Strona · s. 10strona oryginału ↗
RODOWÓD
Слово Просвіти, №26 за 2007 рік
Wołodymyr WOJTENKO, profesor. To bez wątpienia święto: piękne wydanie — duży format, papier kredowy, kolor, druk, a przede wszystkim przywrócone do lektury imię Marka Hruszewskiego. Urodził się on w dniu ewangelisty Marka — 25 kwietnia (7 maja nowego stylu) 1865 r. we wsi Chudoliwka w obwodzie kijowskim. W tej miejscowości ród Hruszewskich był obecny co najmniej od 1746 r., kiedy to proboszczem tutejszej cerkwi został Danyło Hrusza — prapradziad zarówno Marka, jak i Mychajła Hruszewskich (byli więc oni kuzynami w czwartym pokoleniu). W świadectwie zgonu Marka Fedorowycza czytamy: “Przyczyna śmierci — rozstrzelanie. Miejsce śmierci — nieustalone”. Działo się to we wrześniu 1938 roku…. Odnosząc się do pierwszej publikacji książki, o której mowa (Lwów, 1906), Iwan Franko pisał: “…wierzenia i przesądy, higiena i sposób wychowania, zabawy i codzienne zajęcia, pozycja w rodzinie i w gromadzie — wszystko to prześledzono od pierwszych przejawów ciąży matki, tydzień po tygodniu, rok po roku aż do wieku kawalerskiego i panieńskiego. Materiał zbierano na dość ciasnym terytorium miasteczka Subotów i sąsiednich słobód, jednak kompleks jego dzięki odwadze zbieracza i jego szczerego przywiązania do życia ludowego wyszedł tak bogaty, że w żadnym piśmiennictwie nie ma podobnej książki…” Uporządkowująca tekst i autorka posłowia najnowszego wydania pani Jarosława Łewczuk jest prawnuczką Marka Fedorowycza, uporządkowująca materiał ilustracyjny pani Wałerija Hruszewska — jego wnuczką. Z przyjemnością powiem, że moja znajomość z panią Wałeriją trwa prawie półtorej dekady; dla mnie ta kobieta jest uosobieniem ofiarnej pracowitości i niezłomnego ukraiństwa; ona jest Hruszewską. 1. Ukończywszy Czerkaską szkołę duchowną w 1883 r., Marek Fedorowycz wstąpił do Kijowskiego seminarium duchownego; po nim nauczał i był psalmistą we wsiach powiatów czyhyryńskiego i czerkaskiego, w latach 1893—94 służył jako psalmistą w Starokijowskiej cerkwi św. Andrzeja. Od 1897 r. los ks. Marka i jego rodziny związany jest ze wsią Subotów. Mogło się, oczywiście, ułożyć jakoś inaczej, ale było tak, jak było: Czyhyryn, Subotów… czyżby los dawał znaki? Hetmani, hetmani, gdybyście powstali. Powstali, spojrzeli na ten Czyhyryn, Coście budowali, gdzieście panowali! Zapłakalibyście ciężko, to byście nie poznali Kozackiej sławy nędznych ruin. Marek i Mychajło Hruszewscy poznali się w Kijowie gdzieś w 1888—1889 r.; dużo później Marek pisał do brata: “Skoro już stałem się tobie znany, to w tym już czasie u mnie była systematyka mojego życia do śmierci. […] U mnie twardo wtedy stawiano: z duchowieństwa zrobić ludzi, a nie żerców, a potem i rozumnymi synami swojej, przez nich zapomnianej, państwowości”. W Subotowie ks. Marek był nie tylko proboszczem, ale stał się także katechetą w miejscowej szkole (1899 r.), misjonarzem okręgowym (1900 r.), obserwatorem parafii sekciarskich (1903 r.) oraz dziekanem misyjnym (1904 r.). Po długich staraniach niestrudzonego duchownego w 1907 r. jednoklasowa szkoła w Subotowie stała się dwuklasową szkołą im. Bohdana Chmielnickiego: tego hetmana jako tako szanowało imperium, i właśnie je-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
