Strona · s. 14strona oryginału ↗
ZŁOTA GRUSZA
Слово Просвіти, №26 за 2007 рік
(Dażbóg)”, “Trzcinowa (Mokosz)”… Znowu rodzinne krajobrazy, wypełnione uzdrawiającym żywiołem wody, znowu mityczne obrazy, postacie, duchy, wzory śnieżnego blasku, wiosennego kwitnienia, “mgliste” pejzaże, nastrojowe martwe natury, zadumane etiudy… Idziesz, przyglądasz się, a w duszy brzmi ta niegasnąca, rozległa symfonia. Prawdę mówią, jeśli głębokie korzenie, to i korona potężna. Tak samo potężna jest postać tej oryginalnej artystki ze swoim charakterem pisma i niepowtarzalną wizją świata. I najpewniej w jej dziełach utwierdza się człowiek: jeśli nie ona sama, to jej uczucia, jej myśli i przeczucia. Ciekawe są jej portrety, w szczególności cykl Fedir Danyłowycz i utalentowana młodzież. W takiej atmosferze dorasta Andrijko. Od dziesiątego roku życia uczy się gry na skrzypcach u pochodzącego z Niżyna, aspiranta Warszawskiego Wyższego Instytutu Muzycznego Josypa Moskewyczewa, który spędza wakacje w rodzinnym mieście. W tym czasie, po ukończeniu szkoły podstawowej, chłopiec wstępuje do Niżyńskiego Gimnazjum Klasycznego. Oprócz obowiązkowych języków łacińskiego, starogreckiego i niemieckiego oraz przedmiotów ogólnych, równolegle uczy się gry na skrzypcach w prywatnej szkole profesora Splowacza. Kiedy w domu Procenków pojawiła się wiolonczela rzadkiej roboty, Andrij opanowuje podstawowe techniki gry na tym instrumencie. “Sami sobie w swoim gospodarstwie”. Takie same zwyczajne, życiowe są te postacie, które po drugiej stronie ludzkiego zgiełku wykonują swoją codzienną pracę — obierają ziemniaki, piją herbatę i myślą, myślą… A przecież to czyiś ojcowie, czyjeś matki, którzy w smutku trwonią swoją samotność. I zwyczajne portrety stają się wymowne i przejmujące, dotykają najczulszej membrany ludzkiego serca. Nawet jej mityczne płótna “Drzewo życia (Kozackie mogiły)”, “Ten, który daruje słońce (Dażbóg)” oraz “Trzcinowa (Mokosz)” i w pewnej mierze “Chata” — dotykają duszy, wzruszają i oczarowują. Są potężne, nieodparte i poruszające. Bo przeszywają cię kosmicznym deszczem — od nieba do ziemi — i odbijają się echem już promieniami — od ziemi do nieba. Na pejzażach Zadorożnej przeważnie nie ma człowieka. Ale jest on obecny, bo właśnie człowiek zdołał dostrzec takie piękno, wybrać je i zwrócić uwagę innym — nie mijajcie, bo to niepowtarzalne. Poetyckie myślenie jest właściwe wielu płótnom Ludmyły Zadorożnej. Przypominam sobie jej przepiękny obraz “Zima i kogut”. Cały w białawo-niebieskawych tonach: i kogut, i drzewa, i wieś. Ale to jeszcze nie wszystko: o, grzebień poranek podpalił czerwonym płomieniem — i poranek, i zimę. Wiosny czekaj, świtu. Kogut w spodniach — to nie tylko pokora, ale i bunt… Albo oto ten “Kogut wśród słoneczników”, który tak przykuł uwagę wszystkich, którzy przyszli na otwarcie wystawy. Zaśpiewał czerwony kogut — i narodził się poranek, wzeszło słońce i oświetliło swoje niebiosa — słoneczniki. Przypominam sobie jeszcze jej obraz “Romantyczna bestia”, którym kolektywu kraju. Zaproszenie do pracy jako solista w orkiestrze takiego teatru było zaszczytne i prestiżowe. W 1930 roku flecistę wyróżniła śpiewaczka Wałerija Barsowa i zaproponowała wspólny występ na koncertach solowych. W 1934 roku Procenko jest pierwszym flecistą Kijowskiego Państwowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu, a jednocześnie wykładowcą Konserwatorium Kijowskiego. Jego nazwisko znajduje się wśród tych, którzy aktywnie przyczyniają się do rozwoju ukraińskiej sztuki muzycznej: O. Petrusenko, Z. Hajdaj, O. Ropska, M. Doneć, A. Pazowski, W. Jorysz. Tych ludzi Andrij Procenko przyciągał przede wszystkim wysoką odpowiedzialnością zawodową, wymaganiami wobec siebie i innych. Petro Zasenko, Ludmyła Zadorożna oraz Iwan Marczuk byliśmy oczarowani razem z poetą Jurijem Riastem. Prościutki, naiwny konik z kwiatuszkiem na czole, z gałązką w pysku, a jak się wpatrzysz — przystojny młodzieniec ze smutnymi oczami, z młodzieńczą odwagą w myślach. Może nawet na wesele się wybrał… Mnie oczarował na wystawie piękny obraz “Złota grusza” (autorski tytuł — “Jesień”). No i śmiała ta gruszka! W ciemnym jarze na urwisku płonie, aż lśni, dziczka, świętując zakończenie urodzajnego szczodra. — To pani wymyśliła? — pytają. — A nie… Jechaliśmy malować co innego (mąż Wałentyn podwoził), a jak zobaczyliśmy, stanęliśmy, oczarowaliśmy się: gruszka w świątecznych szatach. Sama radość i myśl sama…. I nie żałuję, że malowałam nagle nie to, co planowałam, a to, co poruszyło i tyle. Jak dla mnie, “Romantyczna bestia”, “Złota grusza” i portret “Natalka” pod względem poetyckości, gry barw i zmysłowości zbliżają się do klasycznych impresjonistycznych arcydzieł. Napisane zaś te dzieła są mistrzowsko, głęboko, jaskrawo — trzeba tylko umieć je odczytać. Z Petrem Zasenką i Wałsylem Koriaczenkiem dziwimy się, jakie piękne, trafne tytuły mają obrazy Ludmyły, w szczególności martwe natury: “Wszędzie oczy”, “Muzyka” (taka delikatna i melodyjna jest ta martwa natura), “Poczucie lata”, “Przeczucie jesieni”, “Leśne dzwonki”, “Kwiaty z Rosawy”, “Niebieska woda”, “Słońce wschodzi”, “Różowa martwa natura”, “Wieczór”, “Martwa natura z kaliną”, “Wspomnienie dzieciństwa”, “Słoneczniki”… Wspaniale przeanalizowała i wysoko oceniła twórczość Ludmyły Zadorożnej znana historyczka sztuki Nina Welihoćka, artyści Lubow Minenko, Mykoła Hroch, Iwan Marczuk, Nadija PecZorna, pisarze Petro Zasenko, Wałentyna Dawydenko, Hałyna Kyrpa, Oksana Szałak, Serhij Cuszko, Marija Łytwyn, projektant książki Wałsyl Koriaczenko, archeolog Jurij Kucharczuk, fizyk Rusłan Melnyk oraz wielu innych miłośników sztuki. A przede mną — “Złota grusza”… Jako dobry symbol jej głęboko poetyckiego malarstwa. pomaga mu materialnie, a na wszystkie próby zwrotu długu tylko macha ręką: “Oddasz, jak się wzbogacisz”. Co roku Andrij Fedorowycz odwiedza rodzinny Niżyn, córce Ludmyle pokazuje ulice swojego dzieciństwa, rodowe gniazdo, gdzie już mieszkają inni ludzie i z którego domu zdjęto herb w kształcie liry. Ale zachowała się jeszcze szkoła podstawowa, majestatyczna budowla Gimnazjum Nauk Wyższych księcia Bezborodki. Być może właśnie przez tę miłość do rodzinnych korzeni Ludmyła została historykiem, a nie śpiewaczką, jak chciał ojciec. Czytając “Życiorys, wspomnienia” o Andriju Procenku, wydane w Kijowie przez “Muzyczną Ukrainę” w 1990 roku, przekonujesz się o ważności tradycji domu, narodu w kształtowaniu człowieka. Mój rodak stał się mostkiem między przeszłością a przyszłością dla swojej córki, znanej uczonej-historyczki, założycielki archiwum-muzeum literatury i sztuki w Kijowie, oraz dla swoich następców w sztuce. Jednym z nich można nazwać również znanego trębacza, pochodzącego z Niżyna, solistę orkiestry Teatru Wielkiego w Moskwie Tymofija Dokszycera. W książce wspomnień “Trębacz na koniu” wymienia flecistę Procenkę wśród niżyńskich orkiestrantów, którzy grali razem z jego ojcem i wujem. W 1941 roku Tymofij został laureatem Wszechzwiązkowego konkursu, gdzie wśród członków jury był Andrij Procenko. A w 1982 roku Dokszycer pogratulował profesorowi 80-lecia. W 1984 roku, po śmierci wybitnego flecisty, ustanowiono tablicę pamiątkową na audytorium Konserwatorium Kijowskiego. A w Niżynie, na ojczyźnie zasłużonego artysty Ukrainy, nie mamy żadnych wyróżnień tego krzewiciela ukraińskiej kultury. Jakie więc tradycje przekażemy następnym pokoleniom?
Ukrainy, dwunastu laureatów konkursów, pięciu aspirantów, 25 jego wychowanków gra w orkiestrach Kijowa. W. Antonow, J. Werchowyneć, A. Kogan, W. Pszenycznyj, S. Sawczenko, W. Fedczenko, A. Siergiejew, H. Hrabar mają nagrania archiwalne w radiu, telewizji, na płytach. W działalność pedagogiczną, w kontakty z uczniami profesor wniósł tradycje rodzinnego domu. Uczniowie wspominają inteligencję mentora. „Piękny w życiu i sztuce, przyciągał do siebie — wspomina Pawło Suchanow. — Szczerość była decydującą cechą jego charakteru. Szanował wszystkich, ale nie lubił czczych słów, płaszczenia się”. Jego artyzm, wolny od wszystkiego, co powierzchowne, nieprawdziwe-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
