyplomów zwycięzcom I etapu ogólnolicealnego projektu z zakresu wychowania wojskowo-patriotycznego „Kraje NATO – nasi pomocnicy w naszej walce”, a także podsumowanie konkursu „Najlepszy licealista roku” i nagrodzenie zwycięzców konkursu „Honorowymi gwiazdami”. latach w wyniku zbrodniczego zatopienia 2155 kilometrów kwadratowych terytorium współczesnych obwodów zaporoskiego, dniepropetrowskiego i chersońskiego. I teraz, kiedy woda opadła, po raz pierwszy od 70 lat możemy zobaczyć nasze sakralne miejsce – Wielki Ług, gdzie znajdowało się ponad 90 ukraińskich wsi z domami, cerkwiami, cmentarzami… Obecnie znaczną część tego terytorium kontroluje wróg, ale już dziś trzeba myśleć o tym, co z tym dziedzictwem zrobić po naszym Zwycięstwie. W konferencji online wzięli udział i wystąpili: przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan, akademik NAPN Heorhij Filipczuk, deputowany ludowy Ukrainy wielu kadencji Iwan Zajeć, profesor prawa, zasłużony prawnik Ukrainy Mykoła Hołomsza, przewodniczący ługańskiej „Proświty” Wołodymyr Semystiaha, działacz „Proświty” z Dniepru Serhij Tiutiunnyk, naukowiec Serhij Prysuchin i inni. Pełne nagranie konferencji online można obejrzeć na kanale YouTube. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ukraińska postawa w Wyszogrodzie zwycięży

W mieście Wyszogród na Kniażej Górze Świętej Olgi (która i dziś nazywana jest ulicą Watutina) stoi cerkiew Świętych Borysa i Gleba… patriarchatu moskiewskiego. Stoi zarówno przez obojętność wspólnoty, jak i dzięki żelaznemu wsparciu lokalnych urzędników. Jako drwina, przede wszystkim z samych siebie, z mieszkańców miasta. Widocznie strach przed lalkarzami patriarchatu moskiewskiego jest silniejszy niż przed Bogiem i wyszogrodzianami, skoro nie dał miejskim włodarzom odwagi podjęcia własnych decyzji, będących całkowicie w granicach ich kompetencji. W 988 roku w rzece Pocajnie chrzczono również wyszogrodzian. W tym czasie o Moskwie czy księstwie moskiewskim nikt nawet nie słyszał – nie istniało. Po 1035 latach mieszkańców sławnego starodawnego Wyszogrodu zbierają na stadionie, by udowadniać przybyszom swoją rację. Naszym zdaniem takie spotkania należy przeprowadzać w szpitalach wojskowych. Przez wszystkie lata anatemy nałożonej na Iwana Mazepę (a to – przekleństwo dla wszystkiego, co ukraińskie!) ukradziony patriarchat powinien paść na kolana przed tą ziemią i jej narodem. Szanownym mieszczanom już dawno czas zrozumieć, że obecni miejscy radni nie są zdolni do decyzji dla dobra miasta. Ich działania świadczą o pełnej zależności i ułomności. Zatem los miasta zależy od każdego, kto mieszka w Wyszogrodzie. 15 czerwca zebranie wspólnoty przeniesiono z sali sesyjnej na plac przed radą miejską z powodu „parametrów bezpieczeństwa”, ale przecież to dzień roboczy, więc grupa inicjatywna słyszy propozycje mieszczan i jeszcze raz przenosi zebranie na dzień wolny, na stadion. Stadion – to stadion! Ale z jedyną cerkwią, która tworzy ukraiński naród mimo przeszkód i upokorzeń. Budowniczym prawosławnego ducha ukraińskiego w Wyszogrodzie jest ojciec Bohdan Nykolyn, proboszcz jedynej w mieście świątyni Prawosławnego Kościoła Ukrainy (PKU) Świętego księcia Włodzimierza. Zatem 17 czerwca wspólnota miasta wraz z nim, kapelanami wojskowymi, miejskimi wolontariuszami, działaczami społecznymi i dwoma radnymi miejskimi, nieobojętnymi mieszczanami oraz pod ochroną licznej policji ruszyła ku zwycięstwu ducha, prawdy i miłości do Ukrainy, gdzie cerkiew i język jednoczą. Powinien był przyjść każdy mieszkaniec, bo od naszej postawy, od głosu każdego zależy ważna decyzja. Musimy się określić: czy jesteśmy potomkami dawnego książęcego miasta, ochrzczonymi w Pocajnie, czy niewolnikami Moskowii, która od dawna niszczy Ruś i do dziś sieje śmierć wszędzie, gdzie się pojawia? Jeszcze w procesie organizacji zebrania wspólnoty 15 czerwca na placu przed radą miejską nie obyło się bez prowokacji, przepychanek i krzyków od „prawdziwych wiernych”, którzy dość agresywnie bronili „swojej” cerkwi. Na pięć minut przed zebraniem 17 czerwca rozbrzmiewa alarm powietrzny, część ludzi poszła do schronu, a część czeka przy stadionie i rozmawia. Wreszcie, po półtorej godziny, kiedy bezpieczeństwo zgromadzeń zostało potwierdzone oficjalnie, ludzie wracają, rejestrują się zgodnie z obowiązującymi zasadami i rozpoczyna się historyczne zebranie wspólnoty. Jednogłośnie podjęto brzemienną w skutki decyzję o zaprzestaniu działalności cerkwi patriarchatu moskiewskiego i przejściu cerkwi Świętych Borysa i Gleba do PKU. Zdrowy rozsądek powrócił. Jaki patriarchat moskiewski? Kto i kiedy nadał moskiewskim popom prawo służyć w ukraińskich cerkwiach? Sami sobie ukradli, sami wrzeszczą. Czytamy w sieciach społecznościowych, że na stadionie była mała liczba ludzi. Wielka! Bo wielu wezwanych, ale mało wybranych. Przyszli nieobojętni, silni wiarą i duchem mieszczanie. Wyszogród wykazał ukraińską postawę. Ale świątynia nadal jest moskiewska… Pamiętajmy: bez niezależnej lokalnej ukraińskiej cerkwi nigdy nie będzie ukraińskiej państwowości, Wolności i Niepodległości! Stepanija SIDLAR, Oksana HUSEJNOWA, członkinie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wyszogrodzkiej Hromady w osobie Wołodymyra Prokopczuka za wsparcie w wykonaniu tablicy pamiątkowej dla Ołeha Czornohuza, organizacji wydarzenia we wsi i ma nadzieję na dalszą owocną współpracę w rozbudowie kompleksu memorialnego we wsi imienia wybitnego rodaka janowian. Dziękuję osobiście naszej rodzinie – Wiktorowi Czornohuzowi i jego żonie Julii za uporządkowanie terenu obejścia mojego ojca, troskliwą opiekę nad sadem, ogrodem, stawem, znacznym terenem, którym władał autor nieśmiertelnych powieści i poezji. Podczas wydarzenia wręczono statuetkę z pozłotą hrabiego Sidalkowskiego, głównego bohatera „Arystokraty z Wapniarki”, dziennikarzowi Ołeksandrowi Hamarnykowi, autorowi pomysłu stworzenia pomnika Sidalkowskiego na dworcu miasta Wapniarka. Brzmiały wspaniałe pieśni do słów Ołeha Czornohuza i słynna jego pieśń „O Iwaniwach”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «„Pracujemy tutaj i teraz!”», s. 1

“Pracujemy tu i teraz!”

Nie pozostali bez uwagi także pedagodzy liceum. Podsumowano wyniki ogólnolicealnego konkursu “Najlepszy nauczyciel roku”. Kierownicy departamentu edukacji Mariupola oraz zarządu Obołońskiej rejonowej administracji państwowej wręczyli podziękowania i wyróżnienia nauczycielom, którzy przygotowali uczniów – zwycięzców olimpiad i konkursów na szczeblu obwodowym i ogólnoukraińskim. Zwycięzcą konkursu “Nauczyciel roku” z wręczeniem honorowego przechodniego Pucharu uznano wykładowcę informatyki Andrija Bykowa. Głównym prezentem, tak niezbędnym dla licealistów i nauczycieli, którzy obecnie mieszkają w różnych zakątkach Kijowa, stał się szkolny autobus od Mariupolskiej Rady Miejskiej. Święto Ostatniego Dzwonka w Mariupolskim Liceum miasta Kijowa się udało! Życzmy więc liceum rozwoju i dalszych sukcesów, a jego pedagogom, uczniom i ich rodzicom, gdziekolwiek teraz przebywają, – zdrowia, Zwycięstwa, szczęścia i sukcesów pod pokojowym niebem na rzecz Ukrainy! Zwycięstwo będzie z nami! “Słowo Proświty” będzie nadal naświetlać kwestie wsparcia edukatorów niepokonanych miast Ukrainy. Ołeksandr JUROW, Andrij HOLUTIAK Uczestnicy Ostatniego Dzwonka w Mariupolskim Liceum miasta Kijowa z symboliczną flagą Zwycięstwa niepokonanych edukatorów Ukrainy na tle podarowanego liceum szkolnego autobusu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Uczczono pamięć humorysty

O odsłonięciu tablicy pamiątkowej w miejscu urodzenia znanego pisarza Ołeha Czornohuza opowiedział na stronie na Facebooku syn artysty, poeta i artysta Jarosław CZORNOHUZ. 16 czerwca w Iwaniwie, rodzinnej wsi mojego drogiego ojca Ołeha Czornohuza na Winniczyźnie, na ulicy, póki co Pocztowej, odsłonięto tablicę pamiątkową, autora pierwszej satyrycznej powieści „Arystokrata z Wapniarki”. Rzeźbiarz – Mykoła Kryżaniwski. Obecni byli zastępca wójta Ihor Łanowyj, przewodniczący Winnickiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wadym Witkowski, który przywiózł ze sobą grupę pisarzy z Winnicy, chór wiejski, którym kieruje znany muzyk Iwan Marcynkewycz, autor muzyki do „Pieśni o Iwaniwie” do słów Ołeha Czornohuza, uczniowie wiejskiego liceum, którzy śpiewali pieśni. Wyrażono wiele ciekawych pomysłów i propozycji, w szczególności stworzenie w centrum wsi kompleksu pamięci imienia Ołeha Czornohuza, jego muzeum, aby w przyszłości do Iwaniwa prowadziły trasy turystyczne, pomysł przemianowania ulicy Pocztowej na ulicę Ołeha Czornohuza, a nawet przemianowania nazwy samej wsi Iwaniw-Janiw na Czornohuziw, na cześć wybitnego rodaka, włączenie się społeczności w stworzenie filmu fabularnego na podstawie „Arystokraty z Wapniarki”. Autor tych słów wyraża najszczerszą wdzięczność wójtowi Mychajłowi Kułykowi, jego zastępcy Ihorowi Łanowemu, kierownictwu OAO „Ukrzernoprodukt” w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

sprawy. “Przeżywszy okupację, założyliśmy i wydaliśmy biuletyn literacki “Promień Bałaklijszczyzny” w nakładzie tysiąca egzemplarzy oraz stworzyliśmy ukraińską wspólnotę cerkiewną. Uważam, że praca nad deokupacją musi zaczynać się od dołu, żadne dekrety czy postanowienia nie przyniosą rezultatu, jeśli nie będzie ośrodków aktywności w terenie. Cieszę się, że mogę poinformować, iż “Proświta”, a w szczególności jej członkinie Ludmyła Jurkowa i Lubow Tychonenko, włączyły się do pracy” – opowiedział Łeonid Toma. Reżyser filmowy, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Dmytro Łomaczuk opowiedział o losach swojego filmu o wojnie rosyjsko-ukraińskiej “Piekielne objęcia”. Ta praca została zaprezentowana w ONZ, a sekretarz generalny tej organizacji rekomendował obraz do obejrzenia na świecie. Żywe zainteresowanie wzbudziły premiery w kanadyjskim Toronto oraz w Wielkiej Brytanii. Opracowano dwie kolejne części – o horrorach raszystowskiej okupacji i ruchu partyzanckim, ale nie udaje się uzyskać finansowania w Ukrainie na produkcję tych obrazów. Przykro, ale najwyraźniej bez piątej kolumny w komisjach konkursowych Telewizji Publicznej i fundacji “Widrodżennia”, które nie poparły kontynuacji “Piekielnych objęć”, się nie obyło, przypuszczano podczas okrągłego stołu. Przewodniczący ługańskiej “Proświty”, naukowiec Wołodymyr Semystiaha powiedział, że temat okrągłego stołu z pewnością będzie miał swoją kontynuację, ponieważ za tym zjawiskiem kryje się bezpieczeństwo państwa, narodu, jego przyszłość. Zdaniem pana Semystiahy istnieje potrzeba przeprowadzenia konferencji na temat walki z piątą kolumną w Ukrainie. Przewodniczący iwanofrankiwskiej obwodowej “Proświty” Stepan Wołkowecki zapewnił, że w obwodzie obecnie nie ma już tak niebezpiecznego wroga, jak cerkiew moskiewska. “Nasz kraj jest póki co jedynym w państwie, gdzie całkowicie zniknęły rosyjskie świątynie” – zaznaczył pan Wołkowecki. “Trzeba, żeby tak było w całej Ukrainie” – dodał. Słuszne przemyślenia i propozycje na temat dyskusji wyrazili również Jewhenija Basałajewa, Olha Kowpak, Wasyl Kujbida, Jewhen Łupakow, Swiatosław Wasylczuk. Cały okrągły stół na temat: “Piąta kolumna w Ukrainie i walka z nią” z dnia 6.06.2023 r. można obejrzeć na kanale YouTube. Materiał przygotował Ihor ZOC Zdjęcia Serhija PRYSUSZCHINA liderów społecznych i politycznych krystalizował się w “Proświcie”, a także przypomniał historię budowy pomnika “Proświty”. Emocjonalną atmosferę święta podniosły zespoły chóralne: chór “Woznesinnia” Domu Ludowego w Winnikach (kierownik Jarosław Charun) oraz chór “Prometej” Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki (kierownik Witalij Czmyr), a także soliści zespołu wokalnego “Stożary” – Weronika Kopanećka i Natalija Hejt. Razem z wykonawcami obecni odśpiewali Hymn Ukrainy, Hymn “Proświty”, Hymn Duchowy “Boże Wielki Jedyny”, “Oj w ługu czerwona kalina”, “Ojciec nasz Bandera”, “Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie” i inne. Autorski wiersz o języku wyrecytowała Natalija Winiarska – dyrektorka Domu Ludowego w Winnikach. Uczestnicy wydarzenia złożyli kwiaty pod pomnikiem “Proświty”. Służba prasowa Lwowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Precz z Moskwą i piątą kolumną!

Spotkanie odbyło się w Dniu Dziennikarza Ukrainy, więc po złożeniu życzeń pracownikom mediów i wszystkim osobom związanym z tym świętem, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan zaznaczył, że z powodu działań piątej kolumny doszło do utraty szeregu wydawnictw, które zajmowały postawę państwowotwórczą. Wśród nich jest „Kultura i żyttia”, a potrzebna w walce o odzyskanie naszego terytorium „Krymska switłycia” ukazuje się w znikomym formacie i nakładzie. Nie otrzymuje ani jednej kopiejki wsparcia państwowego „Słowo Proświty” – jedyny w całym kraju tygodnik kulturologiczny! Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” włączyło się w stworzenie filmu Dmytra Łomaczuka „Piekielne objęcia” o źródłach raszyzmu, ale żaden kanał telewizyjny nie bierze go do emisji… „Proświta” jako organizacja społeczna nie może wywalczyć od Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej niewielkich środków na remont przeciekającego dachu w swoim lokalu… Jednocześnie na finansowanie prywatnych oligarchicznych kanałów telewizyjnych w ramach wspólnego maratonu państwo znajduje niemałe pieniądze, zauważył Pawło Mowczan. Wychodzi na to, że dla jednych wojna, dla innych – grabież… Zagrożenia ze strony wewnętrznego wroga na Ukrainie pojawiły się nie wczoraj, ale podczas wojny jeszcze bardziej się zaostrzyły. Opinię Pawła Mowczana podziela poseł kilku kadencji Stepan Chmara. Według niego nieukraińska władza nie prowadzi walki z piątą kolumną, a jedynie ją imituje. Tak oto niby zakazano filii rosyjskiej cerkwi prawosławnej na Ukrainie pod nazwą Ukraińska Cerkiew Prawosławna, a ona nadal istnieje i naucza. Tak samo Opozycyjna Platforma – Za Życie jest zakazana, a jej deputowani, począwszy od Rady Najwyższej aż po szczeble lokalne, żyją i prosperują… W prorządowych kanałach telewizyjnych nie ma doniesień o ukaraniu ani jednych, ani drugich. Zdaniem polityka potrzebne są solidarne wysiłki wszystkich pasjonarnych, kreatywnych sił, całego społeczeństwa obywatelskiego, aby przeciwstawić się zagrożeniom ze strony wewnętrznego wroga. I właśnie teraz jest czas, by o tym mówić! Naukowiec Serhij Prysuchin zaznaczył, że w wojnie hybrydowej, którą prowadzi Federacja Rosyjska przeciwko Ukrainie, wróg stawia głównie na piątą kolumnę w celu podważenia naszej gospodarki, ustroju politycznego i kultury. Według niego znane są nazwiska ludzi, a są to w szczególności przedstawiciele władzy Janukowycza, którzy to generują, ale pozostają oni nieukarani. Zdaniem naukowca „Proświta” powinna domagać się publicznej odpowiedzialności tych osób. 13 czerwca przy pomniku „Proświty” we Lwowie odbyło się tradycyjne spotkanie proświtańskie z okazji 35-lecia utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, odrodzonej „Proświty”, z udziałem działaczy proświtańskich, aktywistów społecznych, przedstawicieli z różnych obwodów Ukrainy, którzy są uczestnikami kursów nauki ukraińskiego języka potocznego we Lwowskim Towarzystwie „Proświta”. W słowie wstępnym przewodniczący Lwowskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Jarosław Pitko zaznaczył, że zebranie założycielskie towarzystwa, które odbyło się, mimo zakazu władz komunistycznych, 13 czerwca 1988 roku przy pomniku Iwana Franki we Lwowie, stało się pierwszą na Ukrainie akcją protestu przeciwko totalitaryzmowi, która rozbudziła poczucie godności narodowej i samoświadomości, wezwała do aktywności ukraińskie społeczeństwo i stała się zwiastunem Niepodległości Ukrainy. I dziś „Proświta” na sto- Według akademika Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy i pierwszego zastępcy przewodniczącego „Proświty” Heorhija Filipczuka kolaboracja, zdradzieckość, ukrainofobia, nienawiść do Ukraińców obecnie ożywają, stają się bezczelne, „bykują”, a to jest bardzo niebezpieczne podczas wojny. Uważa on, że piąta kolumna zamierza się na cztery filary, na których trzyma się Ukraina: język, kulturę, pamięć, cerkiew. W związku z tym, zdaniem uczonego, kultowe hasło „Precz od Moskwy!” trzeba zmienić na współbrzmiące z obecną sytuacją – „Precz z Moskwą!”. To inna filozofia niż hasło z minionego wieku – wszystko, co rosyjskie, a co jest obecne w sferach naszego życia społecznego, edukacyjnego, kulturalnego, trzeba wyrzucić na śmietnik! Zamiast tego do edukacji, na przykład na uczelnie, trzeba przywrócić wychowanie patriotyczne. Na potwierdzenie tego Heorhij Filipczuk przypomniał obecnym, jak Winston Churchill, występując na Uniwersytecie Londyńskim, zapewniał: „Pierwszym obowiązkiem uniwersytetów jest nauczyć mądrości, a nie zawodu, ukształtować charakter, a nie po prostu dać formalną wiedzę”. Ale czego oczekiwać, kiedy takie zrozumienie nie istnieje? Kiedy zdarzają się takie wydarzenia, jak niedawno w Kijowie, gdy rektor Narodowej Akademii Sztuk Stosowanych wyrzucił z pogróżkami studentkę z sali tylko za to, że domagała się przestrzegania przez niego konstytucyjnego obowiązku wykładania w języku ukraińskim. Rezultat nie kazał na siebie czekać: studentka była zmuszona opuścić uczelnię, ponieważ „wygrał” ukrainofob. Takie „cuda” jaskrawo ilustrują bezkarność piątej kolumny… Ale mimo wszystko musimy walczyć nie tylko o deokupację terytoriów, ale i dusz Ukraińców, zaznaczył pan Filipczuk. Zaprezentował on również swoje nowe książki, o których „Słowo Proświty” opowie osobno. Poseł kilku kadencji Iwan Zajeć podkreślił konieczność pracy w ramach prawnych. Powiedział, że Kancelaria Prezydenta Ukrainy musi uzyskać status konstytucyjny, nie powinni tam pracować ludzie bez przysięgi urzędnika państwowego. „Musimy żądać od głowy państwa oczyszczenia władzy z bezpośrednich agentów i pożytecznych idiotów” – powiedział pan Zajeć. Jego zdaniem władza musi powrócić do ukrainocentryzmu nie tylko w sferze duchowej, ale także, na przykład, w dziedzinie małego i średniego rolnictwa. Tak samo wsparcia państwowego potrzebują organizacje społeczne, które pracują na rzecz ukrainocentryzmu, w szczególności Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”. Zaniepokojony jest polityk także treścią przekazów kanałów telewizyjnych w ramach wspólnych wiadomości, gdzie nie dopuszcza się innego punktu widzenia niż prorządowy. Żądania przywrócenia do szerokich transmisji kanałów telewizyjnych „Espreso”, 5. i „Pryamiy” są drugi rok ignorowane. Pan Zajeć podkreślił, że hasło „Precz z Moskwą!” jest dziś osiągalne jak nigdy dotąd. Musimy stawiać pytanie o rozpad Federacji Rosyjskiej, pokazywać, że ideologia raszyzmu jest absolutnym złem. „Potrzebna jest ustawa o zakazie ideologii raszyzmu” – oświadczył polityk. Wezwał on również do pielęgnowania w mediach i w społeczeństwie obrazu ukraińskiego żołnierza jako podmiotu historii światowej. O konieczności zapewnienia normatywno-prawnego zabezpieczenia walki z piątą kolumną mówił w swoim wystąpieniu doktor nauk historycznych Petro Czerneha. Wezwał do stworzenia takich mechanizmów, które zapobiegłyby dostawaniu się do władzy osób obsługujących interesy obcych, agresorów, a nie narodu ukraińskiego. Pisarz i działacz społeczny z Charkowszczyzny Łeonid Toma powiedział, że walka z piątą kolumną musi zaczynać się od dołu, i opowiedział, jak po wyzwoleniu przez Siły Zbrojne Ukrainy Bałaklii od najeźdźców udało się zjednoczyć, samoorganizować i zrobić dwie ważne Nasz tygodnik informował o zorganizowanym przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” okrągłym stole na temat: „Piąta kolumna na Ukrainie i walka z nią”. Proponujemy rozszerzony raport z wydarzenia oraz opinie uczestników.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zwiastun Niepodległości Ukrainy

troski o język, pamięć historyczną, duchowość. Stepan Dawymuka, aktywny uczestnik tworzenia pierwszych ogniw Proświty w zakładach Lwowa, zauważył, że aktyw

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Antonia CWID: „Szewczenko, który zawsze jest ze mną…”

Antonia Cwid — ukraińska poetka, prozaiczka i działaczka społeczna. Autorka dwóch tuzinów różnojęzycznych książek, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Towarzystwa „Proświta”, Międzynarodowego Ruchu „Poetas del Mundo”, a także towarzystwa „KulturLeben” oraz Centralnego Związku Ukraińców w Niemczech z siedzibą w Berlinie. Laureatka międzynarodowych nagród literackich, wśród których znajduje się niemiecko-francuska nagroda im. Antoine’a de Saint-Exupéry’ego. W styczniu 2023 roku za działalność twórczą w Niemczech pisarka została wyróżniona „Złotym dyplomem”. Pracując twórczo w Berlinie, przygotowała do druku książkę studiów pisarskich „Tajemnice Tarasa Szewczenki. Niewiarygodne historie miłosne”, która ujrzała światło dzienne we lwowskim wydawnictwie „Piramida”. Publikacja ta jest swoistą kontynuacją jej trylogii – powieści-performansu „Ulubieniec muz i gracji. Ukochane kobiety Tarasa Szewczenki”. Niedawno pisarka rozpoczęła charytatywną trasę po krajach europejskich, której celem jest wsparcie rannych ukraińskich żołnierzy przebywających na rehabilitacji za granicą. Prezentuje poezję okresu wojennego oraz książkę swoich studiów pisarskich o Tarasie Szewczence w Berlinie, Paryżu, Budapeszcie, Atenach... W przededniu spotkania z Antonią Cwid w Pradze proponujemy wywiad z pisarką. – Pani Antonino, jak wiadomo, pierwsze prezentacje Pani nowej książki, a także wierszy, odbyły się już w ukraińskiej społeczności Niemiec oraz w berlińskiej organizacji „KulturLeben”. Niedawno miała Pani również wystąpienie przed uczestnikami XIV Zjazdu Europejskiego Kongresu Ukraińców w Berlinie, a właśnie wróciła Pani z Paryża, gdzie spotkała się Pani z serdecznym przyjęciem. Proszę opowiedzieć, jak w ogóle zrodził się pomysł europejskiej trasy? – Mój pierwszy twórczy udział w pracach Światowego Kongresu Ukraińców miał miejsce jeszcze we Lwowie w 2017 roku, kiedy ukazała się moja trylogia o Tarasie Szewczence „Ulubieniec muz i gracji”. Wtedy też powieści rozleciały się po różnych kontynentach. A wystąpienie na XIV Zjeździe Europejskiego Kongresu Ukraińców w Berlinie stało się platformą startową dla charytatywnej trasy po Europie. Odbyło się już kilka wieczorów w Berlinie i Paryżu. Jak zrodził się pomysł trasy? Nie dawało mi spokoju pytanie, co mogę zrobić w tych czasach nieszczęść dla mojego narodu? Ja – poetka, prozaiczka – mogę prowadzić charytatywne prezentacje swoich książek na wsparcie naszych żołnierzy, przynajmniej tych, którzy przebywają w szpitalach za granicą. Na początek planuję po pierwszym etapie prezentacji w różnych stolicach Europy, które kończę do końca czerwca, wraz z CZUN w Berlinie, której jestem członkinią, oraz jej szefową panią L. Mlosz, rozpocząć wizyty w szpitalach, co organizacja robi regularnie, i wnieść osobisty wkład we wsparcie naszych rannych wojskowych, a także podarować im swoje książki. Napisałam wiersze i poematy o wojnie. Ale oprócz tego przygotowałam książkę studiów pisarskich „Tajemnice Tarasa Szewczenki. Niewiarygodne historie miłosne”. U jej podstaw legły wieloletnie badania, które odkrywają nieznane karty życia naszego Proroka. Dyskusje wokół współczesnych wersji życia i miłości Tarasa Szewczenki skłoniły mnie do głębszego zagłębienia się w wersje badaczy, których opinie często są ze sobą sprzeczne. Odkrywając w Szewczence coraz więcej tego, co ziemskie, ludzkie, musimy szerzej pojąć jego genialność. Tak właśnie zrodził się pomysł tej trasy po stolicach Europy – prezentacji swoich poezji i studiów pisarskich o Szewczence. Ludzie z różnych krajów zapraszają mnie. Oto i wczoraj niespodziewanie otrzymałam zaproszenie do przeprowadzenia wieczoru na Słowacji… Z radością odpowiadam na pragnienia ukraińskich społeczności i zagranicznych czytelników z różnych krajów. – Spotkanie z ukraińską diasporą Republiki Czeskiej odbędzie się w słynnej Praskiej Kryjówce. Co przyciąga Panią w Pradze? – Przede wszystkim wabi już samo słowo „Kryjówka”, bo swego czasu napisałam książkę o niesamowitej poetce i łączniczce UPA Katerynie Mandryk-Kujbidzie oraz o kryjówkach. Zresztą, już z jej wspomnień, które opisywałam w książce, dobrze wiedziałam, do jakich przerażających tortur zdolni są Rosjanie, jaki jest ich prawdziwy mentalność. Według Hryhorija Skoworody Ukraińcom właściwa jest „filozofia serca”, a Rosjanom – „filozofia rozumu”. My żyjemy sercem, a oni – wyrachowaniem. My jesteśmy pokojowym narodem, a oni – najeźdźcami. Kiedy wyjdzie wznowienie tej książki, być może w waszej „Kryjówce” odbędzie się jeszcze jedna prezentacja… – Bez wątpienia. – Oczywiście, wabi też niesamowite piękno Złotej Pragi, jej historia… Wiele kulturowych i historycznych więzi od dawna łączy Ukrainę i Czechy. W Pradze znalazł swoje ostatnie schronienie mój ulubiony ukraiński poeta, krajan Ołeksandr Ołeś. Kilka lat temu miałam zaszczyt wraz z kolegami wygłosić słowo nad jego grobem podczas przeniesienia szczątków na Ukrainę. A obecnie w Pradze mieszka dobrze znany nam obojgu ukraiński poeta, którego wiersze cenię, na dodatek jestem współautorką opracowania zbioru jego wybranych utworów. I wiecie, kto to? Anatolij Krat! – Aha! Przyjmuję Pani pochwałę jako odpowiedź na moją parodię Pani wiersza, którą zamieściłem w zbiorze „Prometeusz między piersiami”. – Ale to nie jest pełna lista… Swego czasu Szewczenko, główny bohater moich powieści i studiów pisarskich, był dobrze obeznany z utworami czeskich i słowackich słowianofilów: Václava Hanki, Jána Kollára oraz Josefa Šafaříka. O tym ostatnim autor „Kobziarza” po raz pierwszy usłyszał od Josypa Bodianskiego w Moskwie w 1844 roku. Profesor właśnie wrócił z Pragi, gdzie przez pewien czas pracował pod kierunkiem Šafaříka. Wydaje się, że właśnie od niego przywiózł i dał przejrzeć Tarasowi kronikę Samijła Wełyczki. Ten epizod opisałam w swojej powieści „I ciemne noce, i pieszczoty dziewczęce”, która wchodzi w skład trylogii „Ulubieniec muz i gracji”. Szewczenko zadedykował Šafaříkowi poemat „Heretyk”, który został wydany osobną książką w oryginale (po łacinie) z równoległym tłumaczeniem na język czeski Františka Tichego. Chociaż tematy słowiańskie w twórczości Tarasa Szewczenki pojawiały się jeszcze przed spotkaniem z Bodianskim, w szczególności w poemacie „Hajdamacy” (1841), to jego wpływ na młodego poetę był niezaprzeczalny. – Jak udało się Pani w tak trudnych warunkach zakończyć pracę nad swoimi badaniami, a do tego jeszcze je wydać? Może Pani wymienić tych, którzy moralnie i materialnie w tym ciężkim dla Ukrainy czasie wsparli Pani tytaniczną pracę, która zabrała nie jeden rok Pani życia? Musiała Pani pracować nad nią nawet za granicą, gdzie znalazła się Pani... Popiersie Tarasa Szewczenki w Paryżu podczas wojny. Czy w Ukrainie nie wyginęli jeszcze mecenasi, którymi weszli do historii Ostrogscy, Tereszczenkowie, Chanenkowie, Symyrenkowie, Alczewscy? – Bardzo niełatwo obecnie i pisać, i wydawać. Dziękuję Bogu za ludzi, którzy wspierają pisarzy dzisiaj. To ludzie, którzy rozumieją, że wspieranie duchowości narodu ukraińskiego jest także dla naszego Zwycięstwa. Oczywiście, nie chodzi tu o to, że majątek tych dobroczyńców może równać się z wkładem naszych dawnych mecenasów, których pan wymienił. Obecnie są to przede wszystkim ludzie kultury i nauki, którzy rozumieją wagę i potrzebę takiego wsparcia. Miło mi podziękować również pani za wsparcie mojego wydania, choć ja, zdaje się, nawet o to nie prosiłam… – Zawsze chętnie wspieram pani prace, znając ich wagę – i nie jest tak ważne: czy to poezja, czy proza, czy właśnie takie pisarskie badanie… – A jednak wskazuje to na wysoki poziom świadomości człowieka. Chcę nisko pokłonić się także innym mecenasom. A są to przede wszystkim dziennikarka z USA Hałyna Uhryna oraz jej mąż pan Mychajło. Wsparli już drugie moje wydanie. A także tacy ofiarni ludzie, jak pisarka Hałyna Kawka z Ohio (USA), przewodnicząca NSUN w Berlinie Ludmyła Młosz. Szczególna moja wdzięczność dla mojego ziomka akademika Wasyla Kremenia, który nie tylko mądrym słowem, ale i czynem wspiera moje wydania. Stara się wspierać mnie także Jarosława Chortiani z Budapesztu, eksprezydent Europejskiego Kongresu Ukraińców. Jestem pewna, że te nazwiska wejdą do złotej skarbnicy ukraińskiej ofiarności na rzecz wysokiej duchowości naszego narodu. Duchowa obecność Tarasa Szewczenki jest zawsze ze mną. Nawet w najtrudniejszym czasie otrzymałam zaproszenie od przewodniczącej Centralnego Związku Ukraińców w Niemczech Ludmyły Młosz na nieprzeciętne wydarzenie – zasadzenie pędu wierzby Tarasa Szewczenki, przywiezionego z Kazachstanu, przy udziale przedstawicieli ukraińskiej ambasady oraz merostwa miasta Oranienburg, niedaleko Berlina. Na uroczystej ceremonii opowiedziałam historię tej wierzby, którą poeta wyłamał, idąc etapem na Mangyszłak. Według wspomnień B. Zaleskiego, spotkał on Tarasa pod Orenburgiem zakrwawionego, a ten opowiedział, że poniosły go konie w górach Guberlińskich i mało nie zabiły. Jestem pewna, że ta laska była we krwi poety, dlatego też wyrosła na pustyni Mangyszłackiej. Wtedy poczułam potrzebę zasiąść do biurka. – Pani Antonino, zaczynała pani jako poetka i wydała niemało tomików poetyckich. Pani liryka obywatelska jest natchniona patriotycznie, filozoficznie przemyślana, jednak jeszcze u zarania niepodległości Ukrainy ukraińscy, a także polscy czy niemieccy krytycy nazwali Antoninę Cwid założycielką właśnie filozoficzno-erotycznego nurtu we współczesnej poezji. Pani wiersze, jako jedynej ze współczesnych europejskich autorek, weszły do polskiej antologii „Perły liryki europejskiej” w gronie takich światowych nazwisk, jak: Safona, Petrarka, Szekspir, Byron, Goethe, Heine... Jak do tego doszło? – Tak, moja poezja została gorąco przyjęta w Polsce. Na Międzynarodowym Festiwalu Poetyckim w Poznaniu poeta Edmund Petryk podkreślił: „Przywykliśmy do tego, że gwiazdy liryki miłosnej przychodzą do nas z Paryża, a teraz, słuchając poezji Antoniny Cwid, rozumiemy, że – z Kijowa”. Nawiasem mówiąc, do wspomnianej przez pana antologii trafiła także miniatura z mojej pierwszej książki „Prospekt Miłości”: Dusza – niczym morska żywiołowa siła! W samo serce bije przypływ. Ani słowa nie powiem tobie, Tylko pochłonę cię, jak fala, i utopię – w sobie. Kiedy redaktor książki Ołeksandr Nawrocki na następnym Międzynarodowym Sympozjum Poetyckim w Warszawie wręczył mi dwa egzemplarze tej książki w obecności moich kolegów Jurka Andruchowycza i Oksanki Zabużko, czułam się dość niezręcznie. Byliśmy wtedy młodzi i dopiero wchodziliśmy do literatury. Oni niespodziewanie zajęli się prozą, a ja jeszcze wierzyłam w swoją gwiazdę poetycką – zbyt gwałtowny miałam przypływ… Wspierali mnie starsi literaci: Mykoła Żułynski, Wołodymyr Zabasztanski, Petro Perebyjnis, Lubow Hołota, Pawło Mowczan, Borys Olijnyk, Lina Kostenko, która rekomendowała mnie do Związku Pisarzy Ukrainy… Ale zawsze trzymałam się jakoś na uboczu, bo czułam, że talent nie musi tłoczyć się w grupie, więc nie chciałam przechodzić na prozę. Być może się myliłam… Gdybym wiedziała, że los i tak wyniesie mnie na grzbiet powieściopisarki, publicystki – zaczęłabym wcześniej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wtedy też odbyła się moja pierwsza prezentacja w Związku Pisarzy Berlina Zachodniego pod moderacją poety Olafa Münzberga, który zaproponował, aby wspólnie przeprowadzić Biennale poezji ukraińskiej w stolicy Niemiec i sporządzić listę poetów. I już po pół roku odbyły się cztery wieczory; przypadło mi w udziale zaprezentować swój filozoficzno-erotyczny poemat „Krzyż obrotowy albo Filozofia dwojga” w przekładzie Anny-Haliny Horbach razem z Ihorem Rymarukiem i Jurijem Andruchowyczem. Odbyły się wieczory także poetów-dysydentów: Ihora Kałyncia, Wasyla Hołoborodki, Nadiji Kyrjan. Podczas dyskusji Jurko, który trochę znał się na niemieckim, szepnął mi: „Słyszałaś, właśnie wybrzmiało: „Poezja Antonii Cwid jest tak oryginalna, że trudno odnaleźć analogie w światowej liryce””. Była to niespodziewanie wysoka ocena moich poezji przez niemieckich literatów. Dlaczego nie erotyczne, a właśnie filozoficzno-erotyczne? Czasami dziwią się, jak to? Dla mnie nigdy nie stawało zadanie w poezji obnażyć ludzkie ciało, co przewiduje erotyka. Cel mojej twórczości polega na tym, aby odkryć sens ludzkiego bytu. Poznanie bytu poprzez intymny pierwiastek w Naturze, macierzyństwo, poprzez walkę i jedność przeciwieństw, bo On i Ona, albo Yin i Yang, – to zawsze walka i jedność. Na tym akcentował Ju. Andruchowycz w recenzji na mój poemat „Krzyż obrotowy albo Filozofia dwojga” oraz tomik poetycki „Zwiastowanie przez wiedźmi śmiech”, opublikowany w „Literaturnej Ukrainie”. Czas mojego wchodzenia w literaturę – to był czas jednoczenia poetów Ukrainy kontynentalnej i zagranicy. Po raz pierwszy na stronach ukraińskiej prasy pojawiły się wiersze Wiry Wowk, Emmy Andijewskiej, Marii Rewakowycz, Jurija Tarnawskiego i innych. Z czasem ich utwory włączyłam do uporządkowanej przeze mnie antologii „Łuk Wolty. 50 ukraińskich poetów”. Na międzynarodowym festiwalu poetyckim „Złoty Głos” brzmiało cudowne ukraińskie słowo z Brazylii, USA i wielu krajów europejskich. Wtedy też przeczytałam dla półtysięcznej publiczności filozoficzny wiersz „…i ja stopniowo w skórę ognia przejdę – w swego ducha…”, którym wkrótce otworzył się magazyn „Suczasnist”, który wtedy wychodził w Nowym Jorku. Nie wiem, z czyjej inicjatywy, ale pamiętam, że wybór wierszy ode mnie poprosiła właśnie Wira Wowk z Brazylii. Nasz obecnie światowo uznany artysta Iwan Marczuk nawet przekazał mi honorarium z USA, i my to wydarzenie świętowaliśmy w pracowni malarskiej na Andrijewskim Uzwozie. A później Iwan Dziuba jakoś przyznał mi się w towarzystwie pisarskim, że pięć egzemplarzy mojego tomiku poetyckiego „Gwiazda na dwa głosy” zawiózł do USA. Stał się on prekursorem mojej czysto filozoficznej liryki, którą scharakteryzowali w swoich recenzjach krytycy literaccy Dmytro Drozdowski, Mykoła Sławynśkyj, Petro Kononenko, Iwan Dracz i inni. Na konferencji prasowej w UNIANie dość gruntowne słowo powiedział Mykoła Żułynśkyj, szczególnie Mychajło Najenko, który zwrócił szczególną uwagę na moją rock-feerię „Korona Jewpraksiji” o wnuczce Jarosława Mądrego Jewpraksiji, która została cesarzową Świętego Cesarstwa Rzymskiego Adelajdą, wychodząc za Henryka IV. Oto, że tak powiem, krótko o początkach mojego wchodzenia w wielką literaturę… „Zaczepiła mnie pani za żywe”, to ja pani „wypaliłam” całą prawdę w oczy. (Uśmiech). – Czy ma pani credo twórcze? Skąd u pani filozoficzne motywy w poezji? Dlaczego zwraca się pani do nich w wierszach?… – Moje życiowe i twórcze credo zbiegają się. Mnie zawsze interesowało, po co człowiek przyszedł na ten świat? Fascynowałam się filozofią i szukałam odpowiedzi u Freuda, Fromma, Kanta, jego teorii o wzniosłości, u Schopenhauera, a nawet Nietzschego… Fascynowałam się jego utworem „Tako rzecze Zaratustra”, ale odbierałam go tylko jako błyskotliwy utwór poetycki, bo zupełnie nie zgadzałam się z samą ideą – w rzeczywistości Zaratustra mówił nie tak, trzeba czytać Łewa Syłenkę. A kiedy wyczytałam to „nietzscheańskie”, że do kobiety trzeba iść z biczem, to i straciłam do niego zainteresowanie. Tak było i ze Schopenhauerem, który pisał dość obrazowo, ale jego fraza, że najniższy mężczyzna jest lepszy od najwykwintniejszej kobiety, tak rozczarowała mnie, że w ogóle straciłam ciekawość do jego pisania... Prawdziwy mężczyzna poznaje się po stosunku do kobiety. Jak, dla przykładu, nasz Szewczenko – on nawet zaszczutą najmitkę ubóstwiał i opiewał w swoich dziełach artystycznych i literackich. Więc właśnie Szewczenkę uważam za prawdziwego mężczyznę. Możliwe, że właśnie stąd i zainteresowanie historiami jego miłości. Tak więc, na pytanie, po co pojawił się na świecie człowiek, ja znalazłam pewną odpowiedź w epikurejskim eudajmonizmie: człowiek narodzony jest dla szczęścia. Według hedonizmu cyrenaików – dla przyjemności. A filozofowie-egzystencjaliści – Kierkegaard, Camus, Sartre – widzieli sens życia człowieka w egzystencji, czyli w wyrażeniu własnej istoty. W końcu to wszystko pozwoliło mi wyprowadzić dla siebie własną formułę: sens istnienia człowieka polega na tym, aby wyrazić własną istotę, wtedy otrzymasz od życia i szczęście według Epikura, i przyjemność według cyrenaików. Oto i jest moje życiowe i twórcze credo. Poszukiwanie siebie i ekstrapolacja znalezionego w sobie na świat. Mikro- i makrokosmos człowieka i wzajemne wpływy. I tej formuły przestrzegam nie tylko w swoich filozoficznych czy światopoglądowych wierszach, ale i w powieści „Ulubieniec muz i gracji”, co, ku mojemu zdziwieniu, zauważył i odnotował w swojej rozbudowanej recenzji na trzyksiąg akademik Petro Kononenko. Taras Szewczenko, tak jak Iwan Franko czy Łesia Ukrainka w swojej twórczości stali się naśladowcami kordocentryzmu, czyli „filozofii serca” Hryhorija Skoworody, którego uważam za prekursora odrodzenia filozofii egzystencjalizmu – jeśli nie brać pod uwagę antycznych mędrców. On, jak dla mnie, pierwszy zaczął mówić o wzniesieniu wewnętrznego świata człowieka. – A co stało się dla pani impulsem do napisania aż trzech powieści o Tarasie Szewczence pod tytułem „Ulubieniec muz i gracji. Kochane kobiety Tarasa Szewczenki”? O naszym ukraińskim Proroku i geniuszu już tyle pisano i przepisywano, że wydawałoby się, iż nie ma już co dodać... – Jak przeszłam z poezji w prozę? To był raczej przewidywalny dla mnie proces. Pod koniec lat, wspomnienia współczesnych, korespondencja… Wydawało mi się, że ja nijak nie zdołam napisać o życiu Szewczenki na zesłaniu, że to beznadziejna szarość... Aż okazało się, że to nie tak! Szewczenkę nigdy nie przestawały kochać kobiety, gdziekolwiek by nie był. Ja odkryłam dla siebie czarującą Tatarkę Zabarżadę, Kazaszkę Katię i wiele ciekawych historii z jego życia. Tak narodziła się trzecia książka, czyli druga. I już w 2017 roku świat ujrzała trylogia ogółem na 1200 stron z kolorowymi i czarno-białymi reprodukcjami rysunków Tarasa Szewczenki. Wiele było wzruszeń, bo po raz pierwszy Wielki W latach 90. napisałam rock-fierię „Korona Ewpraksii” i opublikowałam ją w książce „Hriszowna tajina”. Wtedy też odbył się mój monodram według filozoficzno-erotycznego poematu „Obertalnyj chrest abo Fiłosofija dwoch…”, a także nakręcono film telewizyjny „Antonija Cwid i jiji ‘Obertalnyj chrest…’”. Na konferencji prasowej profesor M. Najenko wysoko ocenił to dzieło dramatyczne, wynosząc je do poziomu utworów Łesi Ukrainki. To mnie zainspirowało i postanowiłam napisać jeszcze coś w tym duchu. Redaktor moich utworów Anatolij Dupliak podsunął mi pomysł, by spróbować napisać coś o miłości Tarasa Szewczenki. Wysadzenie wierzby Tarasowej w Oranienburgu (Niemcy). Kobziarz wystąpił jako żywy człowiek, ze wszystkimi swoimi ludzkimi cechami, wszak nic, co ludzkie, nie było mu obce. I, dzięki Bogu, otrzymałam bardzo pochlebne recenzje w prasie. Posypały się pozytywne recenzje i wystąpienia na konferencji prasowej w Ukrinformie oraz na prezentacjach w Muzeum Literatury akademików Mykoły Żułynskiego, Petra Kononenki, a także Serhija Halczenki, który napisał przedmowę do trylogii, a także znanych pisarzy Lubowi Hołoty, Wasyla Newołowa, Petra Perebyjnosa, autorytatywnego literaturoznawcy Dmytra Drozdowskiego… W końcu trylogia została nominowana do Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Ale, jak mi później powiedział jeden z członków komitetu, początkowo twoja trylogia miała poparcie większości, ale potem „przeważyła” poezja Emmy Andijewskiej… Mówiąc: „Emma ma już ponad 90 lat, a ty masz jeszcze czas”. Do nikogo nie mam żadnych pretensji – wszystko jest od Boga. Mam jeszcze czas… ale, szczerze mówiąc, już nie wiem, czy mam pragnienie. – Pańską trylogię „Wozlubłenyk muz i hracij” krytyka nazwała „znaczącym wydarzeniem we współczesnej literaturze ukraińskiej”, które warto zekranizować, i doczekała się ona rekordowych trzech wydań. Wydawałoby się, temat wyczerpany, odniósł niesłychany sukces, a więc można by się uspokoić… A tu nagle wychowanka, bo ja już od dziecka znałam jego wiersze z dziadkowego „Kobzarza”, z którego, nawiasem mówiąc, nauczyłam się czytać jeszcze przed szkołą. Chciałam odtworzyć trzy etapy miłości poety: przed, w trakcie i po zesłaniu. Zaczęłam nawet pisać rzecz rymowaną. Ale materiału zebrało się tak dużo, że nie mogłam sobie z nim poradzić, wykraczał poza ramy gatunku jak ciasto z dzieży… Z rok się męczyłam: to skracam, to uzupełniam, to znów skracam. Z wierszowanego wariantu przeszłam już na prozę. To były prawdziwe męki twórczości… Właśnie tym można wyjaśnić rymowane wtrącenia w tekstach powieści, co uczyniło je, jak zaznaczają krytycy, oryginalnymi. W końcu, kiedy z redaktorem trochę je „uczesaliśmy”, postanowiłam pokazać je czołowemu szewczenkoznawcy, zastępcy dyrektora Instytutu Literatury Akademii Nauk Ukrainy Serhijowi Halczence. Oddzwonił tego samego wieczora i mówi: „Tak się uśmiałem! Cudowna Pani powieść”. Aha, myślę, powieść! I rzeczywiście, to przecież powieść! A powieść musi być szersza – ma więcej możliwości! Z radością zabrałam się za przywracanie tych fragmentów, które tak boleśnie musiałam wyrzucać. I kiedy oprzytomniałam, zauważyłam, że mam dwie powieści: pierwszą i trzecią, a środka nie ma! Bez tego życie Szewczenki jest niepełne! Więc, zakasawszy rękawy, zanurzyłam się znowu w materiały archiwalne. Ukazują się Pańskie poszukiwania pisarskie „Tajemyci Tarasa Szewczenka. Nejowirni istoriji kochannia”, które otwierają światu święte świętych – mało znane strony życia intymnego ukraińskiego Kobziarza. Czy to hołd dla mody, epatowanie, czy próba odejścia przez drażliwą tematykę od ikonograficznego wizerunku Szewczenki? – Otóż nie zgadliście. Ani moda, ani epatowanie (tym przechorowałam jeszcze w młodości, kiedy pisałam ów „Obertalnyj chrest abo Fiłosofija dwoch”) i żadna nie próba… Choć rzeczywiście chce się wyjąć Szewczenkę z łoża Prokrusta, w które gwałtownie wcisnęli go Moskale, przez wieki władając na naszej ziemi. Pragnienie rozbicia owego cynkowego pomnika, „ozdobionego” gołębiami, i wypuszczenia z niego żywej duszy Szewczenki-człowieka. Ale szkatułka po prostu się otwierała: tą książką stworzyłam pewien fundament pod nową budowlę, która wyrosła na bazie mojej trylogii „Wozlubłenyk muz i hracij. Kochani żinky Tarasa Szewczenka” – to cała seria powieści-kinoperformansów, która jeszcze ma ujrzeć światło dzienne. Pańska prawda, miałam zamiar na tej trylogii poprzestać, już byłyby wydane moje wspomnienia, które utknęły, a także niedokończona powieść satyryczno-humorystyczna. Ale posypały się listy, pytania, życzenia… A jeszcze trzeba było świętej pamięci Dmytra Pawłyczkę pociągnąć za język – na jednym ze stołecznych jarmarków książki (w pomieszczeniu Stadionu Olimpijskiego) zapytał: „Obiecuję Pani przeczytać wszystkie trzy tomy, ale proszę powiedzieć, czy napisała Pani o tej dziewczynie, z którą Szewczenko spacerował po wzgórzach ławrskich?”. Tak wyciągnął rękę nad głową i przedstawił fale, a jego uniesione oczy jakoś szczególnie rozbłysły. Nie od razu zrozumiałam, zmieszałam się i nie wiedziałam, co odpowiedzieć, ale po paru minutach do mnie dotarło. Odwróciłam się: „A, to pan o tej dziewczynie, z którą spotkał go na wzgórzach Ołeksandr Czużbynśkyj?”. – „Właśnie tak!”. Do poety podeszli czytelnicy i ja ustąpiłam, ale ta krótka rozmowa nie dawała mi spokoju: a rzeczywiście, kim ona jest? Już tyle dziesięcioleci szewczenkoznawcy biją się nad tym pytaniem, a wóz stoi w miejscu. Już nawet na córkę popa Fedosiję Koszyc grzeszą, do której Taras swat się w Kyryliwce. Czyż pozwoliłaby jej matka popowa do północy, jak wspomina Czużbynśkyj, spacerować z narzeczonym, a jeszcze z tym, który niedawno dostał od niej kosza?! To właśnie zmusiło mnie znowu do pracy w archiwach. Kiedy zaś znalazłam dla siebie odpowiedź w listach Szewczenki do Bodianskiego i księżniczki Warwary Riepninej, doszłam do wniosku, że to była narzeczona Tarasa z Siedniowa. On przecież Bodianskiemu tak napisał, że miał już w Kijowie się żenić, ale Bóg nie dopuścił jego woli i zagnał na katorgę. Zatem była narzeczona, o której nikt dotąd nie ma pojęcia! I tu nagle, jak Boże opatrzność, zadzwonił do mnie człowiek z Siedniowa, Mychajło Bajdakow, i powierzył swoje tajne rodzinne relikwie, które dają podstawy przypuszczać, że Taras Szewczenko ma bezpośrednią linię swojego rodu. Wysunęłam wersję, że z jego praprababcią, czarującą wychowanką braci Łyzohubów Mariją Stadnyczenko, Tarasa na zawsze rozdzieliło aresztowanie i zesłanie. Kontynuacja na str. 12

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

akademik, w pracach, które nie były wykonane na zamówienie czy „pod salon”, szedł dziwną drogą ku modernizmowi! I jednym z indykatorów tego „skoku świadomości” był temat kobiecej cielesności, którego nie ominął żaden wielki malarz drugiej połowy XIX wieku. Taras Szewczenko pozostał wierny sobie nawet wtedy, gdy powrócił do Sankt Petersburga, został akademikiem (oficjalny status) i stworzył w zaledwie trzy lata własny świat graficzny. Większy objętościowo niż jego ówczesna spuścizna poetycka. Kobiety stawały się istotą jego życia i muzami jego genialnych poematów. To, moim zdaniem, uczyniło z Szewczenki geniusza i w poezji, i w malarstwie, i w życiu. Wielu z naszych nieprzyjaciół ma pragnienie zniwelować wielkość i talent ukraińskiego Proroka. Muszę podkreślić, o czym wspomina we wstępie tenże W. Żadko, że ja w swojej książce, odkrywając namiętną miłość poety do kobiet, w rzeczywistości stanęłam w obronie wizerunku Szewczenki, któremu przypisano biseksualizm i inne niestworzone grzechy, jeśli, powiedzmy, czytać prymitywnego O. Buzynę. Znane są pewne wersje na ten temat także u amerykańskiego profesora G. Grabowicza w jego książce „Szewczenko, którego nie znamy” czy Stanisława Rosowieckiego „Współczesna biografia Szewczenki”. Ten ostatni w ogóle podejrzewał, że w znanej historii z chorążym Isajewem, który „właził przez okienko” do żony generała Gerna, Taras Szewczenko poczuł zazdrość właśnie o niego, żywiąc do niego platoniczne uczucia (?!), rzekomo nie znalazła się tam ładna Ukrainka. Ale na tym nie będę się zatrzymywać. Znowu i znowu podkreślam, że moje podejścia koncepcyjne są zgodne z poglądami znanego literaturoznawcy Jewhena Swerstiuka: „Nie idealizujmy i nie ubóstwiajmy Szewczenki. Ale pamiętajmy, że on – to dusza naszego narodu. Szewczenko swoją proroczą namiętnością wewnętrznie wyzwalał ludzi i uczył ich być ludźmi...”. Nie idealizujmy i nie ubóstwiajmy! Tego samego zdania jest znany dysydent Łeonid Pluszcz, który zauważył: „Kulturze trzeba robić swoje, odkrywać Szewczenkę, jego głębie i szczyty, oczyszczać z mułu i brązu bałwochwalstwa, rozmawiać z nim współczesnym językiem. (...) Jak to nie paradoksalnie, ale właśnie to bałwochwalcze kłanianie się, to obcinanie Szewczenkowych „liści” i „gałęzi” doprowadziło do tego, że my go nie znamy do dziś...”. Bez wątpienia, właśnie „białe plamy” w biografii Kobziarza stały się piętą achillesową dla strzał ignorantów, czym próbują skorzystać nieprzyjaciele w walce o duszę ukraińskiego narodu. Istnieje przecież niepisane prawo: aby zniszczyć naród, warto zniszczyć jego proroka i język. Jak zaznaczył akademik Wasyl Kremen we wstępie do mojego wydania: „W warunkach współczesnego kryzysu aksjokulturowego aktualizuje się problem przemyślenia spuścizny znaczących postaci ukraińskiej kultury, co wiąże się z poszukiwaniami narodotwórczych duchowych orientacji...”. Wizerunek prawdziwego Szewczenki dawno dojrzał w społeczeństwie. Rozmowę prowadził Anatolij KRAT, ukraiński poeta, m. Praga

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Antonia CWID: „Szewczenko, który zawsze jest ze mną…”», s. 10

Antonia CWID: „Szewczenko, który zawsze jest ze mną…”

Zakończenie. Początek na str. 10. – Praca nad książką dowiodła, że nawet ponad półtora wieku po odejściu w wieczność Kobziarza ukraińską opinię publiczną coraz bardziej nurtuje wiele pytań o jego życie osobiste… I na szczególną uwagę zasługują współczesne badania szewczenkoznawców, którzy nie ustają w poszukiwaniach nowych informacji o Proroku. Nic dziwnego, że zainteresowały one panią… – Tak, kiedy pracowałam nad tymi „wykopaliszkami”, odkryłam niejedną nieznaną mi wersję losów Szewczenki, które czasem przeczą oficjalnym. To zmusiło mnie do zweryfikowania ich prawdziwości na podstawie dostępnych mi dokumentów. Zrozumiałam, że mam też sporo niedopowiedzeń w trylogii. Zresztą w ogóle zrozumiałam, że rozpoczynanie powieści o życiu Szewczenki trzeba nie od momentu spotkania go z Soszenką, jak to było w moim trzykniżju (pierwsze lata życia zostały podane w formie wspomnień), a od dnia jego narodzin. Tak moja trylogia się pomnożyła. Ale co skłoniło panią do napisania i wydania książki swoich pisarskich dociekań? Zrozumiałam, że niektóre wykorzystane w powieściach nowe wersje biografów poety czytelnik może w utworze artystycznym wziąć za autorskie domysły. Dlatego wynikła potrzeba stworzenia fundamentu dla następnej serii powieści – zbierając wszystkie odnalezione wersje do kupy, wydać książkę dociekań o miłości Tarasa Szewczenki. Bo przecież nie przeze mnie powiedziano, że każda wersja ma prawo do życia. Choć biorę pod uwagę błędność niektórych z nich i z pewnością nie wykorzystuję ich w pracy nad utworami artystycznymi. Tak, opierając się na dokumentach archiwalnych, wspomnieniach współczesnych, korespondencji poety oraz jego utworach, w swoich dociekaniach „Tajemnice Tarasa Szewczenki. Niewiarygodne historie miłosne” zebrałam i przeanalizowałam pod kątem zgodności z realiami najbardziej rezonansowe wersje badaczy losów poety, starając się znaleźć odpowiedzi na cały szereg pytań. W szczególności, czy rzeczywiście ukochana poety Jadwiga Gusikowska wydała go polskim powstańcom? Przez jaką straszną tajemnicę hrabina Anastazja Tołstaja zniszczyła dziennik swojego męża? Z jakiego powodu Annie Zakrewskiej powiedziano o rzekomej śmierci jej córeczki przy narodzinach? Mowa jest także o relacjach poety z Kazaszką Katią, którą aksakale nazywają jego ulubienicą, a także z wnuczką generała Rennie, Anną, która według niektórych badań jest ostatnią narzeczoną Szewczenki. W nowej książce staram się przeanalizować także takie kwestie życia osobistego poety, jak prawdopodobieństwo arystokratycznego pochodzenia poety, a także to, czy Szewczenko bywał w Warszawie, czy odwiedzał miejsca bitwy pod Konotopem i czy znał się osobiście z Mikołajem Gogolem. – Czyli pani książka to swoiste podsumowanie, symbioza nowych poszukiwań współczesnego szewczenkoznawstwa w dziedzinie pogłębiania wiedzy o życiu osobistym ukraińskiego geniusza. A jak od razu trafiła ona na łamy czasopisma „Kijów”? – Zwróciła się do mnie znana pisarka Teodozja Zarowna z pytaniem, czy nie mam czegoś ciekawego do czasopisma „Kijów”, które redaguje. A ja właśnie postawiłam kropkę w rękopisie tej książki. Najpierw wysyłałam jej fragmenty na pocztę, jeszcze dopracowywałam, a potem już wysłałam cały rękopis. – Wykonała pani doprawdy kolosalną pracę, opierając się na dokumentach archiwalnych, a potem długo się pani wahała, czy warto w ogóle upubliczniać rezonansowe wersje nieznanych romantycznych relacji poety z ukochanymi muzami i narzeczonymi. Profesor Wiktor Żadźko w swoim przedmowie do książki zaznaczył, że ta książka „stanowi nieprzeciętne zjawisko o niemałej wadze nie tylko w ukraińskim literaturoznawstwie, ale w historii literatury ukraińskiej”. Jakie były jeszcze reakcje krytyków, być może historyków, szewczenkoznawców i po prostu przeciętnych czytelników na pani wersje badawcze? – Jestem szczerze wdzięczna profesorowi Wiktorowi Żadźce za tak bezwzględne i szczere wsparcie mojego wydania. Zapoznał się z rękopisem i pisemnie, że tak powiem, w formie wewnętrznej recenzji, udzielił kilku ważnych rad, które uwzględniłam, tworząc ostateczny wariant książki. Choć może nie wszystko w niej jest gładkie, ale nie myli się tylko ten, kto nic nie robi. Zresztą w wielu swoich artykułach z książki polegałam na badaniach tego bezstronnego szewczenkoznawcy. Jestem wdzięczna także akademikowi Wasylowi Kremeniowi, który czytał i pochwalił tę książkę tak samo, jak i moje poprzednie powieści. Książka dopiero co wyszła z druku, ale na publikacje w czasopiśmie, które naświetlałam na Facebooku, było bardzo wiele pochlebnych opinii, w tym od literatów. Od razu wyszło też kilka pochlebnych recenzji, a pańska, panie Krat, była pierwszą, którą opublikował Pan w „Bukwoidzie”. Miło mi było czytać pańskie uzasadnione wnioski, a sądząc po opiniach na pańską publikację, czytelnikom również. Wyszła recenzja także naukowczyni Ludmyły Kotkowej w tygodniku „Słowo Proświty”, w której podkreśla ona sensacyjność tej książki. A także ciekawy wpis pisarza Wołodymyra Haptara – swoisty przegląd całej mojej twórczości, zaczynając od zbiorów poetyckich, a kończąc na trylogii „Ulubieniec muz i gracji” oraz tej książce pisarskich dociekań. Została ona opublikowana w „Ukraińskiej Gazecie Literackiej” z przedrukiem w jednym z czasopism. Niezwykle dużo było pozytywnych opinii na Facebooku. To był taki żywy, pulsujący organizm. Z czasem jednak opublikuję je w książce swoich prac publicystycznych. Choć przypuszczam, że mogą być różne opinie i sądy – to naturalny proces. Tak było i z moim trzykniżjem. Ale prawda zawsze zwycięża. – Jak, pani zdaniem, współistnieją ze sobą dwie sprzeczne osoby – Szewczenko jako z jednej strony utalentowany artysta, apostoł prawdy, obrońca skrzywdzonych, a z drugiej – jako cudzołożnik, który miał intymne relacje nawet z zamężnymi kobietami, co uważa się w chrześcijaństwie za grzech… – Niestety czy na szczęście, nie zostałam Kolumbem w tej tematyce właśnie w planie badań biograficznych (nie biorę pod uwagę swojej artystycznej trylogii „Ulubieniec muz i gracji”). O tym można poczytać i u innych współczesnych badaczy losów Szewczenki, powiedzmy, w książce doktora nauk świętej pamięci Stanisława Rosowieckiego „Współczesna biografia Szewczenki”, która wyszła w 2020 roku, czyli po mojej trylogii. W niej, według słów recenzentki Roksany Charchuk, biograf „porusza nie tylko problem rzekomej arystokratycznej genealogii Szewczenki z przodkami-opryszkami włącznie, jego możliwych nieślubnych dzieci i kultu romantycznej miłości, który obejmuje niewiarygodną liczbę kochanek i tajnych żon…” Niedawno wyszła książka na ten temat naukowca i szewczenkoznawcy Wołodymyra Poliszczuka, który mieszka w Czerkasach – Tarasowym kraju. Lecz odpowiedź moja jest krótka: w każdym człowieku to, co ziemskie, jest i boskie. Taras Hryhorowycz był żywym człowiekiem, jak wszyscy ludzie. Nie idealizuj nikogo i niczego na świecie – wzywali jeszcze starożytni filozofowie. To stwierdzenie nasuwa myśl, czy nie zniewoliliśmy pośmiertnie naszego Kobziarza, idealizując obraz geniusza, świadomie czy podświadomie robiąc poecie „niedźwiedzią przysługę”? Czy nie stworzyliśmy Idola, którego adekwatnie nie postrzega dzisiejsza młodzież i, być może, nie postrzegłby sam poeta, sądząc po jego uczciwej i ludzkiej naturze oraz umiłowaniu wolności. Nienawidził wszelkich idoli i sam pisał do Warfołomieja: „Ja tylko nie jestem faryzeuszem i nie jestem bałwochwalcą”. Więc tworzyć

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Tajemnica energii słowa prawdy

Bohdan Diaczyszyn, Lwów. Prawdę można zanegować przed światem, ale nie przed samym sobą. Iwan Puluj, „Listy”. Bez tajemnicy świat znika, motyl skrzydłami nie trzepocze, nie pokryje bezkresnych horyzontów błękitno-srebrny majestat nocy… Lubomyr Senyk, „Tajemnica”. Iwan Puluj twierdził, że prawo zachowania i przekształcenia energii rozciąga się również na sferę duchową, której ludzkość nie jest w stanie pojąć, ponieważ energia słowa również wykracza poza nasze rozumienie: „I rzekł Bóg: Niechaj się stanie…! I stało się…” (Księga Rodzaju 1:3). Nie ma nic nowego i nieoczekiwanego pod słońcem, ale tylko edukacja daje zrozumienie, co z czego powstaje i dokąd znika. Zatem tylko energia słowa ojczystego języka jest zdolna wskrzesić duchowe siły narodu. A Oksana Zabużko, czytając na nowo Tarasa Szewczenkę, napisała, że „Słowo jest zasadniczo rozumne i ideowe…”. Prawda jest silniejsza niż możliwość dowodu, to znaczy nie wszystko, co jest prawdziwe, można udowodnić – jesteśmy i zostaliśmy stworzeni przez Boga. Co jeszcze?.. „Gödel (Kurt Gödel [1906–1978] – austriacki logik i matematyk. – B. D.) pokazał, że prawda jest silniejsza niż możliwość dowodu, to znaczy nie wszystko, co jest prawdziwe, można udowodnić” (Maria Fürst, Jürgen Trinks, „Filozofia”). Tutaj warto odwołać się do twierdzeń Kurta Gödla (znanych od 1931 roku), o których z wyrozumieniem wspomina Wadym Skuratiwski w posłowiu do „Myśli” Pascala: „Ponieważ autor „Myśli… mimo wszystko” jest matematykiem, przypomnijmy… twierdzenie Gödla, które proponuje rozwiązanie zadania wyjścia poza jej (systemu, w którym żyjemy) granice”. W twierdzeniu mowa o tym, że nie jesteśmy w stanie poznać świata, nie wychodząc poza granice Wszechświata, bo za jego końcem jest początek. Za końcem – początek… Nie pragnę badać tych czy innych zjawisk przyrody, fundamentalnych rzeczy bytu, a jedynie zachęcam do rozmyślań, czytania: „Proces powstawania jakiejkolwiek rzeczy z niczego i powrotu jej w nic Arystoteles określał jako proces stawania się… Zatem stawanie się lub powstawanie czegoś interpretował jako przejście od Nicości do bytu możliwego, a następnie – do bytu rzeczywistego” (Jurij Olijnyk, „Żywi i martwi”). Myślne słowo daje owoc, w którym jest nasienie. Nasiona padają na grunt duszy, gdzie zgniją lub wykiełkują, owocując dobrem, miłością, szlachetnością osobowości. Dusza żywego człowieka jest zdolna poznawać siebie i świat: „Poznanie odbywa się nie dzięki zmysłom, a dzięki „duszy”, tylko ona widzi ideę. Twierdząc to, Platon jednoznacznie przyznaje pierwszeństwo temu, co inteligibilne, światu duchowemu w przeciwieństwie do doświadczenia, materialnie danego” (Maria Fürst, Jürgen Trinks, „Filozofia”). Alois Prinz twierdzi, że ludzie zmęczyli się zmyślonymi historiami. Cytuję myśl Jewhena Barana („Z „Księgi żywych””), którą musimy przemyśleć w teraźniejszości, aby nie stracić młodzieży, Ukrainy: „O doświadczeniu czytania… Teraz nie interesują mnie historie ludzi. Mnie prowadzi historia duszy… I coraz mniej potrzebujemy książek-historii… Problem, jak zawsze, tkwi w wewnętrznej gotowości do drogi”. Słowo daje owoc, bo „w nim jest nasienie” (Księga Rodzaju 1:11). Słowa-nasiona owocują, zasiewają ludzką istotę wiarą, nadzieją, miłością, kochaniem, dobrem, zapałem do pracy. Takimi są słowa rzetelne, wysokiej jakości artystycznej, pouczające, które powiększają duchowość czytelnika i utrzymują świat w równowadze, o której musimy pamiętać, aby nie zagubić się w zgiełku słownego mieszania i przelewania z pustego w próżne… Słowo – myślne słowo, jego tajemnica o boskim i ziemskim cudownie, hipnotycznie ożywa w każdym wersie poezji, prozy, skłaniając czytelnika do głębokiego przemyślenia, ono przecież ma „zdolność przenoszenia do świadomości jasnych obrazów-wspomnień i uczuć…” (Andrij Sodomora, „O czym pisać…”)… Zagadka dziwna, zapewne niezgłębiona w potoku lat, w codziennym trudzie, w dziwnej obsesji natchnienia, w tajemnicy i rytmu, i słów szeregów, w całości z poszczególnych lat cierpienia, w popiele, z którego ptak wstaje nieśmiertelnym, zapomniawszy wiek smutny, i w przestrzeń nieba skrzydła rozwinie, żeby mogli z radością się zjednoczyć w niebiosach, w zagadkę tysięcy lat, zejść na ziemię i zacząć nowy, tajemny, dziwny cykl… Lubomyr Senyk, „Tajemnica”. Dlaczego właściwie kochamy słowo ojczystego języka? Ono przecież jest darowane nam przez Wszechmocnego, więc nie wypada smucić naszego Niebieskiego Ojca nieposzanowaniem Jego daru. Słowo ojczystego języka przekazuje się nam z krwią matki, energią ojczystej ziemi: Ziemio, moja płodna matko, Siło, co w twojej żyjesz głębi, Kroplę, by w boju silniej stać, Daj i mnie! Iwan Franko, „Ziemio, moja płodna matko…”. Mowa – to przede wszystkim działalność, wszak słowo przekazuje myśl, bo jeszcze „Arystoteles uważał, że myśl i mowa odpowiadają sobie nawzajem, to znaczy, że ze struktury mowy można wyciągnąć wniosek dotyczący struktury rzeczywistości” (Maria Fürst, Jürgen Trinks, „Filozofia”). Słowo ojczystego języka, tajemnica jego energii: „O. Potebnia w pracy „Myśl i mowa” twierdził, że mowa nie jest środkiem wyrażania gotowej myśli. Mowa – to przede wszystkim działalność, wszak słowo może modyfikować myśl: „Kiedy tworzy się słowo, wtedy w mówiącym zachodzi pewna zmiana tego stanu myśli, która istniała przed świadomością”… Dlatego mówiący nie przekazuje swojej myśli innemu, a jedynie daje impulsy do przebudzenia własnych myśli rozmówcy: „Wewnętrzna forma słowa, które wypowiada ten, kto mówi, nadaje kierunek myśli tego, kto słucha, ale jedynie pobudza tego ostatniego, daje tylko sposób rozwoju w nim znaczeń, nie określając granic jego rozumienia słowa”” (Mykoła Ilnycki, Mariana Hirniak, „Współbrzmienia i dysonanse, albo dialog O. Potebni i F. De Saussure’a”. W książce Mykoły Ilnyckiego, „Znaki epoki i granice talentu”). Jakiej rzeczywistości pragniemy? Rzecz w tym, że my, jeśli mówić prawdę, wciąż nie doceniamy siły słowa ojczystego języka, jego tajemnicy, a z pisma można zaczerpnąć niewiarygodnie wiele. Chociaż jeszcze „Z Homera, mówiono w dawnych czasach, każdy może wziąć tyle, ile jest w stanie wziąć” (Andrij Sodomora, „O czym pisać…”): Jeden wers Jeden wers – jak dzień przeżyty, jak chwila, niepoznana i nieznana, a może wiecznością on się stanie, jak złota samorodny sztabka? W nim wszystko: teraz i jutro, i wczoraj chwile niezapomniane, wahania, wybór na rozstaju, i w dumnym sercu wieczne ognisko. Lubomyr Senyk, „Tajemnica”. „Nie można odgadnąć, jak funkcjonuje słowo. O tym można dowiedzieć się, tylko zobaczywszy jego zastosowanie” (L. Wittgenstein, „Dociekania filozoficzne”). „Słowo – zasadniczo rozumne i ideowe, podczas gdy obraz i obraz są zasadniczo kontemplacyjne, wizualne” (Oksana Zabużko, „Szewczenkowski mit Ukrainy. Próba filozoficznej analizy”)… Jeśli słowo – rozumne i ideowe, to czy jesteśmy w stanie zrozumieć następujący tekst: „I rzekł Bóg: „Niechaj się stanie…! I stało się…”” (Księga Rodzaju 1:3, 1:6, 1:9, 1:11, 1:14, 1:20, 1:24, 1:26, 1:29). Najnowsze osiągnięcia nauki świadczą, że Wszechświat powstał z znikomej pustej komórki piętnaście miliardów lat temu: „Wiarą rozumiemy, że wieki Słowem Bożym zbudowane, tak że z niewidzialnego stało się widzialne” (List św. Pawła do Hebrajczyków 11:3). Przypomnijmy rozważania Lukrecjusza: „Ex nihilo nihil fit” (Z niczego nic nie powstaje) i to, że niektórzy współcześni filozofowie rozwijają i rozpowszechniają hipotezy o śmierci Boga, ale przecież „Bóg nie pojawia się w tłumie” (Søren Kierkegaard). W książce Michio Kaku „Fizyka przyszłości” jest rozdział „Nanotechnologia” (Wszystko z niczego?); według Louisa Pasteura – „Znaczenie nieskończenie małego jest nieskończenie wielkie”. Naukowcy doszli do wniosku, że idealna próżnia posiada kolosalną energię… W słowie tajemnym świat zmartwychwstaje *** Szeptem drżą liście na wietrze, głęboka mowa ta tajemnicza; zew bez słów – tajemnica w powietrzu – z nieba, jak wiatr, brzmi i woła w świat nieznany, doprawdy nieznany, daleki, jak wiosenne echo gromu; w szeptach cichych twojej miłości słów tajemniczych, dawnych jak runy, wieczność splotła się świtem i zmierzchem; w słowie tajemnym świat zmartwychwstał, śmierć pokonawszy, podobnie jak Mesjasz, w słowie wielobarwnym, wielodźwięcznym skrzyżował się ze wszystkimi czasami tajemnego marzenia… Lubomyr Senyk, „Tajemnica” Doszedłem do wniosku, że rozmyślania, rozważania – to wielkie dzieło, i szczęśliwy ten człowiek, który potrafi wyczuć swoją płodną myśl. Nawiasem mówiąc, jeszcze jedna ciekawa myśl Wadyma Skuratiwskiego o „Myślach” Pascala, która skłania mózg do pracy: „„Myśli” – to list o niewiarygodnym znaczeniu w skrzynce pocztowej właśnie takiej naszej teraźniejszości”, bo „Cała godność człowieka leży w jego myśli” (Blaise Pascal, „Myśli”)… Naukowcy twierdzą, że „W fundamentach naukowego poznania zakorzenione jest nastawienie na absolutną otwartość prawd, które, co prawda, nie od razu i nie wszystkim „dają się” człowiekowi. Ale to – tylko kwestia czasu” (W. P. Melnyk, „Filozofia. Nauka. Technika”). Wątpliwe myśli. Wiedza nasza jest względna i taką pozostanie. Stwórca ukrył przed nami przyszłość i wiele z teraźniejszości… Tajemnica boskiej energii słowa prawdy. Solidna, mądra książka zaprasza nas do współpracy z autorem, zachęca duszę (ducha) do trudu, a mózg do pracy, do krytycznego myślenia. Przecież i Bóg, dbając o rozwój osobowości, w każdej chwili zaprasza nas do rozmowy, do rozmyślań nad Jego Słowem: „Wołaj do Mnie, a odpowiem ci i oznajmię ci rzeczy wielkie i niezgłębione, których nie znasz!” (Księga Jeremiasza 33:3). Iwan Puluj był przekonany, że prawo zachowania i przemiany energii rozciąga się również na sferę duchową, wszak prawdy zniszczyć nie można: „Prawo, że siła nie ginie, ma znaczenie ogólne, bo rządzi nie tylko światem fizycznym, ale i intelektualnym” (Iryna Farion, „Portret językowy Iwana Puluja”). I jeszcze jedno określenie: „Prawo nieginącej siły w świecie ludzkich relacji, kultury – to prawda. Prawda nie znika. Gdzie prawda – tam musi być zwycięstwo”. Rozmyślajmy…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Les ZADNI PROWSKYJ: „Nasze zwycięstwo – to zwycięstwo ukraińskiej duszy na Ukrainie!”

Na Scenie Kameralnej imienia Serhija Danczenki Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki odbyła się niedawno premiera spektaklu „Zagoniony koń” według sztuki Françoise Sagan. Reżyserem-inscenizatorem jest artysta ludowy Ukrainy Dmytro Cyrypiuk. Spektakl poświęcono jubileuszowi artysty ludowego Ukrainy Lesia Zadniprowskiego. Dzisiaj Les Mychajłowycz jest gościem „Słowa Proświty”. – Czy to był Pana pomysł, aby wystawić „Zagonionego konia”? – Tak, to moja inicjatywa. Razem z reżyserem Dmytrem Cyrypiukiem przez długi czas szukaliśmy godnej dramaturgii. Do tej sztuki zwracałem się, gdy byłem jeszcze młodym aktorem. Swego czasu była ona wydrukowana w czasopiśmie „Teatr”. Już wtedy pomyślałem, jaka to mądra i ciekawa sztuka. Trudno było określić, czy to dramat, czy komedia. Od tamtego czasu minęło ponad 30 lat. I oto ona znów wypłynęła w moim twórczym losie. Swoją drogą, to nie pierwszy raz, kiedy sztuka czy książka, która kiedyś mi się spodobała, pojawia się po jakimś czasie jako losowa podpowiedź. Tak było ze sztuką „Lew w zimie”. Po obejrzeniu filmu o tym samym tytule pomyślałem, że dobrze byłoby zagrać taką rolę. Minął czas i ta sztuka znów leży u mnie na stole. Tak samo było z „Awanturą Nikodema Dyzmy”. Przyniósł mi ją ojciec jeszcze na początku lat 70. Czytałem tę powieść, śmiałem się, strasznie mi się podobała. A jakieś pięć lat temu czytałem ją ponownie i powiedziałem, że to wspaniała praca dla mojego syna Nazara Zadniprowskiego. Zainteresowałem reżysera Dmytra Cyrypiuka, on zrobił inscenizację – tak powstał ten spektakl. Zamysł wystawienia sztuki „Zagoniony koń” Françoise Sagan dojrzewał długo. Cieszę się, że myśli i marzenia wcielają się w życie, i to w tak trudnym czasie. To był nasz swoisty opór: nie dzięki, a wbrew. U kierownictwa teatru pojawiały się pytania: czy potrzebny jest taki spektakl w czasie wojny? Może trzeba coś innego? Postanowiłem, że nie. Kiedyś mój ojciec-frontowiec opowiadał mi, że nawet w oblężonym Leningradzie w teatrze odbywały się spektakle. Oglądali „Silvę”, gdzie grano o miłości. To był opór wobec smutku, wojny. Ludzie chcieli ciepła, miłości. W sztuce „Zagoniony koń” też jest temat miłości, nadziei, ludzkiego ciepła. Jest ona wieczna, jak szekspirowscy „Romeo i Julia”. Przekonałem o tym siebie i kolegów. Na premierowe spektakle wszystkie bilety zostały wykupione na długo przed dniem pokazu. Myślę, że spektakl czeka wielki sukces u widzów. Swoją drogą, to mój pierwszy spektakl na Scenie Kameralnej Teatru Franki. Jest zamysł w październiku, kiedy będą oficjalne obchody mojego jubileuszu, przenieść go na dużą scenę. A wariant kameralny będziemy zachowywać jako wyjazdowy – na tournée i festiwale. Dopóki praca nad spektaklem trwa, będziemy wprowadzać nowych wykonawców, gdyż muszą być dwa pełnowartościowe składy aktorów. – Chyba nieprzypadkowo Pana jubileuszowy spektakl wyreżyserował właśnie Dmytro Cyrypiuk? – Mamy z Dmytrem Iwanowyczem ufne, przyjacielskie relacje. On jest frankiwcem, prawdziwym uczniem Serhija Danczenki. Był u niego asystentem, przejął wiele – myślenie, manierę reżyserii. Łatwo i komfortowo mi się z nim pracuje. Rozumiem go w pół słowa, od wielu lat tworzymy ramię w ramię. Kilka lat temu mieliśmy udaną pracę przy „Wielkich kombinatorach” według Ilfa i Pietrowa. Chociaż, ze zrozumiałych przyczyn, ten spektakl zdjęto z repertuaru teatru. Potem wspomniana już „Awantura Nikodema Dyzmy”. To nasza wspólna praca także w reżyserii. Przyniosłem mu ten materiał, przerobiliśmy go. Dzisiaj spektakl cieszy się sukcesem. „Zagoniony koń” dla obu był wyzwaniem, ponieważ Françoise Sagan to specyficzna pisarka. To Francuzka, która napisała o Anglii. My z Dmytrem Iwanowyczem długo rozmyślaliśmy nad tym, jaki to gatunek, gdzie jest wiele śmiesznego, ale i wiele dramatycznego, a do tego tragiczny koniec. W końcu określiliśmy gatunek jako sztuka dla teatru. Każdy zobaczy w spektaklu to, co zechce zobaczyć. Człowiek, który jest nastawiony na komediowy odbiór, zobaczy humor w angielskim stylu. A ci, którzy pragną melodramatycznych, lirycznych barw, czekają na ciepło, znajdą go pod dostatkiem. Widzowie u nas i śmieją się, i płaczą. – Oczywiście, próby w czasie wojny różniły się od tych, które były w czasie pokoju? – Bez wątpienia, było napięcie. Byliśmy zależni od alarmów przeciwlotniczych. Część artystów poszła do obrony terytorialnej. Niektóre kobiety z dziećmi wyjechały za granicę. Równolegle trwały próby innych inscenizacji. Dlatego niełatwo było skompletować zespół do spektaklu. Co więcej, początkowo nie mieliśmy pozwolenia na przekład. Przez długi czas korespondowaliśmy ze spadkobiercami Françoise Sagan, którzy mają prawa autorskie do jej utworów. Dopóki otrzymaliśmy pozwolenia – przez kilka miesięcy pracowaliśmy nieoficjalnie. Ale mimo wszystko byliśmy nastawieni po bojowemu. Można powiedzieć, że zmężnieliśmy w walce o wystawienie tego spektaklu. – Co może Pan powiedzieć o swojej postaci? – Henry James Chesterfield – to z krwi i kości angielski arystokrata. Właśnie tak ta postać jest nakreślona przez autorkę. Jest uosobieniem cnót Brytanii, z pewnym humorem, angielską samoironią. Ale w sztuce jest przeciwstawienie sir Henry’ego i jego otoczenia, jego żony i dzieci, krewnych. Pokazane jest środowisko, w którym on jest jak biały kruk. Przez to Henry zamyka się w sobie, ratuje się tylko samoironią. Człowiek już postawił na sobie krzyżyk i płynie z prądem. Mówi: sam jestem winien, że swój tytuł, swoją szlachecką godność sprzedałem za pieniądze. Jestem rzeczą, którą kupiono. Dlatego mogę ironizować nad sobą, ale nie mogę opuścić... się do poziomu tych ludzi, nad którymi się znęcają. I dopiero wraz z pojawieniem się młodej miłości w jego życiu los daje mu drugą szansę, mimo trzydziestu lat małżeństwa i dorosłych dzieci. Sztuka jest o tym, jak człowiek może skorzystać, a może też zignorować tę szansę. Mój bohater przez swoją szlachetność i inteligencję przełamuje własny egoizm i w istocie rezygnuje z ostatniej szansy, aby być może nie zniszczyć życia ukochanej kobiecie. To bardzo bolesny proces, jak odcięcie sobie ręki. Czym jest mi bliska ta postać? Tym, że powinna wywoływać absolutną sympatię u widzów różnych pokoleń jako wzór stosunku do ukochanej kobiety i do własnego obowiązku. Jego obowiązek wobec własnego nazwiska – dążenie, by nie splamić się przed rodziną – zwycięża, chociaż nadepnął na gardło własnej pieśni… Niezwykle trudno było zbudować tę rolę samemu dla siebie. Rozumiałem, od czego się to zaczyna i do czego trzeba dojść. Pokonać najpierw drogę odrzucenia, potem zakochania, a po tym przekonać siebie i widzów, że ta miłość, niestety, nie ma perspektyw, nie ma przyszłości. Dlatego bohater rezygnuje – z bólem, krwią, tragedią. Pozostaje mu tylko marzyć. To był ostatni błysk jego pełnowartościowego męskiego życia. W tym tkwi jego tragedia i jednocześnie jego oczyszczenie, a po tym już nic nie będzie. Czy postąpił słusznie, czy nie – ocenią widzowie. Jak już powiedziałem, tutaj każdy zobaczy to, co chce zobaczyć. Mnie jako aktorowi bardzo ciekawie było przejść tę drogę od zmęczonego, cynicznego, zamkniętego arystokraty do otwartego, zakochanego, odmłodzonego człowieka, który wciąż ma nadzieję na zwycięstwo dobra, na szczęście. – Co może Pan powiedzieć o kolegach ze sceny? – Po pierwsze, chciałbym podziękować Ołeksijowi Zubkowowi, który był asystentem reżysera i wykonuje rolę Huberta. Jest wspaniałym partnerem, w wielu kwestiach pomógł mi i innym aktorom. Piękna aktorka Ołena Fesunenko (Coralie) – kobieta-marzenie. Kiedyś zaczynaliśmy z nią pracować przy spektaklu „Frederick Lemaitre, czyli Bulwar Zbrodni”, gdzie grała moją kochankę. To spektakl o słynnym francuskim aktorze. Również wykonywała rolę mojej córki Hali w „Nazarze Stodoli”. Jeszcze razem gramy w „Awanturze Nikodema Dyzmy” oraz „Damach i huzarach”. I oto znów spotkaliśmy się w tym spektaklu. Ołena to głęboka, myśląca, liryczna, utalentowana aktorka. Mam nadzieję, że jeszcze z nią popracujemy, mamy pewne plany. Wspaniałe partnerki Polina Łazowa i Łarysa Rusnak, które w różnych składach grają moją żonę. To profesjonalistki wysokiej klasy, z którymi pracujemy ramię w ramię już prawie czterdzieści lat. Wielkim szczęściem jest grać z synem Nazarem. On jest moją dumą. Kiedy jesteśmy razem na scenie, pojawia się inny bodziec do pracy. Miło mi widzieć go obok siebie, a dla niego praca z ojcem to wielka odpowiedzialność. I oczywiście Wołodymyr Nikołajenko – to niewyczerpane źródło humoru, inteligentny człowiek. Zawsze subtelnie wyczuwa komediowość sytuacji, wyczuwa umiar. Kiedy gram obok niego, zawsze jestem pewien wyniku. Jeszcze rolę Hamry, oprócz mojego syna i Nikołajenki, wykonuje Anatolij Hnatiuk – utalentowany aktor, wspaniały człowiek. Tetiana Szlachowa gra moją córkę. Zagrała już wiele błyskotliwych ról, potrafi subtelnie wyczuć, gdzie sytuacja jest komediowa, gdzie liryczna, a gdzie dramatyczna. Po pierwszych pokazach można wyciągnąć małe podsumowanie. Spektakl się udał, partnerzy są wspaniali. Sami znamy swoje niedociągnięcia, ale widzowie dali nam potężny start. Z tym spektaklem możemy zdobywać pierwsze miejsca na festiwalach. Bez przesady, odpowiada on wymaganiom każdego współczesnego widza. – A jeśli mówić o scenografii i kostiumach? – Scenografia była dość prosta. Każdy z nas ma swoje wyobrażenie o angielskim zamku. W kinie widzimy prawdziwe angielskie zamki. W teatrze nie da się tego odtworzyć, dlatego bierzemy tylko pewne detale. Jestem wdzięczny artyście-scenografowi Ołeksandrowi Druhanowowi, który zdecydował, że wszystko w spektaklu będzie czarno-białe. Biały kominek, czarna podłoga, czarne ściany. Resztę każdy domalowuje w wyobraźni. Anglicy w naszym spektaklu ubrani są w czarne fraki, smokingi. Muszą różnić się od jaskrawych, białych kolorów Francuzów. A francuska para, która przyjechała, wyróżnia się jaskrawszym, bardziej kraciastym ubraniem. Na tym artystka od kostiumów Natalija Rudjuk zbudowała różnicę między starym Albionem a Francją. Nie wyobrażam sobie angielskiego arystokratyzmu bez fraków i smokingów. Można do tego różnie podchodzić, ale Brytyjczycy tego przestrzegają. Staraliśmy się zachować ten czar nawet w detalach. – Czy trudno było wrócić do twórczości po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny z Rosją? – Nie miałem przerwy twórczej, nie było ucieczki od twórczości. Od pierwszego dnia wojny byłem w Kijowie. A pod koniec marca – na początku kwietnia znów zaproszono nas do teatru i powiedziano, że mimo wszystko będziemy pracować. Rozpoczęły się próby, zaczęliśmy grać spektakle. Najpierw na obcych scenach, bo nasz teatr nie ma schronu. Pracowaliśmy w Teatrze Łesi Ukrainki, który, dzięki Bogu, stał się już ukraiński. Swoją drogą, właśnie w tym teatrze zaczynałem swoją

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…twórczą działalność. Potem wróciliśmy na swój plac gry, gdzie nawet ściany pomagają. To była wielka radość – znów grać na rodzimej scenie im. Franki. – Chciałoby się cofnąć o wiele lat wstecz. Czy na wybór pana przyszłego zawodu wpłynęli rodzice? – Oczywiście. Wspaniały przykład od kołyski – dziadek i babcia, tata i mama. Nie widziałem dla siebie innej możliwości. W młodości pasjonowałem się sportem, językami obcymi, ale to wszystko było drugorzędne. Kiedy rano się budziłem, rodzice rozmawiali o teatrze, a wieczorami wracali z przedstawień. Ja po prostu wchłaniałem to jak gąbka. Wyboru nie miałem (uśmiecha się), oczywiście w dobrym znaczeniu tego słowa. Tak się złożyło, że jestem trzecim pokoleniem naszej rodziny, które pracuje w tym teatrze. A mój syn Nazar to już czwarte pokolenie. Dorasta Michajło Zadniprowski, mój wnuk, nazwany na cześć swojego pradziadka. Ma teraz 15 lat. Strasznie chciałbym, żeby nasza dynastia trwała dalej, a reszta jak Bóg da. – Czy występował pan kiedyś na jednej scenie razem z ojcem? – Nie, z tatą nie grałem. Oglądał moje przedstawienia w teatrze studenckim, ale zagrać razem nie zdążyliśmy. Natomiast z mamą grałem wspólnie przez wiele lat. Największym szczęściem było grać we troje – Julija Semeniwna, ja i Nazar. Było kilka takich przedstawień: „Bal złodziei”, „Wizyta starej damy”, „Lew i lwica”. Ojciec odszedł w 1980 roku. Właśnie tego roku Serhij Danczenko zaprosił mnie do Teatru im. Franki, abym kontynuował rodzinną sprawę. – Czy ma pan ulubione role? – Tak, oczywiście. Niestety, obecnie już ich nie gram. Dobrze, że zachowały się nagrania wideo i zdjęcia. To były role, które kształtowały mnie jako aktora. Ten proces przebiegał stopniowo, od obrazu do obrazu, od gatunku do gatunku. Jednym z takich przedstawień jest komedia „Blez”, którą wystawił mój przyjaciel, dziś już zmarły, Wołodymyr Opanasenko. To przedstawienie ukształtowało mnie jako aktora komediowego. Niezwykła komedia, dziesięć lat przy pełnych salach. Ludzie padali ze śmiechu! Potem, w jego inscenizacji, zagrałem hetmana Doroszenkę w spektaklu według sztuki Ludmyły Staryćkiej-Czerniachiwskiej. To tragedia, wstrząsająca dramaturgia. Sztukę zakazywano za cara, potem za władzy radzieckiej. Ale był okres, kiedy Mykoła Sadowski wyrwał ją z zakazu i sam zagrał Doroszenkę. Ta rola podniosła mnie w innym gatunku. Z tego przedstawienia zachwycony był Wiaczesław Czornowił. Poznaliśmy się właśnie po jednym z pokazów. Były też inne znaczące sztuki, które zmieniały los aktorski. „Ja, Henryk II, czyli Lew zimą” – angielska sztuka, bardzo dramatyczna. To jak z zimnej wody do gorącej. A także przedstawienie „Frédérick Lemaître”, które wystawił mój przyjaciel Jurij Kocewenko. Następnie grałem rolę admirała Nelsona w przedstawieniu „Lady i admirał”. Graliśmy tę sztukę w Sewastopolu, kiedy jeszcze nie został anektowany przez Rosję. Przyszedł cały skład fregaty „Hetman Sahajdaczny”. Dowódca Wojenno-Morskich Sił Ukrainy powiedział mi wtedy, że to najlepsze przedstawienie o admirałach. Miło było usłyszeć taką ocenę od profesjonalistów. Po tym przyszło dla mnie znaczące przedstawienie „Nazar Stodola”, także w inscenizacji Jurija Kocewenki. To bardzo głęboka warstwa kulturowa. Reżyser zaproponował gatunek przedstawienia – ballada rycerska. Pokazano piękne ukraińskie kozactwo, a sceny obyczajowe zeszły na drugi plan. Na pierwszym miejscu była tematyka wierności, oddania, siły ducha i patriotyzmu. Wydarzenia rozgrywały się zimą, podczas Bożego Narodzenia, kiedy chodzą kolędnicy. To tak piękne, historia ożywa. Takie przedstawienie byłoby dziś na czasie. Jest tak bardzo ukraińskie, tak bardzo patriotyczne, tak pozytywnie wpływa na widza! Kiedy grałem w tym przedstawieniu, czułem ogromne wewnętrzne wzniesienie. Jeden reżyser widzi mnie jako aktora tragicznego, inny – jako komicznego. Za każdym razem trzeba przekonać widza o czymś przeciwnym. Mówią, że stale jestem w twórczym poszukiwaniu i że nigdy nie da się mnie pomylić z innymi aktorami. I cokolwiek bym nie grał, zawsze staram się pozostać sobą. – Czy są role, które chciałby pan zagrać? – Chciałbym zagrać w przedstawieniu według sztuki Jeana Anouilha „Ornifle, czyli Lekki wietrzyk”. To wspaniały materiał. Miałem już kiedyś do czynienia z tym utworem. Zaczynaliśmy pracę nad sztuką w jednej trupie. Ale jest ona bardzo nasycona, występuje w niej wiele postaci. Ta sztuka wymaga ciekawego scenicznego i artystycznego rozwiązania, wymaga dużej sceny. Główny bohater to francuski arystokrata, zubożały hrabia, który swój talent poety wymienił na łatwe pieniądze, na zarobek w kabarecie, gdzie został kuplecistą. Popular- ...ny, poszukiwany, otrzymuje duże pieniądze, odnosi się do siebie z ogromną ironią. To tragedia człowieka, który w ogólnym odczuciu odnosi sukcesy, a szczęścia nie ma. Kocham ten temat, pojawia się on także w „Zagnanym koniu”. To jak dalece niemłody już mężczyzna ocenia swoją drogę życiową. Albo może pogodzić się ze stanem rzeczy, albo coś w sobie łamie i zaczyna żyć od zera. Bardzo chcę, żeby moją następną pracą była właśnie ta. To byłby kolejny krok ku wspaniałej dramaturgii i odkrywaniu talentów aktorskich. – Co chciałaby pani powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Jedno życzenie – zwycięstwo. To jest to, czym żyje Ukraina, czym żyję ja, czym żyją moi koledzy. Zwycięstwo w wojnie to zwycięstwo ukraińskiej duszy w Ukrainie. To, co robimy na scenie, choć małe, także jest oporem. Naszym oporem są nasze role. Nawet spektaklem „Zagnany koń”, gdy mówimy o miłości, nadziei, wszczepiamy widzowi wiarę, że wszystko będzie dobrze. Grając tę rolę, niosę miłość, dobro, nadzieję. I ile będę żyć, tyle będę to robić. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO. Zdjęcia z witryny teatru

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Słowogrona – nowe spojrzenie na leksykę

9 czerwca w ramach XXIII Ogólnoukraińskiej wystawy-forum „Książka ukraińska na Odessczyźnie” w dziale krajoznawstwa „Odesika” odbyło się spotkanie z Oleksą Riznykowem – znanym szestdesiatnikiem, ukraińskim pisarzem, językoznawcą, proświtianinem, działaczem społecznym, laureatem dwunastu nagród literackich, pełnym kawalerem orderu „Za zasługi”. Centralnym wydarzeniem spotkania była prezentacja gruntownego biobibliograficznego informatora „Oleksa Serhijowycz Riznykiw” (Odessa, 2023, red. I. Szelestowycz), przygotowanego przez specjalistów Odeskiej Obwodowej Naukowej Biblioteki z okazji 85. rocznicy urodzin autora. W związku z szeroko zakrojoną wojną, która rozpoczęła się w dniu jego urodzin, 24 lutego 2022 roku, prace nad książką zakończono dopiero w 2023 roku. Wydanie przedstawia biograficzny portret O. Riznykowa i zawiera szczegółowe materiały o jego działalności. Materiały zostały pogrupowane w cztery bloki: I – artykuły-refleksje o życiowej drodze O. Riznykowa; II – wykaz jego prac i badań (1222 pozycje); III – wspomnienia i opinie o nim; IV – wybór fotografii z archiwum osobistego. Ten gruntowny „przewodnik” umożliwi specjalistom (historykom, biografom, przedstawicielom innych dyscyplin naukowych) aktywne wykorzystanie tego nowego zasobu drukowanej informacji biograficznej, a pracownikom sfery bibliotecznej i informacyjnej – orientację w masie źródeł zawierających materiał biograficzny o O. Riznykowie. Książka stanie się kolejną cegiełką w rozbudowie zasobów „Ukraińskiego Narodowego Archiwum Biograficznego” – najnowszej w naszym państwie bazy historyczno-biograficznych informacji o wybitnych rodakach, którzy wnieśli wkład w rozwój różnych sfer życia społeczeństwa ukraińskiego, przede wszystkim nauki, oświaty, kultury, życia społeczno-politycznego i narodowo-wyzwoleńczego ruchu, a która obecnie liczy ponad 90 tysięcy nazwisk. W trakcie spotkania zaprezentowano także nowe, ciekawe wydanie popularnonaukowe Oleksy Riznykowa – książkę „Rozumowny obszar Ukrainy-Rusi. Pierwsza półsetka kuszczogron” (Wradijiwka; Kowalenko J. H., 2023, red. J. Riznykowa), które stało się kontynuacją jego pracy na niwie językoznawstwa. Wielu zna już autorski słownik „Słowogrony ukraińskie”, w którym badacz zebrał ukraińskie perły językowe przeszłości i teraźniejszości, udanie i jasno utrwalone w poszczególnych formach słownych, prezentując wszystkie wyrazy według specjalnego schematu, który sam autor nazwał „Tabelą elementów języka ukraińskiego”. Językoznawca Jarosław Radewycz-Win- …nicki, recenzując to wydanie, z naciskiem podkreślał jego znaczenie lingwodydaktyczne (pedagogiczne): „Ukraińskie słowogrona” O. Riznykowa to nowe słowo w leksykografii, nowe spojrzenie na leksykę, a więc na język w ogóle, na jego związek z historycznym bytem i duchem narodu, który tworzył i tworzy ten język i jest przez niego tworzony”. Teraz autor poszedł dalej: pogrupował słowogrona mające wspólne korzenie, nazywając je „kuszczogronami”. Ten unikalny zabieg pozwala uwidocznić starożytność słów naszego języka, który nie był zapożyczony, lecz tworzyli go sami nosiciele, dlatego jest pierwotnoźródłowy. W książce przedstawiono pierwsze pięćdziesiąt „kuszczogron”, ale autor poinformował, że opracował już ponad półtorasta takich znalezisk, które pokazują, jak rozwijała się nasza przestrzeń językowa. Miłą nowiną stało się oświadczenie dyrektor generalnej Odeskiej Narodowej Biblioteki Iryny Biriukowej o tym, że książka „Umysłowy obszar Ukrainy-Rusi. Pierwsza pięćdziesiątka kuszczogron” otrzymała Dyplom laureata konkursu „Najlepsza książka wystawy-forum” w nominacji „Wydawnictwo popularnonaukowe” oraz że wręczyła go autorowi. Przed obecnymi (na sali byli goście z różnych obwodów Ukrainy) wystąpili: przewodniczący Odeskiego Oddziału Związku Pisarzy Ukrainy Serhij Dmytrijew, pisarz Mykoła Suchowecki – redaktor pierwszej książki O. Riznykowa „Ozon”, wydanej w 1990 roku przez wydawnictwo „Majak”; znana odeska artystka, starsza wykładowczyni katedry sztuk plastycznych PNPU im. K. D. Uszynskiego, członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy Switłana Krżewska; wiodący bibliograf-regionalista Odeskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. M. Hruszewskiego Kateryna Czernenko oraz inni. Spotkanie prowadziła kierowniczka działu naukowo-bibliograficznego ONNB, zasłużona pracownica kultury Ukrainy Larysa Buriań. Tetiana Iwanowa przygotowała piękną wystawę prac O. Riznykowa, na której można było zobaczyć niemal wszystkie jego dzieła: od „Spadek tysiącleci. Czym ukraiński język jest bogatszy od innych”, „Jednorymki: słownik homonimów i podobnosłów”, „Składownica języka ukraińskiego”, „Słowogrona Ducha”, „Jedło 33-go. Słownik Hołodomoru” po „Ilejko z Boga turejko”, „Ozon”, „Dwostrunne grało”, „Ternowy ogień”, „Bran” i inne. Warto zauważyć, że wśród tych, którzy przyłączyli się do organizacji tego ciepłego i treściwego wydarzenia, a swoim zainteresowaniem i energią inspirowali Oleksę Riznykowa, było wielu młodych ludzi. Wierzę, że to właśnie oni, przejąwszy od niego iskrę szczerej miłości do Ukrainy, ukształtują zwycięską przyszłość naszej Ojczyzny. Jarosława RIZNYKOWA Zdjęcie z Facebooka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kulturę, ponieważ motywuję to słowami Winstona Churchilla: „A o co my w takim razie walczymy?”. Mam nadzieję, że będę miała możliwość pomagać Ukrainie na taką skalę również w przyszłości. – Jakie są Pani wrażenia z prac ceramików, którzy zdobyli Nagrodę Howoruniw w poprzednich latach? Być może jakieś szczególnie poruszyły Pani serce? – Bardzo cieszą mnie fotografie już stworzonych projektów artystycznych. Mam nadzieję, że po zakończeniu wojny zobaczę je na własne oczy. Obiecuję, że przytulę każdą rzeźbę (śmieje się). Bardzo chciałabym przyjechać i pokazać Opisznię swoim synom, mężowi, oprowadzić ich po miejscach, w których dorastałam. Zrobię to po naszym Zwycięstwie. – Czego życzyłaby Pani ceramikom, którzy w tym roku rozpoczną pracę nad swoimi dziełami? – Inspiracji i sił. Rozumiem, że teraz niełatwo jest tworzyć, bo martwisz się o przyszłość, o bezpieczeństwo bliskich osób, o krewnych, którzy są w ZSU. Dla mnie teraz Ukraina to symbol męstwa, niezłomności. I kiedy czasami brakuje mi determinacji czy sił, przypominam sobie, że jestem Ukrainką. Jeśli moi bracia i siostry mogą bronić naszej ziemi przed wrogami, to ja będę w stanie znaleźć w sobie siły, by pokonać jakieś codzienne problemy. Chcę, aby Ukraina stała się magnesem dla biznesu, nauki, kultury, żeby w Opiszni były kolejki turystów ze wszystkich zakątków świata, którzy przyjeżdżaliby oglądać naszą sztukę, wykupywali dzbany, makitry i wieźli je w różne zakątki świata. Jestem pewna, że mamy ogromną przyszłość! Rozmawiała Żanna NEWKRYTA, służba informacyjna Narodowego Muzeum Garncarstwa Zdjęcie z prywatnego archiwum Ołesi Howorun

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„A za co my wtedy walczymy?” Jak Ukrainka z USA założyła grant na wsparcie ukraińskich artystów

26 lat temu zrządzeniem losu poleciała za ocean, ale nie tylko nie porzuciła swoich korzeni, lecz także święcie pielęgnuje ukraińskie tradycje w rodzinie, aktywnie wspierając nasze państwo w warunkach Wielkiej wojny. W 2017 roku Olesia Howorun została inicjatorką ustanowienia Międzynarodowej Nagrody Howorunów, proponując grant pieniężny artyście-ceramikowi, który wykona swoje dzieło w Opisznym na Połtawszczyźnie, na bazie Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa. Przez 7 lat ta unikalna inicjatywa wsparła powstanie nowatorskich dzieł sztuki. W 2022 roku mecenaska nagrodziła od razu trzech ceramików, a w tym roku udało jej się coś nieprawdopodobnego – Nagrodę Howorunów 2023 roku zdobędzie pięciu artystów ceramiki. W obecnych realiach jest to niezwykle ważne wsparcie dla ukraińskiej kultury. O Ukrainie we wspomnieniach, w działalności charytatywnej i w sercu – w ekskluzywnej rozmowie z Olesią Howorun. – Pani Olesiu, czy zachowały się dziecięce wspomnienia o Ukrainie? Co Panią łączy z Opisznym? – Urodziłam się w Kijowie, ale mój ojciec pochodzi z Opisznego. Tutaj mieszkali moi dziadkowie – Mykoła i Ołeksandra Howorunowie. Przyjeżdżałam tutaj każdego lata. I zanim poszłam do szkoły, prawie trzy lata mieszkałam z dziadkami, ponieważ moi rodzice kończyli aspiranturę w Kijowie. Faktycznie, dorastałam w Opisznym, a potem, chociaż uczyłam się w szkole w Kijowie, każdego lata przyjeżdżałam do bliskich. Więc Opiszne było w moim życiu od najmłodszych lat, prawie do czasu, gdy wyjechałam na studia do Stanów Zjednoczonych Ameryki. – Czym zajmowali się Pani dziadkowie, rodzice? – Dziadek był wojskowym, w swoim czasie brał udział w II wojnie światowej. A babcia wychowywała dzieci, a potem i mnie, wnuczkę. Wydaje mi się, że babcia miała niezrealizowany talent pedagogiczny, całą pasję do książek i nauki przelewała na mnie. Dziadkowie nie mieli wyższego wykształcenia, mój ojciec Dmytro Howorun był pierwszym w rodzinie, który je zdobył. Kończąc Kijowski Uniwersytet Państwowy imienia Tarasa Szewczenki, tata stał się uznanym naukowcem w dziedzinie biofizyki molekularnej, członkiem korespondentem Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, kandydatem nauk fizyczno-matematycznych, doktorem nauk biologicznych, profesorem. Niestety, w 2020 roku odszedł w zaświaty. Moja mama Tamara Howorun pochodzi z Czernihowszczyzny. Jest naukowcem-humanistą, obecnie ma 73 lata. Wykładała psychologię na Ukrainie, w Polsce, a teraz wykłada w Indiach. Mama przypomina mi Hryhorija Skoworodę: też w pewnym stopniu jest „człowiekiem świata”. – Jak to się stało, że los rzucił Panią za ocean? – Studiowałam w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej kilka lat, a potem na uniwersytecie zobaczyłam ogłoszenie o stypendium pod nazwą „Akt na wsparcie wolności”. Było ono przyznawane ukraińskim studentom z byłego Związku Radzieckiego. Według warunków stypendium miałam rok studiować w Stanach, a potem wrócić do domu i budować dyplomację kulturalną. Jednak nie mogłam wrócić, bo w pierwszym dniu nauki spotkałam swojego przyszłego męża, więc miałam silną motywację, by zostać. Tutaj założyłam rodzinę, zdobyłam wykształcenie, rozpoczęłam aspiranturę i uzyskałam stopień kandydata nauk w dziedzinie psychologii. – Czym zajmuje się Pani teraz? – Już siedem lat pracuję w firmie Pfizer, zajmuję się marketingiem. Jestem dumna, że nasza firma uratowała świat podczas pandemii COVID-19. Cieszę się, że mogę pozytywnie wpływać na zdrowie człowieka nie tylko w Stanach, ale i w wielu krajach, gdzie Pfizer ma przedstawicielstwo. – Co zainspirowało Panią w 2017 roku do ustanowienia imiennej nagrody na Ukrainie? – Kochałam i kocham Opiszne. Pamiętam, kiedy byłam mała, dziadkowie zabierali mnie na święto Dnia Garncarza. Podobały mi się wyroby garncarskie i te wrażenia pozostały na całe życie. Uważam, że sztukę powinno wspierać nie tylko państwo, ale i obywatele. Chciałabym wnieść wkład w kulturę Ukrainy, ponieważ dla mnie zaczyna się ona od takich lokalnych inicjatyw. Jednocześnie mogę uczcić i zachować pamięć o bliskich. Cieszę się, że udaje mi się wspierać tę nagrodę co roku, a nawet ją pomnażać w ostatnich latach. Uważam, że pomaga ona młodym artystom i wpływa na status Opisznego jako garncarskiej, kulturalnej Mekki Ukrainy. Pewnie jeszcze jedną motywacją do założenia grantu była świadomość tego, że ważne jest wspieranie tradycyjnego garncarstwa, ale jednocześnie wlewanie energii w nowe pomysły współczesnych artystów. Współcześni twórcy dodają nowe unikalne aspekty do rozwoju ceramiki, a to ważne, aby kolejne pokolenia interesowały się garncarstwem. Młodzież musi widzieć w tym swoiste trendy. – Wybór w 2022 roku trzech laureatów wiąże się z początkiem Wielkiej wojny i chęcią wsparcia, prawda? – Tak! Przecież podczas wojny jest ciężko nie tylko pod względem moralnym, ale i finansowo. Oczywiście, ja, jak wszyscy Ukraińcy w Stanach, wspieram Siły Zbrojne Ukrainy i przekazuję darowizny. Ale chciałam również zainwestować w... Historię tworzą zwykli ludzie. Znaczącymi dla historii czynią ich czyny, które świadczą o determinacji, by wspierać rozwój swojej Ojczyzny, wzbogacanie i utwierdzanie jej wartości duchowych. Ukrainka z pochodzenia, obecnie mieszkanka USA, Olesia Howorun należy właśnie do takich osób.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn