Strona · s. 12strona oryginału ↗
NIEZAPOMNIANI
Слово Просвіти, №26 за 2008 рік
Nina HNATIUK Zdjęcia Jewhena BUKETA Jest niemało miejsc drogich ukraińskiemu sercu. To Czerniecza Góra w Kaniowie, źródła „Pieśni lasu” w Kołodnie, kuźnia Franki w Nahujowicach… A tym razem, na Świętą Trójcę, drogi powołały nas na błogosławioną Połtawszczyznę, do wsi Sucha w rejonie kobielackim, gdzie minęły dziecięce lata Olesia Honczara — wtedy jeszcze Saszy Błyczenki (takie jest prawdziwe nazwisko pisarza). Do dziś dniepropietrowcy i połtawianie spierają się, gdzie urodził się autor „Sztandaronośców”, „Tronki”, „Soboru”. Znaleziono księgę metrykalną, która potwierdziła słowa starszej siostry pisarza Ołeksandry (Błyczenko) Sowy, że jej brat urodził się jednak w Łomiwce, która obecnie jest przedmieściem Dniepropietrowska. Tutaj, w rodzinnym domu, zostały napisane także słynne „Sztandaronośce”. Lecz przez długi czas w podręcznikach, chrestomatiach, badaniach o życiu i twórczości wybitnego pisarza figurowało, że urodził się i wychował właśnie we wsi Sucha. Jakże pojawiły się na literackiej mapie aż dwa miejsca jego urodzenia? Muzeum-zagroda Olesia Honczara na Połtawszczyźnie urządzone jest w odrestaurowanym domu dziadka. Zbudowali go w 1892 roku Hawryło i Jefrosynia Honczarowie. Wychowali w nim troje dzieci: Jakiwa, Tetianę i Wustię. Sto lat temu jako 25-letnia dziewczyna wyruszyła Tania do Jekaterynosławia na zarobek. Nianczyła dzieci w bogatych rodzinach, a potem zatrudniła się w fabryce. Tam właśnie spotkała swojego przeznaczonego — Terentija Sydorowycza Błyczenkę. Pobrali się, w 1914 roku urodziła się córeczka Szura. Powróciwszy z I wojny światowej, Terentij wziął działkę ziemi, własnoręcznie, w cztery ręce, wznieśli chatę. W 1918 roku urodził się w niej Sasza. Pani Szura wspomina, że na wypytywanie, skąd wziął się braciszek, powiedziano jej: „Leżał w ziemniakach”. I czteroletnia dziewczynka przeszukała wszystkie grządki, czy nie znajdzie się tam jeszcze siostrzyczka. Zatem można domyślić się, że urodził się Sasza Błyczenko w przededniu Trójcy, kiedy już podrosły ziemniaki. A w metryce z ust taty zapisano go 3 kwietnia, bo starsza córka urodziła się 4 kwietnia. Wkrótce młoda matka ciężko zachorowała, przeziębiwszy się przy budowie chaty, i 26 grudnia (według starego stylu) 1920 roku odeszła. I zostawiła półsierotami dwoje małych dzieci. Na pół roku przed śmiercią żony Terentij Błyczenko związał się z kuzynką Tetiany — Jefrosynią Kałenyk. I dziadek z babcią postanowili zabrać dwuletniego Saszkę do Suchej, żeby macocha mniej narzekała. Właśnie od wiosny 1921 roku chłopiec rósł w chacie pod słomianą strzechą w słobodzie Suchej. W 1926 roku Sasza zaczął uczyć się w Suchowskiej szkole robotniczo-chłopskiej. Tutaj chce się przytoczyć wersy z autobiografii Olesia Honczara: „Dociekliwi pytają: skądże w końcu — z Połtawy czy Dniepropietrowska? I stamtąd, i stamtąd. Tata i mama pogodzili. Z kozaków, oczywiście. Jeszcze przypominam sobie: dziadek Biłyj (z dzieciństwa) kozackiego rodu, kozaczyli jego przodkowie: kozacy Biły. A ojciec był już „Błyczenko”. A ja znalazłem się na matczynym drzewie rodowodowym — rodu Honczarów. Jakie zagadki? Żadnych. Po prostu robiło się tak: matki brat, wujek Jakiw (Honczar), poprowadził mnie do szkoły, jak nadszedł czas, i zapisał: Honczar. Oto i wszystko. Po matczynemu, babcinemu, dziadkowemu… Tak i przyjęło się”. Trzy lata później uczył się we wsi Choryszky. Tamtejszy nauczyciel, zauważywszy bystrość chłopca, jego pasję do książek, zachęcił ucznia do przesyłania notatek do miejscowej
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
