Strona · s. 6strona oryginału ↗
DWIE CZĘŚCI
Слово Просвіти, №26 за 2007 рік
Tetiana ANANCZENKO, zastępczyni przewodniczącego obwodowego zrzeszenia „Proświta”, członkini NSŻU, laureatka VII Ogólnonarodowego konkursu „Ukraińska mowa — mowa jedności”, m. Odessa
Urodzili się w wysoko wykształconych, inteligenckich rodzinach, które zmuszone były emigrować. Ojciec Ołega Ołżycza — wybitny ukraiński poeta Ołeksandr Oleś (Ołeksandr Iwanowycz Kandyba) — jako członek rządu UNR, z misją dyplomatyczną w 1919 roku wyjechał do Berlina i już nie zdołał wrócić na Ukrainę. Ojciec Eleny — profesor Iwan Szowhenow — wybitny uczony-melioracjonista, znany praktykujący inżynier-hydrotechnik, autor i organizator nawadniania Turkiestanu oraz innych budowli hydrotechnicznych w Rosji, w 1918 roku przeprowadza się na Ukrainę, pracuje jako profesor instytutu politechnicznego w Kijowie, zostaje organizatorem gospodarki wodnej Ukrainy i całkowicie pogrąża się w wirze wydarzeń politycznych. Został także członkiem rządu młodego Państwa Ukraińskiego. Po klęsce UNR I. Szowhenow wraz z armią wycofuje się na zachód. Zarówno Ołeg Kandyba, jak i Elena Szowhenowa po klęsce UNR przez pewien czas zmuszeni byli pozostawać w bolszewickim Kijowie — ich rodziny nie zdążyły wyjechać. I dzieci „wrogów nowej władzy” w pełni doświadczyły drwin, strachu i nędzy. Wychowany w szacunku do ojczystego słowa, nauczony czytania z „Alfabetu w wierszach, napisanego dla syna”, którego autorem był ojciec, otoczony miłością matki, Wiry Swadkowskiej, człowieka wysokiej duchowości, Ołeg od najmłodszych lat objawił swoje zdolności. Mając niespełna trzy lata, czytał, a w wieku pięciu lat napisał już sztukę z czasów kozackich. I to pewnie nieprzypadkowo, bo w rodzinie Kandybów istniał kult słowa, muzyki, malarstwa, rodzimej historii. Chłopiec wiedział także, że jego ród wywodził się od korsuńskiego pułkownika, a później niżyńskiego pułkowego obozowego Fiodora Kandyby, i że byli dziedzicznymi szlachcicami, i że mieli własny herb rodowy (można go znaleźć w „Małoruskim herbarzu” W. Łukomskiego i W. Modzalewskiego). Później Ołeg wybrał sobie pseudonimy: O. Leleka, O. Switanok, O. Niewidomy, i tymi imionami podpisał jeszcze w latach dziecięcych szereg utworów, które poświadczyły niezwykły talent młodego literata. Dopiero potem, na emigracji, stanie się O. Ołżyczem, przyjmując pseudonim z czasów książęcych — pod takim wejdzie do ukraińskiej poezji. A jako polityk-publicysta, kulturolog i literaturoznawca będzie występował także pod własnym nazwiskiem — O. Kandyba, a także pod pseudonimami D. Kardasz, O. K., O. K-ba, O., N. Sam, M. Zapotocznyj, K. Kostiantyn i inne. W burzliwych latach II wojny światowej, jako kierownik nacjonalistycznego podziemia, który stanie na czele Referatu Kulturalnego, będzie miał również kilka konspiracyjnych pseudonimów partyjnych; w czerwcu-lipcu 1941 roku będzie formował wędrowne grupy ukraińskich patriotów, które wracały na Ukrainę z jednym gorącym celem — obudzić świadomość narodową ludu, przywrócić utraconej ojczyźnie wolność. Lecz nie bez powodu nazwano ich później „tragicznymi optymistami” — złożyli swoje życie w ofierze idei, której wówczas nie było dane się spełnić. Elena również dorastała w środowisku inteligenckim: „Byłam petersburżanką. Tam wyrosłam, tam się uczyłam, tam przeżyłam wojnę, tam nasiąkałam Piotrem I, Katarzyną Wielką… No i oczywiście kulturą imperium, którego głową był Aleksander Siergiejewicz Puszkin…” Tak więc dzieciństwo i młodość dziewczyny upłynęły w północnej stolicy Imperium Rosyjskiego, dokąd rodzina Szowhenowych przeprowadziła się ze wsi Iliński w guberni moskiewskiej, gdzie urodziła się Elena. Dziewczyna, zakochana w poezji „srebrnego wieku”, wzrastała w rosyjskojęzycznym środowisku. Znamienne, zauważa J. Małaniuk, że jej matką chrzestną była Zinaida Gippius — znana rosyjska poetka-symbolistka. Już w dzieciństwie Elena próbowała wierszować — oczywiście po rosyjsku. Dziewczyna znała kilka języków europejskich, miała guwernantki, uczyła się muzyki — było to tradycyjne wychowanie w jej środowisku. Nawet gdy rodzina przeprowadziła się do Kijowa, Elena nie posługiwała się językiem ukraińskim — po prostu go nie znała. Nie posługiwała się nim także później, w Podiebradach, gdzie ojciec został pierwszym rektorem Ukraińskiej Akademii Gospodarczej (UAG). Elena wówczas była daleka od ukraińskości, nie prze-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
