Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Z ŻYCIA NARODOWEGO

Слово Просвіти, №26 за 2007 рік

PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM Zakończenie. Pocz. w nr 15, 16, 18, 20, 21, 23, 24. Kończę, bracia Ukraińcy, moją słodką pracę — zapoznawania was choćby z fragmentami rzadkiego dokumentu naszej historii — zapisami z podróży młodego Araba, archidiakona wiary prawosławnej, syna patriarchy antiocheńskiego Makarego III, Pawła z Aleppo, który pozostawił nam świadectwo o jeszcze kozackiej Ukrainie latem 1654 roku. Dziękuję ci, wielki Arabie, który po trzystu pięćdziesięciu latach naszej niewoli stałeś się naszym bohaterem narodowym dzięki ukraińskiemu prozaikowi, pracusiowi i patriocie z ziemi winnickiej, Mykole Riabemu. Ty, druhu Pawle, przywróciłeś nam świętą kartę naszej sławnej historii, w większości przemilczanej lub przekręcanej przez wrogów-kolonizatorów, nieopisanej przez naszych leniwych i zapominalskich pisarzy, ukrywanej przed nami przez zastraszonych rodziców i nauczycieli. Ta karta już istnieje, powróciła do naszej świadomości narodowej i jestem szczęśliwy, że wraz z Mykołą Riabym dołączyłem do wielkiego dzieła odnowienia pamięci narodowej Ukraińców. Nie ganicie mnie, że do lektury książki Pawła z Aleppo dodawałem element osobisty — takie rzeczy wolno publicyście, który przepuszcza czas i historię przez swoją duszę. Zresztą do tego skłonił mnie Arab Paweł z Aleppo. Makary i Paweł z orszakiem i kozacką eskortą, konnymi wozami przemierzyli Ukrainę latem, w czerwcu-lipcu 1654 roku, od setnego miasta kozackiego Raszków do Putywla, odwiedzając niemal wszystkie znaczące w tamtym czasie ukraińskie osady, które leżały na ich drodze. „Wiedz, czytelniku, że w całym kraju kozaków, w każdym mieście i w każdej wsi, zaraz obok mostu lub w śródmieściu, zbudowano dla ich biedaków i sierot przytułki, na zewnątrz na tych domach wisi mnóstwo obrazów. Kto do nich zagląda, daje jałmużnę — nie tak, jak w kraju wołoskim i mołdawskim, gdzie żebrzą po cerkwiach i przeszkadzają ludziom się modlić, przez to, że jest ich wielu; a ile w kraju kozaków nieszczęśliwych, jeden Najwyższy Bóg wie; to w większości osierocone dzieci, hołota; zdaje się, że najokrutniejsze serce wypełni się współczuciem, gdy na nich spojrzy. Dziwiło nas, jak znaleźli się w takim położeniu za czasów hetmana Chmiela, kiedy zapanowały praworządność i sprawiedliwość. Jakimże było ich położenie za Lachów, którzy zdzierali z każdej duszy po dziesięć groszy miesięcznie? Putywelski wojewoda pan Nikita przysyłał jednego ze swoich czeladników, by wybadać o naszym władyce patriarsze w tych osadach. Wtedy nasz władyka patriarcha przesłał przez niego list z błogosławieństwem dla jego pana, zawiadamiając, że zawita do niego jutro. Z nim też wysłaliśmy ciężary przy naszych sługach, bo, jak już wspominaliśmy, braliśmy bezpłatnie od miasta do miasta wozy i konie, gdyż nasze konie okaleczały, stały się niezdatne do dalszej podróży. My… zatrzymaliśmy się na nocleg pośrodku czystego pola w pełnym spokoju i bezpieczeństwie; paszy dla koni było pod dostatkiem i tak bezpiecznie, że każdy podróżuje samotnie, choćby miał ze sobą wozy szczerego złota”. Na chwilkę przerwę monolog Pawła z Aleppo, żebyśmy pozazdrościli Ukraińcom, naszym przodkom z XVII wieku: jeszcze tylko zanosiło się na sojusz Ukrainy z Moskowią, bez Białorusi, a na Ukrainie z „wozem złota” nie bano się nocować pośrodku stepu, a dzisiaj autorka słowiańskiego „fałszywego sojuszu” Natalia Witrenko z Wołodymyrem Marczenką wieźli kilkadziesiąt tysięcy dolarów dla wsparcia entuzjazmu ich zwolenników na Chersońszczyźnie, zatrzymali się, nawieźli jedwabnych i bawełnianych wyrobów, perskich dywanów, chust, muślinu, białych wełnianych gab i innej rozmaitości. Jarmarki w kraju kozaków urządzane są całorocznie, o każdej porze; na każdy święto w tym czy innym mieście niechybnie bywa jarmark, jak to się przyjęło jeszcze za Lachów. My nie tylko podziwialiśmy malownicze widowisko, ale i kupiliśmy na jarmarku konie”. Drogi Pawle, nie uwierzysz, ale nawet w czasach komunistycznej okupacji Ukrainy, kiedy każda potrzebna człowiekowi rzecz była nieosiągalnym deficytem, — w Pryłukach zawsze kipiał jarmark, dokąd zjeżdżał się lud z Czernihowszczyzny, Kijowszczyzny, Połtawszczyzny, Sumszczyzny, Białorusi. Od mojej Jadliwki to zaledwie siedemdziesiąt kilometrów i ja z rodziną oraz przyjaciółmi nie raz radowałem się w wirze pryłuckiego jarmarku, kupując dźwięczne dębowe beczułki pod kiszenie ogórków, pomidorów, kapusty, wyszywane królewieckie ręczniki, kosę z zamaszyskiem, domowe masło i zsiadłe mleko, zamrożone węgorze, tanie białoruskie skarpetki i wędliny. Mów, Pawle, mów: „Tej nocy spaliśmy na brzegu Dniepru całkowicie zadowoleni i spokojni, bo w tej samej chwili, gdy ujrzeliśmy Monaster Pieczerski, który błyszczał kopułami z oddali, i jak tylko owiały nas zapachy tej kwitnącej ziemi, nasze dusze zadrżały z radości i wesołości, serca nasze otworzyły się i żarliwie oraz wdzięcznie modliliśmy się do Pana Boga”. A oto najważniejszy, bazowy wniosek przy porównaniu dwóch krajów, które odwiedził Arab Paweł. „W ciągu tych dwóch lat przebywania naszego w Moskowii zamek wisiał na naszych sercach, a rozum był do ostateczności przygnieciony i skuty, bo w tym kraju nikt nie może czuć się choćby trochę wolnym i zadowolonym, oprócz nad nimi odpuszczalne modlitwy i pobłogosławił ich, bo wszyscy oni wypełnieni są wielką wiarą do patriarchów i ich listów odpustowych, i nikt z nich, ani możni, ani duchowni świeccy i klasztorni, ani młódki, ani babki, ani dziewczęta, ani nawet mali chłopcy, nie pominęli, aby on pomodlił się nad nimi i pobłogosławił, oraz otrzymać z jego rąk list odpustowy, więc dziwiliśmy się ich pobożności, szacunkowi i staraniu. Niektóre kobiety, których mężowie byli pijakami i małowiernymi, dbając o ich dusze, brały listy odpustowe nie tylko dla siebie, ale i dla swoich mężów, bo uważały taki dar za najwspanialszy i najzdrowszy. Co może przeważyć takie cudowne uczucia religijne, właściwe nie tylko kijowianom, ale, zaiste, wszystkim kozakom w każdym mieście i wsi? Nie mieliśmy zamiaru zabawić wśród nich dłużej, ale nie mogliśmy inaczej, bo płynęli do nas tłumem, zapchawszy nie tylko pokoje i dziedziniec naszego postoju, ale wszystkie bliskie i dalekie podejścia do niego, płynęli od rana i do wieczora, nieustannie i nieodstępnie, i przynosili, według ich zwyczaju, tyle chleba, że my już i miejsca dla niego nie znajdowaliśmy. …Przejechawszy ponad sześć mil, dotarliśmy do wielkiego miasta, które rywalizuje z Kijowem swoją rozkoszą i znane jest we wszystkich tych stronach jako stolica książęca i miejsce przebywania hetmana. Imię jego — Perejasław. To miasto — stolica i metropolia wszystkich miast i ziem kozackich po tej stronie Dniepru. Miasto, jak opowiadają, nigdy, od czasu swojego założenia, nie zostało podbite, bo go nie zdobywano siłą broni, ale zawsze za ugodą… Kiedy podjeżdżaliśmy do Perejasławia, naprzeciw nam wyszedł pułkownik (Paweł Tetera) z carską chorągwią, muzykami, którzy grzmieli w kotły, wygrywali na polskich hetmańskim domem. W niedzielę tutaj, na hetmańską prośbę, odprawiliśmy mszę. Po służbie Bożej hetman zaprosił nas do swojego domu na obiad. W Czehryniu, oprócz wspomnianej cerkwi… stoi jeszcze cztery cerkwie. Sama zaś twierdza nie ma sobie równych na Ukrainie kozaków pod względem wysokości, wielkości góry, na której twierdzę zbudowano, obszaru i nadmiaru wód oraz moczarów, które otaczają Czehryń. Przez to twierdza jest bardzo mocna, obecnie niektóre zrujnowane mury odnawiają. W twierdzy stoi kilka armat, zdumiewająco pięknych, z napisami, herbami i innymi znakami, hetman przywiózł te armaty z kraju Lachów i one błyszczą, jakby ze szczerego złota odlane. Zapytaliśmy, dlaczego hetman nie mieszka w lepszym mieście niż to, i nam odpowiedzieli, że hetman wybrał Czehryń na swoją rezydencję przez to, że leży on na granicy z Tatarami, między którymi a krajem kozaków odległość wynosi pięćdziesiąt dni drogi przez bezludne i pustynne stepy. Czehryń — to środkowa miejscowość, Dniepr od niego — zaledwie dwie mile. Poinformowano nas tutaj, w Czehryniu, że obecnie ten kraj jest zdolny wystawić trzysta tysięcy kozaków, z których każdy ma własną broń. W sobotę, 2 sierpnia, hetman Chmiel przyjechał odwiedzić naszego władykę patriarchę, po czym wyruszyliśmy z Czehrynia i po dwóch milach dotarliśmy do ogromnego mostu, przerzuconego nad jeziorami, błotami, wyspami i wielkimi rzekami, idzie on pod czehryńską twierdzą i prowadzi przez takie miejsca, które zmuszają podróżnego drżeć z przerażenia. Pokonawszy ten most, przybyliśmy do osady pod nazwą Subotów, gdzie zazwyczaj mieszkał nieboszczyk Tymisz, starszy syn hetmana. Subotowianie wyszli naprzeciw nam

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn