Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

UKRAIŃCY NA ŚWIECIE

Слово Просвіти, №26 за 2008 рік

Walentyna DAWŁYDENKO Trafić w czaszę gór. Z oddali i z bliska pieścić wzrokiem szmaragdowe łąki i wymyślną grafikę pni dzikich jabłoni oraz czereśni, które same w sobie stanowią złoty podział dla artysty, niemającego nic do dodania do tego doskonałego muzycznego rozczapierzenia gałęzi. A przecież są one także pociesznym nabytkiem dla dzieciaków, bo w tych górskich wsiach, które rozkoszują się zielenią lasów, są swoje uroki i ograniczenia. Sezon owocowy to czereśnie w rodzinnej zagrodzie i poziomki, które dojrzewają powoli, a i nie każdemu wpadną w oko w leśnych gęstwinach. Pstry świat centrum Europy w kwitnących akacjach, stogach, mglisto-siwych od porannej rosy, niedzielnych przyjazdach autoklepki ze świeżym chlebem — nie wszyscy przyjmują go jako życiowy wybór, nawet ci, którzy się tutaj urodzili. Zakarpacka wieś Wyszka na granicy trzech państw: Ukrainy, Słowacji, Polski — magnetyzuje pięknem przyrody turystów, zwłaszcza zagranicznych, a u nas nazywana jest depresyjną. Dla miejscowej młodzieży emigracja to nie wychwalana w szkolnym wypracowaniu, ale mimo to wymarzona droga w dorosłe życie. I nie jest tak ważne, czy sięgnie ona tylko Użhorodu albo Kijowa, czy ta droga pościele się dalej na wschód lub w zachodnią zagranicę, wieś pociemniałą dłonią starej czereśni, albo takiej samej suchutkiej, gadatliwej babci przeżegna w ślad: szukaj, dziecko, lepszego życia. Bo tutaj są tylko stare dziadowskie chaty (turyści mdlejąc wywracają oczami: jaka autentyka, takiej drewnianej architektury już nie ma na Zachodzie!) oraz uzdrawiający górski ozon i źródlana woda. Wieczne letnie sianokosy. Cienko haftowany białym rumiankiem — jak okiem sięgnąć, zbocze góry, szkoła kilka kilometrów pieszo, nieprzejezdne zaspy zimą, niesamowite akwarelowe niebiosa po deszczu, bezrobotni rodzice, którzy po kryjomu się upijają. Pstry środek Europy. Nauczycielka muzyki przyniosła pokazać nam unikalną płócienną dziewczęcą koszulę, która różni się od powszechnie znanych wyszywanek. Ale właśnie w takie ubierano się tutaj, w Wyszce, jeszcze w ubiegłym stuleciu. Szczególny krój: zebrana w „wafelki” na piersiach, z falbanką pod szyją i na rękawach, wyszywana podwójną gładzią, a nie krzyżykiem. Ornament roślinno-kwiatowy i szyty nicią „czerwoną, białą, różową, zieloną”. Tę koszulę Ludmiła Mykołajiwna Ilczenko znalazła w rodzinnej wsi i z powodu nadmiernej starości tkaniny, bo sięgała już stulecia swoim wiekiem, przeniosła haft na nową, powtarzając dokładnie oryginał. Zachowała jeszcze miejscową ozdobę narodową, która wchodziła w skład świątecznego stroju dziewczyny. Jest to wyszywana koralikami wstążka — ozdoba wokół szyi. Przymierzyła dziewięcioklasistka Jana: królewna… Janę i jej koleżanki artyści poprosili o pozowanie w zakarpackich strojach, ustawiając sztalugi na nagrzanej słońcem łące przed pensjonatem „Perła Beskidu”. W tym punkcie geograficznie i emocjonalnie nakreśliło się dla wszystkich uczestników pleneru pojęcie „Ojczyzna”. Bo z ganku pięknego domu otwierały się widnokręgi na wszystkie strony świata, drżała w gór-

s. 9 · strona oryginału ↗

Wasyl Wowczok opowiadał podczas tych wieczornych rozmów pod gwiazdami, jak wiek temu ktoś z jego przodków jechał za zarobkiem do Ameryki. W tamtych czasach miejscowi zarobkowicze mogli z najbliższej stacji bez przeszkód dostawać się do każdego kraju bez reżimu paszportowego. Więc góral dotarł aż do oceanu, ale na parowiec nie wpuszczano bez dokumentów, które poświadczałyby jego tożsamość. Aż z kieszeni wypadł papierek: „Krowa Róża, właściciel Agosta” i pieczątka. Z takim zaświadczeniem na parowiec przyjęli. Tak i pojechał w obce światy. Sercem zawsze oglądasz się za rodzinnym krajem i jakiekolwiek dalekie horyzonty nie oddzielałyby od ojczystej ziemi, narodu, języka, „Ukrainiec — to już wyryte w genotypie” — mówi artystka z Mołdawii Iryna Szuch. Haft na czarnym jedwabiu, cienkie kostki i grube jesienne buty — to zdjęcie jej matki Stefy Ławryneć, łączniczki UPA. Jeszcze w młodości „za Polski” razem z mężem Stefanem Szuchem byli aktywnymi proświcianami w kolegium rolniczym, gdzie uczyła się świadoma młodzież. Wieś Rozwadów w obwodzie lwowskim pamięta 21 listopada 1946 roku, kiedy 23 rodziny wywieziono na osiedlenie specjalne do Rosji. Matkę aresztowano w 1947 roku i wysłano do obozu „posiołek Inta w Komi”. Dwadzieścia pięć lat nie mogli wrócić na stałe zamieszkanie na Ukrainę, stało się to dopiero w 1978 roku. Iryna już jako dziewiętnastolatka odkryła dla siebie etniczną ojczyznę, o której tyle opowiadali rodzice. Więc projekt WGO „Ukraińska wzajemna pomoc”, zapoczątkowany jeszcze sześć lat temu jako sztafeta kultur narodów regionu karpacko-bałkańskiego pod symboliczną nazwą „Święto Centrum Europy”, to zawczasu podpowiedź władzy odnośnie strategii produktywnej współpracy we wszystkich sferach narodów europejskich, a przede wszystkim — to utwierdzenie europejskości kultury własnego narodu, troska o ukraińskich artystów-emigrantów, przejaw dyplomacji ludowej, która sprzyja polityce państwa ukraińskiego odnośnie aktywnego włączania ukraińskich wspólnot zagranicznych do procesu tworzenia narodu i państwa oraz konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa. Wszyscy artyści, którzy pracowali na plenerze w Wyszce, to znane osobistości, jak Jurij Sałko z Naddniestrza, któremu niedawno przyznano tytuł akademika Akademii Sztuk Współczesnych w Rzymie. Ludmyła Korż-Radźko — laureatka nagrody obwodowej imienia J. Bokszaia i A. Erdelyiego, pracuje w różnych gatunkach sztuk pięknych, uczestniczka wielu zagranicznych wystaw. Stworzyła zdumiewającej piękności ilustracje do arcydzieła Boccaccia „Dekameron”. Jej córka Łesia Korż podczas pleneru otrzymała wiadomość z Kijowa, że została laureatką Republikańskiego Triennale Rzeźby. Uczestnikami zakarpackiego pleneru zostali fotokartysta i wydawca Ladislav Cuper z Preszowa, kierownik Ukraińskiej Światowej Sieci Informacyjnej (USIM) przy MGOU „Czwarta fala” Dmytro Sławow z Austrii, Mykoła Stasiszyn — fotokartysta z Naddniestrza, znany akwarelista Serhij Zajac z Odessy, Ałła Sałko z Naddniestrza, Wasyl Iwanczuk z Mołdawii, Ołeksandr Sydoruk z Użhorodu, przewodniczący towarzystwa węgierskich artystów Zakarpacia Laszlo Madjar. Na tarasie już nie mieściły się płótna, stworzone w ciągu dziesięciu dni, wszak artyści odwiedzili najbardziej malownicze miejsca rejonu wielkobereźniańskiego i codziennie przywozili po kilka szkiców. I choć malarze zazwyczaj cenią bardziej jesienny koloryt w górach, ale w pracach plenerowych żył nastrój tych dni, gdzie było dużo obfitej rosy na porannych trawach, grzybowy aromat lasów, akwarelowe fantazje niebios. Wystarczająco dynamiki, żeby chwycić charakterystyczne cechy tego kraju (stara architektura świątyń jest tak samo droga sercu górala, jak i atłasowe wstążki na główce jego dziecka). Wystarczająco szczery ton zwierzeń w płótnach i wieczornych rozmowach o kulturze, Ukrainie na świecie, o sobie w całym ogromie. W rejonie wielkobereźniańskim kiedyś pracowali jako nauczyciele założyciele zakarpackiej szkoły malarstwa Andrij Kocka i Ernest Kontratowycz.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn