Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
Харківський Сковородинівський університет, Університет Григорія Сковороди в Переяславі, фонд Миколи Томенка „Рідна країна”, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, „Kongres Ukraińskiej Inteligencji”, Narodowa Akademia Nauk Pedagogicznych Ukrainy, Wysoczańska rada osiedlowa, ukraińscy artyści i studenci stworzyli święto poświęcone jasnemu miłośnikowi mądrości Hryhorijowi Skoworodzie. I choć wojna brutalnie przepisała życiowe scenariusze każdego Ukraińca, Narodu, Państwa, to jednak ideały tego szczytowego Budziciela zachowują do dziś swoją moc, trwałość, siłę i harmonię. A ponadto ważne jest, że na szczęście nie brakuje ludzi, którym los, sumienie i wola nakazały oddawać cześć wielkim Ukraińcom, którzy sprawiają, że ludzkie serca zapalają się. Nie można nie złożyć hołdu rektorowi Sковородинівського університету Харкова, profesorowi Jurijowi Bojczukowi oraz przewodniczącemu Wysoczańskiej rady osiedlowej Oleksandrowi Morozowi za ich opętańczą i ofiarną pracę oraz obywatelską postawę, które w tak okrutnym czasie „nie gaszą ducha!”, propagując wartości światopoglądowe Hryhorija Skoworody, które stanowią swoisty kodeks etyczny dla współczesnych Ukraińców. Ale nasz najwyższy szacunek należy się Natalii Lewczenko, doktor nauk filologicznych, profesor Katedry Literatury i Dziennikarstwa Ukraińskiego im. Leonida Uszkałowa Uniwersytetu Sковородинівського. Matce, której straszliwa wojna odebrała syna – bohatera, studenta, który zginął w walce z przeklętym Moskalem, broniąc ziemi ojczystej, Ukrainy. Później – mężowi, którego serce nie wytrzymało znieważenia sprawiedliwości. Jednak w tym czasie (20 czerwca) równolegle odbywały się nie tylko Skoworodinowskie czytania, ale także zbrodnicze bombardowania Charkowa. Dokonano takiego nalotu, w którym rosyjska armia faszystowska po raz pierwszy zastosowała trzytonową burzącą bombę szybowcową. Następnie okupanci uderzyli na Charków kierowanymi bombami lotniczymi, trafiając w budynki mieszkalne i dworzec autobusowy. Zginęli ludzie, a dziesiątki zostało rannych. Ponad 700 kierowanych bomb lotniczych Rosjanie zrzucili na obwód charkowski tylko od początku czerwca, a na terytorium Ukrainy – ponad 2400.
Podczas uroczystości poświęconych twórczej spuściźnie Hryhorija Skoworody czy można nie rozdrażnić Putlera i jego kliki, skoro giną dzieci?! Zapewne mają rację znawcy, że na tle takiej amoralności Skoworoda nie czyta się, nie odbiera i nie rozumie tak łatwo, jak by się tego chciało. Jednak właśnie w tym kryje się niepojęta niewidzialność i pożądana obrazowa jego widzialność, które zawsze były pociągające dla „nas” i dla świata. Rzeczywiście, w jego trzydziestu bajkach jakby mieści się cała przyczynowość współczesnej barbaryzacji świata i zdziczenia rasistowskiej hordy. Nie na darmo Hryhorij Skoworoda decyzją UNESCO w czasie wojny został uznany za jednego z pięciu najbardziej znaczących myślicieli ludzkości wszech czasów i narodów (Sokrates, Spinoza, Konfucjusz, Skoworoda, Gandhi). Nie dziwi więc, że współczesna epoka umieściła Skoworodę obok wielkiego starogreckiego filozofa Sokratesa – symbolicznego twórcy filozoficznego sposobu życia i myśliciela, który dokonał tektonicznego zwrotu od poznania filozofii przyrody ku wartościom ludzkiego życia. Temu intelektualnemu blaskowi prawdy Mudrolubowi był bliski dzięki duchowi swojego światopoglądu. Nie na darmo przypowieści, dialogi, traktaty i listy Skoworody przepojone są sokratejskim światłem. I chociaż zawsze można dyskutować o pewnej kontrowersyjności podobnych rankingów w skali wartości duchowych skarbów, to jednak fakt obecności wielkiego syna Ukrainy w wieńcu światowej kultury jest niezaprzeczalny. Tym bardziej że życiotwórczość takich olbrzymów ducha i myśli opiera się na tym wspólnym mianowniku etycznym, którego w większości przypadków nie udawało się (udaje się) pokonać nawet najwybitniejszym intelektualistom w historii świata. Jego imię w wysokomoralnej zasadzie ludzkiego bytu brzmi: „Żył tak, jak uczył”.
Ciąg dalszy na str. 2
JEWHENIJA JURCZENKO
Tłumaczenie maszynowe
Droga Kijów – Perejasław – Połtawa – Charków – Babaje stawała się swoim rodzinnym szlakiem do Świątyni. Do Serca, Myśli i Duszy wielkiego i niepojętego Hryhorija Skoworody.
W przeddzień Zielonych Świąt, 20 czerwca, w osiedlu Babaje pod Charkowem odbył się Ogólnoukraiński okrągły stół „Ludzka egzystencja w spuściźnie Hryhorija Skoworody”, poświęcony 250-leciu napisania „Bajek charkowskich”. Przed tym wydarzeniem odbyły się spotkania na Uniwersytecie Perejasławskim oraz na Połtawskim Uniwersytecie Politechnicznym im. Jurija Kondratiuka.
Masowe terrorystyczne mordowanie ludzi, dokonywane przez wandali-putinoidów, którzy na oczach całego „cywilizowanego” świata wciąż odbierają życie setkom tysięcy niewinnych ludzi, dzieciom, pozbawiając żyjących dzieciństwa, radości, miłości, bezpieczeństwa i pokoju. Jak długo? Czy naprawdę pod nosem światowych przywódców Pujło nadal będzie kreślił czerwone (od krwi!) linie, prowadząc „zalegalizowane” ludobójstwo Ukraińców przy pełnym przyzwoleniu (obojętności, nieodpowiedzialności) zbankrutowanej ONZ, na tle niemal bankietowych szczytów „pokoju” i zaniepokojonych, zakłopotanych „liderów” świata. Oczywiście wy, „świat silnych”, nie zrozumiecie, nie odczujecie tego, co dziś przeżywają Ukraińcy. Hryhorij Skoworoda powiedziałby o takich „współczujących” partnerach, którzy ponad wszystko kochają władzę władców, tylko tak: „Czy może mówić o bieli ten, kto nie zna tego, czym jest czerń?”. W obwodzie charkowskim najwięcej poszkodowanych i zniszczonych placówek oświatowych – ponad 715 zakładów edukacyjnych, zniszczono lub uszkodzono 335 szkół, ponad 40 – całkowicie. Tymczasem około 8,5 tysiąca uczniów „ukończyło” charkowskie zakłady średniego kształcenia. Ponad 900 spośród nich to medaliści, 85 zdało NMT na 200 punktów! Są utalentowani, bo wszystkie cztery przedmioty napisali na 200 punktów! Te zakończenia nauki zapamiętają się na całe życie, bo wiele osób świętowało w schronach razem z rodzicami, nauczycielami, dyrektorami szkół i przyjaciółmi, znajdując chwilę czasu na przemyślenie pytania, na które „jakoś” nie ma odpowiedzi. Dlaczego nie wolno bronić życia przed ludożercami, którzy bez przerwy zabijają Ukraińców z rosyjskiego-rashistowskiego terytorium? Jakie jeszcze „etyczne” zasady, spisane przez liderów świata, które ścigają iluzoryczne „moralne” zasady, po to, by
WIKTOR JAREMENKO
PRENUMERATA—2024 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach Ukrposzty za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (str. 24). Cena wynosi: 1 mies. — 60 hrywien. 3 mies. — 180 hrywien. 5 mies. — 300 hrywien.
Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tami, które nie były tworzone przez tego wielkiego ukraińskiego Nauczyciela. W szczególności nigdy nie porównywał się on z Łomonosowem, nigdy nie opierał się na jego światopoglądzie i nie cytował go. „Starzec” Skoworoda, jak go często nazywano, nigdy nie był apologetą panslawizmu (wariantu rosyjskiego), a zatem i zwolennikiem wspomnianej czarnosotnieńskiej ideologii modelu carsko-mikołajowskiego, nie stał się orędownikiem idei, że wszechświat to „Ruś święta”, a ludzkość to „naród ruski”, czyli Moskale, a jego „górna republika” nigdy nie była przez niego postrzegana jako „górna Ruś”-Moskwa, a jedynie jako biblijna „górna Jerozolima”. Te i wiele innych insynuacji, charakterystycznych dla wielu badaczy życia i twórczości Skoworody, jedynie podkreślają, jak znacząca dla nas, zwłaszcza w obecnych czasach, jest jego wartość prawdy, potrzeba mówienia do swojego narodu wyłącznie prawdą. Musimy zatem, zgodnie z jego ezopowymi wątkami i mądrościami, posługiwać się „własnym”, a nie cudzym, zazwyczaj pochlebnym rozumem, pamiętając ulubione powiedzenie Skoworody, że „U przyjaciela woda słodsza od wrogiego miodu”. Zdajemy sobie sprawę, że dzisiejsza wojna z Moskowią toczy się nie tylko o terytoria, zasoby, ale „o” ludzi i przeciwko ludziom, przeciwko naszej Tożsamości, narodowej Pamięci, Historii, Kulturze, Państwowości. Taka atmosfera, wypełniona hukiem wybuchów, była odczuwalna także w Połtawie, a dokładniej w Połtawskim Uniwersytecie Politechnicznym imienia J. Kondratiuka, gdzie odbywało się spotkanie badaczy Skoworody z kadrą profesorsko-wykładowczą, a jeszcze bardziej – w Charkowie, w Babajach – tych sławnych miejscach, gdzie 250 lat temu zostały napisane „Bajki Charkowskie”. Faktem jest, że ta wojna Moskowii toczy się również „o” Skoworodę i jednocześnie przeciwko niemu. Jest ona egzystencjalna. O nasze i Skoworodowe istnienie. Świadectwem tego jest celowo zniszczone przez raszystów centrum Skoworody w Charkowskim Uniwersytecie Pedagogicznym im. H. Skoworody oraz zrujnowane muzeum pamięci w Skoworodyniwce, która znajduje się niedaleko granicy wrogiego nam państwa. Nie pozwolić raszystowskim najeźdźcom ukraść, zniszczyć tego narodowego skarbu – to strategiczne zadanie o charakterze politycznym, militarnym, duchowym, kulturalno-oświatowym i etycznym. Zatrzymać wspólnymi siłami tę barbarzyńską kradzież koni przez moskiewszczyznę, która przez wieki niszczyła ukraińską kulturę, pamięć historyczną, a naszych narodowych gigantów zaliczała do „rosyjskich myślicieli” lub „rosyjskich samorodków”. Choć nawet poszczególni przedstawiciele „wielkoruskiej” inteligencji nie bardzo wierzyli w tę absurdalną obłudę. Bo kiedy 95 lat temu (1929 r.) w Paryżu wyszła książka P. Bobrinskiego „Starczyk Grigorij Skoworoda” o tym wielkim Rosjaninie, to sam autor zmuszony był przyznać, że „Skoworoda bez wątpienia należał do tej kultury duchowej, której nosicielem w jego ojczyźnie była Akademia Kijowska”, a ponad 40 lat temu (1982) w encyklopedii ZSRR pojawiło się nawet stwierdzenie, że Hryhorij Skoworoda to ukraiński filozof, poeta, pedagog, kontynuator tradycji demokratycznej kultury ukraińskiej. Zrozumiałe, że podobne oceny nie miały na celu osiągnięcia prawdy historycznej dotyczącej misji ukraińskiego myśliciela, a jedynie zmierzały do wzmocnienia jego znaczenia w niszy „kultury ojczystej” imperium, nieco odchodząc od obraźliwych stanowisk czarnosotnieńskich „badaczy” w rodzaju Szpeta, Radłowa, Krestowskiego, którzy nazywali twórczość narodowego oświeciciela i budziciela „seminaryjnym tępogłowiem”. Dlatego obecna (jak i poprzednie) wojna agresywnych nomadów-Moskali stawia sobie za cel zawłaszczenie, po ograbieniu wszystkiego i wszystkich, którzy nie chcą być zmoskalizowani, wszystkiego co ukraińskie – od tożsamości narodowej po państwowość. A kto stawia opór, ten musi zostać zniszczony. W centrum wrogiej uwagi znajdują się najbardziej widoczne i istotne obiekty kultury duchowej i materialnej ukraińskości, wybitne osobistości i pasjonaci „pierwszego” szeregu Narodu Ukraińskiego, wszyscy – od zmarłych po żywych i nienarodzonych. Wojna trwa. Ukraińscy Wojownicy bronią przed raszystowską zarazą ojczystej Ziemi, swojego Narodu, Ukrainy i symbolu naszej duchowej niezniszczalności – Skoworody. Te najwyższe cnoty musimy chronić wszyscy tak, jak robili to przed nami sławni poprzednicy. Aby poczuć tę pragnienie duchowej wyżyny, nabierzmy siły i posłuchajmy unikalnego Słowa o Skoworodzie słynnego Iwana Mykołajczuka z 1972 roku. Nagrania, które na szczęście jest zachowane w światowej sieci dla przyszłych pokoleń. Wśród różnorodności zmysłowej mądrości Skoworody brzmi przenikliwe Słowo Iwana: „…Nie żałuj ręki, uderz krzesiwem – i wykrzeszesz ogień u siebie w domu, i nie będziesz chodzić po cudzych domach, kłaniać się i wypraszać ognia”. Tym ogniem jest dzisiaj dla nas Hryhorij Skoworoda. Georgij FILIPCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Żył, jak nauczał», s. 1
Dokończenie. Pocz. na str. 1. Wydawałoby się, że to takie zwyczajne, zgodne z naturą zasady, ale nic trudniejszego na życiowej drodze nie można spotkać. Przecież uczyć, głosić, budzić, przekonywać i inspirować trzeba nie tylko słowem, ale i czynem. Tylko ten, kto jest zdolny pojąć i osiągnąć tę wzniosłość swoich ziemskich działań, pozostawia wyraźny ślad, niezatartą rysę w pamięci historycznej. Skoworodowska mądrość („Nic nie zbudujesz Słowem, jeśli zburzysz czynem”) jest fundamentalną, globalną zasadą, cywilizacyjną normą postępowania, która zawiera kluczowe, uniwersalne zapotrzebowanie, a zarazem odpowiedź na wieczne pytanie – „jak żyć?!”. Wartość, która nie ogranicza się do czasu, przestrzeni, granic narodowych, stanu, wieku i statusu społecznego. Jest ona również najbardziej znaczącą zasadą pedagogiczną, położoną u podstaw wychowania narodów i ludów. Ponieważ, gdy funkcje edukacyjne, wychowawcze, społeczno-polityczne czy państwowe opierają się jedynie na fundamencie normy „rób, jak powiedziałem”, to pożądanego rezultatu nie da się osiągnąć. Nawet najbardziej trafna i dowcipna fraza, „sprawiedliwe” i głośne słowo nie służą jako gwarancja sukcesu. To swoista skorupa bez jądra, przypudrowana, uczesana pustka wzywającego słowa, za którym nie podąża działanie, praca, czyn, przykład do naśladowania. Dlatego Skoworoda, który tworzył tak, jak żył (i odwrotnie), jest już przez to wielki, że ustanowił przede wszystkim dla pedagogiki narodowej, etyki, edukacji, a zwłaszcza dla polityki, znacznie bardziej moralną, skuteczniejszą i szlachetniejszą zasadę postępowania – „Rób, jak ja!”. Zaprawdę, żadne inne zasady interakcji w modelu „człowiek – człowiek” nie działają tak produktywnie, jak działanie osobistego przykładu. Klasyczna pedagogika ludzkości, zbudowana na etyce chrześcijańskiej. Zatem „Niech Pan odpłaci za czyn twój i niech będzie nagroda twoja pełna”, powiedziano w Piśmie Świętym. Tym Słowem Skoworoda przypomina żyjącym o etyce odpowiedzialności „za wszystko, co żyje”. Za Ukrainę! Skoworoda pozostawił nam w spadku wzorcowy przykład własnego życia, wysokie i mądre Słowo wraz z prawym, ofiarnym i porządnym Czynem. Biblijne przykazania stawały się drogowskazem dla jego życiowej drogi i losu, umożliwiając szanse bycia bardziej sumiennym, uprzejmym, wewnętrznie (duchowo) schludniejszym i wytrwalszym, będąc bardziej odpowiedzialnym w najważniejszej sprawie – mówieniu do Narodu Prawdą. Dlatego zapotrzebowanie na Skoworodę w dniach dzisiejszych, które płoną wojną, jest szczególnie odczuwalne. Nie wystarczy po prostu więcej czytać, wiedzieć, a nawet mitologizować tego wielkiego Miłomędrca i narodowego Pierwo-rozumu, gdyż jego głęboką filozoficzność warto poznać przede wszystkim Sercem. Dlatego też na konferencji w Babajach proponowano, aby Skoworodę gruntownie i jak najwięcej „przekładać” na współczesną rzeczywistość, na język postępu i utwierdzania naszej mentalnej równowagi, tożsamości narodowej, ukraińskiej państwowości, dotykając myśli i serca, kiedy mowa o tworzeniu twórczego i niezwyciężonego Narodu. Dotyczy to również „Bajek Charkowskich”, tych prawdziwych 30 pereł naszej narodowej pramądrości, w których można znaleźć cnoty i niemoralne wrzody dla wszystkich czasów, ludów i narodów. Błogosławiona matryca dla myśli filozoficznej, etycznej, pedagogicznej i politycznej teraźniejszości. Doprowadziwszy niemal „do doskonałości zgodność”, podkreślając, że każdy jest wartościowy na swoim miejscu, kiedy ptak może nauczyć się latać, ale nie jest to dane żółwiowi, a kotu nigdy nie uda się zostać lwem, Skoworoda na swój sposób wypisał kluczową zasadę formowania człowieka i ludzkich relacji o zgodności („życia zgodnego z naturą”), która była interpretowana przez wielu oświeceniowców, filozofów i pedagogów jako „zgodność z naturą”. Znany badacz twórczości Skoworody O. Hyżdeu wniósł wiele wartościowych sądów o jego światopoglądowych orientacjach, chociaż oceniał wszystko stworzone przez myśliciela dość subiektywnie, opierając się na własnych narracjach politycznych i etycznych, oficjalnej ówczesnej ideologii imperium. Jednak warto solidaryzować się z poglądem Hyżdeu na głębokie zakorzenienie Skoworody w ludowości, podkreślając, że filozof zawsze był wśród ludu i żył ludem, przytaczając jego wypowiedź o tym, że nosi świecę przed ślepcami i że właśnie z łona czarnego ludu wykluli się biali panowie. Praktycznie daje on odpowiedź na pytanie, dlaczego naród ukraiński z życia, nauczania i śmierci Skoworody tworzy wierzenie, które po stu latach wzmocni się i przekształci w wielki epos, idealność, jak imiona Homera, Ezopa, Solona. O takim uwielbieniu ludu pisał w artykule „Słowo o Skoworodzie” (1861 r.) także M. Kostomarow, pomimo krytycznych uwag do poszczególnych kierunków twórczości Skoworody, zaznaczając przy tym, że lud, słuchając dzieł mędrca, nawet płakał, a jego portrety często wisiały w chłopskich chatach w całej Ukrainie. Tak samo jak Sokrates, Skoworoda przebywał wśród ludzi, „nie ograniczając się ani miejscem, ani czasem, uczył każdego napotkanego na rozstajach, na targowiskach, przy cmentarzu, na kruchtach świętych cerkwi, w święta… i w dni powszednie. On wszędzie znajdował ideę. A kto ma ideę i zajmuje się nią od serca, od duszy, ten wszędzie z nią się spotyka”. Iwan Franko twierdził, że „Skoworoda był poprzednikiem nowego czasu”. Dlatego dla obecnych realiów, w pełni spowitych tragediami i wyzwaniami wojny, co jest szczególnie odczuwalne w Charkowie, nadzwyczaj ważne jest uważne, raz po raz „przeczytywanie” Skoworody, z którego we wszystkich czasach próbowano zrobić „swojego”, fałszując i korygując jego myśl, dopasowując do różnorodnych ideologemów, a nawet kradnąc go od rodzimego narodu. Bez wątpienia tymi tradycyjnymi „złodziejami” i fałszerzami we wszystkich czasach byli moskale, niezależnie od tego, w jakie szaty reżimów politycznych się ubierali. Bolszewicko-leninowska satrapia nawet wyznaczyła trzech „swoich” najwybitniejszych myślicieli (Skoworoda, Łomonosow, Mendelejew), których należało monumentalnie wywyższyć w pomnikach na terenach ZSRR. Na długo przed tym Skoworodę zaczęto dopasowywać do „wielkiej rosji”, przede wszystkim powszechnie nazywając go „rosyjskim Sokratesem”. Tego, który głosił, że „lepiej być wolnym, a Wolność lepsza od złotej klatki”, na wszelkie sposoby próbowano wcisnąć w klisze moskiewszczyzny, której nie służył, nie dogadzał, nie chciał śpiewać panegiryków. Dlatego pomimo całego znaczenia opisanego przez tegoż Hyżdeu w pracach „Sokrates i Skoworoda” (1833), „Hryhorij Warsawa Skoworoda” (1835), logicznie przyrównując go do wybitnego antycznego filozofa, te rozprawy zawierają sądy, a także subiektywnie domyślone fakty, które były próbą przypisania „wartościowych” tworów, niebędących właściwymi dla Skoworody. Jako zwolennik znanej mikołajowsko-imperialnej ideologii „samodzierżawia-prawosławia-ludowości”, Hyżdeu czasami uzupełniał dzieła Skoworody fabułą
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl KUJBIDA, doktor nauk z zakresu administracji publicznej, profesor Ihor ZAJAC, kandydat nauk prawnych, docent
Jednak do tej pory nie określono oznak i parametrów, według których definiuje się obwód, ani nie ustalono procedury wyznaczania jego granic. Mimo ogromnej bibliografii, potrzeba kompleksowego badania obwodów oraz poszukiwania i wdrażania w nich efektywnego systemu zarządzania publicznego, który odpowiadałby współczesnemu dyskursowi, jest aktualna. Ta aktualność wzmacnia się koniecznością wypracowania przejściowych form zarządzania publicznego w obwodach wyzwolonych spod okupacji. Istnieje potrzeba wszechstronnej analizy podziału obwodowego Ukrainy, wychodząc z zadań zapewnienia efektywności funkcjonowania organów regionalnej władzy publicznej w nowoczesnych warunkach, oraz opracowania regulacji prawnych dotyczących zarówno ustalania i zmiany granic obwodów, jak i zakresów wielkości ich potencjalnego terytorium oraz liczby ludności. Należy ustanowić procedurę tworzenia i likwidacji obwodów. Aby potwierdzić te słowa, odwołajmy się do historii. Wraz z odrodzeniem ukraińskiej państwowości, UNR ustawą z 6 marca 1918 roku ogłosiła podział swojego terytorium na ziemie (32 ziemie), które dzieliły się na wołosti i gminy. Taki podział administracyjny utrwalała także Konstytucja UNR, uchwalona 28 kwietnia 1918 roku. Jednak hetman Pawło Skoropadski zniósł ten podział i przywrócił podział terytorium Państwa Ukraińskiego na gubernie (11 guberni). W USRR, która weszła w skład ZSRR, zachowano podział terytorium na gubernie, co zostało utrwalone w Konstytucji USRR z 1919 roku. W momencie utworzenia było 8 guberni, w 1921 roku – 12 guberni, od 1922 do 1925 r. – 9 guberni. W 1925 roku gubernie zostały zlikwidowane, a 1 sierpnia 1925 roku USRR została podzielona na 41 okręgów oraz AMSRR. W 1930 roku okręgi zostały zlikwidowane, a w ukraińskiej terminologii prawniczej pojawił się termin „obwód” w wyniku wprowadzenia w życie decyzji nadzwyczajnej IV sesji WUCWK XII kadencji z 09.02.1932 roku, przyjętych na podstawie raportu sekretarza WUCWK M. Wasylenki, w którym zawarto propozycję w imieniu prezydium WUCWK utworzenia obwodów: winnickiego, dniepropetrowskiego, kijowskiego, odeskiego i charkowskiego. Instytucjonalizacja obwodów przeszła kilka etapów. Mechanizm wprowadzania w ukraińską rzeczywistość „reformy 1932 roku” był uwarunkowany postanowieniami aktów rosyjskich organów partyjnych i radzieckich, które pretendowały do pełnienia funkcji „organów ponadnarodowych”, których decyzje podlegały obowiązkowemu wykonaniu. Uwaga nie była akcentowana na „ekonomiczne”, „polityczne”, „narodowe” czy inne kryteria tworzenia jednostki administracyjno-terytorialnej. Pod uwagę brano kryteria, które rozpatrywano wyłącznie w kontekście ideologii partii rządzącej. W ten sposób, na początku 1932 roku terytorium Ukrainy zostało podzielone na 5 obwodów oraz AMSRR. Od tego czasu obwód pozostawał ujednoliconym składnikiem systemu podziału administracyjno-terytorialnego państwa związkowego, obejmując kompleks jednostek administracyjnych i uważany był za największą jednostkę administracyjno-terytorialną. Była to część terytorium państwowego, w granicach której sprawowana była jurysdykcja administracyjno-polityczna funkcjonującego na nim obwodowego organu władzy. Takie podejście zdefiniowało obwód wyłącznie jako jednostkę administracyjno-terytorialną, która tworzona jest w celu ustalenia granic terytorialnych działania obwodowych organów władzy państwowej. W tamtym czasie był on rozpatrywany jedynie jako obiekt zarządzania. Ukształtowana praktyka tworzenia nowych obwodów po 09.02.1932 r. pokazuje, jak rozwiązywanie doraźnych zadań polityczno-ideologicznych sprzyjało ciągłemu rozszerzaniu kręgu podstaw tworzenia tego czy innego obwodu. Tworząc obwody żytomierski, kamieniecko-podolski, mikołajowski i połtawski, realizowano cel wzmocnienia obecności wojskowej na zachodnich granicach poprzez reorganizację okręgów wojskowych. Obwody staliński i woroszyłowgradzki miały stać się flagowcami radzieckiego przemysłu (z czasem przekształciły się w niezawodne proradzieckie, a także prokomunistyczne okręgi wyborcze). Granice obwodów zachodniej Ukrainy po włączeniu w skład USRR w początkowym okresie faktycznie pokrywały się z granicami województw. Jeszcze na długo przed utworzeniem tych obwodów na ziemiach zachodnioukraińskich radzieckie media aktywnie używały pojęć „obwód stanisławowski”, „obwód łucki”, „obwód lwowski” itp. Konstytucyjno-prawna instytucjonalizacja tych obwodów rozpoczęła się 04.12.1939 r. wraz z przyjęciem Dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR „O utworzeniu obwodów wołyńskiego, drohobyckiego, lwowskiego, rówieńskiego, stanisławowskiego, tarnopolskiego w składzie Ukraińskiej SRR”, nowej redakcji art. 23 Konstytucji ZSRR oraz art. 18 Konstytucji USRR i odzwierciedlała chęć wprowadzenia totalnej kontroli nad ludnością przyłączonych terytoriów. Od 1932 r. do przyjęcia Konstytucji ZSRR z 1936 r. tworzenie nowych obwodów odbywało się poprzez przyjmowanie uchwał. Zatem Ukraina, śladem Rosji, która podarowała jej ten termin w zamian za carskie gubernie, do dziś używa go jako ujednoliconej nazwy jednostki administracyjno-terytorialnej, na którą nakłada się realizację regionalnych funkcji państwa. Przypomnijmy, że do 1957 roku kwestie tworzenia obwodów i wprowadzania zmian w podziale obwodowym należały do kompetencji Związku SRR. Po decyzji Plenum KC KPZR o przejściu do terytorialnych form zarządzania gospodarką narodową, w maju 1957 roku zgodnie z ustawą „O dalszym udoskonaleniu organizacji zarządzania przemysłem i budownictwem w USRR” na Ukrainie utworzono 11 administracyjnych rejonów ekonomicznych (radnarchozów) – winnicki, woroszyłowgradzki (od 18 marca 1958 roku – ługański), dniepropetrowski, zaporoski, kijowski, lwowski, odeski, staliński (od 17 listopada 1961 roku – doniecki), stanisławowski, charkowski, chersoński (Wiadomości RN Ukraińskiej SRR. 1957. Nr 4 (31 maja). S. 102-106). W 1960 r. dołączono do nich jeszcze 3 radnarchozy – krymski, połtawski, czerkaski (Wiadomości RN Ukraińskiej SRR. 1960. Nr 17, 23. S. 205, 328-329). Od czasu wprowadzenia obwodów ich liczba wzrosła pięciokrotnie, a zabezpieczenie konstytucyjno-prawne obwodu jako jednostki administracyjno-terytorialnej oraz statusu jego organów władzy publicznej określało sześć radzieckich konstytucji. Zauważmy, że po ogłoszeniu Aktu o niepodległości Ukrainy (24.08.1991 r.) zabezpieczenie prawne obwodu było uwarunkowane postanowieniami ustaw Ukrainy o wprowadzeniu zmian do Konstytucji USRR, Umową Konstytucyjną (05.06.1995 r.) oraz Konstytucją Ukrainy (28.06.1996 r.). Współczesny obwód, jak każda inna jednostka administracyjno-terytorialna, jest systemowym produktem działalności polityczno-prawnej i społeczno-ekonomicznej państwa. Jego osobliwością stało się to, że będąc nieodłącznym elementem systemu ustroju administracyjno-terytorialnego Ukrainy, ustawodawca nie zdołał na poziomie ustawy nakreślić jego całościowej natury politycznej, organizacyjnej i prawnej. Dziś na poziomie konstytucyjnym termin „obwód” używany jest w kontekście części terytorium państwowego, która tworzy jednostkę administracyjno-terytorialną i podlega tożsamej regulacji prawnej co miasta o specjalnym statusie (Kijów i Sewastopol), a także AR Krym. Jednak poza uwagą ustawodawcy pozostaje społeczno-polityczne i organizacyjno-prawne wypełnienie treści obwodu, który postrzegany jest zarówno jako „obiekt zarządzania”, jak i „podmiot zarządzania”. Na poziomie obwodowym najefektywniej zapewnia się realizację większości zasad demokratycznego ustroju konstytucyjnego (zgoda obywatelska; konsolidacja i rozwój narodu ukraińskiego; ochrona suwerenności i integralności terytorialnej; unitaryzm ustroju państwowego; suwerenność ludowa; różnorodność form życia gospodarczego, politycznego i duchowego itp.). Na dziś okazało się, że bardzo wymowne, na pierwszy rzut oka, kryterium „liczba obwodów” zmuszone jest ustąpić innym, również nie mniej ważnym kryteriom – „jurysdykcyjnemu” oraz „modelowi zarządzania”. Ale jeśli kryterium „liczba obwodów” charakteryzuje się długotrwałością stosowania (ponad dziewięćdziesiąt lat), to kryterium „jurysdykcja” ujawniło się już w czasach najnowszych – wraz z rosyjską zbrojną inwazją na Krym w 2014 roku oraz z pełnoskalową inwazją na terytorium Ukrainy w lutym 2022 roku, w wyniku której 20% terytorium Ukrainy zostało okupowane. FR zniszczyła zasady ustroju konstytucyjnego i znacząco podważyła procesy demograficzne, społeczno-ekonomiczne oraz polityczno-prawne w okupowanych obwodach Ukrainy. Od czasu utworzenia w 2015 roku w obwodach donieckim i ługańskim Ukrainy dekretem Prezydenta Ukrainy wojskowo-cywilnych administracji, zapewnienie regulacji prawnej tych obwodów znacząco różniło się od innych obwodów. Utworzenie 24 lutego 2022 r. dekretem Prezydenta Ukrainy nr 68/2022 na całym terytorium Ukrainy 25 obwodowych administracji wojskowych wyrównało sytuację. Po powrocie okupowanych terytoriów w skład Ukrainy przed państwem stanie zadanie przywrócenia zniszczonego potencjału i równomiernego zapewnienia realizacji zadań i funkcji państwa na całym terytorium Ukrainy, co logicznie prowadzi nas do celowości zastosowania kryterium „model zarządzania”. Wraz z wyzwoleniem okupowanych terytoriów rozpocznie się proces odrodzenia systemu podziału administracyjno-terytorialnego obwodów. Popierając w ogólnych zarysach ten proces, państwo nie będzie mogło w krótkiej perspektywie powrócić do poprzedniego stanu. Duża liczba miejscowości została starta z powierzchni ziemi, a zatem znacząco zmieniony został system osadnictwa w poszczególnych obwodach. Ogromne obszary ziemi, które są zaminowane, pozostaną potencjalnie niebezpieczne i będą tymczasowo wyłączone z obrotu gospodarczego. I wszystko to będzie wzmacniane brakiem zasobów ludzkich, wykwalifikowanej siły roboczej. Poszukiwanie nowych modeli zarządzania terytoriami szczebla regionalnego jest już pilną potrzebą i zadaniem polityki narodowej w najbliższym czasie.
Kryterium „model zarządzania” nabiera jakościowo nowego rozumienia w procesie kształtowania nowej paradygmaty konstytucyjno-prawnej, której istota sprowadza się do dekomunizacji, deradziejnizacji oraz derusyfikacji prawa krajowego i zarządzania. Odkryciu natury „obwodu” sprzyjać będzie prawno-porównawcza analiza regionów Nomenklatury Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS). Analiza przedstawionych informacji pozwala na wyciągnięcie wniosków: 1. Niewłaściwy dla Ukrainy podział jej terytorium na obwody został narzucony z zewnątrz i realizowany był w interesie Moskwy, a nie Kijowa. Terytorialne rozmieszczenie sił wytwórczych na terytorium Ukrainy to potwierdza. 2. Zastąpienie guberni obwodami, które ulegały rozdrobnieniu, miało na celu wzmocnienie kontroli nad ludnością poprzez rozgałęziony system organów MGB-NKWD-KGB, a nie sprawowanie władzy ludowej czy rozwój gospodarczy. 3. Przy wprowadzaniu podziału obwodowego nie nadano legalnej definicji obwodu i nie wypracowano formalnych wymagań wobec niego (wykazu parametrów jego określenia oraz zakresu ich możliwych zmian, aby jednostka administracyjno-terytorialna mogła być obwodem). 4. Ponieważ nowa paradygma państwa zakłada nie kontrolę państwa nad społeczeństwem, a wręcz przeciwnie: społeczeństwo ma kontrolować państwo, to jego podział administracyjno-terytorialny musi być dokonywany tak, aby zapewnić człowiekowi świadczenie efektywnych usług administracyjnych i socjalnych, odpowiadających rozwojowi gospodarczemu państwa. 5. Dziś przed społeczeństwem stoi zadanie reform w państwie, niezbędnych do tego, aby wygrać wojnę. Po zakończeniu wojny zaostrzy się potrzeba przeprowadzenia modernizacji państwa, jego nowej organizacji pod kątem zadań zapewnienia bezpieczeństwa i konkurencyjności w nowym świecie, który powstanie. Wypracowanie i realizacja najnowszej państwowej polityki regionalnej musi być powiązana nie tylko z wizją przyszłego państwa, strategią jego rozwoju, ale także z Generalnym schematem planowania terytorium Ukrainy, a co za tym idzie, uzasadnionym w nowych warunkach podziałem administracyjno-terytorialnym. 6. Nowy podział administracyjno-terytorialny musi odpowiadać wymogom NUTS i umożliwiać: - prowadzenie efektywnej państwowej polityki regionalnej dla osiągnięcia postawionych przed nią celów; - realizację celów określonych w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (rozdział „Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna” (artykuły 174-178)) oraz w Układzie o stowarzyszeniu między Ukrainą a UE (dział V Układu „Współpraca gospodarcza i sektorowa”, rozdział 27 „Współpraca transgraniczna i regionalna”, artykuł 446). Przedstawione powyżej argumenty świadczą o potrzebie przeprowadzenia dokładnej analizy istniejących obwodów pod kątem tego, na ile w nowych warunkach będą one efektywnymi podmiotami wielopoziomowego zarządzania oraz przeprowadzenia modelowania nowego podziału administracyjno-terytorialnego Ukrainy na trzecim poziomie administracyjnym. Konstytucyjna praktyka istnienia „instytucji obwodu” w ukraińskim ustawodawstwie przeżyła swoje 90-lecie, chociaż prawna natura obwodu znajdowała się w procesie permanentnej transformacji. Zmieniały się: ich liczba i granice; spersonalizowane nazwy i nazwy centrów administracyjnych; modele zarządzania itd. Ale jako pojęcie rodzajowe jednostek terytorialnych trzeciego poziomu administracyjnego na Ukrainie – obwód – pozostało, choć prawnie utrwalonej definicji, czym jest obwód, nie było aż do zawarcia Umów o pożyczkę w 2005 r. między Ukrainą a Międzynarodowym Bankiem Odbudowy i Rozwoju.
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek w nr 22–24 z 2024 r. Ludmiła Kiedyś wszystko to, co przeżyte, przekształci się w wspaniałą powieść. Ołeksandr Iwaniwka-Nawrocki Czy to powieść? Wątpię. Tutaj nie myślało się o literackości. Najważniejsza jest chronologia, fakty i nastrój. Tak, nastrój. Jak to było odczuwane – jak przerażający sen, beznadziejne zagubienie? Na czym opierała się wiara w możliwy ratunek? Tutaj – krótko o tym, co przeżyliśmy przez 16 dni rosyjskiej okupacji, zanim udało się wydostać z prawdziwego piekła… 24 lutego Obudziłam się, bo coś huknęło i jakby błysnęło światło. Pomyślałam, że może mąż poszedł do łazienki, włączył światło i trzasnęły drzwi. Chociaż Serhij zawsze ostrożnie je przymyka. Ale mąż spał. Kilka ostatnich dni utrzymuje się u niego temperatura, czasem mocno zasypia. Na wczoraj, 23 lutego, w Irpieńskim szpitalu wojskowym po raz trzeci była wyznaczona operacja – i znowu nie wyszło. Dzień wcześniej chirurg wyjechał w delegację na wschód kraju. Wstałam z łóżka, przeszłam się po pokojach – za chwilę znowu huknęło gdzieś bardzo blisko. Otworzyłam laptopa i wszystko zrozumiałam: “Idą po Ukrainie żołnierze grupy Centrum”… Staram się trzymać w ryzach i zebrać myśli. Co robić? Rosyjskie łajdaki rozpoczęły od bombardowania Hostomela – to już jasne. I nie należy się temu dziwić. Całkowicie oczekiwane, wiedzieliśmy o tym i mówiliśmy nie raz: jeśli się zacznie, tutaj “przyleci” w pierwszej kolejności. Ale to pewnie taki mój los: prawie 40 lat przeżyć w rejonie lotniska w Doniecku i, przeprowadzając się do regionu stołecznego, wybrać właśnie tę okolicę i osiedlić się w pobliżu lotniska wojskowego… Jeszcze dzieci młodsze teraz tutaj, obok nas. 20 minut pieszo przez las. Wynajmowane mieszkanie w nowym budownictwie, a lada chwila, tego lata, mieliśmy wejść już do swojego. Cóż tam u nich? Nowy wielopiętrowy kompleks! Weroniczka za dwa dni kończy siedem lat. Przepadło święto… Myśl, Ludo, myśl! Umyłam się zimną wodą. Zadzwoniłam do swatowej. Ona jest teraz z dziećmi. Mówię: “Katiu, nas bombardują. Dzieci śpią? Podnoś, ale nie strasz od pierwszych sekund! Dalej trzeba myśleć, co robić”. Katia jest mądra i zrównoważona. Do usłyszenia. Teraz czas obudzić Serhija. I jakby ucichło. – Serhiju, budź się. Wojna już tutaj. Dalej nie wszystko pamiętam. Dzwoniliśmy do córki Maszy. Ktoś dzwonił do nas… Cały czas włączone były wiadomości, a my robiliśmy rewizję – plecaki, woda we wszystkich wiadrach w domu, leki, żywność… Najważniejsze – rozumieliśmy, że trzeba wysłać stąd jak najdalej dzieci z najmłodszą wnuczką. Teoretycznie gotowe były od razu jechać ze swatową na zachód Ukrainy. Ale samochody nie były zatankowane – raz, trasa warszawska była już zapchana do granic możliwości – dwa. Dlatego postanowiliśmy jeszcze trochę przeczekać. Syn razem z innymi mężczyznami w ciągu paru godzin urządził piwnicę w nowym budownictwie obok, gdzie w przyszłości miał być zamknięty parking. Wyścielili cementową podłogę kawałkami styropianu, znieśli tam koce, poduszki. Toaleta – wiadro za parawanem. Dzieci pomagały, im wydawało się to ciekawą grą. Młode mamy, zrozumiałe, są przestraszone. Nastrój przygnębiony. Wpisy na FB. Nic nie zmieniam. Niebo czarne od dymu. Dziewczynki w schronie. Ja piekę chleb. I trochę redaguję, bo wciąż pracuję zdalnie… Właśnie huknęło. Mam nadzieję, że nasi kogoś odgonili. Dialogi na FB. Z sąsiadką: – Bardzo huknęło. – To huknęło w miasteczku wojskowym na placu. – Co wam tam widać na polu? – Dym był silny, rozszedł się. Z przyjacielem-wojskowym: – Chłopaki, halo, tutaj cholerne śmigłowce nad domem i podwórkiem – czy już mam je miotłą gonić? – Borysowno, wy nie bądźcie zbytnią bohaterką, bo naszych tam jest bardzo mało. My prawie wszyscy na wschodzie od dawna… Okien szczelnie nie zasłaniajcie – to ma uratować, jeśli będzie silna fala uderzeniowa… SMS-błyskawica! Obrona przeciwlotnicza Ukrainy zestrzeliła trzy śmigłowce rosyjskich okupantów przy lotnisku w Hostomelu. Ukraina – forpoczt Europy! Przyjaciele z zagranicy! Wychodźcie pod rosyjskie ambasady, jeśli chcecie w czymś nam pomóc. Każdy Rosjanin dzisiaj jest odpowiedzialny za rozkazy swojego führera. Jeśli go nie zatrzymać teraz – jutro on na swoich czołgach i śmigłowcach wlezie i do was. Przyjaciele, myślę, że nie zaszkodziłby repost i tłumaczenie na różne języki… Weroniczka w schronie zebrała dzieciaki i zorganizowała teatr cieni. Putin… No, nie łajdak? Zdychaj, kreaturo… 25 lutego Najpierw – o najważniejszym. W nocy artyleria biła dookoła, krzyżowo. Nie pamiętam, czy w ogóle spaliśmy. U Serhija temperatura cały czas. U mnie – bez przerwy boli głowa. Nad ranem zrobiło się cicho. Ale nie wychodzimy z podwórka. Cały czas telefony, korespondencja z bliskimi i przyjaciółmi. Młodsze dzieci (syn, synowa i Weroniczka) razem ze swatową jeszcze od wieczora były gotowe wyjeżdżać na zachód Ukrainy, ale wstrzymały się – żeby nie wpaść w jakąś pułapkę w nocy. Kilka razy pytały, czy pojedziemy z nimi. A około 8 rano przyjechali do nas. Samochód był załadowany w drogę. “Bierzcie swoje plecaki i jedziemy”, – nalegał syn. Ale my z mężem już postanowiliśmy w tamtym czasie – zostajemy. Bez nas będzie im łatwiej. My tutaj jakoś przeżyjemy, a siedmioletnie dziecko nie powinno zostawać pod bombami i ostrzałami. Trzeba je uchronić i fizycznie, i psychicznie. Wpisy na FB. Płoną, płoną rosyjskie czołgi. Zadymiły, śmierdziały. Ścierwo! 26 lutego Tego dnia po raz pierwszy fizycznie poczuliśmy obecność wrogów całkiem blisko. Do sieci społecznościowej trafiło wideo: rosyjscy żołnierze kręcą się po lasku między domkami. Park “Szczęśliwy” w Hostomelu przed inwazją Rosjan. No, skoro Lusia (Arestowycz) wypowiedział, to i ja powiem. Tak, było gorąco od samego rana. I to jeszcze nie wszystko, najwyraźniej. Ale Lusia w telewizorze powiedział, że “wszystko”. Ale przecież słyszymy, że “nie wszystko”. O, jaka tłusta “kropka”! Uderzyli nasi. Chwała Siłom Zbrojnym Ukrainy! Wybaczcie, że czasem po rosyjsku. Specjalnie dla niepojętnych, którzy mnie od dwóch dób pytają: “Tak Baza przecież pod RF?” Nie rozumieją… Jeszcze jedną kolumnę czołgów spalili, które z Dymera parły. Chwała, chłopaki, chwała! Łączność komórkowa tylko rzadko. “Łapie” tylko w toalecie. I jakoś niekomilfo pisać stamtąd patriotyczne wpisy. Więc najpierw piszę tekst w pokoju, a potem idę do “sali narad”, żeby szybko wysłać. Za każdym razem – mantra, oczywiście: PNH, chYilo! Oto co uderzyło pod koniec tego tak ciężkiego i tak ważnego dnia. Po horrorze, który przeżył dzisiaj Hostomel razem z całą Ukrainą, zaczęły przychodzić SMS-y od nauczycieli dla starszej wnuczki z przypomnieniami o pracach domowych, które trzeba oddać zdalnie...
To około 100-200 metrów od naszej ulicy, chociaż te domy adresowo, administracyjnie – należą już do Buczy. Najeźdźcy idą skradając się, oglądając za siebie, celując z automatów w każdy krzak. Rejestrują to kamery wideo – jest ich tu sporo zainstalowanych i wciąż działają. Inne kadry wideo nakręcono na podwórku osiedla, z którego wyjechały nasze dzieci. Widać, jak mężczyźni w mundurach wojskowych wchodzą do budynku, a wychodzą przebrani w cywilne ubrania i idą w głąb lasu… FB7wpisy Ważne! Przekażcie wszystkim! Zdejmujcie znaki drogowe, które wskazują miasta, wsie, kierunki ruchu. Ci idioci w ogóle się nie orientują i w większości jeżdżą w kółko. Nie znają drogi i poruszają się wyłącznie według swoich map. Więc trzeba im „pomóc”. Ludzie, nie trujcie się oglądaniem rosyjskich kanałów propagandowych. Tam jest takie kłamstwo, że można się tylko pośmiać, ale nie rozpraszajcie się. My od dawna wiemy o tym kłamstwie, przewlekle chorych leczyć już za późno. Nie trać, kumie, sił. Zachowujemy umysł czystym, mamy na czym się skupić. Bądźcie uważni. Irpień i okolice. Ruscy przebierają się w cywilne ubrania. Mogą chodzić po domach, przedstawiają się jako obrona terytorialna. Nikogo nie wpuszczajcie. Albo już nie wypuszczajcie, jeśli dacie radę. Drodzy Ukraińcy! Chce się objąć każdego z was – tych, którzy nieustraszenie walczą, broniąc nas, naszego kraju, naszego honoru i godności. Chce się objąć, przytulić każde dziecko... Nie metaforycznie, a całkiem realnie osobiście zetknęliśmy się z tym, jak esesmańskie ścierwo wdarło się do naszych domów. Pierwszą dobę tej wojny nasza najmłodsza wnuczka Weroniczka, która dzisiaj kończy siedem latek, spędziła w ukryciu, spała na karimacie... Dzieci wyjechały – i jakoś stało się lżej na duszy. Jednak wkrótce dowiedzieliśmy się o poziomie niebezpieczeństwa, który im zagrażał, gdyby zostali. Na teren osiedla, gdzie mieszkali, już Budynek jednego z naszych sąsiadów po rosyjskich ostrzałach w ciągu godziny wjechały rosyjskie czołgi. Do ich mieszkania okupanci wdarli się od razu. Później w internecie zobaczyliśmy wideo i zdjęcia skutków szabrownictwa i ostrzałów tego budynku. Zabierali samochody z parkingu, stawiali na podwórku transportery opancerzone, łamali zamki w biurach i mieszkaniach... Chcę wierzyć doniesieniom, że ich stamtąd już wybito. Ale są obawy, że te szczury gdzieś jeszcze łażą po naszym lasku. Jesteśmy uważni i ostrożni. Już nie wzdrygamy się, jak w pierwszych godzinach, od potężnych salw, bo zrozumieliśmy: przeważnie to nasi celnie i skutecznie pracują. Najważniejsze dzisiaj – nie bać się. Odpłata będzie na wieki. Naszych wnuków już nikt nie oszuka bajeczką o „bratnim narodzie”. Przed oczami mam moje dziewczynki, Iwankę i Weroniczkę, które na trzy dni przed 24 lutego, podczas spaceru po nowiutkim, jeszcze nie do końca zagospodarowanym parku „Szczęśliwy” w Hostomelu, nagle stanęły i zaśpiewały Hymn Ukrainy. Dziewczyny żegnały się na czas nieokreślony. 21 lutego po Iwankę przyleciała jej mama – zabrać do Europy Zachodniej. Tam już wszystko rozumieli… Ile razy dziękowaliśmy Bogu, że zdążyliśmy i Iwanka nie została z nami pod bombami. A w „Szczęśliwy” przyleciały „prezenty” w pierwszym dniu. Tak chciało się płakać. Pierwszy raz przez te prawie trzy doby. Najmłodsza wnuczka ma urodziny, a zamiast rodzinnego święta szukaliśmy jej schronienia przed raszystowską nieczystością, która w dosłownym sensie przyszła do dziecięcego domu. Ale zapłakać nie mogłam. Oczy suche, aż pieką ogniem. A płakać trzeba. Żeby nie skamienieć. 27 lutego W ciągu doby prawie nic się nie zmieniło. Przestrzeń życiową urządziliśmy teraz w kuchni: na podłodze materac, koce, obok na krzesełku – laptop, latarka, zapałki. Syn krzyczy na nas, dzwoniąc, i nalega, żebyśmy zwolnili półki z naczyń: „Przecież to wam na głowę spadnie, jeśli co!”. Rozumiemy, że to wszystko nie ma sensu. Bo „jeśli co” – to już jak będzie. A póki co, jest tu kuchenka gazowa i piekarnik. W dzień staramy się grzać i jedzenie jeszcze można przygotować, a wieczorem zakręcamy – niebezpiecznie. Obiadać chodzimy do centralnego pokoju – mi w kuchni brakuje światła, przestrzeni. Serwuję jak w czasie pokoju. To ważne. I książki też czytamy tutaj. W dzień zdarzają się nawet dwie-trzy godziny ciszy. Ale bliżej godziny 18-ej znowu się zacznie – to wiemy. Aż do rana… Chata huczy i podskakuje podczas każdego wybuchu. Ale w pierwszej sekundzie po tym grzmocie rozumiesz, że ściany wytrzymały. I za każdym razem po tym słychać taki szelest – coś toczy się po dachu, pewnie odłamki. Podpełzam do okna i patrzę, czy nie zawaliło jakiegoś z sąsiednich budynków. Powstrzymać się od tego, żeby „nie popatrzeć” – trudno. Z takich wycieczek prawie rezygnujemy po tym, jak całkiem blisko nasiliły się dźwięki strzałów z automatów i karabinów maszynowych. Uczucie, jakby strzelali u nas na podwórku. Ale przecież trzeba przynajmniej raz dziennie wyjść do Proni – naszej starej suczki, która całe to przerażenie przeżywa w swoim kojcu. Wcześniej nigdy nie bała się pokojowych fajerwerków, które często w naszym osiedlu rozrywały wieczorną ciszę i oświetlały nocne niebo. I teraz ona w większości siedzi pod gołym niebem przy swojej budzie i tylko czasami wsuwa tam kudłate
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tę głowę i cicho płacze… Do chaty jej zabrać nie sposób. Przyzwyczaiła się żyć na wolności. FB-zapisy Przeżyliśmy też kadyrowską nawałę. Prawda, przenieśliśmy się na podłogę. Chłopaki, wy jesteście naszymi bohaterami. Ukłon! – Kumie, słyszeliście jak ci Moskale nasze miasteczko nazywają? – A jak? – GostomEl. – Tfu. Pozabijałbym gadów! Te s…ki nie rozumieją, że to nasza odpowiedź za odwieczne kłamstwo, za tortury, za Hołodomor, za Sandarmoch, za Rozstrzelane Odrodzenie, za Niebiańską Sotnię, za Iłowajsk, za Debalcewe... Jesteśmy na swojej ziemi. Idźcie wy w ch…, podściółki chujłowskie. W dzień 27 lutego w całym Hostomlu zniknął prąd. Przywrócą go niedługo, już po ucieczce rosyjskich okupantów. Na tamten czas będziemy już bardzo daleko od Hostomla. Ale póki co zaczyna się nowy etap naszego okupacyjnego życia-bytowania. Trzeba tylko w ostateczności korzystać z latarki, oszczędzać świece i główne – resztki ładunku w telefonach. Nadciąga niebezpieczeństwo pozostania bez łączności. A za tym – niepewność. I najcięższa w niej – brak informacji o bliskich i o froncie. FB-zapisy Kochani, u nas przebił się internet. Ludzie z naszej najbliższej części osady żyją. Jak w całym punkcie osiedleńczym – nie wiadomo. Trzymamy się. Dziękujemy wszystkim za troskę i pomoc. Sława Ukrainie! Do Zwycięstwa! Łączność trochę jest, ale nie ma światła, jak będziemy mogli – będziemy powiadamiać. Hostomel nikomu niczego nie wybaczy. Za “Mriję” poćwiartować padliny! 3 marca Wszystkie dni faktycznie są jednakowe. Główne – przeżyć noc. Śpimy w kuchni na podłodze. Tutaj umownie działa zasada “ochronnych ścian” i jest piec gazowy. W chacie jest bardzo zimno, ponieważ kocioł grzewczy nie działa. Z łącznością – bieda. Nawet po tym, jak udało się trochę podładować u sąsiadów z diesla, sygnału prawie nie ma. Swoją drogą, o sąsiadach. Do 27 lutego wydawało nam się, że wokoło nikogo nie ma, że na naszym zakątku zostaliśmy we dwoje. Ale po tym, jak zniknęło światło, ludzie po cichutku zaczęli wychodzić z piwnic, i nawet niektórych zobaczyliśmy przez okno i usłyszeliśmy głosy. Wtedy zrobiło się trochę weselej. Było z kim choć krótko wymienić się nie tylko informacją, ale i nowym doświadczeniem oraz… żywnością. Czasami komórka jednak “ożywa”. Najczęściej – zwykły stary przyciskowy SAM-SUNG. I choć wiadomości w obie strony przychodzą ze znacznym opóźnieniem, w jedno-dwa słowa staramy się włożyć główną informację – żyjemy, trzymamy się. Tutaj też idą wiadomości o sytuacji wojennej. Raz na dwa-trzy dni sąsiedzi potajemnie uruchamiają diesla i włączają telewizor. Na jedną godzinę – trzeba oszczędzać resztki benzyny. W tym czasie coś zdążymy podładować i usłyszeć wiadomości… Dyplom Już nie pamiętam, na który dzień okupacji Hostomla u mnie pojawiło się pragnienie rozerwać, spalić, zniszczyć swój dyplom filologa, specjalisty od języka rosyjskiego i literatury. Ale zatrzymałam się. Przecież Doniecki Uniwersytet Narodowy – moja alma mater. Od 2014 roku ewakuował się do Winnicy, ma imię Wasyla Stusa. I wykładowcy przyzwoici. Była parka idiotów, ale udało mi się jeszcze jako studentce od nich odgrodzić. I za pracę dyplomową swoją Historia o spotkaniu z wrogiem – w pierwszej części tej książki. Ja do tej pory nie mogę o tamtym dniu nic napisać. Boję się, że pomylę swoje realne słowa z tymi, które chciało się powiedzieć. Ale najważniejszym dla mnie, zapewne, w tamtym dniu było to, że pod koniec naszej z nimi rozmowy co najmniej dwoje z sześciu uzbrojonych po zęby okupantów wykazało zauważalną niepewność, nawet zmieszanie. “Wsiewo wam choroszewo”, – mruknął sobie pod nos jeden z nich. “A wam – niechoroszewo”, – odpowiedziałam ja im w plecy. Wydawało mi się, że jeden z nich to usłyszał. Jego ramiona ledwo zauważalnie drgnęły. mi nie jest wstyd. Byłabym trochę młodsza, można byłoby temat zaktualizować i dopisać kilka rozdziałów, bazując na teraźniejszości. Wczoraj mnie zapytano, jak myślę, kiedy i dlaczego zaszła tak gwałtowna zmiana w rosyjskim społeczeństwie. Ciężka rozmowa. Dla siebie zrozumiałam: ja nawet nie chcę przerzucać pod innym kątem widzenia “wielikuju russkuju litieraturu”. W większości ja chcę zapomnieć o jej istnieniu w ogóle. FB-zapisy Przyjaciele, dziękujemy wszystkim za wsparcie. Prośba – nie piszcie osobno w komunikatory, nie czekajcie na osobiste odpowiedzi, nie dzwońcie. U nas kropla ładunku. Oszczędzamy dla łączności z bliskimi. Sława Ukrainie! Te same narcyzy. Zdjęcie zrobione 23 lutego 2022 r. 7 marca Zniknął i gaz. To stało się właśnie wtedy, gdy nastały mrozy. Chata w ciągu doby wyziębiła się od dachu do podłogi. Tym bardziej, że okien my szczelnie tak i nie zamykaliśmy. Paliwo u sąsiadów też się skończyło. I łączności już nie było kilka dni. I zapisów u mnie już nie było aż do tego, dopóki my nie wyrwaliśmy się z Hostomla. Ale do tamtego dnia – jeszcze sześć długich mroźnych i bardzo niepokojących dni. Ostrzały i bombardowania nie ustawały całodobowo. Jakoś my podliczyli, że ta straszna kanonada trwała 34 godziny z rzędu! Codziennie w dzień przez okna my widzieli ogromne słupy czarnego dymu i rozumieli: trzeci dzień jak dogasa huta szkła, zniszczono supermarket CITY, spłonęło obok kilka prywatnych domów, i my nie wiemy, czy byli tam wewnątrz ludzie… Narastało poczucie jakiejś nieuchronności. Rozumieliśmy: raczej nie została najmniejsza możliwość wydostania się z Hostomla, który ze wszystkich stron płonie. Wszakże, do tego czasu my mimo wszystko przebywali w pewnej “skorupce” – nawet przyzwyczailiśmy się do ostrzałów artyleryjskich, nauczyliśmy się orientować w odległości przylotów, aby niepotrzebnie nie padać na podłogę. Co działo się wokoło, jak okupanci obchodzą się z miejscową ludnością, co robi się na innych ulicach i w różnych końcach naszej osady – nawet nie domyślaliśmy się. Po totalnych przeszukaniach naszą uliczkę – przytulną, metrów na 600 oddaloną od głównej magistrali i równolegle przytuloną do laseczka, uliczkę, która administracyjnie dzieli Buczę i Hostomel, – wróg wybrał jako zapasowy przyczółek dla swojej ciężkiej techniki. My rozumieliśmy główne: wróg poniósł znaczne straty w centrum (periodycznie tam było bardzo głośno), dlatego próbuje chować się przy nas. I to były tylko naszymi domysłami.
6 marca Kiedy do naszego podwórka z rewizją weszła brygada uzbrojonych po zęby Buriatów, jako pierwsze ucierpiały moje narcyzy. Jedno ścierwo rzuciło się do okna i zaczęło wybijać szybę. Pod jego łapą, mam nadzieję, że już teraz usmażoną, znalazł się ulubiony krzaczek… Strach Prawie go nie było. Odrętwienie – tak. Zwłaszcza podczas wielogodzinnych ostrzałów. Rozumieliśmy, że nad nami lata i „cudze”, i „nasze”. Ogień krzyżowy. Ani razu (ani razu!) nie przyszło do głowy: a walcie w jakąś inną stronę! Myślało się o czymś innym – jeśli trafi, to niechby trafiło od razu. Żeby bez kalectwa. Bez niewoli. Bez tortur i cierpień… Od pierwszego dnia obok – apteczka z lekami. Ze trzy razy po kryjomu przed Serhijem przeliczałam, jaki komplet trzeba wziąć sobie do garści i taką samą porcję dać jemu. Na ostateczny, najostatniejszy wypadek. Ale czy mam prawo popychać i jego do tego? Taka myśl zatrzymywała i przywracała do rzeczywistości. Strachu nie było. Były wyborne przekleństwa, tak. Złość. A jeszcze – jakieś dziwne przeczucie: wydostaniemy się stąd. Jeszcze nie czas. Jeszcze nie czas… Trzeba zebrać myśli i się odważyć. Powiedziałam – strachu prawie nie było. W każdym razie, kiedy w oknie zobaczyliśmy, jak na podwórko pchają się rosyjscy żołnierze – to był jednak strach. Buriaci Zamurowało tylko na pierwsze sekundy. Otwierać czy nie otwierać? W kieszeni mam smartfon, z którego nie usunęłam wszystkiego, co może nie spodobać się wrogowi. I telefon jest akurat trochę podładowany. Decyzja przychodzi natychmiast: owijam się kocem i myślę o tym, że zedrzeć go ze mnie będą mogli tylko razem ze skórą. Powoli otwieram drzwi, żeby Serhij zdążył schować nasz drogocenny SAMSUNG. 9 marca Około godziny 12:00 w południe cicho zapukano do drzwi. To była wnuczka sąsiadów – młoda kobietka. „Ciotko Ludo, ogłosili ewakuację dla kobiet i dzieci. Zbierają się przy radzie osiedlowej. Pójdzie pani?” …O tym, jak poszłam i wróciłam – w pierwszej części tej książki. A tutaj – jeszcze kilka wspomnień o tamtej czarnej dobie. Schron Tam, w całkowitej ciemności, ludzie chowali się już dwa tygodnie. Policzono nas, powiedziano, że ogółem jest tu prawie 500 dusz. Większość – starcy, leżący chorzy oraz kobiety z dziećmi. Temperatura w tym schronie wynosiła jakieś 4-5 stopni, bardzo wilgotno. Dzieci. Dużo dzieciaczków, całkiem małych. A jeszcze – psy. Też – i małe, i duże. Czasami podnosiły straszny szczek. Ale przeważnie było tu cicho. Ludzie między sobą rozmawiali szeptem, takie niby bzyczenie trzmieli… Ciemność, smród, toaleta – prawie dwugodzinna kolejka. Właśnie tu dowiedziałam się kilku „nowin”… – Wypuścili nas z piwnicy po takich upokorzeniach, że wstyd mówić. A kiedy w końcu wsiedliśmy do swojego samochodu – w ślad rzucili granatem. Jakiś cud nas uratował. Ale z miasteczka już nie odważyliśmy się wyjechać. Dlatego siedzimy tu już drugi tydzień. – A my mamę zostawiliśmy leżącą. Nakazała: „Wnuczkę ratujcie”. Skarb Cukierkami poczęstował mnie chłopiec w wieku około siedmiu lat. Absolutna ciemność. Ci, u których jeszcze tli się telefon – próbują choć trochę poświecić. Większa część ludzi chowa się tu już dawno. „U nas jeszcze dużo zostało, a wy przecież nie macie jedzenia”, – cicho powiedziało dzieciątko, wyciągając do mnie cukierki. Była z nami dziewczynka, więc wzięłam dla niej. Tych cukierków było z dziesięć. Glukoza naprawdę jest bardzo potrzebna w takim stanie. Myślę, że wielu już to odczuło, chociaż wcześniej piło kawę czy herbatę bez cukru. A trzy cukierki przypadkowo zostały w małej kieszeni plecaka. Zachowam. Jak myśmy tam śpiewali w dzieciństwie? „Na granitową płytę połóż swój cukierek”… To było o obozie koncentracyjnym Salaspils, gdzie podczas II wojny światowej zabijano dzieci. A teraz to o dzieciach Hostomela, Mariupola, Czernihowa… Lista jest ogromna. Płonąć w piekle okupantom! Przekleństwo na wszystkie ich pokolenia! 11 marca Z Hostomela 11 marca wychodziliśmy praktycznie bez rzeczy, choć swój handmade wcisnęłam do osobnej torby. Tam wszystko lekkie, ale nie odważyłam się zabrać, zostawiłam u naszych drogich, bliskich sąsiadów, którzy mężnie przeżyli tę przeklętą Nasza najmłodsza wnuczka Weroniczka wszędzie, gdzie może, rysuje ukraińską flagę okupację do ostatniego dnia. Wyjechać fizycznie nie mogli. Tak się złożyło, że w ich rodzinie na 24 lutego w domu było troje bardzo chorych ludzi. A jeszcze obok, w Irpieniu – babcia 93 lata. Sama. I trzy psy oraz kot. Jeszcze zgodzili się zaopiekować naszą staruszką Pronią, która już praktycznie nie wstawała na nogi. Jak boleśnie było się z nią żegnać – nie będę opowiadać… Cudem pokonaliśmy tę drogę. Najpierw – do Kijowa, potem – na Wołyń, gdzie Serhijowi w końcu zrobili tak ważną i już całkiem niecierpiącą zwłoki operację. A dwa tygodnie po niej wysłano nas na rehabilitację do Europy Zachodniej. Po ewakuacji Całodobowe poszukiwania tych, od których dawno nie było wieści. Dziesiątki telefonów i wiadomości od znajomych i nieznajomych ludzi. Wymiana informacji. Mówić człowiekowi, że jego mamy na razie nie znaleziono, a domu już nie ma – bardzo ciężko. Wewnątrz ciebie jakieś „filtry” na telefony: czy odpowiadać, czy odłożyć komunikację na później, jeśli najważniejsze już wyjaśnione – żyją! No i wreszcie można popłakać. W Hostomelu, w domu na komodzie została nam duża fotografia, gdzie ja i bracia Kliczko na przyjęciu w Ambasadzie Ukrainy. Nowy Jork, grudzień 2002 roku. Kiedy orki wchodziły do nas z rewizją, uwagi niby nie zwróciły. Świadomie zostawiłam to zdjęcie w widocznym miejscu, zabierając unikalne rodzinne, niezdigitalizowane… Już tutaj, na Wołyniu, czytam pasek wiadomości i przerażam się: jak wielu ludzi nie rozumie, że wojna trwa na całym terytorium Ukrainy. W niebezpieczeństwie każdy jej zakątek, każdy obywatel, każde nasze dziecko. Każdy szpital, szkoła, każde muzeum… Lista – nieskończona. A wy kontynuujecie opowiadanie tutaj swoich historii, wskazując miejsca swojego pobytu, nazywacie konkretnych ludzi, dopytujecie o trasy, opowiadacie o drogach pociągów ewakuacyjnych, dzielicie się adresami centrów logistycznych… Opanujcie się. Nie bądźcie naiwni. Świat jest informacyjnie bardzo wrażliwy i otwarty. A wrogów mamy z wami teraz oj jak wielu! Ilu by przyjaciół nie było. Nie rozluźniajcie się, proszę. Nieostrożne słowo – i mimowolnie odkryjecie tajemnicę. Do tych myśli po raz kolejny skłonił mnie mało znaczący niby przypadek. Jeden z przypadkowych rosyjskojęzycznych rozmówców już w Europie Zachodniej powiedział: „Oj, jak dobrze, że teraz cała Europa pomaga Ukrainie! I broń taka nowoczesna już do was jedzie. Tylko nie rozumiem, jeśli Rosja ostrzeliwuje nawet Lwów, to jaką drogą trafia ta broń na Ukrainę?” Poważnie? Mam odpowiadać na to pytanie? Może jeszcze podać dokładną lokalizację schronu, gdzie podczas okupacji, choć w strasznych warunkach, ale udało się uratować około 500 mieszkańcom Hostomela? Żeby ktoś zdążył zaznaczyć to na mapach dla przyszłych nalotów? A świeże bombardowania węzłów kolejowych – czy to nie skutek waszych szczerych opowieści o pociągach ewakuacyjnych z nazwami stacji-przystanków? Nie trzeba mi teraz o termowizorach i satelitach. Czynnik ludzki, czyli czynnik nieostrożności, a nawet głupoty, nie jest ostatnim we wszystkich naszych cierpieniach. Ludzie, bądźcie ostrożni. Wojna trwa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
front, ale legalnie, bo miałem za sobą jakąś służbę zasadniczą i rozumiałem, jak prowadzić czołg, jak strzelać z moździerza, jak trzymać automat. Bardzo mnie obrażało, że wielu moich dobrych przyjaciół jest już w wojsku, a ja nie. Kwiat narodu – patrioci, muzycy, artyści w wojsku, a ja nie. To były niesprawiedliwe, niewłaściwe rzeczy. Oni powinni siedzieć tutaj, a ja powinienem być tam. Wiele wieczorów namawiałem żonę, tłumaczyłem, uzasadniałem, szukaliśmy odpowiedzi. I pewnego wieczoru powiedziała: poradzę sobie, idź. I stał się cud. Po prostu następnego dnia do drzwi zapukał dzielnicowy i mówi: „Serhiju Wołodymyrowyczu, masz wezwanie”. Nigdy jeszcze tak się nie cieszyłem z wezwania. Pozwolenie na służbę „wyżebrałem” u żony dopiero wczoraj, a dzisiaj wręczają mi wezwanie! Jestem taki szczęśliwy, z radości dzwonię do kierownictwa w pracy i mówię: wszystko, nie będzie mnie, załatwiajcie to tam, jak chcecie, idę do komisji wojskowej i jadę na wojnę. Potem zrozumiałem, że potrzebuję przynajmniej miesiąca lub dwóch na to, by rozwiązać sprawy z rodziną, przygotować się finansowo, napisać wszystkie wnioski w pracy, gdzie oficjalnie pracowałem, umówiłem się, że przyjdę z rzeczami w kwietniu. 1 kwietnia, tak jak obiecałem, zjawiłem się. Wszystkie sprawy załatwiłem, z żoną ustaliłem, rano pocałowałem swoje córeczki, wziąłem małą torbę i pojechałem na wojnę. Wielu rzeczy ze sobą nie brałem, wziąłem najstarsze ubrania, ponieważ rozumiałem, że je wyrzucę. Początkowo zawieziono mnie do Równego, ponieważ miałem uprawnienia czołgisty, mechanika-kierowcy, ale jestem kiepskim mechanikiem. Armia wcześniej tak dobierała: on ma we wrześniu urodziny, wtedy jest dzień czołgisty. Wszystko – do czołgistów. Logika była mniej więcej taka. Tak znalazłem się wśród czołgistów. Gdzieś 40-45 kilometrów nakręciłem, jeździłem też nocą czołgiem. Ale powiedzieli, że im nie pasuję, ponieważ potrzebują właśnie takich „traktorzystów”, którzy znają się na śrubach, których ręce są w smarze. A ja tego nie lubię, nie rozumiem tych śrub. Przyznałem się im do tego, na co powiedzieli, że nie masz kategorii „D”. Czyli masz uprawnienia czołgisty, ale z kategorii prowadzenia masz tylko „B”, osobowe, po prostu się nie nadajesz. Odsyłają mnie z powrotem do DVRZ, tam pytają: a gdzie pracujesz? Mówię, że w kanale telewizyjnym. A oni mi: to ty jesteś „łącznościowiec”! Myślę sobie: jaka my mamy oryginalną armię! Oni pewnie myśleli, że lutuję druty, znam się na elektronice. A ja po prostu w dyrekcji handlowej sprzedawałem reklamy, pomagałem zastępcy dyrektora w jakichś sprawach... Wysyłają mnie do Połtawy.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij Wikarczuk to krymski Ukrainiec, były urzędnik państwowy, pracował w wydziale kurortów i turystyki rady miejskiej Ewpatorii. Bronił Ukrainy podczas ATO w Donbasie w latach 2015–2016, a w 2022 roku organizował obronę terytorialną we wsi Sofijiwska Borszczahiwka, gdzie mieszka z żoną i czterema córkami. Serhij prowadzi własny biznes – agencję turystyczną, a od niedawna wykłada w jednej ze stołecznych szkół przedmiot „Obrona Ukrainy”, ponieważ uważa, że przyszłych obrońców powinni uczyć wykładowcy-praktycy, którzy mają doświadczenie bojowe. Rozmawiamy o Krymie, służbie wojskowej, o tym, jak doświadczenie bojowe przydało się podczas obrony Kijowa i na lekcjach w szkole. – Mój znak wywoławczy to „Ewpatoria”, ponieważ jestem z Ewpatorii. W rzeczywistości pochodzę ze stepowej części Krymu, a Ewpatoria stała się dla mnie startem w karierze zawodowej. Tam się rozwijałem, odniosłem pewien sukces. Zrobiłem wiele dobrych projektów – zarówno własnych, jak i państwowych na poziomie miasta. Na przykład organizowałem w Ewpatorii megamarsz w wyszywankach, a także małe proukraińskie festiwale. Za to zyskałem sławę banderowca, natychmiast, gdy tylko zaczęła się okupacja. Wcześniej byłem „Siergiejem Władimirowiczem, porządnym człowiekiem”, a potem robiłem proukraińskie wydarzenia, więc stałem się wrogiem. Po pół roku życia w okupacji, niestety, zmuszeni byliśmy wyjechać do Kijowa. Miałem wtedy dostęp do pewnych informacji, trochę pomogłem naszemu krajowi. I na Krymie nie można już było zostać. Ale Krym jest wszędzie w moim życiu, Ewpatoria jest ze mną stale. Kiedy w Kijowie ludzie mówili mi, że może oddamy już im ten Krym, odpowiadałem, że nie mogę oddać mamy, nie rozumiem tych rozmów. Oddaj swoją mamę, swojego tatę oddaj, oddaj swoich bliskich! A ja tego nie rozumiem. Dlatego z takim zapałem starałem się przekazywać temat Krymu, temat wojny. Kiedy w 2015 roku przechodziłem w Kijowie wojskową komisję lekarską, to zatrzymałem się na psychologu. Bardzo starsza pani mówi: „Pan z Krymu?”. Odpowiadam: „Tak”. „Pan jest nienormalny!”. Dalej zaczęła o języku rosyjskim, cerkwi, o tym, że na Krymie tak wszystko dobrze... A ja tak się zdenerwowałem, wyciągam klucze od mieszkania w Ewpatorii i mówię: „Oto moje klucze, a pani swoje da tutaj. Zamieniamy się tutaj, prosto teraz”. Ona od razu zaczęła się wykręcać, a ja: „Nie zawracajcie mi głowy, piszcie „zdolny” i wszystko”. Coś napisała, a ja poszedłem do komisarza wojskowego i powiedziałem, że u nich pracuje separatystka, babcia-psycholog, która wszystkich chłopaków zniechęca do wojny. To nie jest poważne, wielu przychodzi z własnej woli, a wy ich zniechęcacie... W lutym 2022 roku stworzyłem swój oddział obrony terytorialnej „Ewpatoria” w Sofijiwskiej Borszczahiwce. Teraz prowadzę wojskowo-patriotyczną grę „Dżura”, gdzie mam aż dwa roje „Ewpatoria”, jeden – „Chersonez”. I wszędzie ogłasza się: rój „Ewpatoria”, nasze hasło – „Wierni zawsze!”. – Co Pana motywowało do służby w Siłach Zbrojnych Ukrainy? – U nas w rodzinie jest tradycja: wszyscy mężczyźni muszą służyć. Choćby jako oficer, choćby jako szeregowy, ale musisz służyć swojemu krajowi. Kiedy przyjechałem z rodziną do Kijowa, już trwały aktywne działania bojowe. Szukałem sposobu, by trafić na
Tam nauczyłem się na łącznościowca. To też nietrudne, spodobało mi się, a do tego zdobyłem jeszcze jedną wojskową specjalność ewidencyjną (WSE). Potem trafiłem do kompanii piechoty do fajnych chłopaków, którzy walczyli w Debalcewie – ludzie-bohaterowie, prawdziwe legendy. Na przykład Wadyk „Strzelec”. Rozstrzeliwał kolumnę, zbijali go z tej góry, on potem znowu właził na tę „zu-szkę”, znowu i znowu… Jestem dumny, że byłem obok nich, z nimi naprawdę przyjemnie było chodzić na zadania, wykonywać robotę, służyć. Pierwsze pół roku jeszcze przypominało wojnę: coś ciągle wybuchało, latało, strzelało… Podchodziłem do towarzyszy broni i mówiłem, na przykład, nauczcie mnie kierować BMP, żebym mógł w razie potrzeby wsiąść do wrogiego i go ukraść. I mówią: okej, nauczyli jeździć na BMP. Podszedłem do „gradów”, popatrzyłem, jak „grady” pracują, zapytałem o nie również... O wszystko wypytywałem, wszystko mnie interesowało. Myślałem już, że na „front” po prostu mnie nie wyślą, tak długo zwlekali, trzymali na drugiej linii. Wściekałem się: przyszedłem na wojnę, a siedzę na tyłach, dajcie chociaż powalczyć! Pewnego razu, żeby dostać się na linię ognia, oszukałem dowódcę. Powiedziałem, że umiem prowadzić GAZ-66. Rusik, mój świętej pamięci przyjaciel, szybko przeprowadził instruktaż, jak go odpalać. Prowadziłem kiedyś ciężarówki, mam rozeznanie, trzeba było po prostu zobaczyć niuanse. I pojechałem tym GAZ-66 na pozycje, gdzie pełniliśmy dyżury, to była praca, która mi się podobała. Po dwóch tygodniach wracałem z powrotem, zabłądziłem, po mapach jeszcze nie orientowałem się zbyt dobrze. Prawie dwie rotacje spędziłem w obronie Mariupola. Swoją drogą, nie widziałem wśród miejscowych ludzi, którzy nie byliby patriotami. Wszyscy opowiadali mi, że gdzieś tam są zdrajcy. Ja ich nie widziałem. Mieliśmy zasadę: z bronią do sklepów nie wchodzić, z szacunku do ludzi. Jeśli miałem pracę na punkcie kontrolnym, zawsze byłem maksymalnie uprzejmy, bo długo pracowałem w serwisie, wiem chyba, jak trzeba z ludźmi rozmawiać. I miejscowi witali się ze mną, dziwili się, jak wychowani ludzie są w wojsku. Sumiennie wypełniałem swój obowiązek, całą pracę, którą mi dawali, wykonywałem jakościowo. Dowódcy zawsze byli ze mnie zadowoleni, prosili, bym kształcił się na oficera. Ale ja nie jestem bohaterem tej wojny, niestety. Chociaż to jeszcze nie koniec, jeszcze powalczę. – Na początku pełnoskalowej inwazji jako wielodzietny ojciec miał pan okazję wraz z rodziną wyjechać z Ukrainy, ale zdecydował się pan tego nie robić. Dlaczego? – To była nasza wspólna decyzja. Wiedzieliśmy, że wojna jest nieunikniona i przygotowywaliśmy się. A ludzie wpadli w panikę, histerię, nikt nie wiedział, co robić, jak działać, dokąd iść, niczego nie rozumieli. I zrozumiałem wreszcie, kim jest uczestnik działań bojowych, na czym polega istota i dlaczego to ważne, żeby w każdej rodzinie był uczestnik działań bojowych współczesnej wojny. Kiedy zaczęła się rosyjska ofensywa, zlatywali się do mnie mężczyźni, kobiety, prosili, by nauczyć korzystać z broni, prosili zorganizować, nauczyć, podpowiedzieć. Nie znali elementarnych rzeczy, które ja na poziomie żołnierza im wyjaśniałem. Do tego czasu słowo „weteran” używałem jako marketingu, bo ładnie brzmi. A teraz zrozumiałem, że to człowiek z doświadczeniem bojowym, które przydało się właśnie w tym odpowiedzialnym czasie. W pierwszych dniach inwazji dołączyłem do miejscowego oddziału obrony terytorialnej, w miejscu zamieszkania. Stworzyłem swój pododdział, który nazwałem „Eupatoria”. Trzymaliśmy obronę, wykonywaliśmy rajdy, jakieś patrole, wypady. Naszą misją był porządek wewnętrzny i zewnętrzny. To rejon buczański, wróg już do nas podchodził. I przygotowaliśmy dla niego „drogę śmierci”, zablokowaliśmy wszystkie wyjazdy, jakąś obronę poza granicami miejscowości, przygotowywaliśmy się do walk, zrobiliśmy punkty kontrolne, żeby powoli się przemieszczali, mieliśmy punkty, skąd mieliśmy ich rozstrzeliwać, takie zadanie. Mieliśmy kilka RPG przeciwko tej kolumnie. Teraz już rozumiem, że byliśmy szaleni, jacyś romantycy. Pozytywne jest to, że wróg do nas nie dotarł. Zostało 10–12 kilometrów. Wtedy, w 22. roku, przybyłem do komisji wojskowej, napisałem oświadczenie, że będę w takim a takim pododdziale wykonywać zadania. Wiedzą o mnie, myślałem, wszystko w porządku. Później przestały przychodzić rozkazy BR. Miałem wrażenie, że jestem partyzantem – biegam 8 miesięcy, coś robię, ale nie wiem, w jakim statusie. Początkowo myślałem, że to OT, ale to nie była OT, bo wszystkie OT już otrzymywały zaopatrzenie, a ja – nie. Pod koniec wyjaśniło się, że mój pododdział „Eupatoria” wchodził w skład DfTG „Batalion Sofijewski”. – Teraz wykłada pan „Obronę Ukrainy” w jednej z kijowskich szkół. Proszę opowiedzieć o swoim doświadczeniu pedagogicznym. – Wcześniej po prostu jednorazowo wchodziłem do niektórych szkół na prośbę znajomych. Mówili, że mam ciekawą historię, którą trzeba się dzielić. Przychodziłem, rozmawiałem z różnymi grupami wiekowymi. Bardzo mi się to podobało, ponieważ jest w tym pewien sens. Ludzie zaczynają interesować się tematem wojny, dotykać tematu okupacji. A dla mnie ważne jest, żeby ludzie nie zapomnieli tematu okupacji, nie zapomnieli moich rodziców na Krymie, dla mnie to bolesne. I oto na prośbę rodziców, którzy mnie polecili, przyszedłem do dyrektora jednej ze stołecznych szkół. Dyrektor powiedział: to wspaniale, że pan przyszedł, bo nie możemy znaleźć człowieka, który będzie pracował. Jest program nauczania „Obrona Ukrainy”, uzgodniony z Ministerstwem Obrony i Ministerstwem Oświaty. Na podstawie tego programu nauczania tworzę swój program, wrzucam go do „Jednej szkoły”, do elektronicznej aplikacji, i z niej czytam tematy. Tematy są rozpisane dla klas 10–11, do każdej lekcji przygotowuję się. W procesie pracy zrozumiałem, czego brakuje w tym programie: zrozumiałem, że z uczniami nikt nie rozmawia. Otworzyłem dla nich strzelnicę, grę „Dżura”, mogłem im po prostu opowiedzieć o praktycznych rzeczach. To najcenniejsze. W szkole są podręczniki, ale są przestarzałe. Do tego napisane suchym urzędowym językiem, jakby to było pismo do urzędnika. Trzeba pisać przystępnie i prosto. Byłoby dobrze, gdyby pan się za to zabrał i zrobił cykl materiałów dla „Obrony Ukrainy”, na wszystkie lekcje, prostym językiem, żeby dzieci zrozumiały. To będzie bezcenne. Mam sejf, gdzie przechowywane są dwa szkoleniowe automaty i dwie wiatrówki. Nikt nie rozumiał, jak z tych wiatrówek korzystać. A ja zrobiłem strzelnicę, powiesiliśmy tam portrety putlera, strzelamy, trenujemy. U mnie wszyscy strzelają – i dziewczyny, i chłopcy. Jakoś przyszedłem do dyrektora szkoły i mówię, że zmęczyłem się kupowaniem za swoje pieniądze naboi, trzeba coś wymyślić. Kolejka chętnych jest nieskończona, a naboje, jak nasiona, wylatują. Co zrobili? Znalazłem dostawcę, zamówiłem u niego 45 tysięcy naboi za kilka tysięcy hrywien, szkoła zapłaciła, w ich imieniu przywieźli. 45 tysięcy naboi do wiatrówki. To na 5–9 lat. „Obrona Ukrainy” wykładana jest w klasach 10 i 11, a do mnie sami zaczęli przychodzić szósta klasa, siódma, ósma, dziewiąta… Im się podoba. Pytają: a prawda, można postrzelać i pan nie będzie na nas krzyczał? Odpowiadam, że nie wiem, po co krzyczeć. Sami przyszliście, jesteście zmotywowani, jesteście ochotnikami! Po co mam na ochotników krzyczeć? Jesteście złoto! Mówię im, że sam przyszedłem do szkoły, ponieważ rozumiem, że jutro będę w boju, a potrzebuję dobrych dowódców albo towarzyszy broni. I wy jesteście moimi przyszłymi dobrymi dowódcami i towarzyszami broni. Wierzę w was, ponieważ chcę służyć z tymi, których znam. Opowiadam im o towarzyszu broni Wadyku, któremu w 22. roku rozwaliło nogę. Odmówił amputacji i już dwa lata odbudowuje kość. Pokazuję im zdjęcia tej nogi. Opowiadam o innych moich towarzyszach broni. Wyjaśniam im, jak trzeba prawidłowo robić sztuczne oddychanie. Pokazuję, gdzie mamy serce, opowiadam, na przykład, jaka jest pozycja leżąca. Przerzuciłeś nogę, podłożyłeś rękę i on leży – nie zachłyśnie się, język nie zapadnie. A tych prostych rzeczy nikt nie potrafi opowiedzieć. Wolontariusze biegają, różni działacze opowiadają – i tyle. Z masami nikt nie pracuje. U nas wszyscy myślą, że w armii trzeba tylko szturmować pozycje. Nikt nie mówi dzieciom, że za każdym prawdziwym szturmowcem stoi ośmiu wojskowych
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bojowników. Nikt tego nie wyjaśnia. Ludzie tylko mielą jeden temat: pracownik TCK uderzył kobietę, wciągnął mężczyznę do busa i wywiózł na linię frontu. Widzą tylko negatyw, który podrzuca wróg. Przerabialiśmy temat IPSO z uczniami. W żadnym programie nauczania nie ma tematu IPSO. Ani w szkolnym, ani w „Dżurze”. W ogóle nie ma. Nikt nie mówi, że radiostacje trzeba programować, że są cyfrowe, analogowe, że są tablety z programem „Kropywa” i nie trzeba już rysować map, że mapę pól minowych można po prostu wysłać towarzyszowi broni. W Ukrainie od ponad dziesięciu lat trwa wojna, a dzieci uczy się jakiejś naiwności. – Jakich zmian potrzebuje proces nauczania w kraju, który walczy? – W nowoczesnej szkole potrzebne są kółka dronów. Symulatory, żeby uczyli się nimi sterować. Można by też bez problemu składać drony. Trzeba przy udziale edukatorów i wojskowych stworzyć jakościowy kontent, nie rozciągnięty na 45-minutową lekcję, a tezowy – 5-7 minut w formacie YouTube, stories, TikTok, i dać go nauczycielom w całym kraju. Dlaczego potrzebne są krótkie tezowe wideo? Żebyśmy zatrzymali i omówili to, co zobaczyliśmy, potem oglądamy dalej. Tutaj jest ciekawie – zatrzymaliśmy. Tutaj można jeszcze dodać, omówiliśmy. I omawiamy to wszystko, wykonujemy jakieś praktyczne zadania. To wszystko trzeba podawać z praktyką. Praktyczne zadania są potrzebne w formie zabawy. A nie w dyrektywnej, jak lubią w armii. Bo to są dzieci. Tylko do nagrania potrzebni są charyzmatyczni ludzie, którzy znają się na rzeczy. Byłem czołgistą, moździerzystą, łącznościowcem. Znam się na wszystkim po trochu, ale niczego nie wiem głęboko. Tak, jakbym wsiadł raz do czołgu i całe życie w czołgu przejeździł. Potrzeba, żeby w tych wideo czołgista opowiadał, jak prowadzi się walkę w czołgu. Żeby kierowca-mechanik BMP opowiedział o osobliwościach BMP, żeby karabinier opowiadał o pracy z karabinem maszynowym, jak kocha swój karabin, uwielbia granatnik... Trzeba, żeby człowiek po prostu płonął, żeby była charyzmatyczna dynamika, której brakuje w nowoczesnej edukacji. Trzeba też stworzyć elektroniczne książki, które mają działać na zasadzie Wikipedii. Czytasz bazę, potem przechodzisz przez linki, bo jesteś ciekawy, co dalej. Musi być pewna intryga, żeby cały czas chciało się przechodzić dalej. Teraz, kiedy zaczynam szukać jakościowego materiału, na przykład o taktyce prowadzenia walki podczas ataku czy obrony, to biorę go albo z ArmiaInform, albo z jakiegoś innego źródła, albo tnę na kawałki materiał wideo i robię prezentację. I potem oglądamy. Zatrzymuję każde wideo i jako praktyk, jako żołnierz, wyjaśniam. Wiem, co działa, a co nie działa. Jak w natarciu, jak w obronie to się buduje, jak to wszystko poprawnie rozumieć. Nawet w armii tak nie wyjaśniają. Możliwe, że teraz już jest lepiej, bo widzę, że dołączyło wielu chłopaków z doświadczeniem bojowym. A kiedy służyłem, w centrach szkoleniowych było wielu oficerów i sierżantów, którzy nie walczyli. Wypytywałem ich, żeby dali mi praktyczne rady, co tam robić. Mówi: nie walczyłem, zostałem tu instruktorem. I to jest wielki problem. Potrzebni są ludzie, którzy przeszli przez piekło wojny, którzy ją czują. Analogicznie w szkole: dzieciom trzeba wyjaśniać z punktu widzenia praktyki. – Niedawno zastępczyni ministra obrony Ukrainy Natalia Przegląd prasy O czym piszą ukraińskie wydania drukowane – w naszym przeglądzie. „U nas do tej pory nie uruchomiono masowej produkcji broni wysokotechnologicznej, między innymi dlatego, że w kierownictwie kraju nie ma nikogo, kto zna się na inżynierii” – pisze były inżynier-konstruktor KB „Piwdenne” Ołeksandr Koczukow w gazecie „Silśki wisti” (nr 25, 18.06). Autor oskarża władzę o niegotowość do rozwiązywania problemów w energetyce. „A może nasza ekipa rządząca po prostu chce trafić do Księgi rekordów Guinnessa jako jedyny na planecie przykład władzy skończonych ignorantów, którzy podczas wojny w zasadzie nie zajmowali się sferą techniczną? Czyli nie postawili kraju na tory wojenne, bo nie potrafili ich odnaleźć, bo nie wiedzieli, co to takiego” – cytuje gazetę pan Koczukow. W swoim wywiadzie dla magazynu „Krajina” (nr 12, 20.06) dyplomata Ołeksandr Chara zaznacza, że nie widzi przesłanek do rozmów Ukrainy z agresorem. „Utracono dużą część energetyki. Jeśli tak dalej będzie trwało i nie będziemy nadążać z odbudową, to oznacza, że gospodarka cywilna i wojskowa będą na granicy lub zostaną utracone. To kryzys gospodarczy i podważone zdolności kompleksu obronno-przemysłowego. Wtedy będziemy zmuszeni szukać dyplomacji z FR. Mam nadzieję, że do tego nie dojdzie” – cytuje wydanie dyplomatę. Publicysta Witalij Portnykow w magazynie „Krajina” (nr 12, 20.06) przyznaje, że nie wie, jaka będzie Ukraina po zakończeniu działań wojennych. „Każdy będzie decydował, czy to zwycięstwo, czy porażka. Opinia społeczeństwa się podzieli. Dla Rosji każdy wariant zakończenia wojny będzie zwycięstwem, bo to dyktatura. Nawet jeśli przegrają i stracą zajęte terytoria” – cytuje magazyn pana Portnykowa. „Silśki wisti” (nr 25, 18.06) piszą, że najstarsza chata w Ukrainie zachowała się we wsi Samary w rejonie kowelskim. Informuje o tym „Centrum badań i odrodzenia Wołynia”. Rok budowy drewnianej poleskiej siedziby – 1597. Chatę można zobaczyć w Narodowym muzeum architektury ludowej i życia codziennego Ukrainy. Gazeta „Szliach peremohy” (nr 10, 24.05) drukuje artykuł Jurija Syrotiuka, w którym autor przytacza tylko małą część obserwacji Ukraińców na temat północnych ordyńców, które zostały utrwalone w ludowych przysłowiach: „Mówił Moskal prawdę, a skłamał brawo”. „Kłamali Moskale od wieków i kłamać będą”. „Moskal jak nie skłamie, to nie odetchnie”. „Żeby Moskal nie skłamał, trzeba, żeby latem śnieg spadł”. „Tak Moskal kłamie, aż uszy więdną”. „Tak Moskal kłamie, choć świętych wynoś i sam uciekaj”. „Tak Moskal plącze, że sam końca nie znajdzie”. „Taka u Moskala prawda, jak na wierzbie gruszki”. Przygotował Ihor ZOC zapewnienia funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Ta norma ustanawia szereg ważnych wymagań dla wydań drukowanych: 1. Głównym językiem wydania staje się ukraiński. 2. Wydawanie w innych językach jest dozwolone pod warunkiem jednoczesnego wypuszczenia identycznego nakładu w języku ukraińskim. 3. Wszystkie wersje językowe muszą mieć taką samą nazwę, treść, objętość i sposób druku. 4. Rozpowszechnianie w prenumeracie wydań obcojęzycznych jest możliwe tylko przy posiadaniu analogicznej prenumeraty na wersję ukraińskojęzyczną. 5. W miejscach rozpowszechniania prasy nie mniej niż 50% tytułów musi być w języku państwowym. Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Kałmykowa poinformowała, że już od sierpnia zaczną działać centra szkoleniowe w miastach i osiedlach, dokąd dzieci i młodzież będą mogły przychodzić i uczyć się bycia obrońcami… – Słyszałem, że przygotowywana jest nowa reforma w edukacji dotycząca przedmiotu “Obrona Ukrainy”. Nie wiem, jak to będzie zaimplementowane, ponieważ trzeba przerobić cały szkolny program nauczania, a to trudne. Chcą stworzyć oddzielne centra szkoleniowe, gdzie, powiedzmy, pierwszą lekcją będzie łączność, drugą – taktyka, trzecią – medycyna itd. Wszyscy uczniowie idą na cały dzień uczyć się w tym centrum i studiują wojskowość. Podoba mi się ten pomysł. Przecież do takich centrów można zaangażować kompetentnych specjalistów-praktyków. Tłumaczę swoim wychowankom: musicie mieć dwa zawody. Jeden cywilny, jeden wojskowy. Albo zaczynacie od wojskowego i potem kończycie cywilnym. Albo zaczynacie jako cywil i przyjdziecie do wojska. Ale musicie mieć dwie specjalności. Polecam im wszystkim wstępować na uniwersytety, gdzie jest przygotowanie wojskowe. Tam zostaną porucznikami, będą lepiej przygotowani. Teraz jestem zadowolony, że wreszcie wprowadzili podstawową służbę wojskową, gdzie w czasie pokoju będą trzy miesiące ogólnowojskowego przygotowania i dwa miesiące – specjalistycznego. Moje pokolenie służyło dłużej i nie tak efektywnie. Przygotowywano nas nieкачественно, nie przygotowywano moralnie. Całą naukę można rzeczywiście przeprowadzić w miesiąc, w trzy miesiące. Jeśli będzie ona jakościowa. W czym problem? Największy problem w tym, że wśród instruktorów nie ma praktyków. To znaczy, że ludzie z doświadczeniem bojowym nie opowiadają, nie dzielą się nim. Być może w tych centrach będą też godne pensje. Bo za pensję nauczyciela 9,5 tysiąca hrywien miesięcznie rodziny nie wyżywisz. Nie interesowałem się, jaka jest pensja w szkole, dopóki nie poszedłem tam pracować. Dobrze, że mam własny biznes, dzięki któremu mogę mieć hobby – wykładać w szkole. Ale kiedy wzywałem swoich towarzyszy broni, by przyszli do szkół i wykładali, to powiedzieli, że za takie pieniądze nie będą w stanie wyżywić swoich rodzin. I nie mogą tam przyjść. To jeden powód. Drugi – to konkurencja. Starzy pułkownicy, którzy otrzymują emeryturę. Im te 10 tysięcy wystarcza i nie są zainteresowani utratą tego dodatkowego dochodu. Trzeba coś zmieniać. Czy od strony finansowej, czy koncepcyjnie. Problem jeszcze w tym, że nie ma żadnego audytu ze strony wojskowych, jak prowadzone jest przygotowanie wojskowe w szkołach. Moim zdaniem, doborem kadr do szkół powinny zajmować się TCK (Terytorialne Centra Rekrutacji). Oni tam, rzecz jasna, teraz mają pełne ręce roboty, ale mają rejestry i w czasie pokoju mogliby wziąć na siebie tę funkcję. Widzą, że to człowiek doświadczony, to Bohater Ukrainy. Zaproponować im stanowisko w szkole, przelobować godne pensje. Żeby ranny bojownik, pracując w szkole, nie musiał szukać dorabiania. Jeśli projekt z reformą edukacyjną zrealizują na przyszły rok szkolny, będzie to potężny wkład w nasze przyszłe zwycięstwo. Swoją drogą, zgłosiłem się na konkurs tych, którzy będą wykładać. Potrzebują praktyków i ja to popieram. Jestem ciekawy, chcę zobaczyć, jak to działa od środka. Rozmawiał Jewhen BUKET Zdjęcie Natalii KRAWCZUK 17 lipca wchodzi w życie punkt 7 części ósmej artykułu 40 Ustawy Ukrainy “O mediach”, który reguluje używanie języków w telewizyjnej antenie: Język rosyjski dopuszcza się tylko w krótkich frazach czy pojedynczych słowach, jeśli ich łączny czas trwania nie przekracza 10% czasu programu. Wszystkie wystąpienia, wywiady, komentarze w języku niepaństwowym muszą być przetłumaczone lub udźwiękowione po ukraińsku. Wyjątki stanowią reportaże z miejsca wydarzeń, wystąpienia w językach
Tłumaczenie maszynowe
Lipiec 2024 roku stanie się punktem zwrotnym dla ukraińskiej przestrzeni medialnej. Wejście w życie nowych przepisów prawnych dotyczących używania języka ukraińskiego w mediach znacząco zmieni zasady gry dla wydawców i nadawców radiowo-telewizyjnych. Zmiany te mają na celu wzmocnienie pozycji języka państwowego w przestrzeni informacyjnej Ukrainy.
Od 16 lipca wchodzi w życie artykuł 25 Ustawy Ukrainy „O zabez-
Tłumaczenie maszynowe
Na ulicach Dniepru mieszkańcy zobaczyli młode bandurzystki, które oczarowywały muzyką. Odbywały się tam zdjęcia do wspólnego projektu Sicheslawskiej „Proświty” i Młodzieżowego Centrum Dniepru, poświęconego popularyzacji działaczy naszej „Proświty”.
Praca zespołu muzyczek, fotografów i operatorów była poświęcona Mykole Bohuslawskiemu – jednemu z założycieli „Proświty” w Katerynosławiu. Bandurny ojciec, jak go nazywano, tworzył kółka do nauki gry na bandurze, rozpowszechniał ukraińskie książki i aktywnie wspierał ukraińską tożsamość naszego kraju swoją oświatową pracą ponad 100 lat temu. Bandura to nie tylko instrument, to symbol naszej wolności i nieugiętości, i pragniemy, aby spuścizna Mykoły Bohuslawskiego żyła dalej. Jego historię opowiadałem na ulicach Dniepru licznej grupie mieszkańców zainteresowanych naszymi zdjęciami. Muzyka potrafi łączyć serca, i udowodniliśmy to dzisiaj, gdy melodie bandury wypełniały powietrze naszego miasta. Dziękuję za wspólną ukraińską sprawę zespołom Sicheslawskiej „Proświty”, Młodzieżowego Centrum Dniepru, Młodzieżowego Centrum Medialnego Dniepru, studentkom i magistrantkom Dniprowskiej Akademii Muzyki. Na pewno będziemy dalej rozwijać nasz projekt popularyzacji postaci „Proświty” Sicheslawszczyzny.
Serhij Tiutiunnyk, przewodniczący Sicheslawskiej „Proświty”
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowie odbyło się uroczyste nagrodzenie zwycięzców XXIV Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, którego organizatorami są Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy, Ministerstwo Obrony Ukrainy, Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Liga Ukraińskich Mecenasów” oraz Instytut Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Oczywiście można zrozumieć wszelkie obawy organizatorów wydarzenia, związane z niebezpieczeństwem ataków wroga. Pamiętajmy, że wydarzenie odbywało się podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej i wszystkich zagrożeń z nią związanych. Dlatego przed rozpoczęciem uczestnicy zostali poinstruowani, do jakiego schronu przeciwlotniczego należy zejść w razie alarmu powietrznego. A do auli Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy zjechali się tego dnia ze wszystkich zakątków Ukrainy zwycięzcy XXIV konkursu, nauczyciele języka ukraińskiego, którzy przygotowywali uczniów i studentów do turnieju językowego, rodzice, mecenasi. Wydarzenie rozpoczęło się minutą ciszy dla tych, którzy oddali swoje życie, broniąc naszego państwa, Hymn Ukrainy wykonała Narodowa Orkiestra Prezydencka oraz jej soliści Serhij Hureć i Iryna Kułyk, a także uczestnicy wydarzenia. Następnie na scenę zaproszono zastępczynię kierownika Biura Prezydenta Ukrainy Ołenę Kowalśką, która pogratulowała zwycięzcom zasłużonych nagród, podkreśliła wagę konkursu językowego i wręczyła certyfikaty stypendium Prezydenta Ukrainy zdobywcom pierwszej nagrody we wszystkich kategoriach – 9 uczniom, 3 studentom oraz 3 kursantom i studentom wyższych uczelni wojskowych. Przypomnijmy, zdobywcy pierwszej nagrody będą otrzymywać stypendium Prezydenckie od 1 września, przez 12 miesięcy, uczniowie – w wysokości 1420 hrywien, studenci kolegiów – 2870 hrywien, a studenci uniwersytetów – 3800 hrywien. To znaczące wsparcie dla młodzieży, znamienne, że podczas wojny państwo troszczy się o język ukraiński i tych, którzy go studiują. Zwycięzców konkursu powitał minister oświaty i nauki Ukrainy Oksen Lisowy, przypominając, jak niełatwą drogę przeszedł naród ukraiński, wywalczając swoją niepodległość, podziękował nauczycielom za pracę w konkursie, a także podkreślił, że mimo iż dzisiaj przywiązuje się dużą wagę do różnych technologii, to humanistyka jest nie mniej ważna w dzisiejszym świecie. Minister oświaty podziękował również Lidze Ukraińskich Mecenasów za wieloletnie wsparcie konkursu języka ukraińskiego. „Spotykamy się z wami w dniach, kiedy Ukrainie klaszcze cały świat, kiedy liderzy światowych mocarstw zachwycają się heroizmem naszych obrońców, kiedy nasz język brzmi nie tylko na naszych ulicach, ale w wielu krajach, stając się prestiżowym i popularnym” – zaznaczył w swoim wystąpieniu pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń. Wspomniał on także o ojcu konkursu Petrze Jacyku, który mieszkając w Kanadzie, zdołał zbudować swoje budowlane „imperium”, a potem stał się mecenasem wielu ukraińskich projektów, w szczególności konkursu językowego, który obecnie nosi jego imię. To właśnie Petro Jacyk jest wzorem dla uczestników konkursu zarówno w swoich czynach, jak i w miłości do języka ojczystego. Gratulując zwycięzcom konkursu wygranej i podkreślając kolosalne znaczenie tego patriotycznego projektu na przestrzeni dwudziestu czterech lat, doktor nauk farmaceutycznych, profesor, przewodniczący Zarządu firmy farmaceutycznej „Darnycia”, prezes Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Liga Ukraińskich Mecenasów” Wołodymyr Zahorij zaznaczył, że konkurs musi żyć dalej, wypełniając swoją niezwykle ważną rolę narodotwórczą w umacnianiu języka państwowego na Ukrainie, a zatem musi być następny – jubileuszowy! – dwudziesty piąty, a dalej dwudziesty szósty… setny konkurs itd. Do nagrodzenia zwycięzców konkursu, którzy zajęli III miejsce, na scenę została zaproszona dyrektor wykonawcza Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Liga Ukraińskich Mecenasów” Switłana Koronenko-Słabospyćka, która opowiedziała o książkach sfinansowanych przez mecenasów i przekazanych zwycięzcom konkursu: książce laureata Nagrody Szewczenkowskiej Dmytra Kreminia „Siwa rajduha”, sfinansowanej przez firmę farmaceutyczną „Darnycia”, książce Jurija Kostenki „Istorija jadernoho rozbrojennia Ukrajiny” – przez firmę „Obołoń” oraz książce klasyka literatury dziecięcej Tamary Żurby „U czakłunśkomu lisi” – przez członka Ligi Ukraińskich Mecenasów Władysława Serdiuka. Te oraz dziesiątki innych książek zostały wręczone na ceremonii nagrodzenia tego dnia wszystkim zwycięzcom konkursu oraz ich nauczycielom. Switłana Koronenko-Słabospyćka opowiedziała również o jeszcze jednym mecenasie konkursu – Związku Ukrainek Australii (ZUA), którego członkinie często są Ukrainkami w drugim lub trzecim pokoleniu, ale rozumieją znaczenie języka ukraińskiego dla Ukrainy, zwłaszcza dzisiaj, podczas krwawej wojny rosyjsko-ukraińskiej, dlatego hojnie przekazują środki na wsparcie konkursu oraz ukraińskiej młodzieży, która uczy się języka ojczystego. Nawiasem mówiąc, członkinie Związku są mecenasami konkursu od samego początku. Switłana Koronenko-Słabospyćka odczytała pozdrowienia ZUA dla zwycięzców konkursu, nauczycieli i organizatorów. Co jest gwarancją sukcesu konkursu? Bez wątpienia inicjatywa państwa i wsparcie społecznie odpowiedzialnego biznesu, ale decydującym składnikiem jest także merytoryczna zawartość konkursu, za którą odpowiada jury każdego etapu. Przez wiele lat jury ogólnokrajowego etapu konkursu przewodniczy Pawło Hrycenko, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor. „Mimo tej strasznej wojny Ukraina demonstruje swoją niezłomność i niepokorność, swoją niepodległość, swoją wewnętrzną siłę, a kultura ukraińska umacnia się, rośnie – powiedział, witając zwycięzców konkursu, Pawło Hrycenko. – Współczesna ukraińska muzyka, poezja, kinematografia rozwijają się nie dzięki, a wbrew okolicznościom. Mecenasi składają się grosz do grosza i podnoszą kulturę narodową. Podnosimy edukację narodową, dużo o niej dyskutujemy. Dlaczego? Dlatego, że chcemy, aby stała się lepsza. Dla Ukrainy. Patrzymy w przyszłość, chociaż twardo stoimy na tym, co jest naszą przeszłością. Język ukraiński ma ogromny zapas, ogromny wewnętrzny zasób. Dzisiaj nagradzamy te dzieci, które będą umacniać język ukraiński dalej, i dajemy im jedyną wskazówkę – nie zatrzymywać się w wielkiej miłości do języka ojczystego, kultury ojczystej”.
do ukraińskości...”. Przez dwie dekady licealiści i kadeci wyższych uczelni wojskowych są uczestnikami konkursu imienia Petra Jacyka. I co roku najlepsi z nich otrzymują nagrody w konkursie. W tym roku zwycięzcami zostali przedstawiciele Liceum Wojskowego Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego, Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego, Wojskowego Instytutu Telekomunikacji i Informatyzacji imienia Bohaterów Krut, Wojskowego Instytutu Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki oraz Akademii Wojskowej (m. Odessa). Tegorocznych zwycięzców nagradzali zastępca naczelnika zarządu – naczelnik wydziału planowania i organizacji zabezpieczenia humanitarnego zarządu zabezpieczenia humanitarnego Ministerstwa Obrony Ukrainy Ołeksij Serhijenko oraz mecenas konkursu, dyrektor generalny PrAT “Eksimed” Ołeksandr Ohorodnijczuk. Święto zakończyło się fotografowaniem uczestników wydarzenia na schodach Ministerstwa Oświaty i Nauki. Świąteczna ceremonia nagrodzenia najlepszych znawców języka ojczystego wzoru 2024 roku, w przekonaniu zarówno uczestników, jak i organizatorów wydarzenia, pozostanie wspaniałym, wzruszającym wspomnieniem na całe życie dla każdego z nich. A organizatorzy mają już nowe zadania: 27 października, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, ma rozpocząć się XXV – jubileuszowy – konkurs imienia Petra Jacyka. Więc do pracy! W materiale wykorzystano fotografie służby prasowej Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy oraz Switłany Koronenko. Służba prasowa Ligi Ukraińskich Mecenasów. Zwycięzców z grona wojskowych oraz ich nauczycieli nagradzają mecenas konkursu, dyrektor generalny prywatnego towarzystwa akcyjnego “Eksimed” Ołeksandr Ohorodnijczuk i naczelnik wydziału planowania i organizacji zabezpieczenia humanitarnego zarządu zabezpieczenia humanitarnego Ministerstwa Obrony Ukrainy Ołeksij Serhijenko
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nieba – miłości i nadmiłości... Nieordinarnego wyrazu w poetyckim świecie pisarza nabiera czasoprzestrzeń, jest ona to uduchowiona („w stworzeniu wiersza – nieznana jeszcze czasoprzestrzeń”), to zwiastun („a czas-chiromanta napina żaglowe łodzie”), to czarodziej (jest czas-molfar, początki kalendarzowe / i ranek, który zaprasza mistrzów…). Dotyczy to również samego lirycznego bohatera, którego można nazwać hermetykiem, schimnikiem, wieszczem. I „rozmawiać z drzewami”, i „usłyszeć w studni siebie łatwiej, niż zobaczyć” – to cechy, które dają możliwość przekształcenia zwykłego świata w cudowny świat, do którego trafia także czytelnik, gdzie staje się nie tylko obserwatorem, ale i twórcą. Harmonijnym dopełnieniem poetyckiego słowa jest grafika artysty Teodora Seweryna, wzmacnia ona treść poezji, napełnia ją nowymi sensami. Ogólnie rzecz biorąc, architektonika i design w stylu wykwintnego minimalizmu uwydatniają koncepcję książki. Zważając na burzliwy czas teraźniejszości, „Oś” nie mogła być jaskrawa, czarno-białe jako gra kontrastów, odcienie szarości są tutaj wymowne, a milczenie między wierszami – gęste, przejmujące. Moim zdaniem poezja Wiktora Krupki to współczesna neomoderna filozofia, zakodowana w słowa i metafory, wypalona z życiowej gliny, śpiewana głosem mamy, mówiona niebieskimi ciałami niebieskimi, to poezja dla wszystkich i każdego, a jednocześnie dla wybranych, wszak aby zrozumieć i pojąć poetycki makrokosmos Wiktora Krupki, jego czytelnik też musi być zakochany w Ukrainie, i to nie na pokaz, nie na żądanie czasu, mieć tę nadmiłość, wchłoniętą z mlekiem matki, z kołyski, z progu ojczystego domu i trzymać ją jako oś życia przy sercu, chronić i pomnażać to, co skryte. To naprawdę poezja, w którą warto zagłębić się w ciszy, spokoju i nabrać siły życiodajnego pisania, mistrzowskiego słowotwórstwa i po raz kolejny powrócić do źródeł miłości.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhenija JURCZENKO, pisarka, dziennikarka, proświtarianka. Nowa książka Wiktora Krupki o metaforyczno-symbolicznym tytule „Oś” jest wypełniona ekspresyjnym skupiskiem emocji, przez pryzmat których nabierają szczególnego wyrazu takie kategorie estetyki i koncepty literatury pięknej, jak Wiara, Miłość, Autentyczność, Prawda. Oś dla lirycznego bohatera to droga do domu rodzinnego, najbliżsi ludzie, praca, pamięć, piękno. Tutaj, podobnie jak w zbiorze Wiktora Krupki „Sen to”, czołowe miejsce zajmują motywy słońca jako ucieleśnienia dobra i afirmacji życia, jednak o ile w poprzedniej książce jego bohater jest słonecznym schimnikiem, który przebywa pomiędzy snem a słońcem („sen to w słońcu czekać będzie najdoskonalszej zawiązki”), o tyle w zbiorze „Oś” staje się molfarem-wizjonerem, wizualizuje zwycięstwo, napełniając świat czytelnika nieogarnioną siłą wiary: słońce nosił na ramieniu – to lewym, a to prawym. i był taki, jakby krzepą, i był taki, jakby prawdą. Książka składa się z dwóch rozdziałów – „Pochylił się ten świat”, „Koło niego Bóg orał”, które są jakby metaforami przeszłości i teraźniejszości, wszak w latach 2020–2021 świat rzeczywiście się pochylił, a teraz obok wojownika-obrońcy sam Bóg orze życiową niwę, by zasiać ją ziarnami zwycięstwa, dobra i szczęścia. Poezja Wiktora Krupki, jak zawsze, jest życiodajna, magnetyczna oraz sakralno-mistyczna, gdzie obrazy są jednocześnie znajome i zagadkowe. Na przykład: „bose nogi znają horyzonty: / ty wracasz… ty nie Mojżesz” („wierzysz tej wiośnie”); „kiedy już i świat w dziurkę prześlizgnął, / kiedy za światem / trochę więcej świata…” („już nie dzieci i nie świat”); „my jeszcze byliśmy ukołysanymi pektorałami” („etyka początków”); „czas, jak krzyżyk u miasta na ciele” („słuchać – milczeć”) itd. Archetypy domu, rodu, matki, dziecka, rodzimej ziemi – to fundamenty, na których trzyma się poetycki Wszechświat autora. Formują one oś, wokół której wiruje, kipi życie z miłością, z namiętnością, z wojną, z czekaniem, wiarą w zwycięstwo i pokój. Zachwyt i rozczarowanie, cisza i niepokój – to mozaika filozoficznych rozważań poety, która napełnia szczególnym poczuciem przynależności do swojej ziemi – Ukrainy, co ostatecznie czyni książkę interesującą i niepowtarzalną dla wnikliwego czytelnika: cisza, której zabrakło, różaniec-cisza. tlą się syreny, rakiety, milczenie, płacze… i niebiosa przedziurawione mimo wszystko piszą spaloną w horyzontach, ale stromą dal. Poezję Wiktora Krupki cechuje życiodajna ekspresja, jego słowo żyje, oddycha, kiełkuje, kipi w nim zarówno chrześcijański, jak i pogański pierwiastek, dlatego też napotykamy niekiedy echo folklorystycznych motywów i obrazów: aniele, aniołku, daj mu to, co możesz, daj mu więcej, jeszcze więcej, żyta-życia mu daj. aniele, aniołku, wierzy studzienna woda i przy chacie wiśnie w dolę jego piękną. Ważnym w aspekcie ideowo-estetycznego rozumienia poezji jest koncept modlitwy. U autora jest ona albo odgadywana między wierszami, albo brzmi pełnym głosem, bo inaczej – nijak: wracaj żywy. i niech spotkania znają łzy od rozczulonych wiar, które wywyższył twój Serafin, wracaj – i z majami znów będziesz pielęgnować spragnione kłosy. wracaj żywy. Modlitewnym pierwiastkiem zaznaczony jest w książce także obraz kobiety. Jest on niezwykły, zagadkowy, niezgłębiony. Powstaje wrażenie, że to sama Berehynia zbliża się do lirycznego bohatera, staje się bardziej widoczna: kobieto, co ci wpleść we włosy: kwiat czy wstążkę? kobieto, ty do świtu jakby i nie ty… gdzie ta granica? nie znaleźć ani ze słońcem, ani ze świecą, nie dojrzeć z doświadczenia wysokości. jeszcze się nie myła, wiedziała więcej niż znała. cicha woda nie patrzyła w serce smukłe. po prostu żyła między niegasnącymi rytuałami, gdzie tylko niebo i ziemia… a do imienia – hen-hen. kobieto, jeszcze przed modlitwą, w modlitwie czy po... może i nie trzeba ani wstążki, ani kwiatka, ani słów. ty nie bywasz ani wczesną, ani późną – świata skrawek tobie łatwowiernie bielał. Kobieta w modlitwie i kobieta jako modlitwa – to prawdy, które nie wymagają wyjaśnień, wszak w tym przejawiają się jej duchowo-bytowe charakterystyki, jej wielkość. Jednym z kluczowych obrazów w poezji Wiktora Krupki jest obraz matki, który wyróżnia się ciągłością: jeszcze od czasów „Cichej nadmiłości” – do „Snu to” oraz do „Osi”. Artystyczne słowo autora, zapewne, nigdy nie stanie się urbanistyczne, bo natchnienie zrodzone jest fenomenami tego, co rodzime: pola, rzeki, lasu, słońca,
Tłumaczenie maszynowe
Wydarzenie, które miało miejsce w Tarnopolskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym, moderowała działaczka społeczna, przewodnicząca tarnopolskiej organizacji obwodowej organizacji pozarządowej „Stowarzyszenie Kobiet Ukrainy” Łarysa Rymar. Padł słuszny apel do władz lokalnych: pomóc w podarowaniu książek z serii „Semyknyżżia” Petra Soroki każdej bibliotece w mieście. Ten kulturalno-artystyczny i estetyczny dorobek powinien być dostępny dla każdego ucznia czy studenta, ponieważ niesie w sobie ogólnoludzkie wartości moralne, wychowuje miłość do rodzinnego kraju, inspiruje do dobrych uczynków, kontynuuje ciągłość pokoleń ukraińskiej jednoczącej wspólnoty. Tegorocznymi laureatami nagrody imienia Petra Soroki zostali: w kategorii „Proza dziennikowa” – Wasyl Czepurnyj z Czernihowa za książkę „Sto dni szerokiej wojny”; w kategorii „Poezja” – Natalija Kowalyk ze Złoczowa w obwodzie lwowskim za tomik „Słoneczne przejrzenie”, Hałyna Slywka z Wyszogrodu w obwodzie kijowskim za tomik „Bądź!”, Ołena Jewtiejewa z Irpienia za „Kalinowe serce”. Nagrody (dyplomy, premie, złote pióra) laureatom wręczyli Wołodymyr Słowkoszytnyj, Mychajło Ratuszniak, Hałyna Soroka. Walentyna SEMENIAK Zdjęcie autorki Podpis pod zdjęciem (od lewej do prawej): Wasyl Czepurnyj, Ołena Jewtiejewa, Wołodymyr Słowkoszytnyj, Natalija Kowalyk, Hałyna Soroka, Łarysa Rymar, Mychajło Ratuszniak. Pomoc państwowa dla 18-letnich Ukraińców na zakup książek stanie się dostępna już wkrótce, a subwencje dla księgarń na wynajem zaczną być przyznawane po zakończeniu stanu wojennego. Poinformowała o tym dyrektor Ukraińskiego Instytutu Książki Ołeksandra Kowal dla „Ukraińskiej Prawdy. Życie”. Do otrzymania państwowej pomocy finansowej w wysokości 908 hrywien mają prawo wszyscy obywatele Ukrainy, którzy od 1 stycznia 2024 roku ukończyli 18 lat. Środki zostaną przekazane na wirtualną kartę po rejestracji w aplikacji „Diia”. Będzie można je wydać wyłącznie na zakup książek ukraińskich wydawców, wydanych w języku ukraińskim w dowolnym formacie. „Widzę w tym wielkie osiągnięcie i ruch od pozostałości systemu totalitarnego i kontroli w kierunku utwierdzenia dojrzałej demokracji i zaufania, ponieważ żadni eksperci nie będą tworzyć specjalnych list, nikt nie powie, że jedne książki są lepsze od innych, że jakieś są rekomendowane, a inne nie” – jest przekonana O. Kowal. Według niej, łącznie na zakup książek 18-letni obywatele Ukrainy mogą wydać do 372 491 200 hrywien, a wydawcy, akumulując dość znaczne sumy, będą mogli wydać 1–1,5 mln nowych książek. Certyfikaty zaczną działać po tym, jak Gabinet Ministrów odpowiednim rozporządzeniem zatwierdzi tryb udzielania pomocy i zmiany w trybie wykorzystania środków Ukraińskiego Instytutu Książki, a instytut wraz ze specjalistami Ministerstwa Transformacji Cyfrowej, Państwowego Skarbu Państwa i Oszczadbanku przeprowadzi testy przekazywania rejestrów i przelewu środków. dokładnej deokupacji Krymu, po czym kolekcję planuje się przenieść na terytorium półwyspu. W Ministerstwie Kultury i Polityki Informacyjnej przypomniano: w czerwcu 2023 roku Ukraina odniosła historyczne zwycięstwo na międzynarodowym polu prawnym: Sąd Najwyższy Holandii potwierdził decyzje sądów poprzednich instancji o zwrocie do Ojczyzny 565 przedmiotów z wystawy „Krym: złoto i tajemnice Morza Czarnego”, które były eksponowane w Muzeum Allarda Piersona w Amsterdamie.
Tłumaczenie maszynowe
„Nagroda Soroczy” – o niej marzył kiedyś znany na Ukrainie tarnopolski pisarz Petro Soroka. O tym wyznał w jednym ze swoich „Dzienników”. Sześć lat temu, na pamiątkę wybitnego mistrza Słowa, ustanowiono tę nagrodę, wręczano ją w stolicy. W tym roku uroczystość po raz pierwszy odbyła się w Tarnopolu. Dyrektor kijowskiego wydawnictwa „Ukraiński Priorytet”, pisarz, przyjaciel Petra Soroki Wołodymyr Szowkoszytnyj wziął na siebie szczególną misję: wydrukować tytaniczne siedmiotomowe dzieło naszego rodaka. Pierwszy tom ujrzał światło dzienne kilka lat temu, do druku oddano drugi tom, trzeci jest w przygotowaniu. Pomaga w porządkowaniu twórczego skarbca Petra Soroki jego ziemski anioł, obrończyni, żona pani Halina.
Tłumaczenie maszynowe
5 lipca 2024 roku w Skarbcu Narodowego Muzeum Historii Ukrainy (ul. Ławrska 9, budynek 12) przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy oraz Fundacji Charytatywnej BGV rozpocznie działalność projekt wystawienniczy „Skarby Krymu. Powrót”. Partnerem wydarzenia jest Instytut Komunikacji Publicznej. Ekspozycja faktycznie stanie się stałą częścią wystroju Muzeum i potrwa do ost-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
li, a później dziekanat wydziału pod kierownictwem komunistów Dmytra Pryliuka i jego zastępcy, krętacza i lizusa, sekretarza organizacji partyjnej wydziału Leonida Sujarka, rozpoczął rozprawę z buntownikami-studentami. Skreślono z listy studentów ponad 20 osób, w tym mnie, z dziwacznym uzasadnieniem: „za zachowanie niegodne miana radzieckiego studenta”. Dziekanat skierował mnie „na reedukację w zespole pracowniczym”, wysyłając na rok do pracy jako budowlanego do miasta Krzemieńczuk w obwodzie połtawskim, gdzie budowano rafinerię ropy naftowej (tak masowo czyniono wówczas w maoistowskich Chinach). Dziekan D. Pryliuk obiecał po roku przywrócić mnie na trzeci rok studiów stacjonarnych, ponieważ na drugi rok przenoszono mnie na tryb zaoczny. Jednak gdy następnego lata przyjechałem do Kijowa i odwiedziłem wydział, zobaczyłem na tablicy ogłoszeń rozkaz rektora T. Szwecia o wydaleniu z uniwersytetu mnie oraz moich kolegów z roku, Wadyma Mycyka i Bohdana Unijata. Co prawda, po półtora roku udało mi się wznowić naukę, już na wydziale zaocznym. Ukończyłem więc uniwersytet i zacząłem pracować jako dziennikarz. Od tamtej pory kagiebowskie „wszechwidzące oko” nieustannie mnie śledziło. Gdziekolwiek byłem, zauważałem, jak w redakcjach gazet „Korczahyneć”, „Radianśke Pidpillia” (miasto Chmielnicki), gdzie pracowałem, poszczególni koledzy-dziennikarze wszczynali prowokacyjne rozmowy, wypytywali, czy mam do przeczytania „coś ciekawego zza granicy”, czy kontaktuję się ze starymi znajomymi z Kijowa itp. Rozumiałem, skąd „wiatr wieje”: byli to zwerbowani agenci KGB wśród pracowników redakcji. Wkrótce potem nie zwlekało pojawienie się kagiebistów, pracowników obwodowego oddziału KGB („kantoru głębokiego wiercenia”), jak nazywaliśmy między sobą tę podłą instytucję. I ciągle wypytywali: czy kontaktuję się z byłymi absolwentami uniwersytetu, czy przekazują mi „ciekawą” (antysowiecką) literaturę, zwłaszcza wydawaną przez ukraińską diasporę w USA i Kanadzie. Wszystkiemu zaprzeczałem, ale oni nie wierzyli i po pewnym czasie raz za razem wracali do szantażu i gróźb. Nie stać się sprzedawczykiem Będąc w niepewnej sytuacji (choć praca dziennikarska ogólnie szła dobrze), stanowczo odmówiłem propozycji kierowników redakcji (pracowałem w dziale przemysłu), by wstąpić do partii komunistycznej. Dobrze bowiem wiedziałem, że swoją „charakterystykę” wystawi „kantor”, tam powiedzą też o moim wydaleniu z uniwersytetu za przychylność wobec „ukraińskiego nacjonalizmu burżuazyjnego”, a najbardziej – o mojej rodzinie, o poległym starszym bracie Andrijie, żołnierzu UPA, oraz skazaniu „na 25 lat ciężkich robót” mojego ojca Karpa, nadrejonowego przewodnika OUN okręgu Kostopol (obwód rówieński) wojskowego okręgu UPA „Zahrawa”. Z syberyjskiego obozu koncentracyjnego nie powrócił. Na zebraniu z pewnością zapytaliby o mój stosunek do OUN–UPA oraz ocenę działań ojca i brata. Zrozumiałe, że z ich punktu widzenia powinienem potępić działalność ruchu narodowowyzwoleńczego OUN–UPA oraz hańbić ojca i brata. Czyli stać się takim sobie sowieckim chłopcem Pawlikiem Morozowem, który wydał organom władzy swojego ojca, pomagającego ludziom uchronić się przed okrutnymi represjami służb specjalnych. Sowiecka propaganda natarczywie i wielogłośnie sławiła to nieszczęsne dziecko, ofiarę służb specjalnych, i wzywała wszystkie „sowieckie dzieci”, by brały z niego przykład i donosiły na rodziców, jeśli nie są przychylni władzy. Inny aspekt: dobrze pamiętam ruch oporu OUN–UPA, do naszego domu na chutorze gdzieś do 1950 roku zaglądały bojówki UPA, zimą nocowało nawet po 10–20 powstańców, aby ogrzać się w mroźne miesiące. Śpiewałem z tymi żołnierzami pieśni powstańcze: „Pro Łopatynśkoho”, „Łenta za łentoju naboji podawaj”, „Niczka buła temna”, „Hej że do boju, brattia, za woliu”, „Hej, brattia-kozaky, sidłajte-no koni” i inne, których się nauczyłem i pamiętam do dziś. Ci żołnierze byli „naszymi chłopcami, partyzantami”, czyli swoimi, w odróżnieniu od wrogiej okupacyjnej władzy sowieckiej. Z opowieści matki, starszych sióstr Hani i Nadi oraz brata Tarasa wiedziałem też o udziale w tej ciężkiej walce mojego ojca Karpa Wasylczuka, syna Fedory i Ołeksija, oraz mojego brata Andrija. Dlatego całkowicie popierałem ich działalność i nie mogłem sobie pozwolić na haniebny upadek moralny, by stać się sprzedawczykiem. Dlatego też odmówiłem propozycji partyjnej sekretarz redakcji Hanny Huły wstąpienia do KPZR. Ale jak to zrobić? Nie powiesz wprost, że to zbrodnicza organizacja, która powinna odpowiadać za przeprowadzenie na Ukrainie masowych rozstrzelań naszej inteligencji w latach 20. ubiegłego wieku, za zbrodnię przeciwko ludzkości – przeprowadzenie masowego głodu w latach 1932–33, w którym śmiercią głodową zginęło ponad dziesięć milionów Ukraińców. Mówię do partyjnej sekretarz taką chimeryczną rzecz: – Wiecie, Hanno Iwaniwno, uważam, że bycie członkiem KPZR to bardzo wysoka odpowiedzialność i jeszcze do tego nie dorosłem. Odebrała to jako moją naiwność i zaczęła przekonywać, że nie wszyscy członkowie partii, zwłaszcza w redakcji, są tak wysokoideowi, że całkowicie się do tego nadaję, dobrze pracuję, jestem poważny, opanowany, moralnie stały. Tak mówiła, bo w redakcji niektórzy „pezetpeerowcy” pili, awanturowali się w domu itp. – No dobrze, daję ci miesiąc do namysłu. Wiesz, niektórzy się proszą, ale my nie chcemy ich przyjmować, a tobie proponujemy. Więc myśl! Po miesiącu rozmowa się powtórzyła, mówię jej to samo. Zdziwiona odrzekła: – Zrozum, Swiatosławie, bez tego „chlebowego biletu” nie zrobisz żadnej kariery w redakcji, przecież nawet na stanowisko kierownika działu rekomenduje się wyłącznie komunistów. Całe życie będziesz szeregowym korespondentem. – Cóż, niech będzie jak będzie – odpowiadam. Partyjna sekretarz wzrusza ramionami i wychodzi. Mówiąc: takie dobro ci proponują, a ty odmawiasz... Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Swiatosław WASYLCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy
To nie tylko wspomnienie dawnych cierpiętniczych lat. Raczej – przemyślenie wielowiekowej zniewolonej drogi mojego ukraińskiego narodu, zakutego w kajdany przez imperialną Moskwę. Prześladowanego przez kolonialną władzę, niszczonego przez carską oraz bolszewicko-szowinistyczną władzę z jednym celem: zniszczyć nas, Ukraińców, jako samodzielny naród ze swoim językiem, kulturą, literaturą, historią. W duszy Ukraińców ta władza zasiewała kompleks narodowej niższości, małowartościowości. Zmuszała do kochania wszystkiego, co rosyjskie, obce i wrogie, do wyrzekania się tego, co rodzime, ukraińskie. Jak kolonialna władza wychowywała z Ukraińców gorliwych sługusów imperium, pachołków systemu, gotowych rozdeptać, zniszczyć tych, którzy nie godzili się z niewolniczym stanem ukraińskiego społeczeństwa, próbowali siać ziarno prawdy i sprawiedliwości. Ale duchowym niewolnikom było to obce i wrogie. “Za parę chodaków i skwarkę na obiad” (W. Symonenko) z ręki kolonizatora, jakiś minimum dostatku i osobistego bezpieczeństwa lizali pięty najeźdźcom, donosili na swoich. I swoiż lokaje gnębili i prześladowali innych, lepszych Ukraińców. Nie na darmo pierwszy premier niepodległego państwa indyjskiego Dżawaharlal Nehru powiedział słynne słowa: “Inteligencja, wychowana przez reżim kolonialny, jest zaciekłym wrogiem swojego narodu”. A grecki filozof Sokrates w tej sprawie wypowiedział się tak: “Niewolnictwo poniża człowieka do miłości do niego”. “Nie ma nic bardziej żałosnego, jak niewolnik, który własne całuje pęta”, – przekonany jest współczesny ukraiński poeta Wiktor Tiutiun. Zatem, o tak zwanej ukraińskiej inteligencji pod piętą supermocarstwa – potwora Si-Ry-Si-Ry, jak dowcipnie nazywali ówczesne komunistyczne rosyjskie imperium ukraińscy dysydenci. Wśród nich – i ja, dziennikarz, pisarz, krajoznawca. O tym dalej mowa.
W studenckim gronie Lata siedemdziesiąte już minionego, XX wieku… Odbywszy trzy z okładem lata służby w kolonialnym wojsku ZSRR na brzegu Morza Kaspijskiego oraz w wysokich górach Azerbejdżanu, wracałem “do domu”. Nie na Ukrainę, skąd pochodzę, a do RSFSR, ówczesnej rosyjskiej Federacyjnej Republiki, do miasta Workuta, Komi ASRR ze stolicą Syktywkar, gdzie mieszkał i pracował w kopalni nr 30 mój starszy brat Taras, z nim przebywała tam nasza matka Tekla. Więc dokąd jeszcze miałem jechać? Przecież na Ukrainie nie mieliśmy ani mieszkania, ani pracy.
Zatrudniłem się w kopalni, obok brata Tarasa, gdzie pracowali także rodacy z obwodu rówieńskiego, Petro Czerwinski, więzień polityczny, który odbył jedenastoletni wyrok w obozie koncentracyjnym, do którego z czasem przyjechał na zarobek syn Wasyl. Mieszkało tam wielu byłych katorżników z Ukrainy, bo nawet zwolnieni z uwięzienia nie mieli prawa wracać na Ukrainę. W dni wolne bywało, że brat Taras, ja oraz syn Petra Danyłowycza Wasyl Czerwinski zbieraliśmy się w domu, omawialiśmy sytuację w imperium oraz na Ukrainie, słuchaliśmy razem programu z Kijowa “Dla Ukraińców mieszkających za granicą”. Był on kierowany do naszej diaspory przede wszystkim w Ameryce, Anglii, Australii i innych wolnych krajach. Program podawał ciekawe wiadomości z Ukrainy, których chętnie słuchaliśmy, bo uważaliśmy się również za “Ukraińców za granicą”, czyli daleko od rodzinnej ziemi. Pragnęliśmy wrócić do niej przy pierwszej nadarzającej się okazji. Taka okazja wkrótce się nadarzyła. My trzej bardzo pragnęliśmy zdobyć wyższe wykształcenie i latem 1964 roku ja oraz przyjaciel Wasyl pojechaliśmy zdawać na uczelnie na Ukrainie. Ja – do Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Tarasa Szewczenki, Wasyl – do Rówieńskiego Instytutu Wodnego, bo tam pracował jako wykładowca jego starszy brat Wołodymyr. Z powodzeniem zdałem egzaminy wstępne (otrzymując 20 punktów na 20 możliwych), wszystko na ocenę celującą, i zostałem przyjęty na wydział dziennikarstwa uniwersytetu. Dostał się także przyjaciel Wasyl do Rówieńskiego Instytutu Wodnego. Dwa lata później do Ukraińskiej Akademii Rolniczej wstąpił mój starszy brat Taras, na wydział leśnictwa. Dla mnie zaczęło się nowe, niezwykle ciekawe i treściwe życie: wykłady profesorów, wytężona codzienna praca w bibliotece uniwersyteckiej, żarliwe dyskusje w pokojach akademika. Czułem się, jakbym wizualnie napełniał się wiedzą. Pojawiało się uczucie, jakbym codziennie wspinał się na szczyt wiedzy coraz wyżej i wyżej, i od tego powstawało jeszcze większe pragnienie zagłębienia się w świat nauki. Równolegle kilku prawdziwych wykładowców – naukowców wydziału, takich jak profesorowie Matwij Mychajłowycz Szestopał, Roman Hryhorowycz Iwanczenko, Mykoła Burmaka, Wasyl Jaremenko, zwracali naszą uwagę na to, że jesteśmy Ukraińcami i musimy doskonale opanować język ukraiński, literaturę ukraińską, historię i kulturę ukraińską. Bo, niestety, cały ówczesny Kijów rozmawiał… po rosyjsku, większość przedmiotów na uczelniach podawano nam również “językiem starszego brata”. A wymienieni przeze mnie wykładowcy siali w naszych duszach ziarna dobra i prawdy, szacunku do rodzimego słowa, historii, kultury. Ta część z nas, w której duszach wyrosły ziarna miłości do tego, co swoje, rodzime, wieczorami, w dni wolne pędziła na ciekawe spotkania w związkach pisarzy, artystów, twórców. Odwiedzaliśmy koncerty ukraińskiej pieśni, chórów im. Werykiwskiego, kapeli bandurzystów, innych zespołów i grup, gdzie dumnie brzmiała ukraińska pieśń, heroiczna i liryczna, zwłaszcza o tematyce kozackiej. I grzały się młode dusze, przepełniając się dumą ze swojego wielkiego, utalentowanego narodu. A jeszcze głośniej brzmiało potężne słowo Tarasa, wszak w tamtym roku na szczeblu państwowym obchodzono 150-lecie od dnia urodzin T. H. Szewczenki. Doborolas Ukrayina Do samoho krayu: Hirshe lyakha svoyi dity Yiyi rozpynayut… Natchnienie i emocjonalnie deklamował kolega z roku Wadym Mycyk z obwodu czerkaskiego, a ja dodawałem jeszcze jeden wiersz Szewczenki, który przypadł mi do serca: Swoją Ukrainę kochajcie… Kochajcie ją, w czasie srogim, W ostatnią, ciężką minutę Za nią Pana módlcie się. Studenckie grono wokół nas aprobująco wspierało wypowiedziane słowa. Szczególnie ciekawe były grupowe wyjazdy do rzeźbiarza i malarza, znanego Iwana Honczara, który zebrał wielkie prywatne muzeum ukraińskich staroci. Żarliwie opowiadał nam, młodym, o wysokim poziomie ukraińskiej kultury, historii, tradycji i wierzeniach narodu, a my słuchaliśmy z zachwytem. Przepełnialiśmy się dumą z tego, co swoje, rodzime i bliskie duchowo oraz naukowo. Jego dom z prywatnym muzeum przy ulicy Nowonawodnyckiej stał się dla dociekliwego kijowskiego studenckiego środowiska prawdziwą wysepką patriotyzmu oraz osiągania wysokich duchowych szczytów. Pojawiało się pragnienie dołączenia do tych, którzy wbrew imperialnemu Molochowi, poruszali ukraińską sztukę, słowo, historię, pieśń…
„Resocjalizacja” i „wszechwidzące oko” Oraz „niezmordowane oko” imperium widziało wszystko, mając wszędzie swoją agenturę (w każdej grupie studenckiej liczącej 25 osób KGB werbowało nie mniej niż trzech tajnych współpracowników), którzy donosili służbie o nastrojach studentów, tematach rozmów, kręgu zainteresowań. W naszej grupie wyliczyliśmy trzech takich tajnych współpracowników (skrót w żargonie KGB – tajny współpracownik: Wiktor Bak, Wołodymyr Seredyn, Wołodymyr Trochymenko). Wielkie nieprzyjemności ze strony tajnych struktur i władzy miał artysta Iwan Honczar. Wykluczono go ze Związku Artystów, nie dawano zamówień. Zaczęto prześladować na wydziale wykładowców Matwija Szestopała oraz Romana Iwanczenkę. Na „rozmowę wychowawczą” sługusy KGB prowadzili niemal siłą do swojej rezydencji przy ul. Wołodymyrskiej 33 studentów, na których „naskarżyli” donosiciele. W tym także mnie. Jeszcze ponad połowa studentów wydziału (67 ze 120, wśród nich i ja) wzięła udział w podpisaniu oświadczenia w obronie wykładowcy Matwija Szestopała, którego za proukraińskie poglądy i autorytet wśród studentów kierownictwo uniwersytetu postanowiło zwolnić ze stanowiska wykładowcy. Jednak protestu studentów nie wzięto pod uwagę, M. Szestopała zwolniono
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl WEŁMOŻKO, członek NSKU, m. Odessa. Lata podziemnej walki poważnie nadszarpnęły zdrowie dowódcy UPA. Stałe przebywanie w zamkniętym, wilgotnym środowisku „kryjówek” doprowadziło do zaostrzenia reumatyzmu oraz problemów z sercem i płucami. Po raz pierwszy Roman Szuchewycz zmuszony był udać się do lekarza w 1946 roku z powodu bólu w stawie kolanowym, który puchł. Na początku następnego roku u generała-podziemnika pojawił się guz wokół kolana i powstańcy, naradziwszy się, zdecydowali, że dowódca musi pójść do lekarza. Wybrali lekarza z miasta Chodorów, położonego na południowy wschód od obwodu lwowskiego. Rano dowódca, ubrany w watowaną kurtkę, w starej czapce, z pistoletem i granatem w kieszeni, samotnie wyruszył z lasu na badania. Chodorowski lekarz zdiagnozował u generała złożoną formę reumatoidalnego zapalenia stawów. Trudność polegała również na tym, że medyk przepisał choremu spokój, dietetyczne odżywianie i stałą opiekę. Zapewnienie tego wszystkiego w warunkach polowych było praktycznie niemożliwe. Po kilku miesiącach, w maju 1947 roku, Szuchewyczowi udało się nieco poprawić zdrowie, kiedy wydostał się ze schronu do leśnego obozu UPA. W czerwcu pod postacią „księgowego” trafił na wizytę do lwowskiego lekarza Matwija Łotowycza, który wykrył u podziemnika nie tylko reumatyzm stawów, ale także choroby żołądka, a także osłabienie mięśnia sercowego. Nowe spotkanie z Łotowyczem odbyło się w lutym następnego roku – „księgowy” skarżył się na ból w sercu, a lekarz, odnotowując pewien postęp w leczeniu reumatyzmu, skonstatował, że problemy z sercem trwają. Powstańczy komandarm otrzymał zalecenia dotyczące leczenia, a także listę preparatów. Od tego momentu Szuchewycz, posłuchawszy wymagań lwowskiego medyka, pożegnał się z podziemnymi schronami. Lato starał się spędzać w leśnym obozie ze swoją armią, a zimą mieszkał w konspiracyjnych mieszkaniach. Leczenie nie przynosiło pożądanych rezultatów. Co więcej, Szuchewycza męczył częsty ból głowy, spowodowany wysokim ciśnieniem. O stanie dowódcy UPA w tamtym czasie dowiedzieli się również współpracownicy MGB, którzy zaczęli prowadzić skrupulatny nadzór nad prawie wszystkimi placówkami medycznymi regionu. Oprócz tego, do około czterech dziesiątek lwowskich aptek przydzielono obserwatorów, którzy mieli informować o wszystkich podejrzanych kupujących. Powstańcy, ze swojej strony, zaczęli kupować leki dla Szuchewycza wyłącznie przez oddanych idei nacjonalistycznej lekarzy lub studentów medycyny. Z czasem otoczeniu podziemnego dowódcy stało się jasne, że leczyć dowódcę UPA trzeba w szpitalu, inaczej długo nie pociągnie. Na naradzie zdecydowano wywieźć Szuchewycza poza granice zachodniej Ukrainy, aby generał mógł radykalnie poprawić zdrowie. Na miejsce leczenia wybrano Odessę, która słynęła z wykwalifikowanych medyków i uzdrowisk. Pierwsza na zwiad nad morze wyruszyła Hałyna Dydyk, łączniczka UPA i zaufana osoba Szuchewycza, która działała pod pseudonimem „Anna”. Skierowanie do południowego uzdrowiska zdobył dla niej przewodniczący spółdzielni „Czerwony promień” Iwan Parubczak, który współpracował z. Bohdan ZAŁIZNIAK. Przeczytałem zbiór artykułów Mykoły Żułynskiego „Naród. Kultura. Literatura” z podtytułem „Narodowo-kulturowe mity i ideowo-estetyczne poszukiwania literatury ukraińskiej”. O czym jest książka? Uważam za stosowne przekazać autorskie sformułowanie: „W zbiorze artykułów przedstawiono rozważania autora nad narodowo-kulturowymi mitami i realiami społeczeństwa ukraińskiego, perspektywą jego narodowego samookreślenia, odkryto ideowo-estetyczne poszukiwania literatury ukraińskiej. Książka jest przeznaczona dla literaturoznawców, historyków, aspirantów, studentów, wykładowców, uczniów starszych klas, wszystkich, którzy nie są obojętni na ukraińskie słowo i los narodu”. Absolutnie zgadzam się z autorem książki. Powiem więcej: wszystkie trzy składowe zbiornika –
podziemiem i sporządziła dokumenty na Halynę Dydyk przez Lwowską Obwodową Spółdzielnię Przemysłu Leśnego. „Anna” wyjechała do Odessy z fałszywym paszportem na nazwisko Sofii Ksonżyk. W sanatorium imienia Karola Marksa, znajdującym się na Kujalniku, spędziła miesiąc. Leczyła się jako osoba z chorobą serca, chociaż była całkowicie zdrowa. Już później wspominała, że przyjmowane wtedy leki po wielu latach negatywnie odbiły się na jej samopoczuciu. „Jednocześnie zobaczyłam, że na Ukrainie Wschodniej ludzie są jak ludzie. Że to nie te typy, do których przywykliśmy tutaj – enkawudziści – pisze w swoich wspomnieniach łączniczka. – A co najważniejsze, kiedy dowiedzieli się, że jestem z Galicji, zaczęli odnosić się do mnie bardzo dobrze”. Wiosną 1948 roku choroba serca Szuchewycza zaostrzyła się, nie mógł już w pełni pracować. Wtedy Dydyk, wykorzystując wypracowane kontakty, zdobyła dwa skierowania na leczenie do odeskiego sanatorium „Lermontowskiego”. Wystawiono je na podstawie podrobionych dokumentów, wydanych dwóm „nauczycielom” – Hannie Chomjak i Jarosławowi Polowemu. Na leczenie „nauczyciele” polecieli samolotem z Iwano-Frankiwska. Po przybyciu na miejsce podziemni działacze przeszli badania w przychodni sanatorium, a następnie, za rekomendacją lekarzy, kupili za gotówkę skierowania, które kosztowały po 10 tys. karbowańców każde. Przez kolejne półtora miesiąca para przebywała pod nadzorem kardiologów. W okresie leczenia Szuchewycz i Dydyk swobodnie spacerowali po mieście, odwiedzali muzea, teatr operowy, fotografowali się. Podziemni działacze stali się na tyle śmiali, że zrobili „Polowemu” elektrokardiogram w szpitalu wojskowym. „Poszłam tam, żeby poprosić. Ale powiedziano mi, że nikomu go nie robią. Jednak kiedy usłyszeli, że jesteśmy Galicjanami, że przyjechałam z chorym człowiekiem ze Lwowa, odnieśli się bardzo dobrze i zrobili elektrokardiogram” – wspominała Halyna Dydyk. Łączniczka opowiadała, że generałowi nie było łatwo psychicznie – „wśród ludzi już dawno nie przebywał, przywykł innym rozkazywać, a tutaj przyszło mi rozkazywać jemu”. Ponadto przygnębiało go ciągłe oczekiwanie na kłopoty – każde wyjście do miasta mogło być ostatnim. Dlatego dopóki Szuchewycz był na zabiegach, Halyna Dydyk czekała na niego pod drzwiami gabinetu z pistoletem w kieszeni. Sam zaś komendant nawet w takich momentach nie rozstawał się z ampułką trucizny. Odeskie „wakacje” minęły dość szybko. Z powrotem para jechała nową trasą: najpierw samolotem do Czerniowiec, stamtąd pociągiem do Kiszyniowa i dopiero potem koleją do Lwowa. Leczenie nad morzem pozytywnie wpłynęło na stan Szuchewycza – przez drugą połowę lata i jesień 1948 roku nie miał problemów ze zdrowiem. Ale już zimą choroby powróciły. Dowódca UPA znów zaczął chodzić do sprawdzonych lwowskich lekarzy, jednak poprawa nie następowała. Dlatego w czerwcu 1949 roku zdecydował się ponownie pojechać na leczenie nad morze. W towarzystwie łączniczki Halyny Dydyk, z tymi samymi podrobionymi dokumentami, Szuchewycz przybył do Odessy. Początkowo podziemni działacze zamieszkali w mieszkaniu naprzeciwko sanatorium „Arkadia”, ale wkrótce, za rekomendacją lekarzy, przenieśli się do wsi Kryżaniwka, gdzie zatrzymali się w domu brygadzisty miejscowego kołchozu rybackiego Matwija Żumatina. Komendant leczył się u tych samych lekarzy co wcześniej. Podczas drugiej wizyty na południu ze Szuchewyczem zdarzył się nieprzyjemny wypadek: kąpiąc się w morzu, zgubił medalion z wizerunkiem Bogurodzicy, który w dzieciństwie podarowała mu matka. Jak wspomina łączniczka, po bezskutecznych poszukiwaniach generał powiedział: „To oznacza, że wkrótce zginę”. Do Lwowa para wróciła przez Kijów. Tak jak poprzednim razem, do nadejścia chłodów współpracownicy nie słyszeli od Szuchewycza skarg na złe samopoczucie. Jednak późną jesienią nastąpił nowy kryzys: nawet przejścia na 10-15 km przychodziły Szuchewyczowi z trudem. Pomimo ciągłego leczenia, diety, zastrzyków i innych zabiegów, sytuacja nie zmieniała się. Zimą 1950 roku Szuchewycz próbował aktywnie pracować. Wyjazdy do Odessy przekonały go, że ruch powstańczy można odrodzić także na wschodzie Ukrainy. Generał pracował nad planami przeniesienia baz podziemnych na wschód, budowy nowych kryjówek, opracowywał instrukcje do pracy z młodzieżą, z ludnością wschodu Ukrainy. A łączniczki UPA objechały prawie wszystkie centra obwodowe Ukrainy, organizując lokale konspiracyjne. Ten proces został przerwany 5 marca 1950 roku, kiedy w trakcie operacji specjalnej MGB Roman Szuchewycz zginął. Dopiero po jego śmierci radzieckie służby specjalne dowiedziały się o tym, że kiedy szukały „bandyty” Szuchewycza w Galicji, ten leczył się w sanatoriach Odessy. Śledczy MGB, analizując, w jaki sposób komendant UPA zdołał wyjeżdżać „nad morza”, stwierdzili w raporcie, że „przez miejscowe (odeskie) organy milicji oni (Szuchewycz i Dydyk) zostali tymczasowo zameldowani zgodnie z przedstawionymi podrobionymi dokumentami”. Przy czym w paszporcie Szuchewycza wklejona była ta sama fotografia, która znajdowała się w zbiorze nr 1 MGB ZSRR, zawierającym orientacje na poszukiwanych w całym Związku przestępców państwowych. Władze wstecznie ukarały kierownictwo odeskiej milicji „za utratę czujności”. Warto przypomnieć, że od 1999 do 2011 roku w Odessie istniał zaułek Romana Szuchewycza, ale za czasów prezydentury Janukowycza, kiedy merem miasta był Ołeksij Kostusew, tę nazwę anulowano. W 2022 roku, na 115. rocznicę, kijowscy rzeźbiarze wykonali tablicę pamiątkową na znak pobytu i leczenia Romana Szuchewycza w sanatorium „Lermontowskim”, ale urzędnicy zarządu medycznego Ministerstwa Obrony Ukrainy nie wydali zgody na jej zainstalowanie na terenie sanatorium. W sierpniu 2022 roku żołnierze 80. samodzielnej brygady desantowo-szturmowej rozpoczęli zbieranie podpisów za nadaniem brygadzie zaszczytnego imienia generała-chorążego Romana Szuchewycza, ale 22 listopada 2023 roku Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski nadał brygadzie zaszczytną nazwę „Galicyjska”. Pod koniec 2022 roku na zlecenie Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz przy wsparciu „Veterans Hub Odesa” stworzono film dokumentalny z cyklu „Ukraińskie Południe” pod tytułem „Operacja specjalna UPA: Szuchewycz w Odessie”. balnej polityki światowej, całkowicie zmieniła ona mapę polityczną Europy”. Zbiór „Naród. Kultura. Literatura” Mykoła Żułynski rozpoczyna takim stwierdzeniem: „Dla nas ważne jest określenie wzajemnych relacji Osoby, Kultury i Wszechświata – zaprojektowanie systemu filozoficzno-religijnego na rozwiązanie tej triady, w której zawarta jest wieczna sprzeczność… I każdy z nas powinien nieustannie dumnie i niestrudzenie trzymać w rękach berło obowiązku narodowego – zdobywać utraconą ojczyznę dla siebie i dla swojego bliźniego, bo jeśli nie zdobędziesz własnej ojczyzny, stracisz cały świat”. Właściwie ten zbiór Mykoły Żułynskiego pracuje na rzecz zachowania naszej Ojczyzny – Ukrainy. Podziękujmy więc autorowi za książkę i naświetlenie tego, co najważniejsze – potrzeby rozwijania przez Ukraińców idei narodowej – teoretycznie i praktycznie.
30 czerwca przypada 117. rocznica urodzin dowódcy Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) Romana Szuchewycza (Tarasa Czuprynki). A w Odessie można uczcić 75. rocznicę ostatniej wizyty i leczenia legendarnego przywódcy powstańców w sanatorium „Lermontowski”. Po tym, jak Armia Czerwona rozpoczęła ofensywę na ziemie zachodniej Ukrainy, w marcu 1944 roku w doniesieniach czekistów po raz pierwszy pojawiło się jego imię. Od tego czasu Roman Szuchewycz stał się obiektem polowania radzieckich służb specjalnych. I im dłużej powstańcy stawiali opór władzy ZSRR, tym aktywniej poszukiwali podziemnego dowódcy bolszewiccy szpicle.
Tłumaczenie maszynowe
„Epizody narodowe” (to, co działo się i w pewien sposób nadal dzieje się w naszym społeczeństwie), „Europejskie przeżycia Ukrainy” (jaki obraz mieliśmy my, Ukraińcy, w ramach europejskiego życia-bytu) i „Pisarstwo” (od Tarasa Szewczenki, Mikołaja Gogola, Pantelejmona Kulisza, Lesi Ukrainki – po Ulasa Samczuka, Wasyla Stusa, Ołesia Honczara) – napisane są szczerze. Główna myśl: jacy jesteśmy, jak nadal dbamy o rozwój ukraińskiej jedności narodowej, słowem – „Dokąd idziemy”. Co powinna robić inteligencja narodowa: - budzić poczucie narodowej godności; - kształtować historyczną i polityczną świadomość Ukraińców; - określać narodowe interesy i priorytety; - zachowywać narodową tożsamość; - duchowo i moralnie konsolidować naród. Taką rolę w swoim czasie pełnili Taras Szewczenko, Iwan Franko, Lesia Ukrainka, Mychajło Hruszewski i inni czynni Ukraińcy. Pomogła Mykole Żulynskiemu naukowiec Oksana Słipuszko, z którą dwie rozmowy opublikowano zarówno na początku, jak i na końcu książki. Zbigniew Brzeziński już we wrześniu 1998 roku we Lwowie, z okazji nadania mu tytułu honorowego obywatela miasta Lwowa, wyraźnie stwierdził: „Niepodległość Ukrainy ma ogromne znaczenie dla glo-
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Przedmowa Autorski wstęp do już wydrukowanych rozmów, rzecz jasna, wyobrażonych, z Tarasem Szewczenką1, z reguły jest lapidarny, a mianowicie: teksty Szewczenki są prawdziwe, nie zostały dotknięte żadnym cudzym „nawet jednym słowem”. Jednak tym razem należy uprzedzić czytelnika, że przyjdzie nam poruszyć najbardziej intymne wyznania Tarasa Hryhorowycza. Broń Boże, nie chodzi o nieznane wcześniej nikomu teksty i dokumenty, wszystkie one zostały opublikowane w Dzienniku (Żurnale) Szewczenki jeszcze na początku ubiegłego wieku. Co więcej, prawie sto lat temu wybitny ukraiński szewczenkoznawca Serhij Jefremow w Przedmowie do redagowanego przez siebie akademickiego wydania Zapisków dziennych Tarasa Szewczenki specjalnie podkreślił: „To prawdziwy, nie wymyślony i celowo nie zmyślony, nie upiększony i nie sfałszowany dokument wielkiej duszy, szczera spowiedź człowieka, który przed niczym się nie kryje, niczego nie tai o sobie i przed niczym się nie chowa – nawet z własnymi swoimi wadami i brzydkimi uczynkami, aż do „pijańskiego wyśmiewania się”, albo nawet z mało pociągającymi przygodami w „czarującym towarzystwie” jakiejkolwiek m-me Hilde… Widać, że człowiek ani trochę nie pozował, nie popisywał się, nie wspinał się na koturny, nie drapował się w jakąś wystawną togę, nie kokietował nawet przed samym sobą…”2. Jak po tej dawnej mądrości wyjaśnić wnikliwemu współczesnemu czytelnikowi, dlaczego zapiski Szewczenki o Hilde w ogóle nie znalazły odzwierciedlenia, powiedzmy, w słynnej kronice Petra Żura „Prace i dni Kobziarza”, która godnie stanowi ostatni 12. tom współczesnego Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki? A w Indeksie alfabetycznym imion do 5. tomu tego wydania, w którym opublikowano Dziennik, Hilde wspomniano, tak jak u poety, sześć razy, ale bez jakiegokolwiek komentarza. Moim zdaniem z taką praktyką należy wreszcie skończyć. Taras Hryhorowycz nikogo, w tym swoich przyszłych biografów i komentatorów, nie upoważniał do samowolnego usuwania wymienionych przez niego imion i nazwisk czy zatajania informacji o nich. Co więcej, nie ma on najmniejszej potrzeby w strażnikach jego moralnego oblicza. Jeszcze znany ukraiński literaturoznawca Ołeksandr Biłecki (1884–1961) trafnie wywnioskował, że w podobnych epizodach w Dzienniku Szewczenko „nie spowiada się i nie kaja”. Zatem Taras Hryhorowycz zgodził się „na radę cichą, na rozmowę”, słuchamy jego dosłownej, szczerej, otwartej opowieści. Epizod, którym zaczyna się zawiązanie i nieoczekiwany rozwój unikalnego oraz różnorodnego wątku rozmowy, został przeze mnie zaczerpnięty z zapisu Szewczenki w Dzienniku z 26 listopada 1857 roku, kiedy poeta w drodze z zesłania do Petersburga już trzeci miesiąc przebywał w Niżnym Nowogrodzie i nawet chciał, jeśli wierzyć mu dosłownie, całkowicie porzucić prowadzenie bezcennej „prozaicznej, niezmiennej, wiernej kroniki”. Czyż to nie intryga?
W trakcie rozmowy same z siebie wyłoniły się ważne tematy: przyjaźń, pieniądze, długi oraz, wbrew mojej woli, „czarujące familie madame Hilde”… Nic nie jest zmyślone, nie jest przeze mnie wymyślone… Początkowo po prostu zainteresowałem się, czy rzeczywiście znudził się Dziennik lub Żurnal, jak go jeszcze nazywał Taras Hryhorowycz… – Chciałem już całkiem porzucić swój monotonny żurnal, ale dzisiaj zdarzyło się ze mną to, czego wcześniej nigdy nie bywało. Szrejders, Kadynski (poprawnie – Kadnycki. – W. M.) i Frejlich (poprawnie – Frelich. – W. M.) poprosili mnie o narysowanie ich portretów i zaproponowali pieniądze z góry. Nigdy nie brałem pieniędzy z góry za pracę, a dzisiaj wziąłem i, dobrze popijawszy, udałem się do czarującej familii madame Hilde i tam przenocowałem. I tam ukradli mi pieniądze, 125 rubli. I słusznie: z góry nie bierz niezarobionych pieniędzy… – Niedługo przed tym przykrym wydarzeniem nawet szczególnie zaznaczał pan w Dzienniku, że u madame Hilde był „pomyślny nocleg”… Ale nie tym razem! Bo jednak niemałe pieniądze skradziono! Choćby do policji biec jak najprędzej… Wszakże ma pan znajomego policmajstra Petra Kudłaja… – Szkoda mi się stało niezarobionych pieniędzy. W takiej rozpaczy poszedłem do Kudłaja prosić o policyjny udział w moim smutku. Kudłaj sam niedomaga, nie może wyjść z mieszkania, ale obiecał mi jednego ze swoich podwładnych, jakiegoś desperackiego znawcę. Zobaczymy, czy stworzy cud wyżej wspomniany znawca. – Stworzył? Takiego jeszcze nie tworzono… – Około pierwszej przyszedł do mnie znawca, opowiedziałem mu, o co chodzi, i obiecałem za trudy 25 rubli. Ale, niestety, przy całym jego staraniu rezultatu żadnego. Co z wozu spadło, to przepadło. Znaczy, o tym kiepskim anegdocie i myśleć nie ma co. Ja tak i zrobiłem. – Ale nie przestał pan myśleć o swoim długu przed znajomymi i już następnego dnia, 30 listopada… – Dzisiaj zacząłem grupowy portret swoich hojnych przyjaciół. Nie wiem, czy wyjdzie coś sensownego z tej zachcianki, przyjaciele są niepunktualni na sesjach, okoliczność ważna podczas pracy. Zobaczę, co dalej będzie, i jeśli sesje się przeciągną, to narysuję osobno każdego ołówkiem i tym zakończę mój rachunek z przyjaciółmi. Czego bym bardzo nie chciał, wszakże zamierzony rysunek sepią bardzo udanie się zgrupował. I chciałbym godnie spłacić im swój dług. – Można tylko zachwycać się tym, z jaką wytrwałością pan to robił… Przynajmniej, ledwie przenieśli się do mieszkania, mówiąc pana słowami, „byłego studenta Uniwersytetu Kijowskiego” Szrejdersa, jak 10 stycznia już nowego 1858 roku… – Narysowałem portret Szrejdersa, i całkiem udanie. Część długu, znaczy, spłacona. Trzeba jeszcze narysować Frejlicha i Kadnyckiego, i wtedy kwita. Ale kiedy to się stanie, nie wiem. – Rzeczywiście, w tamtym czasie jasne było, że zamierzonego grupowego portretu ukończyć się nie uda, i artysta uparcie i nieustannie dążył do wariantowego celu… – Dzisiaj narysowałem portret Kadnyckiego. Pozostaje narysować Frejlicha – i kwita. – To stało się 12 lutego 1858 roku, a wyjechał pan, Tarasie Hryhorowyczu, z Niżnego Nowogrodu 8 marca. Tym okresem i datuje się portret architekta Mykoły Frelicha, wykonany, jak i dwa poprzednie, na tonowanym papierze włoskim i białym ołówkiem, zamiast grupowego portretu trzech przyjaciół. Zatem – kwita! Brawo! Brawo! Za tym stoi jedna z pana życiowych zasad… – Najpierw spłaca się dług, potem zaspokaja głodną potrzebę, a za resztę kupuje się przyjemność. Tak przynajmniej robią porządni ludzie. A ja i cieniem boję się być podobny do niechlujnego rozgildiaja. Zabawiłem i ja na swój udział kiedyś. Dość. – Wszystko i różnie bywało w pana szczęśliwym i cierpiącym życiu… – I każdy dzień przed nami – wstyd nasz przed nami. – Wiem, panu w życiu przyszło stykać się z tym, że pożyczonych pieniędzy nie zwracali lub nie płacili za namalowany portret… – Skończyły się sesje, poszedłem do przyjaciela po zapłatę; przyjaciel zajęty, nikogo nie przyjmuje, drugi raz to samo, trzeci, czwarty, i tak do dziesięciu razy – wszystko to samo. Naplułem przyjacielowi na próg i przestałem chodzić. Takich przyjaciół u mnie było wielu i, jak na złość, wszyscy ludzie wojskowi. Wiara bez uczynków martwa jest. Tak i przyjaźń bez istotnych dowodów – puste, obłudne słowo. Błogosławieni, stokroć błogosławieni przyjaciele, których życie było osłonięte tęczowym blaskiem uśmiechniętego szczęścia, i głodna potrzeba swoim żelaznym kosturem próby ani razu nie zapukała w drzwi ich bezinteresownej przyjaźni. – Kostur potrzeby niejednokrotnie pukał w pana drzwi, zawsze z pomocą przychodzili prawdziwi przyjaciele… – W moim położeniu naturalne, że stale potrzebowałem kopiejki… Poślij, Panie, wszystkim ludziom taką przyjaźń i takiego przyjaciela, jak Łazarewski… Nie pamiętam, kto dokładnie, ale jakiś głęboki znawca serc powiedział, że najwierniejszy przyjaźniodomierz – to pieniądze. I powiedział sprawiedliwie. Prawdziwa, szczera przyjaźń, która objawia się tylko w krytycznych, ciężkich przypadkach, i ta nawet wymaga tego zimnego miernika. Najżywsza, uduchowiona mowa przyjaźni – to pieniądze. I im większa potrzeba, tym szczersza przyjaźń, która przegania tę głodną wiedźmę. Byłem taki szczęśliwy w swoim, można powiedzieć, kołowrotowym życiu, że niejednokrotnie smakowałem owocu tego rajskiego drzewa… – Bezgranicznie wdzięczny za te głębokie rozważania, wyłowione z życiowego morza… Teraz pozwólcie powrócić do tego dnia 29 listopada 1857 roku, kiedy stało się całkiem jasne, że pieniądze, które pan tak długo odpracowywał, nie zostaną zwrócone nawet z pomocą policyjnego znawcy. Jak spędził pan drugą połowę złego dnia? – Poszedłem do Szrejdersa obiadować i z rozpaczy mało znów się nie upiłem. Po obiedzie zaszedłem do tej samej podstępnej madame Hilde (jaka chrześcijańska niepamiętliwość!), odpocząłem trochę… – Madame Hilde wspominał pan w Dzienniku i wcześniej, i później… – Noc i następną dobę spędziłem w czarującej familii madame Hilde; poszedłem do madame Hilde, gdzie i rzuciłem kotwicę na noc; udałem się w czarującą familię madame Hilde, ale nuda i tam mnie znalazła… – Zwróciłem uwagę na dziwaczny zapis w Dzienniku na początku grudnia 1857-go, z którego wynika, że pan, że tak powiem, zadał szkody „familii madame Hilde”… – W towarzystwie uczciwych artystów świętowałem imieniny ogólnej i szczególnie teatralnej piękności, o imieniu Hanna Dmytriwna, a nazwiska nie znam, i świętowałem bez sztuczek, to znaczy przyzwoitym okazji i miejscu przedłużeniem, – jaśniej, na szkodę czarującej familii madame Guldy. – Właśnie o to chodzi! Lecz nie wątpię – pana już przygnębiało niezmiernie, że tej złowieszczej nocy, kiedy zostawał pan do rana, pana słowami, w świątyni Priapa, do Niżnego Nowogrodu zajeżdżał Fedir Łazarewski, trzeci z sześciu sławnych braci Łazarewskich, aby zobaczyć się z panem, ale nie mógł tego zrobić. Z urzędnikiem Orenburskiej komisji granicznej Fedirem Łazarewskim poznał się pan w czerwcu 1847 roku w Orenburgu, i on był jednym z pierwszych, kto wsparł zesłańca. O tym pan nawet pisał Warwarze Riepninej w marcu 1850-go… – To jeden z najszlachetniejszych ludzi! On pierwszy nie wstydził się mojego szarego szynela, i pierwszy spotkał mnie po powrocie moim z kirgiskiego stepu… – A tamtego ranka, wróciwszy od madame Hilde… – Rano przychodzę do domu, inne nieszczęście: w nocy przejechał Fedir Łazarewski. Był u Dala, wysyłał szukać mnie po całym mieście i, rozumie się, mnie nie znaleźli. I teraz jego wizytówka leży u mnie na stole, jak straszny wyrzut sumienia. – Oczywiście, koniecznie trzeba było zajść do Wołodymyra Dala. Ale cóż mu można było wyjaśnić? – Chcąc nie chcąc, a dzisiaj musiałem obiadować u Dala i wymyślać nadzwyczajną przygodę, która zdarzyła się ze mną minionej nocy. Ale zamiast figuralnego kłamstwa powiedziałem kłamstwo lakoniczne: powiedziałem, że jeździłem do Bałachny z Bryłkinem, tak dla własnej przyjemności, i tym zakończyłem sprawę. – Właściwie mówiąc, pan rzeczywiście jeździł z przyjacielem Mykołą Bryłkinem do powiatowego miasta Bałachna powyżej Niżnego Nowogrodu, ale to było jeszcze 24 września… Z tej Bałachny panu przyszło zaczynać i list usprawiedliwiający do Mychajła Łazarewskiego, napisany 29 listopada 1857-go… – Odnośnie tej fatalnej nocy powtórzyłem Mychajłowi Łazarewskiemu to samo kłamstwo, co i Wołodymyrowi Dalowi. – Jak to wyglądało? – Mój drogi przyjacielu! Przedwczoraj diabeł nie miał co robić, to nosił mnie do Bałachny, trochę nie za trzydzieści wiorst od Niżnego, a Fedir akurat w ten dzień i przejechał przez Niżny. I co by mu było poczekać do jutra… – A cóż innego można było wymyślić? – Jedno kłamstwo prowadzi za sobą drugie, to zwykła rzecz… – Ta Bałachna jeszcze długo odbijała się czkawką… Fedir Łazarewski aż na początku grudnia 1857 roku pisał z Petersburga do Niżnego Nowogrodu: „Żal, żal, żal, mój drogi przyjacielu, że cię poniosło do Bałachny właśnie w ten dzień, jak ja przyjechałem do Niżnego”… W połowie grudnia pan nawet zanotował o tym w Dzienniku… – Przez Dala otrzymałem list od Fedira Łazarewskiego. Pisze on, że niedługo pojedzie znów gdzieś przez Niżny, i prosi mnie nie jeździć do Bałachny. Nie pojadę. A niech to! – Czysty sercem Kobzarzu, dopóki będzie pan męczyć duszę i sercem boleć? Przypomnę panu i powiem wszystkim, kto nie wie, że 12 lipca 1858 roku, w dzień czterdziestolecia Mychajła Łazarewskiego, podarował pan mu swój Dziennik, dzięki któremu my i mamy możliwość dowiedzieć się o wszystkich tych historiach. To była pana szczera prawda i wyższe odkupienie przed prawdziwymi przyjaciółmi…
______________ 1 Zob. Melnyczenko W. Rozmowa z Tarasem Szewczenką // Słowo Proświty. 2024. 7–13 marca; Tegoż. Rozmowa z Tarasem Szewczenką (o książkach, które, “czytając, ożywamy…”) // Słowo Proświty. 2024. 25 kwietnia – 1 maja; Tegoż. Rozmowa z Tarasem Szewczenką. O strasznej historii z łajdakami // Słowo Proświty. 2024. 6–19 czerwca. 2 Cyt. za: Pełny zbiór dzieł Tarasa Szewczenki. Tom czwarty. Zapiski codzienne (Dziennik). Kijów, 1927. S. XXII. 3 Kostiantyn Szrejders, Andrij Kadnycki i Mykoła Frelich – znajomi Szewczenki w Niżnym Nowogrodzie. Na początku 1858 roku Szewczenko zamieszkał u Szrejdersa, ten wielokrotnie wykonywał jego polecenia w Petersburgu. 4 Łazarewski Mychajło Matwijowycz (1818–1867) – jeden z najbliższych przyjaciół Szewczenki, drugi z sześciu braci Łazarewskich. Szewczenko poznał go w lipcu-sierpniu 1848 roku w twierdzy Orskiej. Podczas zesłania wspierał poetę materialnie, brał udział w organizacji uwolnienia go z zesłania. Po powrocie do Petersburga Szewczenko przez około trzy miesiące mieszkał w mieszkaniu Łazarewskiego. 5 Taras Szewczenko właśnie tak ironicznie nazwał w tym przypadku gospodynię “rodziny”. 6 W mitologii starogreckiej Priap – syn Dionizosa i Afrodyty, bóg ogrodów i winnic, płodności i prokreacji, patron uciech cielesnych, a Rzymianie uważali Priapa także za patrona prostytutek, stręczycieli i hulaków. 7 Wołodymyr Iwanowycz Dal (1801–1872) – autor “Słownika wyjaśniającego żywego języka wielkoruskiego”. Zbierał materiały do Słownika języka ukraińskiego (około 8 tys. słów, nieopublikowane). Szewczenko poznał go jeszcze przed zesłaniem. Dal mieszkał w Niżnym Nowogrodzie. 8 Bryłkin Mykoła Ołeksandrowycz (lata życia nieznane) – przedsiębiorca, jeden z organizatorów Żeglugi Wołżańskiej. Szewczenko poznał go 20 września 1857 roku w dniu przyjazdu do Niżnego Nowogrodu, utrzymywał przyjacielskie stosunki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wynikał z wewnętrznych zasad USHD, których bezwarunkowego przestrzegania jako przewodniczący Rady Przysięgłych wymagał także od innych członków Związku. Z jakim nastrojem Lipiński opuszczał zasiedziałe gniazdo, dowiadujemy się z jego listu do Osypa Nazaruka z 6.11.1926 r.: „Wyjeżdżam pojutrze już do Berlina... Jadę z ciężkim sercem, bo czuję, że nie starczy mi sił fizycznych na wykonanie tej pracy, którą trzeba by było wykonać w Berlinie, aby mój pobyt był pożyteczny dla sprawy. Boję się, że w rezultacie będę mógł tam dać dla naszej sprawy znacznie mniej, niż dawałem tutaj”. Wraz z wyjazdem Wiaczesława Lipińskiego z Reichenau życie polityczne prowincjonalnego miasteczka zamiera. Do miejscowego kościoła św. Barbary co niedzielę nie zagląda stały bywalec-emigrant, ustały regularne i okresowe przesyłki pocztowe, związane z adresem Karl Ludwigstrasse, 172. Stacja kolejowa w sąsiednim mieście Payerbach przestaje witać i żegnać licznych odwiedzających kierownika USHD. Sądzę, że współczesnym warto wiedzieć, iż nie zmieniając swojego wyglądu zewnętrznego, zachował się dom, w którym polityk żył i tworzył od końca 1919 do 1926 roku.ciężko chory, Myron Sycz kandydował do sejmiku wojewódzkiego z okręgu obejmującego Elbląg i północno-zachodnią część regionu, pracował jako wicemarszałek do ostatnich dni. Zasługi Myrona Sycza zostały godnie ocenione: polski rząd odznaczył go „Krzyżem Zasługi” (2001), państwo ukraińskie uczyniło go pełnym kawalerem orderu „Za Zasługi”. Jak wspomina poseł na Sejm Mykoła Kniażycki, „był silnym i bardzo dobrym człowiekiem. Urodzony w komunistycznej Polsce na północy, jak tysiące rodzin ofiar akcji Wisła, Myron zawsze pozostawał Ukraińcem”. „To ogromna strata dla nas wszystkich, to także strata dla Polski i dla całej Ukrainy. Myron Sycz pokazał prawdziwy przykład tego, jak można i trzeba być wiernym obywatelem Polski z ogromnym ukraińskim sercem. Sercem, w którym było wiele miłości dla narodu polskiego i ukraińskiego. Pokazał przykład, jak powinny budować się relacje ukraińsko-polskie. Zawsze byłeś, jesteś i na zawsze pozostaniesz w naszej pamięci, w naszych sercach jako wielki nauczyciel. Tobie wdzięczna jest cała Ukraina, którą tak kochałeś i dla której zrobiłeś tak wiele dobrych uczynków” – podkreślił podczas ceremonii pogrzebowej Wasyl Zwarycz, który pracował wtedy w Warszawie jako ambasador Ukrainy. Nawiasem mówiąc, sprawie ukraińskiej poświęciła się także siostra Myrona, Daria, która jest dyrektorką ukraińskiej szkoły w Toronto (Kanada).
Tłumaczenie maszynowe
Witalij KUSZNIR, proświcianin. W tym roku minęły 142 lata od narodzin wybitnego ukraińskiego myśliciela-państwowca, Nadzwyczajnego Posła i Pełnomocnego Ministra Państwa Ukraińskiego w Austro-Węgrzech Wiaczesława Kazimierzowicza Łypynskiego. Po obaleniu rządu hetmańskiego Wiaczesław Łypynskyj, uświadamiając sobie swój obowiązek wobec Ukrainy, jeszcze przez siedem miesięcy pozostawał na czele misji dyplomatycznej w Wiedniu, zaznaczając, że robi to, “nie zmieniając swoich hetmańsko-monarchicznych poglądów, pragnąc pomóc zachować resztki ukraińskiej państwowości...”. Ale polityka, którą prowadziła Dyrektoria, coraz głębiej utwierdza go w przekonaniu, że nie może brać na siebie odpowiedzialności za cudze błędy, pomyłki, a nawet zbrodnicze działania, które przejawiły się w “polowaniu na czarownice”. Reakcją na rozstrzelanie jednego z najgodniejszych dowódców wojskowych – pułkownika Petra Bołboczana – stał się raport o dymisji, wysłany przez W. Łypynskiego 26 lipca 1919 roku na ręce ministra spraw zagranicznych Ukraińskiej Republiki Ludowej Wołodymyra Temnyckiego. Utrata w wyniku grabieży i podpalenia wiosną 1918 roku domu Wiaczesława Łypynskiego na ziemi humańskiej, jego osobistego archiwum, biblioteki oraz przygotowanego do druku 4-tomowego dzieła “Historia Ukrainy” zadała naukowcowi silny cios. Lecz jeszcze boleśniejsza była dla niego utrata ukraińskiej państwowości. Jego myśli “kręcą się wokół dwóch osi, dwóch tragedii: tragedii społecznej ukraińskiej”, która, według słów polityka, była także tragedią jego osobistą. Znacznie później, w odpowiedzi na propozycję bibliotekarza Towarzystwa Naukowego imienia Tarasa Szewczenki Iwana Kreweckiego, by przenieść się do Lwowa, Łypynskyj uzasadnia swoją decyzję o pozostaniu na obczyźnie tak: “Jednego tylko życzenia waszego nie mogę zrozumieć: powrotu do rodzinnego kraju. Komu i po co ja w tym kraju jestem potrzebny. Żeby “zarabiać na idei”... Moja Ukraina umarła i nie mam do czego i do kogo wracać”. Miejscem osiedlenia się Wiaczesława Łypynskiego stało się austriackie miasteczko Reichenau w Dolnej Styrii. Tutaj minęły najbardziej produktywne lata pracy polityka. Cicha okolica, przytulne mieszkanie, zdrowy górski klimat sprzyjały aktywnej pracy twórczej myśli, oszczędzały siły życiowe. Jednak, jakkolwiek Łypynskyj starał się odejść od polityki, sytuacja, w której znalazła się Ukraina, zmusza go do zajęcia się, według jego słów, “przeciwnaturalnym dziełem”, wywołanym “procesem naszego narodowego gnicia”. W liście do Serhija Szełuchina pisał: “U nas teraz stało się wielu samodzielników, ale jak było, tak i jest mało państwowców, mało ludzi z poczuciem państwowym, ale przede wszystkim – budowania swojego”. Począwszy od jesieni 1919 roku, głęboko przeanalizowawszy i uzasadniwszy przyczyny utraty ukraińskiej państwowości, odnajduje recepty i sposoby budowy niepodległego państwa w przyszłości. Pojawiają się pierwsze rozdziały słynnych “Listów do braci-rolników”. W odpowiedzi na propozycję Osypa Nazaruka napisania wspomnień W. Łypynskyj zaznaczył: “Moim zadaniem jest nie pisać wspomnień, a zrobić tak, żeby była taka Ukraina, w której byłoby miejsce dla mojej klasy, dla moich bliskich”. Pracuje nad stworzeniem skutecznej organizacji politycznej. Razem ze swoimi współmyślicielami w Reichenau zwołuje zjazd, na którym utworzono “Ukraiński Związek Rolników-Państwowców” (UZRP). Od tego czasu prowincjonalne miasteczko Reichenau staje się potężnym centrum politycznym. Oprócz tego, że tworzy się tu ideologia nowoczesnego ukraińskiego konserwatyzmu, formowane są i przygotowywane do wydania zbiory “Rolnicza Ukraina” – drukowany organ UZRP, prowadzona jest praktyczna praca nad zjednoczeniem rozproszonych grup politycznych i poszczególnych przedstawicieli ukraińskiej emigracji. Do Reichenau przyjeżdżają na spotkanie z przewodniczącym Rady Przysięgłych przedstawiciele ukraińskich środowisk emigracyjnych z Czech, Słowacji, Galicji Wschodniej, Niemiec. Wśród nich – Jewhen Czykałenko, Wiktor Wakułowskyj, Andrzej Szeptycki, Josyf Slipyj, Wilhelm Habsburg, Jarosław Okunewski. Zakładane są struktury hetmańskie w Akademii Rolniczej w Podiebradach, Pradze, Lwowie. Ze wspomnień bliskich przyjaciół i współpracowników polityka dowiadujemy się o krytycznym stanie zdrowia Wiaczesława Łypynskiego oraz trudnościach materialnych, w warunkach których musiał pracować. Na przykład Wiktoria Skoropys w liście do ojca, Jewhena Czykałenki, pisała: “A Łypynskyj... poważnie chory – czasami tak źle wygląda, że strach, czy nie umrze on tak kiedyś nagle: z sercem u niego bardzo źle, potrzebuje spokoju, dobrego jedzenia, a ledwo ma pieniądze na życie, a zamiast odpoczynku dzień i noc pisze, żeby skończyć swoje prace i zarobić nimi pieniądze, a i na to nie ma nadziei, bo gdzie on je teraz wyda?”. Wiaczesław Łypynskyj wyjechał z Reichenau do Berlina 8 listopada 1926 roku. Pawło Skoropadskyj zaprosił go do objęcia katedry ukraińskiej państwowości w Ukraińskim Instytucie Naukowym, który właśnie zorganizował się staraniami hetmańczyków. Tę przeprowadzkę chory Łypynskyj zrealizował bez szczególnego pragnienia, jedynie wychodząc z obowiązku hetmańczyka. Olga RUDANEĆ, zasłużona pracownica kultury Ukrainy, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Jego dusza była ukraińska i był z tego dumny, nie wypierał się, zawsze na tym akcentował. Nawet przysięgę w polskim parlamencie składał w wyszywance. Strasznie jest mówić o tym człowieku w czasie przeszłym. Bo przecież wiek jeszcze – tworzyć i działać, budować plany i marzyć, zrealizować w pełni zdobyte doświadczenie, a w 65. roku życia doświadczenia u Myrona Sycza nazbierało się – wystarczyłoby nie na jedno życie. Ale podstępna choroba i nieubłagane fatum nie uznają ani planów i marzeń, ani pragnienia oddania ludziom i światu swoich zdolności i starań, swojej niepohamowanej energii… Niestety, minionej wiosny go zabrakło. Wszystko, co zdobył, dorobił się – zostawił potomnym. Sobie zarobił na wieczny spoczynek u Pana i miejsce na Alei Zasłużonych w Olsztynie (województwo warmińsko-mazurskie Rzeczypospolitej Polskiej). Urodził się Myron Sycz 3 stycznia 1960 roku we wsi Ostre Bardo w województwie warmińsko-mazurskim. Ojciec – Ołeksandr Sycz, ur. 1914 r. (wieś Laszki, powiat jarosławski), od 1937 do 1939 roku był w polskim wojsku. Od 1938 roku – członek OUN, od jesieni 1945 roku – bojownik sotni “Mesnyky-4”, kurenia “Mesnyky” w UPA. Pochwycony przez żołnierzy WP wiosną 1947 roku i skazany przez polskie władze na karę śmierci. Z czasem najwyższy wymiar kary zamieniono na 15-letnie więzienie. Wiceprzewodniczący sejmiku województwa warmińsko-mazurskiego RP. Należał do rządzącej partii “Platforma Obywatelska”, z ramienia której prowadził aktywną działalność polityczną. Według informacji Polskiego Radia, zrealizował wiele projektów dla ukraińskiej społeczności. Dzięki niemu w Olsztynie powstała ulica Tarasa Szewczenki, a w Przemyślu mniejszość otrzymała Ukraiński Dom Narodowy, który utraciła w czasach socjalizmu. Myron Sycz pracował nad projektami współpracy polskich i ukraińskich miast na szczeblu władz lokalnych. Tworzył inicjatywy pomocy Ukrainie w ciężkich czasach: podczas Pomarańczowej Rewolucji 2004 roku, po rozpoczęciu rosyjskiej agresji w 2014 roku. Nawet podczas ciężkiej choroby Myron Sycz jeździł na Ukrainę w celu realizacji idei, które miały pomóc w wojnie z agresorem. W wyborach samorządowych 7 kwietnia tego roku, będąc już... Dom w Reichenau, w którym mieszkał W. Łypynskyj (zdjęcie z 1921 r.)
Tłumaczenie maszynowe
Wyszedł z więzienia pod koniec lat 50. Myron Sycz ukończył Wyższą Szkołę Pedagogiczną w Olsztynie. Dziedzicząc po ojcu gen narodowy i ukraińską duszę, z czasem stał się inicjatorem i założycielem Zespołu Szkół z Ukraińskim Językiem Nauczania w Górowie Iławeckim, gdzie przez długi czas, w latach 1990–2007, sam był dyrektorem ukraińskiej szkoły. Aktywna działalność społeczna przynosiła mu coraz większą popularność, zarówno w środowisku ukraińskiej społeczności, jak i w polskich zgromadzeniach społecznych i politycznych. W latach 1998–2007 wybierany był przewodniczącym Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego i stał się aktywnym orędownikiem partnerstwa polskich miast z ukraińskimi. Właśnie do tego okresu jego życia należy nawiązanie ścisłych relacji z rejonem kołomyjskim i Kołomyją. Były przewodniczący Rady Rejonowej w Kołomyi Dmytro Nemisz wspomina: „Myrona Sycza poznałem w 2004 roku. Właśnie wtedy udało nam się zapoczątkować przyjazne relacje z województwem warmińsko-mazurskim w Polsce, z liczną ukraińską społecznością miasta Olsztyna. W czasie naszej współpracy udało nam się zrealizować 4 ważne projekty na rzecz zbliżenia, porozumienia i wzajemnie korzystnego partnerstwa oraz zapoczątkować festiwal kultury ukraińskiej w mieście Górowo Iławeckie”. Myronowi Syczowi zawdzięcza swoją popularność w powiecie olsztyńskim i województwie warmińsko-mazurskim także Kołomyjski Akademicki Obwodowy Ukraiński Teatr Dramatyczny im. I. Ozarkewycza, który był wielokrotnie uczestnikiem festiwalu i odbywał występy gościnne. Dyrektor teatru, artysta ludowy Ukrainy Dmytro Czyborak wspomina Myrona Sycza jako człowieka wielkiej ukraińskiej duszy, niezwykłego miłośnika ukraińskiej kultury i ukraińskiej pieśni: „Zawsze był gotowy wziąć swój akordeon i zaintonować ukraińską pieśń. Czuło się, że ukraińskość jest w nim do najmniejszej komórki, do najgłębszego zakątka jego duszy”. Będąc jednym z najbardziej znanych przedstawicieli ukraińskiej społeczności w Polsce ostatnich dziesięcioleci, w latach 2007–2015 był wybierany na posła do Sejmu RP. Nawiasem mówiąc, był jedynym etnicznym Ukraińcem w sejmie. Od 2015 roku –
Tłumaczenie maszynowe
– W repertuarze Narodowej Opery Ukrainy był już prezentowany balet „Giselle”. Dlaczego zdecydował się Pan na nową inscenizację? – Było to przede wszystkim życzenie japońskich impresariów. Chcieli zobaczyć „Giselle”, ale w innej formie. Mam na myśli samą inscenizację, dekoracje, kostiumy. Premiera miała odbyć się w Tokio. Jeszcze nie zacząłem wystawiać spektaklu, a kostiumy i dekoracje już pojechały do Japonii. Tak się złożyło, że rekwizyty jechały do tego kraju trzy miesiące. W swojej karierze twórczej zrealizowałem wiele oryginalnych spektakli – „Wesele Figara”, „Rajmondę”, „Korsarza”, „Szeherezadę”, sceny baletowe w spektaklach operowych, w szczególności w „Fauście”. Ale to właśnie „Giselle” uważam za zwieńczenie mojego dzieła. Podczas pracy nad tym baletem odczuwałem takie duchowe i emocjonalne uniesienie, jakiego nie było przy żadnym moim spektaklu. Tutaj jest zupełnie inna leksyka gestów, inne postrzeganie. Odkryłem wiele nowego. Według opinii i frekwencji ten balet jest dziś w czołówce naszego teatru. – Jak przyjęła inscenizację japońska publiczność? – Niesamowicie! Podpisano już kontrakt na przyszły rok. Pokażemy w Japonii dwukrotnie galakoncert i dwadzieścia razy – „Giselle”. Japończycy to baletomani. Dobrze wiedzą, na jaki spektakl idą, znają postacie, ich losy. Widzieli wiele inscenizacji „Giselle” i mogą porównywać. A na naszym balecie po prostu płakali. – Według fabuły baletu w finale wschodzi słońce i Albert pozostaje przy życiu. A w Pana wersji spotyka się z ukochaną w zaświatach. – Chyba ma Pan na myśli postsowieckie libretto. Teraz wiele rzeczy wygląda inaczej, zarówno w pierwszym, jak i w drugim akcie. – A co może Pan powiedzieć o wykonawcach? – Mamy kilka składów. W ukraińskiej premierze wystąpili: Ilona Krawczenko (Giselle), Mykyta Suchorukow (Albert), Anastasija Szewczenko (Mirta), Wołodymyr Kutuzow (Hans). Tańczyli także Natalija Macak, Jan Wania, Olha Hołycia, Ołeksandr Habełko, Jurija Kułyk. Kiedy do Japonii wyruszyły dekoracje, znane już były konkretne nazwiska tych, którzy pojadą na występy gościnne. Podczas tworzenia baletu opowiedziałem naszej głównej scenografce Marii Łewytskiej, jakie chciałbym widzieć kostiumy. W szczególności byłem przeciwny białemu trykotowi, bo to oznaka pałacu lub tego, co go otacza. Przypomniano mi, że były one w „Weselu Figara”, ale przecież tam jest także szlachta. A wieśniacy nie mogą nosić ubrań w takim kolorze. Może być szary lub czerwony. Uważam, że obraz wyszedł wspaniały. Ze swoją żoną, artystką ludową Ukrainy Tetianą Biłecką, od początku pracy nad baletem prowadziliśmy dyskusje. Początkowo nie akceptowała mojego finału, niektórych innych momentów, a teraz mówi, że to po prostu genialne. Na poprzednim pokazie tańczyła jej uczennica Ilona Krawczenko. Wykonała scenę obłędu tak, że moja żona płakała. Jestem niezwykle wdzięczny losowi, że powierzono mi tę pracę. Zrobiłem sobie nawet na ręce tatuaż „Giselle”, a po poprzednich inscenizacjach nawet o tym nie myślałem. Tworząc ten balet, przeżyłem taki duchowy i emocjonalny haj, jakiego nie było w żadnym innym spektaklu. – Miłość do baletu odziedziczył Pan w spadku? – Moja mama Jelyzaweta Jakiwna Łytwynenko jest absolwentką Kijowskiej Szkoły Choreograficznej. Kiedy występowała na koncercie dyplomowym szkoły na scenie opery, była już ze mną w ciąży. Można powiedzieć, że urodziłem się na tej scenie. I jak wszystkie dzieci baletowe, praktycznie każdego wieczoru, na każdym spektaklu byłem w teatrze. Znałem wszystkie wejścia i wyjścia, wszyscy znali mnie. Można powiedzieć, że z Narodową Operą jestem już 61 lat. – Osiem lat uczył się Pan w Moskwie. Czy nie było chęci pozostania w Rosji? – Uwielbiam mój rodzinny Kijów, Dniepr, jeziora, naszą przyrodę. Zawsze byłem dumny, że jestem kijowianinem. A Moskwa nigdy mi się nie podobała. Odmówiłem propozycji dyrektora Teatru Bolszoj Jurija Grigorowicza, który zapraszał mnie do siebie po kolejnym konkursie. Wielu z tych ludzi, z którymi uczyłem się i przyjaźniłem w Moskwie, nie popiera tego, co teraz dzieje się w Rosji. Pracują teraz w Ameryce, Europie i z zasady nie oglądają ani nie słuchają rosyjskiej propagandy, wspierają Ukrainę, więc nadal utrzymujemy kontakt. Ale wśród tych, którzy zostali w Rosji, są zombi – z nimi na pewno nie chcę rozmawiać. Na przykład z córką mojego pedagoga i jej mężem, zresztą Ukraińcem, pochodzącym z Pryłuk. Wcześniej byliśmy jak jedna rodzina, a teraz nie mamy żadnych relacji. – Wspomniał Pan o konkursach… – Czym jest międzynarodowy konkurs artystów baletu? Nazwałbym to mistrzostwami świata w balecie, na których rywalizują najlepsi wykonawcy z całej planety. Trzykrotnie zdobywałem zwycięstwo na takich konkursach, jeszcze w latach 80. A w 1986 roku zostałem najmłodszym artystą ludowym Ukrainy. – Czy nie było zawrotu głowy od sukcesu? – Absolutnie nie. Myślę, że to zależy od człowieka. Nigdy nie staram się udawać kogoś innego. Zawsze jestem taki, jaki jestem naprawdę. Za to mnie cenią, kochają i szanują. – Pamięta Pan swoje pierwsze wyjście na scenę? – Zachowało się nawet nagranie. Zresztą było to w balecie „Giselle”. Tańczyłem pas de deux z Hanną Kusznerewą w pierwszym akcie, a wcześniej na scenę wyszło dwóch dudziarzy, postali chwilę i poszli. Moja babcia Nina Jewstafijiwna Jaremenko uznała, że jednym z nich byłem ja... Przyszła na spektakl ze swoją przyjaciółką. A kiedy zobaczyła mnie na scenie, miała stan przedzawałowy. Potem powiedziała: „To trzeba było osiem lat się uczyć, żeby potem w dudy dąć”... Zawsze z ciepłem wspominam moją babcię, która przesyłała mi pieniądze, bym mógł przyjechać na wakacje do Kijowa, przesyłała jakieś paczki pociągiem. – Wspomniał Pan o swojej żonie. Czy trudno jest dwojgu twórczym ludziom w jednej rodzinie? – Wiele razem podróżowaliśmy. Mamy absolutnie takie same cele i wizje. Być może ona bardziej konkretnie stawia zadania: „Musisz zrobić to!”. A ja mogę opowiedzieć anegdotę, wyjaśnić z humorem. Uważam, że tak do ludzi szybciej dociera i staje się bardziej zrozumiałe. Czyli cele mamy jedne, a podejścia różne. Coś może nie podobać się jej, coś mnie, ale zawsze znajdujemy wspólny język. Tetiana jest korepetytorką wszystkich moich spektakli. Można uznać, że jest moją muzą! A pobraliśmy się 30 kwietnia 1986 roku, zaraz po katastrofie czarnobylskiej. – Jak doszedł Pan do wystawiania baletów? – Stało się to niespodziewanie. W tamtym czasie kierowałem zespołem baletowym teatru. Przyszło do nas zapytanie od niemieckiego impresario, który wyraził życzenie, aby w przyszłym roku w naszym repertuarze był balet „Korsarz”. Dyrektor generalny teatru Petro Czupryna zapytał mnie, kto mógłby go wystawić. Odpowiedziałem, że ja. Od tego wszystko się zaczęło. Potem chciało się na jubileusz Mozarta wystawić balet do jego muzyki. Z dyrygentem Ołeksijem Bakłanem znaleźliśmy ma- Fragmenty z baletu „Giselle”
jeszcze nieznaną jego muzykę (oprócz uwertury do opery), i zrobiłem autorski humorystyczny spektakl „Wesele Figara”. Tak samo było z „Rajmondą”. To była odpowiedź na zapotrzebowanie. Nigdy nie przychodziłem i nie mówiłem, że mam pomysł, że chcę coś zrobić. Zawsze stawałem przed faktem i wystawiałem to, co było potrzebne. – Czy zwracał się pan do twórczości ukraińskich kompozytorów? – Wystawiłem balet „Władca Borystenu” do muzyki Jewhena Stankowycza. Szczerze mówiąc, jego muzyka nie jest łatwa do inscenizacji baletowych. Ale sam kompozytor powiedział, że ze wszystkich baletów wystawionych do jego muzyki, ten jest najlepszy. Co prawda, nie był grany zbyt długo. Być może dlatego, że tytuł nie był do końca trafiony. – Czy wyjeżdżał pan po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny? – Ani na dzień nie opuściłem Kijowa. Wspominam te dni, kiedy na ulicach prawie nie było ludzi. A powrót do twórczości był niełatwy. Ktoś na początku pełnoskalowej inwazji przebywał za granicą, niektórzy wyjechali tam w pierwszych dniach. Około 70 procent naszych artystów baletu obecnie zdobi amerykańskie i europejskie zespoły operowe. Przyjęliśmy dużo młodzieży. Oczywiście, do pewnego stopnia traci się jakość. Ale jeśli człowiek ma chęci, to nawet bez super-szkoły będzie w stanie wiele osiągnąć. Niektórzy zaczęli wracać. Początkowo robiliśmy niewielkie koncerty, małe spektakle. A teraz wróciliśmy do globalnych prac. – Na ile ważne jest dla artysty baletu posiadanie talentu dramatycznego? – Nie wykluczamy danych fizjologicznych, ale właśnie komponent aktorski jest niezwykle ważny. To jest to, co chwyta za serce. Widzowie mogą nie rozumieć jakichś subtelności plastyki, ale widzą, co przedstawia aktor i wierzą mu. Znowu wspominam ostatni pokaz „Giselle”. To był niesamowity spektakl dzięki temu, że doprowadzona do maksimum została, oprócz technicznej, także strona aktorska. – Jak z działalnością gościnną? – W Japonii byłem piętnaście razy. We Francji miałem z żoną tournée trwające ponad pół roku, dwanaście lat z rzędu. To była już jakby rodzinna scena. A jeszcze Włochy, Hiszpania, Grecja… Paleta jest po prostu fantastyczna. Bywałem prawie wszędzie, oprócz krajów bałtyckich. Oczywiście, publiczność jest różna, ale wszędzie wysoko ceni prawdziwą sztukę. W rzeczywistości artysta nigdy nie myśli o tym, przed kim występuje. Myśli o tym, jak występuje. A co do reakcji publiczności, to gdzieś klaszczą, gdzieś krzyczą, gdzieś gwiżdżą, każdy ma swoją tradycję. Wystawiłem pięć baletów w Macedonii. A kilka lat temu zadzwonili do mnie z Tokio i powiedzieli, że widzieli mnóstwo wersji baletu „Korsarz”, ale chcą, żebym wystawił u nich swoją wersję. Razem z żoną pracowaliśmy nad tym baletem trochę ponad czterdzieści dni. Zobaczyliśmy, że tak, jak pracują Japończycy, nie pracuje nikt. – Jakie znaczenie mają sceny baletowe w spektaklach operowych? – Są niezwykle ważne. Scena baletowa to ozdoba każdej opery. Robiłem ich wiele. To opery „Carmen”, „Manon Lescaut” i inne. Szczególnie zapadła mi w pamięć praca nad operą „Faust”, gdzie scena pod tytułem „Noc Walpurgii” trwa 25 minut. Jest zrobiona z miłością i cieszy się popularnością wśród widzów. – Ma pan pasje? – W rzeczywistości jest ich wiele. Może brzmi to nie do końca skromnie, ale utalentowany człowiek jest utalentowany we wszystkim. Bardzo lubię gotować. Wygrywałem turnieje w koszykówkę, bilard. Jeśli jestem zaangażowany w jakiś sport, to staram się to robić lepiej od wszystkich. Wygrywałem poważne turnieje w squasha, ping-ponga, bilard, na wysokim poziomie gram w koszykówkę, piłkę nożną, siatkówkę i inne. Główne pasje, które od małego wpajali mi dziadkowie, to wędkarstwo i grzyby. Przed wojną często chodziłem na grzyby, oczywiście teraz w lesie nie bywam. Tak samo już ponad dwa lata nie byłem na rybach, a wcześniej łowiłem ryby całymi torbami. Na moim balkonie – tymianek, rozmaryn, lawenda, różne kwiaty. Pod domem – grządki z cebulą, czosnkiem, koperkiem, rukolą. Wysadziłem dziesięć krzaków pomidorów i pięć krzaków ogórków. Wszystkie kwiaty obok naszego szesnastopiętrowego domu też posadziłem ja. – Czy są balety, które marzy pan wystawić? – Powtórzę się, że lubię wszystko robić nie dlatego, że ja tego chcę, a dlatego, że jest to konieczne. To tak samo, jak nigdy nie będę dla siebie gotował wykwintnych dań, a jedynie wtedy, gdy przyjdą do mnie goście. Być może w teatrze pojawi się potrzeba wystawienia baletu „Carmen” Georges’a Bizeta bez wstawek Szczedrina czy „Esmeraldy” Cesare Pugniego, albo inne inscenizacje. Będę robił, jeśli będzie to potrzebne. – Co chciałby pan powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Chcę, żebyśmy mieli spokojne niebo, a Ukraina była niepodległym państwem. Żeby nikt się do nas nie wtrącał, a jeśli ktoś chce pomóc, to zawsze proszę bardzo. Chcę, żebyśmy ze swoimi rodzinami i przyjaciółmi mogli spokojnie chodzić na grzyby, na ryby, jeździć na wypoczynek na nasz Krym… Bardzo chcę, aby ludzie byli szczęśliwi, chodzili do teatru, a życie toczyło się dalej. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcia ze strony teatru oraz archiwum osobistego Wiktora Jaremenki. W Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki niedawno odbyła się premiera baletu „Giselle” do muzyki Adolphe’a Adama, w inscenizacji baletmistrza-inscenizatora, artysty ludowego Ukrainy Wiktora Jaremenki. Dzisiaj Wiktor Anatolijowycz jest gościem „SP”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Reżyserka robi wszystko, co możliwe, aby aktor otworzył się w jak najlepszy sposób. Tworzy mikroklimat, w którym aktor czuje się całkowicie bezpiecznie i jest gotowy niekiedy zrobić więcej, niż pozwalają mu siły. Z partnerami na scenie w tej pracy miałam bez przesady szczęście. Po pierwsze, Dmytro Linartowycz – to gwiazda kina, potężny muzyk, bohater, który od pierwszych dni był na wojnie, przeżył kontuzje i rany. Dmytro to swoista legenda w proukraińskich kręgach artystycznych, zawsze patrzyłam na niego z zachwytem i ciekawością, jak pracuje. Pracować z partnerem takiego poziomu to nie lada odpowiedzialność i wielkie szczęście. Przecież taka praca to zawsze wymiana doświadczeń, wymiana energii i wiedzy. Dlatego dla mnie jest to bezcenne. Moi koledzy z teatru lalek – mistrz sceny Jurij Chetcżykow oraz Liana Chobelia. To profesjonalni lalkarze, którzy mają ogromne doświadczenie w prowadzeniu lalki i pracy nad postacią. Z nimi bardzo ciekawie się pracuje. Wiele aktorek marzy, by zagrać szekspirowską Julię, a ja marzyłam, by zagrać frankowską Annę w „Ukradzionym szczęściu”. Każdy aktor w pracy nad rolą powinien znaleźć to, za co kocha i rozumie swojego bohatera. Przecież każdy człowiek, niezależnie od tego, jaki jest w czyjejś opinii – negatywny czy pozytywny, usprawiedliwia siebie. Tak samo aktor w pracy ze swoją postacią powinien przede wszystkim zrozumieć ją i pokochać. Wydaje mi się, że czuję Annę i rozumiem ją na tyle, na ile to możliwe. Jak to mówią w ludzie – gdzie cienko, tam się rwie. Chodzi o to, że jeśli człowiek dokonuje wyboru nieszczerze, pod wpływem tych czy innych okoliczności, to los będzie wystawiał ten wybór na próbę nie raz. Anna nie kochała Mykoły. Tak, była mu wdzięczna, był jej przyjacielem, w końcu okoliczności ułożyły się tak, że Mykoła stał się jej wybawicielem. Ale w głębi duszy Anna zdradziła siebie, sama tego nie uświadamiając. Więc kiedy wrócił Mychajło, ona jeszcze jakiś czas walczyła ze sobą, jednak wewnętrzne „ja”, zniewolone przez długi czas, wyrwało się na zewnątrz. Dla mnie Anna to bardzo odważna i uczciwa kobieta, która postanowiła, mimo groźby śmierci, mimo potępienia, być uczciwą przede wszystkim wobec siebie. Dlatego, moim zdaniem, to historia nie o zdradzie, a o powrocie do siebie i burzeniu stereotypów. Taką widzę i czuję swoją bohaterkę. Odwaga i uczciwość wobec siebie mimo opinii otoczenia – tutaj jesteśmy podobne z Anną. Dla mnie każde dzieło artystyczne to rzecz duchowa, która ma bezpośredni wpływ zarówno na społeczeństwo, jak i na rozwój ukraińskiej współczesnej kultury. Jakkolwiek patetycznie by to nie brzmiało, jest to uczestnik tego procesu. Dotknąć twórczości Franki w takiej pracy to wielkie szczęście. Rozumiem też to, że jest to w rzeczywistości proces nieskończony, przecież w ukraińskiej literaturze są takie mastodonty, dotknąwszy których, tylko rozumiesz, jak to jest głębokie i że nic nie wiesz. Jednak kto jak nie my mamy wchodzić na tę drogę i pokonywać ją z godnością: bez raszystowskiego języka, bez rosyjskich przeróbek, bez „jaka różnica”. Dla mnie to nadzwyczaj ważne. Z naszego spektaklu jestem ogólnie zadowolona. Jeśli z pracy swoich kolegów jestem zadowolona całkowicie, to mi, oczywiście, jeszcze jest dokąd się rozwijać, przecież aktor, który się zatrzymał i uważa, że już wszystko umie, wie i może, w zawodzie umarł. A ja tutaj jeszcze chcę żyć, dlatego pracy jest co niemiara”. Jurij Chetcżykow, wykonawca roli Mykoły: „Z dramatem Iwana Franki „Ukradzione szczęście” zapoznałem się jeszcze podczas nauki w szkole, a po wielu latach zaproponowano mi udział w inscenizacji według tego utworu. Początkowo wiedziałem tylko, że będzie to spektakl według ukraińskiej klasyki, a kiedy później dowiedziałem się, że to „Ukradzione szczęście”, to od razu się zgodziłem. Proces tworzenia spektaklu był bardzo ciekawy. Nie mogę powiedzieć, że gram samego siebie, ale w niektórych momentach to naprawdę ja. Mogę nawet przeprowadzić pewne paralele ze swoim życiem osobistym. Pracowaliśmy nad spektaklem dwa miesiące. Jak dla aktora teatru lalek była to moja pierwsza rola dramatyczna, bardzo ciekawie. A praca z nowym reżyserem to zawsze nowe i cenne doświadczenie. Czerpałem ogromną przyjemność z pracy z Tetianą Awramenko, Dmytrem Linartowyczem, Jełyzawetą Bojko oraz Lianą Chobelią-Zabrodiną. Pracować było niełatwo, ale fajnie. Na małej scenie teatru wcześniej grałem w spektaklu „Iwasyk-Telesyk” (później ten spektakl przeniesiono na dużą). Mała scena jest bardziej przytulna, w rzeczywistości różnica między różnymi scenami jest bardzo duża. Miałem już wcześniej doświadczenie pracy w spektaklach nie tylko dla małego, ale i dla dorosłego widza. Brałem udział w inscenizacjach „Boska komedia”, „Za dwoma zającami”, „Dekameron”, „Bindużnik i król”. Specyfika jest różna, tak samo, jak różni się specyfika pracy z każdym nowym reżyserem. Oczywiście, będę dalej pracował nad swoją postacią, tak jak inni aktorzy. Liczę na nowe role w następnym sezonie teatralnym. A jeszcze chciałbym popracować z Tetianą Awramenko. To wspaniały, słoneczny człowiek”.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Wadima HNIDASZA – Moim zdaniem ukraińska klasyka zaczęła być obecnie odkrywana pod innym kątem – zaznaczył Ihor Hułyj, dyrektor – kierownik artystyczny Kijowskiego Akademickiego Teatru Lalek. – Pojawiło się pewne zainteresowanie wśród twórców, widzów, Ukraińców w ogóle. Zaczęły otwierać się nowe oblicza ukraińskiej klasyki. Wcześniej była ona, powiedziałbym, w formacie szkolnym, a teraz rozpoczęły się nowe eksperymenty, pojawiły się nowe rozwiązania. Jest to związane także z kształtowaniem nowej tożsamości i samoświadomości Ukraińców. Z propozycją wystawienia „Ukradzionego szczęścia” w naszym teatrze przyszła reżyserka Tetiana Awramenko. Pomyśleliśmy i postanowiliśmy spróbować. O ile mi wiadomo, wcześniej tej sztuki w teatrze lalek właśnie w takim formacie nie wystawiano. Iwan Franko pisał o fundamentalnych rzeczach, czuł duszę ukraińskiego narodu. Jego utwory ozdobią afisz każdego teatru. Jako kierownik artystyczny teatru muszę rozumieć aktualność materiału, rozwiązań, które proponuje reżyser, czy wpisuje się to w wektor rozwoju artystycznego teatru. A jako dyrektor muszę rozumieć finansową możliwość stworzenia spektaklu, czy będzie on rentowny, czy będzie na niego chodził widz. Niezwykle odpowiedzialny moment, kiedy przychodzi do ciebie reżyser i proponuje materiał do wystawienia. Staram się stworzyć komfortowe warunki do pracy, aby zespół pracował jak jeden mechanizm. Kiedy reżyserzy zwracają się o konsultacje, trzeba reagować, znajdować na to czas i inspirację. Byłem tylko na kilku próbach „Ukradzionego szczęścia”. Panowała tam czuła, ciepła atmosfera. Aktorzy słuchali się nawzajem i wspierali. Jestem bardzo zadowolony z rezultatów, bo w spektaklu jest ziarno teatru jako takiego. Zrozumiałe ruchy, rozwiązania reżyserskie i rozwiązanie plastyczne naszego artysty Mykoły Dańki. Najważniejsze – jest symbioza: wspaniały zespół aktorski, praca reżysera, scenografa, reżysera światła, reżyserów dźwięku. Oczywiście, jest jeszcze gdzie rosnąć. Aby wyszedł wspaniały spektakl aktorski, trzeba go zagrać przynajmniej dziesięć razy. W sierpniu planujemy wypuścić nowy spektakl dla dzieci od 2 do 4 lat. Będzie to spektakl teatru cieni o burundukach. Spróbujemy opanować lokalizację naszego schronu. Zaangażowani będą tylko młodzi aktorzy trupy. Spektakl wystawi Andriana Metelśka. Będzie to jej pierwszy spektakl po studiach i pierwsza praca w naszym teatrze. A w marcu przyszłego roku chciałoby się wystawić na dużej scenie spektakl Maeterlincka „Niebieski ptak”. A oto co opowiedzieli aktorzy zaangażowani w spektakl: Dmytro Linartowycz, zasłużony artysta Ukrainy, wykonawca roli Mychajła: „Po pełnoskalowej inwazji miałem już wiele projektów artystycznych. Zagrałem w filmie „Fosfor”, którego zdjęcia odbywały się w Kamieńcu Podolskim. Prowadzę na YouTube kanał „Słowospiw u ZSU”, jego kierunki: patriotyczne wychowanie młodzieży w czasie wojennym, wsparcie żołnierzy, którzy przebywają na leczeniu i w miejscach pełnienia służby. Równolegle wydałem zbiór poezji „Słowospiw”. Prowadzę spotkania twórcze w jednostkach wojskowych, szpitalach, bibliotekach, szkołach. Odnośnie „Ukradzionego szczęścia”. Kilka lat temu zadzwoniła do mnie aktorka Jelyzaweta Bojko. Mówiła o tym, że dobrze byłoby wystawić „Ukradzione szczęście” o Mychajle Hurmanie, który wrócił po wojnie. Początkowo nie wyszło. Kiedy zaczęła się Wielka wojna z Rosją, byłem w Chersoniu, Sołedarze, Bachmucie – służyłem jako zwiadowca w wojskach szturmowych. Wtedy nie było głowy do sztuki. A kiedy po ciężkim zranieniu i kontuzji wróciłem do Kijowa, Jelyzaweta znów do mnie zadzwoniła z informacją o wystawieniu „Ukradzionego szczęścia” w teatrze lalek. Oczywiście, zgodziłem się. Reżyserka Tetiana Awramenko zwróciła się do mnie jako do człowieka, który przeszedł przez wojnę. Na ile dobrze to wyszło – ocenią widzowie. Kijowski Akademicki Teatr Lalek pod względem znajomości lalek jest jednym z najlepszych na Ukrainie. W spektaklu pracowałem przede wszystkim jako aktor dramatyczny, ale reżyserka narzuciła mi także zadania z tak zwanymi lalkami znakowymi. Z boku taka figurka to mój prototyp. W rzeczywistości wchodzenie w interakcje z lalkami nie jest takie proste, dlatego jestem wdzięczny kolegom za pomoc w tej pracy. Lalkę trzeba napełnić duszą, uczynić żywą, dać jej ciepło. Przechodzić z mikro w makro. To podwójny wydatek energii. A to bardzo trudne. Zespół przyjął mnie dobrze i starałem się odwdzięczyć tym samym. To teatr z wielkimi tradycjami. Przyjemnie, że tutaj na spektakle zapraszają żołnierzy, ich żony, dzieci, a także bliskich krewnych obrońców, którzy zginęli na froncie. Na spektaklach bywa i radość, i łzy. Jestem samokrytyczny i nigdy nie jestem zadowolony z siebie. Widzę, że niektóre momenty trzeba podciągnąć. Myślę, że gdzieś po dwudziestym pokazie wykrystalizuje się precyzja w wewnętrznym obrazie, spójność roli. Wtedy z większą pewnością będę mógł powiedzieć, co wyszło, a co nie. Przed premierą odbył się pokaz spektaklu dla aktorów teatru. Kolegom bardzo spodobała się nasza praca, zadowolony pozostał też dyrektor – kierownik artystyczny. Teraz spektakl będzie pokazywany dwa razy w miesiącu, chciałoby się, aby zobaczyła go też nasza diaspora. W „Ukradzionym szczęściu” są aluzje do współczesności. Po to jest klasyka, żeby być aktualną. Poczucie, że dzisiaj są tacy sami ludzie, jak w utworze Franki. Tym bardziej, że w naszych kostiumach nie ma przywiązania do epoki. Staraliśmy się, próbowaliśmy nie poddawać się, poruszać się dalej. Jestem zwolennikiem teatru psychologicznego, żeby była psychologiczna koronka. Żeby postać przyszła do spektaklu w jednym stanie, a wyszła z niego w innym. Mój bohater wiele zrozumiał, ale niestety dopiero wtedy, gdy oderwał się od tego świata. Wyprzedzał swój czas, był jak świeca, która płonie z dwóch stron. Za młodu był chłopakiem dobrym, uczciwym. Ale życie uczyniło go trochę bluźnierczym, twardym. Zdążył chwycić i system, i front. Dlatego poszedł na samozniszczenie. Dzisiaj widza nie zdziwisz pirotechniką czy wybuchem na scenie. Cenne jest, gdy tu i teraz rodzi się żywy człowiek. Plus fabuła, inscenizacja, zamysł reżyserski. Osobne słowa podziękowania dla reżyserki Tetiany Awramenko, która kocha scenę i kocha pracować z rzeczami znakowymi”. Jelyzaweta Bojko, wykonawczyni roli Anny: „Spektakl „Ukradzione szczęście” – to wspólny projekt Kijowskiego Akademickiego Teatru Lalek z zasłużonym artystą Ukrainy, żołnierzem ZSU Dmytrem Linartowyczem. Zeszli się profesjonaliści teatru lalek i profesjonaliści teatru dramatycznego i postanowili zrobić spektakl syntetyczny. Nasz teatr pod kierownictwem Ihora Hułego wybrał wektor rozwoju europejskiego, gdzie są spektakle syntetyczne i spektakle dla dorosłego widza. Wszystkie gwiazdy się zeszły – i narodził się nowy spektakl z oryginalną wizją reżyserki Tetiany Awramenko. To już trzecia nasza wspólna praca. Tetiana Awramenko – to reżyserka, którą bardzo szanuję. I nie tylko za proukraińską postawę, ale też za to, że zawsze wierzy w swoich aktorów. Na małej scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru Lalek „Zamek na górze” odbył się premierowy pokaz spektaklu „Ukradzione szczęście” reżyserki Tetiany Awramenko, na motywach legendarnej sztuki Iwana Franki. Twórcy spektaklu starali się zaprezentować swoje spojrzenie na jeden z najsłynniejszych utworów dramatycznych w literaturze ukraińskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Czerwiec to miesiąc świadomości na temat zespołu stresu pourazowego (PTSD), a w tym roku mija on pod hasłem Not all wounds are visible („Niewidzialne rany”). W Kijowie realizowana jest seria wydarzeń edukacyjnych i artystycznych, mających na celu zwiększenie świadomości na temat PTSD wśród wojskowych i ludności cywilnej oraz kształtowanie nowych zasad zachowania w społeczeństwie. Organizatorami wydarzeń są fundacja charytatywna United Help Ukraine oraz organizacja społeczna „Ukraińska Wyższa Szkoła Medyczna” przy wsparciu organizacyjnym organizacji społecznej „Bugurt Sicz”. Głównym wydarzeniem artystycznym w ramach tego programu w Kijowie stała się wystawa EXIT ukraińskiej artystki polskiego pochodzenia Ałły Ronikier, która odbywa się w Muzeum Historii Miasta Kijowa. Z kuratorką wystawy Tetianą Kostenko rozmawialiśmy o wizji artystki Ałły Ronikier, o potrzebie większej świadomości społeczeństwa Ukrainy na temat pojęcia PTSD, a także o sposobach leczenia PTSD, z których jednym jest sztuka i arteterapia. Tetiana Kostenko – Jak długo pracowaliście nad przygotowaniem projektu Ałły Ronikier EXIT? – Projekt artystyczny na miesiąc świadomości o PTSD zaczęliśmy przygotowywać, gdy pojawił się pomysł pokazania tego stanu człowieka poprzez sztukę. Przecież sztuka jest uniwersalnym językiem, zrozumiałym na poziomie emocjonalnym dla każdego człowieka. Rzecz w tym, że artystka przewidziała ten turbulentny stan naszego społeczeństwa jeszcze przed pełnoskalową inwazją, na kilka lat przed rosyjską agresją odzwierciedliła swoje wewnętrzne przeczucia w serii czarno-białych prac. Wtedy, zapoznawszy się z nimi, byłam zszokowana głębią i ciemną stroną jej duszy. Przecież zazwyczaj w twórczości Ałły były jasne i nasycone pozytywnymi emocjami obrazy. Wtedy zdecydowaliśmy, że pokazywanie ich widzom nie jest na czasie. Lecz ten czas nadszedł właśnie teraz. – Czy uważa Pani, że temat PTSD w Ukrainie jest wystarczająco zbadany? – Dzisiaj zbiorowy niepokój naszego społeczeństwa przekształcił się w zbiorowy PTSD (zespół stresu pourazowego). Pojęcie, które było tak dalekie dla nas do niedawna, stało się częścią współczesnego życia Ukraińców. Straszne wspomnienia, ataki paniki, zaburzenia snu, nocne koszmary, chaotyczne wyzwalacze, depresja, smutek, strach, ból – wszystko to stało się naszą codziennością. Chyba historii nie jest znana taka skala tego zjawiska, ponieważ dzisiejszą wojnę przeżywamy w trybie online i nawet opuściwszy fizycznie terytorium Ukrainy, myślami jesteśmy ciągle tutaj – pozbyć się tego informacyjnego nacisku jest niemożliwe. Naukowcy z całego świata badają obecnie ten fenomen „ukraińskiego PTSD” i próbują znaleźć skuteczne „klucze” do pomocy poszkodowanym. Jedną z takich metod jest wyrażanie własnych przeżyć, próba ich zmaterializowania w fizyczną, kontrolowaną formę. Sztuka to jedna z dróg, by wyrzucić z siebie emocje, ból, strach i niepokój, nadać im formę, kontrolować je i wyjaśnić swoje uczucia innym. Nie znając historii powstania serii Ałła Ronikier. Mostek obrazów Ałły, można przypuszczać, że prace są napisane w stanie PTSD. Celem projektu jest zwrócenie uwagi na badanie tego stanu psychicznego oraz zaangażowanie społeczeństwa w pomoc i wsparcie ludzi, którzy go przeżywają. – Czy robiliście wcześniej wystawy z udziałem Ałły Ronikier? – To nie pierwsza wystawa artystki, w której organizacji biorę udział. Nasza współpraca i twórcza synergia zaczęła się na długo przed wojną, kiedy pracowałam w Muzeum Miasta Kijowa, gdzie odbyły się dwa projekty artystyczne Ałły. W szczególności wystawa „Modern – epoka kobiecości” (w kolaboracji z muzeum mody Maryny Iwanowej oraz Revival Ukraine/Odrodzenie Ukrainy), którą artystka poświęciła „nowemu oddechowi” i renesansowi naszego kraju. – Czy planujecie prezentować wystawę „Niewidzialne rany” w innych miastach Ukrainy oraz za granicą? I czy, Pani zdaniem, różni się stosunek do PTSD w Ukrainie i na Zachodzie? – Na Zachodzie dzięki dostępności informacji, programom edukacyjnym, mediom i debatom publicznym o zdrowiu psychicznym są bardziej świadomi. Tutaj także jest większa otwartość społeczeństwa na ten temat i wsparcie finansowe projektów artystycznych, które naświetlają temat zdrowia psychicznego – poprzez granty rządowe, fundacje prywatne i organizacje społeczne. Ukraina natomiast przeżyła długi okres wpływu radzieckiego, gdzie tematy zdrowia psychicznego były przemilczane lub stygmatyzowane. Ale teraz, na tle wojny, odnotowujemy znaczny postęp w tym kierunku, społeczeństwo staje się coraz bardziej otwarte na takie inicjatywy. Jeśli chodzi o wsparcie finansowe projektów związanych z traumami psychicznymi, rośnie liczba prywatnych inicjatyw i programów grantowych. Wystawa „Exit”, w szczególności, jest wspierana przez fundację charytatywną United Help Ukraine. – Jakie projekty wystawowe planuje Pani w przyszłości? – Ponieważ rozwiązywanie problemów związanych z ukraińskim PTSD będzie nabierać aktualności, planuję serię odpowiednich projektów artystycznych, a także programy arteterapii dla ludzi z zaburzeniami psychicznymi – zarówno dla wojskowych, jak i dla cywilów. I, oczywiście, chciałabym pokazać wystawę „Exit” w innych miastach Ukrainy, w szczególności we Lwowie. Z partnerami pracujemy nad tym. Trzeba mówić o „ukraińskim PTSD” i działać, w szczególności poprzez sztukę. Rozmawiała Anna ŁOBANOWSKA, historyczka sztuki
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydania to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Szulha Borys Dmytrowycz — 1000 hrywien. 2. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. 3. Folitarczuk Anatolij Wasylowycz — 250 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe