Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №26 за 2009 рік

16 s. · 42 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

UKRAINA — OFIARA WOJNY ROSYJSKO-SZWEDZKIEJ W 300. rocznicę bitwy pod Połtawą

Dlaczego zatem bitwa pod Połtawą stała się południowym czynnikiem decydującym w wojnie północnej? Dlaczego dwa potężne kraje północne rozwiązywały swoje problemy geopolityczne na terytorium trzeciego, wasalnego, południowego kraju? Szwecja jako potężne państwo od dawna była powstrzymującym czynnikiem geopolitycznym dla moskiewskiej ekspansji na Zachodzie i Północy, a w XVI w. Moskwa przez długi czas pozostawała pod protektoratem Szwecji. W ciągu XVII w. między Szwecją a Moskwą trwało zbrojne starcie o panowanie nad Morzem Bałtyckim. Podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej 1658—1659 r. Moskwa przerwała działania wojenne na froncie szwedzkim i rzuciła wszystkie swoje siły zbrojne przeciwko Ukrainie. I całe to moskiewskie pospolite ruszenie, przede wszystkim „kwiat moskiewskiej konnicy”, zginęło 9 lipca 1659 r. pod Konotopem w bitwie z wojskiem ukraińsko-tatarskim pod dowództwem hetmana Iwana Wyhowskiego. Przezwyciężyć skutki tej katastrofy wojennej Moskwa zdołała dopiero po pół wieku, za panowania Piotra I. A Ukraina tymczasem pod ciągłym wzmacnianiem moskiewskiego dyktatu stopniowo traciła wolę polityczną i siłę militarną, szukając protekcji to w Polsce, to w Turcji, to w Szwecji (to właśnie dawało podstawy moskiewskim władcom, by uważać wszystkich ukraińskich hetmanów za zdrajców). Piotr I, dobrze znając możliwości Carstwa Moskiewskiego, główną gwarancję swoich planów reformatorskich widział w sile zbrojnej. W krótkim czasie car na tyle wzmocnił państwo, że przeszedł do realizacji ekspansji gospodarczej i politycznej. Po nieudanym wyprawie dywersyjnej na Morze Czarne Piotr I wybrał jako najkorzystniejszy kierunek ekspansji Bałtyk, przez który otwierało się wyjście na Zachód. W tych imperialnych zamierzeniach bardzo przysłużył się młodemu Piotrowi I doświadczony Iwan Mazepa, któremu przypadała najwyższa władza polityczna i wojskowa na Ukrainie, a car nie miał prawa rozporządzać ukraińskimi siłami zbrojnymi bez hetmana. Nie na darmo Piotr I nagrodził Iwana Mazepę (drugiego w kolejności) nowo wprowadzonym orderem św. Andrzeja Apostoła. Za rządów I. Mazepy uformowała się nowa ukraińska szlachta, która, podobnie jak hetman, chciała niepodległej Ukrainy dla siebie. Ta nowo powstała arystokracja dbała tylko o swoje interesy stanowe i nie myślała o całym społeczeństwie, a tym bardziej o zniewolonych chłopach. Tak powstał głęboki konflikt między tym, co narodowe, a tym, co społeczne, co zrodziło ludowy ruch chłopski na czele z byłym pisarzem kancelarii państwowej Petrykiem. Narodowo-społeczny ruch Petryka był skierowany przeciwko moskiewskiej polityce kolonialnej i ukraińskiemu panowaniu, a jego manifest stał się cennym dokumentem ukraińskiej świadomości narodowej. Stłumienie powstań Petryka, któremu pomagali Tatarzy, Mazepa przedstawiał Piotrowi I jako wielką przysługę. Wojska hetmańskie stanowiły główną siłę uderzeniową armii carskiej podczas wypraw bałtyckich 1700—1703 r. A w 1705 r. sam Mazepa, na rozkaz cara, na czele 20-tysięcznego wojska kozackiego wyruszył na Lwów. Właśnie tam, według przypuszczeń historyków, I. Mazepa wszedł w tajne kontakty z kolegami jezuitami i przez nich prowadził rozmowy z polskim królem S. Leszczyńskim, który obiecywał hetmanowi za wsparcie planów polsko-szwedzkich koronę księcia siewierskiego. Prawdopodobnie właśnie podczas ówczesnego pobytu w Polsce I. Mazepa postanowił wystąpić razem ze Szwedami i Polakami przeciwko Moskwie. Wśród różnych motywów zerwania I. Mazepy z Carstwem Moskiewskim historycy (Z. Kohut, O. Subtelny) wyróżniają wiodący: „strach, dzielony z nim przez ukraińską nową szlachtę, że skłonność Piotra do reform administracyjnych doprowadzi do zniszczenia ukraińskich »praw i wolności«”. Ukraińska nowa szlachta — to potomkowie tych starszyzn, którzy nie poparli polityki państwowotwórczej I. Wyhowskiego i poddali się Moskwie dla własnych „praw i wolności”. Nowa szlachta mazepińska lękała się nie tyle piotrowskiej centralizacji i utraty ukraińskiej autonomii, co utraty swoich przywilejów stanowych. A było co tracić. Sam Mazepa miał na Ukrainie nieograniczoną władzę, zasłużywszy swoim wiernym poddaństwem na zaufanie Piotra. Liczne panegiryki wysławiały jego pobożność i opiekę nad Cerkwią oraz sztuką, wywyższały Mazepę jako „wielkiego wodza”, „nowego Heraklesa”, „największego ukraińskiego rycerza”, a F. Prokopowicz twierdził, że Mazepa to „spadkobierca Włodzimierza Wielkiego”. Mazepa wprowadził w swoich baturyńskich pałacach ceremoniały i uczty na wzór europejskich władców (i to w kraju wasalnym!). Wiele faktów świadczy o tym, że otoczenie Mazepy stworzyło kult jego osoby. Jednak naród ukraiński, znając wierne poddaństwo Mazepy wobec Moskwy, nie kochał go, lecz się obawiał. I kiedy Mazepa stanął po stronie Szwedów, naród mu nie uwierzył. Niezaprzeczalnym jest również ten fakt, że hetman jako gwarant państwowości Ukrainy nie zjednoczył wokół siebie patriotycznie nastawionej starszyzny, a tak znani działacze wojskowi i państwowi jak pułkownicy S. Palij, I. Myrowycz, M. Mykłaszewski utworzyli opozycję antymazepińską, z której skorzystali Moskale. Wiosną 1708 r. król Szwecji Karol XII po udanym zakończeniu wyprawy wojennej na Saksonię i Rzeczpospolitą postanowił skończyć z Carstwem Moskiewskim i ruszył przez Białoruś na Smoleńsk i Moskwę. Jednak z powodu oporu Moskali oraz w wyniku tajnych negocjacji Karola XII i S. Leszczyńskiego z I. Mazepą dowództwo szwedzkie zmieniło plan działań i jesienią 1708 r. armia szwedzka (33 000 piechoty i 9 000 konnicy) wkroczyła na Siewierszczyznę. Lecz Mazepa nadal, na żądanie Piotra, wysyłał mu na pomoc swoje wojska, choć odgrywanie roli wiernego poddanego stawało się coraz trudniejsze. Zakończenie na str. 2. Choć w światowej historiografii wojskowej bitwy pod Połtawą nie rozpatruje się wśród 18 decydujących, które zmieniły losy narodów i państw na kontynencie eurazjatyckim, jednak bitwa ta stała się nie tylko punktem zwrotnym w długiej, wyczerpującej wojnie północnej (1700—1721) między Rosją a Szwecją o kontrolę wojskowo-polityczno-gospodarczą nad Morzem Bałtyckim, ale także położyła początek mocarstwowej hegemonii Rosji w Europie Wschodniej i jej wyjściu na arenę polityczną świata, odejściu Szwecji i Polski na pozycje drugorzędne oraz ostatecznemu pozbawieniu państwowości Ukrainy. NIECH WIECZNA BĘDZIE SŁAWA. HALYNA SEWRUK — TO NA ZAWSZE. MOZAIKA ARTYSTYCZNA. 14–15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

często gęsto po prostu „uwierają” ludzie „niewpływowi”. Ale kiedy zwykli ludzie chcą jeszcze oddychać powietrzem, chodzić po swojej (czy już nie swojej?) ziemi, to tutaj przeszkadzają. I to agresywnie. To główna „wersja” przyczyn zabójstwa człowieka, którą wysuwają deputowany Łozyński, który póki co figuruje jako świadek zbrodni, oraz jego podwładni: rzekomo Olijnyk zachowywał się „agresywnie”. A oto co oświadczył zastępca Prokuratora Generalnego Ukrainy Renat Kuźmin, komentując zatrzymanie w Kijowie wspomnianych funkcjonariuszy organów ścigania rejonu: „Dowieźliśmy ich do Kijowa, starannie przesłuchaliśmy i przekonaliśmy się, że wersja agresywnego zachowania Olijnyka, którą funkcjonariusze organów ścigania wraz z deputowanym z BJuT Wiktorem Łozyńskim wysuwali wcześniej, nie wytrzymuje krytyki. Dane, które są w naszej dyspozycji, świadczą, że Horbenko i Kowalski byli zamieszani w zabójstwo Olijnyka”. Zatem mamy nadzieję, że bezstronne śledztwo, przeprowadzone bez „oglądania się” na polityczne perypetie, ustali, kto dokładnie i na ile jest „agresywny” w naszym społeczeństwie. prowokacje w normalnym państwie dawno postawiono by przed sądem. U nas zaś nawet sprostowania nasza rodzima władza nie jest w stanie wydać. Następnego dnia, 26 czerwca, w gazecie parlamentarnej „Hołos Ukrajiny” odnośnie tej fałszywki nie było ani osobnej publikacji ze sprostowaniem, ani tekstu ogłoszonego dzień wcześniej oświadczenia frakcji rządzącej koalicji. Zaledwie kilka słów (trzecia część zdania!) w sprawozdaniu z posiedzenia Rady Najwyższej. Powiedziano, że jeden z deputatów (w rzeczywistości było to oświadczenie dwóch frakcji) sprostował doniesienia „niektórych mediów”, choć w oświadczeniu „niektóre” zostały jasno nazwane — „Oboz” i „KPU”. Biedne państwo! Wygląda na to, że wkrótce naszej władzy nie pozostanie zasobów medialnych nawet na sprostowanie fałszywek, dla których u nas zasobów medialnych jest więcej niż potrzeba. Przychodzi sprostowywać takim narodowo-demokratycznym, państwowotwórczym wydawnictwom, jak nasza gazeta, wydawnictwom, których pozostało na Ukrainie nie tak wiele i które z jakiegoś powodu są pasierbami u naszej rzekomo ukraińskiej władzy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

«AGRESYWNY» NARÓD DLA KLANÓW

Petro ANTONENKO Rezonansowe zabójstwo 53-letniego mieszkańca rejonu gołowanowskiego obwodu kirowohradzkiego Walerija Olijnyka nabiera politycznego zabarwienia. Bezliczna liczba podobnych zbrodni, które, ku wielkiemu żalowi, dzieją się w państwie dzień w dzień, pozostanie w cieniu. A ta zyskuje coraz szerszy rozgłos. I nic dziwnego: w zabójstwie podejrzewani są przedstawiciele władzy, a dokładniej organów ścigania. A za ich plecami stoją jeszcze wyżsi zwierzchnicy. Nie bez powodu bowiem, oprócz bezpośrednio podejrzanych — prokuratora rejonu gołowanowskiego Jewhena Horbenka i szefa rejonowej milicji Michajła Kowalskiego, których już aresztowała Prokuratura Generalna prowadząca śledztwo, „pod rozdaniem” znaleźli się także wyżsi urzędnicy państwowi obwodu i rejonu: Prezydent Ukrainy zwolnił ze stanowisk przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Wasyla Mocznego oraz przewodniczącego gołowanowskiej rejonowej administracji państwowej Michajła Kryżanowskiego. Ale w epicentrum skandalu znalazł się deputowany ludowy Ukrainy z frakcji BJuT Wiktor Łozynskyj. To właśnie jego, nie przebierając w słowach, Prezydent nazwał słowem ze słownictwa świata przestępczego „paszą”, w którego świcie na posyłkach są mniejsi „paszowie” — kierownicy rejonowej milicji i prokuratury. Śledztwo jest w toku, więc za wcześnie wyciągać wnioski. Ale nawet bez śledztwa jasne jest, za kogo, jeśli nie za „paszów” — weźmy łagodniejsze określenie — drobnych książąt na miejscach czują się niektórzy przedstawiciele elity władzy. Szczególnie jeśli są jeszcze przedstawicielami klanów biznesowych. To, że rejon gołowanowski był, łagodnie mówiąc, „pod wpływem” posła Łozynskiego, nie było dla nikogo tajemnicą. To, że setki rejonów Ukrainy od dawna znajdują się w sferze wpływu „wpływowych ludzi” — również nie jest tajemnicą. A ci „wpływowi ludzie”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

KOLEJNY PRZEJAW UKRAINOFO BII W ODRESIE

26 czerwca 2009 roku zamalowano brązową farbą szyld „Odeski Obwodowy Oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Proświta im. T. Szewczenki” na budynku przy ulicy Puszkińskiej 19. To już nie pierwszy przypadek, kiedy przestępcy, ukrywając się pod osłoną nocy, wyrządzali szkody mieniu należącemu do Proświty. Wielokrotnie szyld zaklejano różnymi plakatami o obraźliwym, ukrainofobicznym charakterze (dowody są przechowywane w Proświcie). Odeska organizacja obwodowa WS Swoboda traktuje te przypadki jako przejawy ukrainofobii i nietolerancji w naszym mieście. Organy spraw wewnętrznych powinny wreszcie zrobić wszystko, co możliwe, aby nie dopuścić do dalszego niszczenia mienia towarzystwa Proświta, odnaleźć i ukarać winnych zgodnie z obowiązującym prawem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PONURA REAKCJA NA ZŁOŚLIWE FAŁSZYWKI

Petro Antonenko Na początku posiedzenia plenarnego Verchownej Rady Ukrainy 25 czerwca trzeba było obalać złośliwą dezinformację, skierowaną przeciwko… samemu parlamentowi. Odczytano oświadczenie dwóch frakcji koalicji rządzącej — BJuT i NU-NS, w którym obalano gruby fałsz, opublikowany dzień wcześniej na stronie internetowej „Obozrewatiel” (lub „Obóz”) i pospiesznie przedrukowany przez niektóre gazety. W szczególności w dniu posiedzenia parlamentu uczyniła to gazeta „Komsomolskaja Prawda w Ukrainie” (och, te filie rosyjskich wydań i ich „w Ukrainie”). Fałszerze poinformowali, rzekomo Verchowna Rada Ukrainy „podjęła decyzję”, zgodnie z którą w wymiarze sprawiedliwości państwa wprowadzono drugi urzędowy język — rosyjski. Oto tytuł publikacji na pierwszej stronie gazety: „W ukraińskich sądach zezwolono mówić po rosyjsku”. Dalej: „Po tej decyzji obywatele mogą sami wybierać język komunikacji w sądzie. W języku rosyjskim może być prowadzony nie tylko proces sądowy, ale także mogą być sporządzane protokoły sądowe”. Dezinformatorzy podali nawet liczbę „głosów”, oddanych podczas „głosowania” nad tą decyzją — 323. Wiedzcie: to doniesienie jest całkowicie kłamliwym, bezczelnym fałszem — stwierdzono w oświadczeniu dwóch frakcji. Takiego projektu ustawy nie tylko nie uchwalano, ale nawet nie wnoszono pod obrady. Pozostaje dziwić się temu rozpasaniu dezinformacji na Ukrainie, które nie ma nic wspólnego z wolnością słowa. Zastanówmy się: chodzi o dezinformację nawet dotyczącą organu ustawodawczego państwa — jego parlamentu. Jutro ogłoszą nam „komunikat” o jakiejś kolejnej nowej ustawie albo o jakimś fałszywym „Dekrecie Prezydenta”. Za takie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

W KIJOWIE LENINOWI ODBITO NOS I RĘKĘ

Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Zakończenie. Początek na str. 1. Najbliżsi I. Mazepie pisarz generalny P. Orłyk, osauł generalny A. Wojnarowski (siostrzeniec Mazepy) oraz zdecydowanie nastawieni patriotyczni pułkownicy nalegali, aby hetman natychmiast zerwał z Moskwą. Jednak Mazepa, rozrywając się między Piotrem I a Karolem XII, nadal demonstrował przychylność wobec cara, w międzyczasie przygotowując się do połączenia z jego zaciekłym wrogiem. Tak więc gromadził zapasy prowiantu w Czernihowie, produktów i amunicji w Baturynie, wzmacniał twierdze starodubowską, czernihowską, romeńską, hadziacką rzekomo dla ochrony przed wrogami, a w rzeczywistości przygotowywał zapasy dla wojsk szwedzko-polskich. Jednak moskale wyprzedzali Szwedów i zajmowali te strategicznie ważne miasta, bezlitośnie rozprawiając się z obrońcami (najokrutniejszej rozprawy dokonał w stołecznym Baturynie Mienszykow, wyprzedzając Karola z Mazepą — właśnie w przededniu baturyńskiej tragedii Mazepa wreszcie przysiągł Karolowi). Przyczynę upadków ukraińskich miast-twierdz badacze upatrują z reguły w zdradzie ich obrońców. Lecz moim zdaniem prawdziwą przyczyną wszystkich upadków, upadków i porażek jest demoralizacja społeczeństwa przez elity władzy. We wtorek o godzinie 4 rano pięć osób, które zaliczają się do praworadykalnej organizacji nacjonalistycznej, oficjalnie niezarejestrowanej na Ukrainie, uszkodziło pomnik Lenina w centrum Kijowa. Jak poinformowano UNIAN w Centrum Komunikacji Społecznej Głównego Urzędu MSW Ukrainy w m. Kijowie, za pomocą młota, dłuta i młotka odbili pomnikowi nos i częściowo lewą rękę. Wszyscy pięcioro zostali zatrzymani. Dwóch z nich było wcześniej pociągniętych do odpowiedzialności karnej za wandalizm. Wśród zatrzymanych jest dwoje studentów, jeden ochroniarz supermarketu „Eldorado” i dwoje bezrobotnych. Wszczęto sprawę karną z cz. 2 art. 296 (chuligaństwo) Kodeksu karnego Ukrainy. Prawdopodobnie sprawa zostanie przekwalifikowana na artykuł przewidujący surowszą karę, co będzie zależeć od wniosków ekspertów dotyczących wyrządzenia szkód materialnych oraz zważając na to, że pomnik został wpisany na listę dóbr kultury UNESCO. UNIAN. Pomnik Marii Prymaczenko na terenie Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

UKRAINA — OFIARA WOJNY ROSYJSKO-SZWEDZKIEJ

Między wrogami rozpoczęła się zimowa kampania — tak zwana wojna manifestów, a na Ukrainie zapanował moskiewski terror. W takich warunkach ogłoszono „wolne” wybory, a nowym hetmanem wybrano I. Skoropadskiego. Był to cios w zwolenników Mazepy. Szwedzko-polskie wojsko dotkliwie dokuczała surowa zima. Wiosną 1709 r. Karol XII postanowił rozpocząć natarcie na Moskwę przez Charków i Kursk, lecz na drodze stała Połtawa z moskiewskim garnizonem liczącym 4500 żołnierzy oraz 2500 „ochotników” spośród mieszkańców miasta. Szwedzi i mazepinowcy zbudowali szańce i wzięli Połtawę w oblężenie. Choć przybył im na pomoc z 15 000 zaporożców koszowy K. Hordijenko, to zacięta obrona miasta na długo przykuła główne siły Szwedów. Tymczasem Karol i Mazepa wysłali posłów do Turcji i Krymu po pomoc, jednak bezskutecznie, a wojsko polskie zablokował korpus moskiewski. Dało to Piotrowi możliwość skoncentrowania swoich wojsk i przygotowania się do decydującej bitwy, którą zamierzał rozpocząć 10 lipca (29 czerwca według nowego stylu). Siły Moskali składały się z 47 000 piechoty, 14 000 kawalerii i 78 dział. Siły Karola i Mazepy — 36 000 piechoty, 17 000 kawalerii i 56 dział. Po stronie Moskali przewaga w siłach i sprzęcie, dlatego Piotr nie inicjował bitwy, lecz czekał, aż Karol zostanie do niej sprowokowany. 7 lipca (27 czerwca według nowego stylu) o wschodzie słońca Karol XII rozpoczął bitwę. Przed południem bitwa zakończyła się całkowitą klęską Szwedów. Szwedzi stracili ponad 9 000 zabitych i około 3 000 rannych, Moskale — 1 300 zabitych i ponad 3 000 rannych. Karol XII, I. Mazepa, K. Hordijenko z pół setką starszyzny, osobistą strażą hetmana oraz trzytysięcznym oddziałem Szwedów i Kozaków przeprawili się przez Dniepr i weszli na tereny tureckie. Resztę szwedzko-kozackiego wojska Moskale wzięli do niewoli i zgodnie z paktem kapitulacji większość Kozaków rozstrzelano, a pozostałych zesłano na Syberię. Zaporoską Siczę za przejście na stronę Mazepy Moskale zrujnowali doszczętnie (operacją dowodzili pułkownicy P. Jakowlew i H. Halagan). Moskale poddali terrorowi całe podległe carowi terytorium Ukrainy. Przy carskiej kwaterze w Lebedynie działała komisja śledcza, która z furią rozprawiała się z przeciwnikami moskiewskiej polityki kolonialnej. Równolegle z kampanią wyniszczania ducha ukraińskiego, woli politycznej i patriotyzmu Piotr I prowadził politykę kolonizatorską bezlitosnej eksploatacji ludzkich i naturalnych zasobów Ukrainy. Podczas gdy w bitwie pod Konotopem inicjatywa należała do hetmana i naczelnego dowódcy połączonych sił ukraińsko-tatarskich I. Wyhowskiego, o tyle w bitwie pod Połtawą I. Mazepa pozostawał w wasalnej zależności od szwedzkiego króla jako marionetkowa figura w walce politycznej między Polską, Szwecją i Moskwą. Dlatego tragedię połtawską Ukrainy należy rozpatrywać jako skutek awanturniczo-egoistycznej gry nieodpowiedzialnych władców i jako punkt zwrotny w ukraińskim budowaniu państwowości, który na 300 lat pozbawił naród ukraiński woli politycznej. Ołeksandr SZOKALO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przed laty, co zostało zademonstrowane latem 2008 roku podczas obchodów 1020-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy. I zapewne powtórzy się to teraz w gorszym wydaniu. Ale żarna Boże, jak się mówi, mielą powoli, lecz pewnie. Świat zobaczył, kto dokonał rozłamu. Papież obdarzył ukraińskiego prawosławnego patriarchę Filareta odrębną rozmową podczas spotkania w gmachu Narodowej Filharmonii z zwierzchnikami Kościołów. A z „trzeciego Rzymu” — jedynie bluźnierstwa, oszczerstwa, zmyślenia, bezbożność, oskarżenia o rozłam. Ale ten potok pianę, choć to dziwne, ma też pozytywny skutek. W społeczeństwie ukraińskim wywołuje on odzew przeciwny do tego, którego oczekiwano w Moskwie: ludzie doskonale wiedzą, kto w 1992 roku rozłamał UPC. Zrobił to właśnie rozłamowy pseudosobór w Charkowie, podstępnie zwołany jako „narada wszechprawosławna” i po fakcie ogłoszony „soborem”. Jego mocy wtedy nie uznały ani Rada Najwyższa, ani Rząd Ukrainy — podnieście dokumenty, przejrzyjcie roczniki ówczesnych gazet. Zwołany jak na pożar, z zastraszaniem uczestników, obradował w nocy, przy nieobecności prawowitego zwierzchnika UPC — takie „sobory”, z naruszeniem elementarnych odwiecznych przepisów w historii Kościoła, otrzymały nazwę zbójeckich. A teraz, licząc na zapominalskość części społeczeństwa, z typową dla nich logiką kłamstwa i fałszerstw, przerzucają winę za rozłam z chorej głowy na zdrową. Zatem prawdopodobnie znów usłyszymy bajki o rozłamowcach od scenarzysty i reżysera Charkowskiego zbójeckiego „soboru” wzorowanego na roku 1992. — Patriarcha Moskiewski Cyryl zamierza odwiedzić trzy ławry na Ukrainie. Czy te trzy ławry są jego punktami oparcia? — Na Ukrainie są tylko dwie historyczne ławry — Peczerska w Kijowie i Poczajowska w obwodzie tarnopolskim. Monaster Świętogórski na Doniecczyźnie to taka sama „ławra” jak Charkowski „sobór”. Mnożą liczbę ław, aby zdobyć dla siebie większy autorytet. Słowem, pysznią się. A ich ikony albo płaczą, albo krwawią, albo kapią pachnącym myrrem. Duchowości i miłości do bliźniego u nich — zero, więc trzeba to wyrównać choćby takimi pokazami: zwiększaniem liczby ław i zamawianymi „cudami”. Zajęcie dwóch ław nastąpiło z lekkomyślności i braku kompetencji w subtelnościach kościelnych ówczesnych władz ukraińskich. Uwolnić je z moskiewskich rąk i zwrócić narodowi ukraińskiemu będzie trudniej i dłużej, niż było oddać. Ale to nieuchronnie się stanie. A patriarcha Cyryl niech odwiedzi także te ławry. Wejdzie — i wyjdzie. Dobrze mówi nasze stare przysłowie: „Gość dobry ze wszystkich stron, a najlepszy jest z tyłu”. Kor. „SP”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

KOGO GOŚCIA OCZEKUJEMY W DZIEŃ ŚW. WOŁODYMYRA?

Na wzór błogosławionej pamięci patriarchy Aleksego II (Ridigera), który zaszczycił swoją wizytą stołeczny gród Kijów latem zeszłego roku, w tym roku przyjeżdża do nas jego następca — nowo wybrany patriarcha moskiewski Cyryl (Gundiajew). Pragnie on uczcić pamięć wielkiego księcia — chrzciciela Rusi-Ukrainy Wołodymyra, a jednocześnie wskazać prawosławnym Ukraińcom, kiedy, jak i po co mają ponownie poddać się jego omoforowi. Zwróciliśmy się do znanego uczonego, doktora filozofii, teologii, historii sztuki, profesora, akademika Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy Dmytra STIEPOWYKA z prośbą o opowiedzenie o oczekiwanym gościu, który z wyprzedzeniem oświadczył, że nie jest obcokrajowcem w Ukrainie, czym zdziwił wielu, ponieważ dobrze wiadomo, że nigdy nie był obywatelem naszego państwa. — Panie profesorze, co to za maniera: wpraszać się do nas jako „swój”? I to nie po raz pierwszy. Zmarły w Bogu poprzednik Cyryla, Aleksy II, latem zeszłego roku (pamiętamy plakaty agitacyjne z jego portretem!) także był promowany jako „nasz” patriarcha. A teraz wszystko się powtarza. Może to taki kanon u nich — być wszędzie za granicą tak, jak u siebie w domu? — Nic dziwnego. Taki mają zwyczaj. Pamiętacie słowa z piosenki z przedwojennych, najgorszych stalinowskich lat: „Wsio wokrug mojo”. Wszystko — i kropka. Nic innego, tylko jego! Pan Hundiajew, czyli obecny patriarcha moskiewski Cyryl, jest spadkobiercą ludzi dawno zmarłej imperialnej ideologii i marzy, najwyraźniej, o jej odnowieniu, zaczynając od przyjazdu na Ukrainę. Właśnie ten zamiar kryje się za frazą, że w Ukrainie nie jest on obcym, czyli że w naszym państwie „wsio wokrug jego”. — Wszystko to jakoś nie zgadza się z wysiłkami i zamiarami zjednoczenia prawosławia na Ukrainie w jeden, a nie w trzy Kościoły. Mówi się o tym dużo na Ukrainie, w autokefalicznych Cerkwiach innych krajów. I dla nas, i dla nich niewygodnie i niekomfortowo jest żyć i modlić się w warunkach niegasnącego konfliktu. Jak się wydaje, Cyryla zaprosiła nasza świecka władza, by sprzyjał temu zjednoczeniu? — Bóg nas uchowaj od takich „zjednoczycieli”! Znaliśmy tego człowieka jeszcze zanim został patriarchą. I znamy jego stosunek do Ukrainy. Rzuci na szalę całą swoją przebiegłość, abyśmy my, ukraińscy chrześcijanie prawosławni, wyrzekli się swojej autokefaliczności, niezależności, patriarchalnego ustroju naszego świętego Kościoła i znów poszli — i to nie byle jak, lecz z „pokutą” przed nim — w moskiewskie jarzmo, gdzie miłość chrześcijańska nie nocowała, a zamiast niej na szali postawiono nienawiść, obelgi wobec wszystkich i wszystkiego, co niemoskiewskie; prawie jak u Szewczenki: „Obelga, obelga — i nic więcej”. Tak nasz gość-rewizor rozumie rozwiązanie kwestii ukraińskiej. Ale nie jemu to rozstrzygać. — Podczas niedawnego wyboru oczekiwanego u nas gościa na patriarchę moskiewskiego rosyjskie media pisały o jego rozumie, postępowości, dalekowzroczności, biznesowej przebiegłości. Zachodzono nawet tak daleko, że porównywano go z równym apostołom Cyrylem, bratem Metodego — nauczycieli Słowian z IX wieku. Czy można oczekiwać ujawnienia tych bardzo pozytywnych cech charakteru podczas jego przyjazdu na Ukrainę? — Kiedy Kreml i FSB promują kogoś pożądanego dla siebie — czy to spośród polityków, czy duchownych — przypisują mu bardzo wiele, aż po cechy apostolskie. Rozum? W czym się on ujawnił? Może w głębokiej duchowości, w ewangelicznej miłości do innych autokefalicznych Cerkwi? Nie. Spryt, chytrość, podstęp w żadnym języku świata nie są synonimami rozumu. Co do postępowości, dalekowzroczności. Który z Ukraińców nie powitałby przebłysku postępowego myślenia moskiewskiego patriarchy, polegającego na tym, że dwa największe na świecie Kościoły prawosławne — niezależne jeden od drugiego, lecz przyjaźniące się ze sobą, Ukraiński i Rosyjski — mogłyby stanąć na czele procesu uzdrowienia światowego prawosławia, które pogrążone jest w głębokim kryzysie? Ale widzimy inny „postęp”, skierowany w odległą przeszłość, ku chorobliwemu majaczeniu pskowskiego mnicha z końca XV wieku Filofieja o Moskwie jako trzecim Rzymie, a czwartemu nie być. Porównanie patriarchy Cyryla z oświeceniem Słowian, równym apostołom Cyrylem, także nie wytrzymuje krytyki. Poza zbieżnością imion nie ma nic innego. Równy apostołom Cyryl, zaproponowawszy nowe słowiańskie alfabet, doprowadził w 868 roku w Rzymie do uznania przez papieża Hadriana II języków słowiańskich za języki kościelne, miłe Bogu, przydatne do liturgii. Dziś z moskiewskich kręgów kościelnych słyszymy o jednym z wielkich i pięknych języków słowiańskich, ukraińskim, takie rzeczy, na jakie nie wpadli nawet najbardziej zajadli szowiniści w dawnej Rosji. Grzechem jest nawet powtarzanie tego, co oni wymyślają o języku ukraińskim, naszym narodzie, państwie. Jak mówią lekarze, to przypadek kliniczny. — Czy przyjazd do nas patriarchy sąsiedniego państwa na początku przedwyborczej kampanii prezydenckiej w Ukrainie jest przypadkową zbieżnością w czasie? — Nie przypadkowo, lecz zaplanowanie, prawidłowo. We wszystkie procedury wyborcze w Ukrainie Moskwa-Kreml wysyłały (w przeszłości) całe zastępy swoich menedżerów z wielkimi pieniędzmi. Niektórych z nich nasza władza ogłosiła personae non gratae. Teraz będzie to samo, ale z jeszcze większą natarczywością. Pielęgnują marzenie, że Ukraińcy wybiorą prezydenta prorosyjskiego, który zlikwiduje Ukraiński Prawosławny Kościół Patriarchatu Kijowskiego, a wszystkich 14 milionów jego wiernych i sympatyków zagoni pod omofor Cyryla. W ten sposób rzekomo miałoby dojść do prawosławnego zjednoczenia. „Lepiej” niż w 1654 roku… I to nie są ich tajne marzenia nocami bezsennymi, nie: te plany są otwarcie ogłaszane. Więc trzymajcie się, Ukraińcy! — Zapewne dostanie się „na orzechy” od gościa pod adresem UPC KP i osobiście Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta, z użyciem zużytych moskiewskich terminów: schizmatycy, bezłaskawi, niekanoniczni? — Oczywiście, bez tego u nich się nie obejdzie. Taka już jest ich kultura i etyka. Pamiętam rok 2001 — wizytę na Ukrainie Jana Pawła II. Starszy, słaby papież jeszcze na lotnisku w Borysplu uklęknął i ucałował ukraińską ziemię. Na każdym nabożeństwie we Lwowie i Kijowie mówił o pobożności ukraińskich chrześcijan, niezależnie od ich wyznań; wiele razy wspominał niewinnie zamordowanych za wiarę. To jest przejaw uczuć gościa-chrześcijanina, świadectwo prawdziwej kultury i etyki. Tu — wszystko z dokładnością do nav-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

CZYJĄ „OJCZYZNĘ" W UKRAINIE SZUKA ROSYJSKI PATRIARCHA?

W związku z wizytą niedawno wybranego patriarchy Moskwy i Całej Rusi Cyryla (Gundiajewa) na Ukrainie znacznie się nasiliła prorosyjska piąta kolumna wewnątrz naszego państwa. Tym bardziej, że rosyjski władyka oświadczył, że przyjeżdża na Ukrainę jak do swojej historycznej „ojczyzny". W związku z tym ogólnonarodowe organizacje demokratyczne Ukrainy przyjęły Apel, w którym czytamy: „Do nas przyjeżdża patriarcha! Z szeregu jego wystąpień i wywiadów. 8 lutego, w wywiadzie dla programu „Wiesti niedieli” w telewizji „Rossija”: »Chciałbym odwiedzić matkę miast ruskich – Kijów, nasz dawną stolicę i centrum rosyjskiego prawosławia«. 22 marca, wystąpienie w Kaliningradzie (Rosja): »Ukraina to bardzo ważna część historycznej Rusi, która dziś przechodzi przez ogromne próby. Ale to jest nasz naród i ja powinienem być razem z moim narodem zarówno w próbach, jak i w smutkach«. Dzięki naszemu biernemu przyglądaniu się dokonuje się dywersja ideologiczna. Czekają, czy wytrzemy plwocinę na twarzy, czy po prostu będziemy bezczynnie obsychać. Bo Ukraina nie jest już Rusią, lecz tylko jej częścią, Kijów to już nie nasza stolica, lecz Mordwina Cyryla Hundiajewa, który ma tak szeroką duszę, że hurtem adoptuje nas wszystkich. Przeraża rozdwojenie świadomości człowieka, który narzuca się nam jako krewny. Wyobraźcie sobie Rumuna, który oświadcza, że Rzym to dawna stolica Rumunii, a Włochy to ich ziemia, Brazylijczyka, że Lizbona to ich stolica, a Portugalia także. Albo Meksykanów, Peruwiańczyków, Argentyńczyków, Kubańczyków, że Madryt to dawna stolica wszystkich jednocześnie. A jeśli przypomnieć, że Cyryl Hundiajew nie jest etnicznym Rosjaninem, lecz Mordwinem, to obserwujemy wyjątkowy przypadek rozpotrójnienia. Jeśli ma ochotę „быть вместе со своим народом и в испытаниях, и в скорбях”, to powinien jechać nie do nas, lecz do wsi Obrocznoje, w okolicach miasta Łuk'janowa, Republika Mordowii, i poprosić przodków o wybaczenie za to, że zdradził ich pamięć i wyrzekł się swojego narodu, dawnego i pięknego. Raz zdrajca – zawsze zdrajca. Czy chcecie mieć takiego krewniaka? Po prostu „zdrastwujtie, ja wasza ciotia” – Kalagin odpoczywa. Jego naród, jego ziemia? Juszczenko w przyjęciach, a Tymoszenko – służąca? Na całym świecie takie wypowiedzi odbiera się jako obrazę i wyzwanie, tylko u nas z jakiegoś powodu nie. I tak będzie trwać, dopóki w pełni nie uświadomimy sobie, że to właśnie my jesteśmy prostymi, bezpośrednimi i jedynymi potomkami Rusi Kijowskiej, jej historii, kultury, chwały. I będziemy tej chwały godni!” Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”; Ruslan ZAJCZENKO, przewodniczący komitetu wykonawczego UNA-UNSO; Jewhen ZOŁOTARJOW, przewodniczący Obywatelskiej Kampanii „Pora”; Ołeksandr HUDYMA, przewodniczący Bractwa Andrzeja Pierwszozwanego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

TOŻSAMOŚĆ NARODOWA CZY BEZTWARZOWA «LUDNOŚĆ»?

Petro ANTONENKO Na plenarnym posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy 25 czerwca jednym z pierwszych rozpatrywano projekt uchwały o przeprowadzeniu parlamentarnych wysłuchań „Tożsamość narodowa na Ukrainie w warunkach wyzwań globalizacyjnych: problemy i sposoby jej ochrony”. Autorem projektu uchwały jest poseł do Rady Najwyższej Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan, który w wystąpieniu z trybuny parlamentu wyraźnie uzasadnił potrzebę takich wysłuchań. Pierwsza przyczyna to nieskrywana, agresywna presja Rosji na Ukrainę, zwłaszcza w sferze duchowości, zawładnięcie naszą przestrzenią informacyjną, dalsze rusyfikowanie pod lamenty o jakiejś „ukrainizacji”. Druga przyczyna to zagrożenie dla narodowej tożsamości państw w warunkach globalizacji. To zagrożenie odczuwają nawet w dużych krajach europejskich. Na przykład we Francji państwo podejmuje poważne działania, by ograniczyć amerykanizację narodowej przestrzeni duchowej, chronić własne, narodowe. Podobne kroki w obronie przed zagrożeniami dla narodowej tożsamości, skądkolwiek by one nadciągały, dawno powinna była podjąć także ukraińska władza, czego, niestety, nie widać. Wydawałoby się, że dyskusja o tym, jak zachować narodową tożsamość, powinna zjednoczyć parlament. Lecz już na etapie uchwalania o parlamentarnych wysłuchaniach wyszło na jaw, kto jest kim. Typowe było wystąpienie przedstawiciela frakcji regionałów Kolisniczenki, jednego z megafonów antyukraińskich sił. Znów zaczął mówić o „ochronie praw” mniejszości narodowych na Ukrainie, martwiąc się, jak wiadomo, o jaką konkretnie mniejszość. Ponownie użył wobec tych, którzy dbają o narodową tożsamość, określenia „faszyzm”. Za takie słówka warto by odpowiedzieć, ale strażnicy imperialnego „internacjonalizmu” obecnie przyklejają etykiety „faszystów” chętnie i bezkarnie. Mimo wszystko parlament większością 230 głosów uchwalił uchwałę, którą wyznaczono te parlamentarne wysłuchania na wrzesień tego roku. Jak zauważył W. Łytwyn, nie warto sprzeciwiać się wysłuchaniom, bo na nich każdy będzie mógł wyrazić własne stanowisko. I to prawda. A na wysłuchaniach zapewne jeszcze usłyszymy niemało słów ukrainofobów, którzy woleliby, aby zamiast narodowej tożsamości przekształcić się w bezkształtne „ludność”. Dlatego proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” wypowiedzieć się na temat, który przedstawił przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki P. Mowczan na trybunie parlamentarnych wysłuchań.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zakończenie. Początek w nr 22, 23 z 2009 r. — Jeśli wtedy, podczas rozłamu partii, w obozie oponentów Czornowiła znalazła się przeważająca większość Centralnego Kierownictwa Ruchu, większość jego założycieli, najbardziej znanych partyjniaków, to dlaczego nie wyszła „wiosna odnowy”, jak nazwaliśmy wtedy ten proces? Dlaczego nawet ta większa część partii, z czasem przegrywając w sądach nazwę i „markę” Ludowego Ruchu, przemianowawszy się w Ukraiński Ludowy Ruch, a potem jeszcze w Ukraińską Partię Ludową, mimo wszystko znalazła się na poboczu wielkiej polityki? — Jakie są nasze sądy — wiecie. Ich decyzje jedynie potwierdzają, co było korzystne i potrzebne władzy. A co do obraźliwego „pobocza” czy, po nowoczesnemu, marginesu, to tutaj będę zaprzeczał. Wybory — to bardzo ważne dla partii. Ale nie wszystko. Przynajmniej dopóki w naszym budowaniu partii, polityce wyborczej będą brały górę nie ideologia, a pieniądze i, odpowiednio, drogo opłacane technologie. Ukraińska Partia Ludowa — to 60 tysięcy zarejestrowanych członków; struktura we wszystkich obwodach, rejonach i miastach, gdzie deputowanych, członków UPL jest odpowiednio 55 i 1010; merów miast — 17, przewodniczących rad osiedlowych i wiejskich — około 700; 7,5 tysiąca deputowanych tych rad. We wszystkich akcjach masowych zawsze jest niemal największa obecność UPL. U podstaw Programu UPL leży pierwsza programowa myśl Ruchu (uchwalona przez Zjazd Założycielski), nad którą pracowała szeroka komisja, w jej skład wchodzili i politycy (I. Zajec, W. Czerniak), i specjaliści z różnych dziedzin (I. Dziuba, J. Swerstjuk, D. Hrodzynski, M. Hołubec, W. Wasylenko, L. Pyrih, L. Skoryk) i wielu innych. Była ona nie raz pogłębiana pod kierownictwem W. Czornowiła, potem — J. Kostenki (do ostatniego wariantu przyłożyli rękę A. Butejko, W. Asadczew, B. Sokołowskyj i kilku z nas, naukowców). Głównym w Programie UPL jest wyważona organiczna jedność narodowych i demokratycznych zasad oraz pryncypiów. Lejtmotyw, który przechodzi przez wszystkie rozdziały — od gospodarki, sfery socjalnej po ekologię, — Ukraina, ukraiński człowiek, jego interesy, przyszłość, uzasadnienie samoistnej, do nikogo nie dopasowanej, niezależnej, jak wielkiego europejskiego kraju, drogi. Według tego Programu rzeczywiście można zbudować demokratyczne, narodowe, samoistne, szczęśliwe państwo. — Po tym, co zostało powiedziane, jeszcze trudniej zrozumieć, dlaczego partie demokratyczne w wyborach nie pokonują samodzielnie trzyprocentowego progu. — Nie ukryję, tutaj lwia część przyczyn leży w samych ideologicznych partiach i w tym, co oraz gdzie niedopracowują. Wiele określają szalone, wtłaczane przez bliskich i dalekich sponsorów (rzecz jasna, nie do kas partyjnych demokratów) miliony. Wreszcie, najważniejsze zależy od naszych wyborców — ile w nich jest z nabytego rzeczywiście nowego, demokratycznego, a ile — ze starego, biernego i zmanipulowanego, nieodpornego na atak na niego pseudodemokratycznych „nowacji” (podstępne technologie, łapówkarstwo, „czarny PR”, agresywnie kłamliwa reklama itd.). I znowu o rozjednaniu sił demokratycznych. Przyczyna rozłamu w partiach, przede wszystkim w demokratycznych czy, częściej, ich „niezjednoczeniach” zawsze nie jest jedna, i w każdej konkretnej sytuacji politycznej pojawiają się jakieś „specyficzne”. Powszechne „tematy” niezgód — stosunek do władzy, do Prezydenta, do wyboru sojuszników. Długotrwałe negocjacje o zjednoczeniu dwóch gałęzi Ruchu — NRU i UPL niedawno były bliskie zakończenia, jednak za każdym razem rozbijają się o problem „Swobody” — UPL jest za blokowaniem z Tiahnybokiem, kierownictwo NRU — przeciw. Weźmy świeży przykład — skandaliczny rozpad Majdanu, wspaniałego, naturalnego, wypowiedzianego jednym narodowym tchnieniem protestu. Wierzono i marzono: pomarańczowi pójdą na wybory jednym potężnym strumieniem, stworzą jedną potężną siłę w parlamencie, ale znaleźli się „bardziej pomarańczowi” i „bardziej serdeczni” i poszli osobno. Reakcję łańcuchową kłótni i rozłamu w demokratyczno-pomarańczowym obozie, pamiętacie, wywołało zainicjowane przez O. Zinczenkę, poparte przez J. Tymoszenko niespodziewane ujawnienie „drogich przyjaciół” Prezydenta (gdzie oni teraz — Tretiakow, Martynenko i sam Zinczenko, i inni — „drodzy przyjaciele” J. Tymoszenko?). A drugie wejście na premierowską górę i druga „sesja” wewnętrznych zamieszek w pomarańczowym obozie były związane ze stworzeniem koalicji — ktoś powie, stworzeniem dramatycznym, a ja powiem — parodystycznym i typowo cynicznym dla współczesnego ukraińskiego politycznego środowiska, bo cała „ideologia” demokratycznych koalicjantów sprowadzała się do ultimatum: stanowisko premiera Ukrainy musi zająć tylko… Julia Tymoszenko. Tego dopięli. Dalej wszystkie państwowotwórcze propozycje BJuT sprowadzały się do tego, aby głowa państwa nie ingerowała w decyzje Gabinetu Ministrów (jakby wszystkie one były bez zarzutu i nie miały populistyczno-rankingowego celu) i pokornie zgadzała się z tym, że kadrowe przeładowanie otwarcie jest realizowane w interesach „swoich” ugrupowań, że głosować można z kimkolwiek, byle osiągnąć własny cel, że porozumienia z Putinem były służalczo kapitulacyjne itd. Wiele w tych zamieszkach ideologicznych, zasadniczych różnic. Z jednej strony, niepohamowane dążenie pani premier do jednoosobowego rządzenia Ukrainą, z drugiej — nieprofesjonalne, dekonstrukcyjne działania Sekretariatu Prezydenta i jego własne błędne (w szczególności kadrowe) kroki najmniej przypominają zderzenie dwóch różnych koncepcji budowania państwa. A jednak ukryta, w podtekście poważna różnica ideologiczna istnieje. Jest ona w różnych poglądach na kwestię ukraińskiej narodowo-duchowej tożsamości (lakonizm ogólnie gadatliwej pani premier w kwestii Hołodomoru jako ludobójstwa, UPA, ukraińskich priorytetów językowo-kulturowych, NATO, imperialnych zakusów Rosji itd. staje się coraz bardziej wymowne). I odwrotnie, czyż coraz bardziej nie ujawnia się nieskrywane „duchowe” pokrewieństwo BJuT i Partii Regionów? Czy dojdą, czy nie dojdą one również do bliskości organizacyjnej — to nieistotne. Głosują one w ważnych sprawach i przełamują prezydenckie weta razem (a do tego jeszcze z komunistami). Jakie więc są zasady ideologiczne BJuT, a w szczególności jego politycznego jądra — partii „Batkiwszczyna”? Niektórzy mówią, że KPU to partia ideologiczna. Jednak „ideologia” ta jest antypaństwowa, antynarodowa, antyukraińska, czyli jest to niszczycielska ideologia piątej kolumny. Gdzie, w jakim kraju partia, która nazywa siebie opozycyjną, stale i uparcie pozostaje w opozycji do własnego kraju i popiera wszystko to, co wychodzi na korzyść sąsiedniego państwa — Rosji? Mówią: istnieją osobliwości strategii wyborczej. Dobrze. Ale nie może ona rozmijać się z programem partii. O prawdziwej partii ideologicznej sądzimy po tym, co jest zapisane w jej programie i jak to, co zapisane, jest wcielane w życie. Rzecz na przykład nie tylko w tym, że uchwała rządu J. Tymoszenko dotycząca Gruzji była ogólna i demonstracyjnie obojętna — nie zawierała ani jednego słowa o nowożytnym kolonializmie i wielkomocarstwowym kursie Rosji, że taka sama powściągliwość, przeważnie milcząca, demonstrowana jest także w wielu innych kwestiach (aż do takich, jak na przykład kwestia starych symboli i pomników). Odnośnie języka ukraińskiego premier Ukrainy, skąpo deklarując „jedyny państwowy”, nie wypowiedziała się właśnie jako szef rządu Ukrainy w sprawie ciągłych ataków na jego status państwowy, narodowo-duchowe priorytety Ukraińców. Rzecz w tym, jakie są zasady ideologiczne partii „Batkiwszczyna” i jej liderki? Co w tych zasadach zostało, jeśli w ogóle było, z — nie mówię żółto-niebieskiego, a pomarańczowego — programu narodowego budowania państwa? Czy tylko „reguły gry”? To samo obserwujemy w Partii Regionów. Zapoznani z „linią” W. Janukowycza, domyślamy się, co myśli R. Achmetow czy bracia Klujewowie, widzimy, jak miota się, próbując osiągnąć choćby pozorną, dla oka, spójność między rozmowami o interesach Ukrainy a posłuszeństwem wobec imperatywów Rosji frakcja regionalnych w Radzie Najwyższej. A jakie są programowe zasady samej ukraińskiej (?) Partii Regionów? Czy to partia lewicy, prawicy, centrystów czy liberałów, ludowców? Z pewnością nie demokratów, a tym bardziej nie narodowych demokratów. Więc jaka? Ostatecznie w „imiennych”, przeważnie klanowych blokach czy partiach wyraźnej pozycji ideologicznej, narodowej, politycznej nie spodziewamy się spotkać. Ale przecież BJuT szedł do wyborów, mając w składzie, oprócz „Batkiwszczyny”, także „Reformy i Porządek” oraz, zdaje się, inne ugrupowania… Gdzie one teraz są, gdzie ich głos, jak zobaczyć i usłyszeć ich narodowo-demokratyczną pozycję? Gdzie teraz, na jakich poboczach znajduje się niewielka, ale zgrana, wcześniej wyraźnie określona w poglądach partia ideologiczna „Reformy i Porządek” (przewodniczący W. Pynzenyk), jaka jest jej, poza wspólnymi z „Batkiwszczyną” taktykami wyborczymi, „linia”? Pryncypialna, jak u przewodniczącego partii, czy całkowicie adwokacka, jak u deputowanego Sobolewa i niektórych jego kolegów? A gdzie dzisiaj jest Republikańska Partia Łewka Łukjanenki? Ludowy Ruch Ukrainy dryfuje w stronę BJuT — czy wszyscy członkowie partii zgadzają się z tym? I czy sprzyjać to będzie zjednoczeniu z Ukraińską Partią Ludową? Polityczne Zdjęcie Ksenii Hładyszewej metamorfozy — to zawsze kwestia odpowiedzialności ideologicznej, o której dzisiaj się zapomina. — Z jednej strony procesy pochłaniania, z drugiej — rozpad, odgałęzianie się, migracje; z jednej — “żelazna dyscyplina”, “jednowładztwo”, z drugiej — “rozpasanie demokracji”. Czy dyscyplina i demokracja są niekompatybilne? — Istnieje dyscyplina przypominająca “porękę zbiorową”, dyscyplina wyrachowania, spisku, zależności finansowej itp. A powinna być dyscyplina ideowa, zwartość na bazie zasad programowych. Dyscyplina i jednolitość w partiach klanowych, “kieszonkowych”, “imiennych” i z reguły autorytarnych w życiu wewnętrznym również często jest efemeryczna, nie brakuje tam “wewnątrzgatunkowych” kłótni, aż do wzajemnego zniszczenia. Taką “ideologiczną jednolitość” osiąga się strachem, pieniędzmi, środkami legalnymi i nielegalnymi. Ale czy totalitarna struktura partyjna może nieść i utwierdzać w społeczeństwie nie autorytarne, a prawdziwie demokratyczne idee? Ukraińska Partia Ludowa wyznaje zasadę: aby budować demokrację na Ukrainie, musi ona triumfować w samej partii. Tak też zapisano w naszym Programie i Statucie. We współczesnej Ukrainie zapożyczono ze światowych doświadczeń i zapisano niemało wspaniałych cywilizowanych norm demokratycznych, wprowadzono instytucje demokratyczne, deklaruje się orientację na wartości europejskie, a w rzeczywistości — tyle jest faktów ich wypaczenia i zniekształcenia, często do niepoznania. To właśnie Ruch w swoim czasie zrobił najwięcej dla uchylenia artykułu 6 Konstytucji ZSRR i utwierdzenia wielopartyjności na Ukrainie (kiedy w marcu 1990 r. komisja kontroli partyjnej przy KC KPU wykluczała mnie z KPZR, to w decyzji między innymi zapisano: “za działania skierowane na stworzenie nowej partii politycznej, alternatywnej wobec KPZR”). Tym bardziej przykro widzieć, jak coraz bardziej dyskredytuje się obecnie instytucję wielopartyjności w wyniku licznych specyficznie ukraińskich aberracji. Owszem, system wyborów proporcjonalnych trzeba doskonalić, wprowadzać listy otwarte; powracać do systemu większościowego w tak dużym kraju nie możemy i nie musimy. Ale najważniejsze — trzeba usuwać zniekształcenia samego systemu demokratycznego i przede wszystkim robić to na poziomie ustawodawczym: wnieść zmiany do ustaw o partiach, o wyborach do Rady Najwyższej, uzgodnić z nimi statuty partyjne. Należy usunąć — ustawą! — samą możliwość tworzenia “partii kieszonkowych” (jak i partii o destrukcyjnej wobec państwa ideologii), formowania sztucznych, na pragmatyczno-wyborczej, prywatno-oligarchicznej podstawie bloków, cynicznych spiskowych sojuszy — “koalicjad”, sprzedaży miejsc na listach, komercyjnego pozyskiwania głosów z innych frakcji, gry na fałszowanych rankingach i bójek o przejmowanie od siebie nawzajem zasobów administracyjnych. Raczej nieprędko pozbędziemy się pojedynczych “przewrotowców” (szczerych lub tych, którzy zwyczajnie eksploatują prawo wolności wyboru i sprzedają się), ale samo zjawisko “przechodzenia” w naszej praktyce politycznej należy usunąć, zlikwidować na zawsze — w sferze prawnej i moralnej. Nie będzie potrzebny nawet mandat imperatywny, bo jest on rzeczywiście niedemokratyczny. Odpowiedzialność (i “sankcje”) za dobór kandydatur w całości powinna spoczywać na samych partiach. Znam wielu liderów osobiście i nie raz myślę: czy naprawdę komfortowo czują się ruchowcy, narodowi demokraci w ideologicznie obcych dla nich (przynajmniej tak wcześniej deklarowali) partiach? Czy naprawdę aktywni twórcy pierwszego programu i statutu Ruchu O. Ławrynowycz i S. Hołowatyj w programie regionalnych znaleźli to samo, co kiedyś zapisywali w dokumentach Ludowego Ruchu Ukrainy? Czy O. Hudyma, który zawsze zachwycał mnie fachowymi analizami-argumentami w kwestiach nośników energii, strategii gazowej, teraz tak samo dowcipnie będzie dowodził, że wynalezione w tym roku przez Naftohaz i J. Tymoszenko “formuły” czy rewers rurociągu Odessa—Brody — to wszystko w interesie Ukrainy, a nie Rosji? Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego ds. przygotowania Zgromadzenia Założycielskiego Ruchu W. Jaworiwski, stając się na Ukrainie niemal przysłowiowym przykładem cynicznego politycznego kameleonstwa, w poszukiwaniu pewnego miejsca na tej czy innej liście wyborczej za każdym razem nie tylko bezmiernie wychwala kolejnego “wodza”, ale i nieodmiennie na wszelkie sposoby demaskuje i gani poprzedniego, nawet nie zmieniając szczerze-intymnego stylu epistolarnego. Jaka to ideologia? Nasuwa się smutny żart: w niepodległej Ukrainie polityków trzeba rozróżniać nie według kierunków politycznych (prawica, lewica, centryści) i odcieni, nie tylko zwyczajowo jako ukraińskich i antyukraińskich, ale jeszcze jako prawdziwie ukraińskich i mało-ukraińskich (bardzo często są oni i małorosyjscy) — to wszyscy, dla których idea narodowa przekształciła się w demagogiczny stereotyp słowny, wyziębiła się, a może nigdy nie była ideą, a zasłoną dymną. Nie idealizuję też narodowych demokratów, choć wśród nich jest niemało rozumnych, uczciwych, szczerych ludzi, prawdziwych patriotów. Za czasów niepodległości niektórzy demokraci-ruchowcy chętnie przyjmowali różne stanowiska z rąk władzy, uważając ją za “nie swoją”. I kiedy mówią, że narodowi demokraci nie byli u władzy, to częściowa prawda. Byli. I na stanowiskach niemałej wagi — i wicepremierów, i ministrów, i zastępców ministrów, przewodniczących komitetów, tylko nie bardzo zauważył to ogół, nie usłyszało ich głosu społeczeństwo, zagubili się i nie chcieli ani razu trzasnąć drzwiami, idąc w głośną dobrowolną dymisję. Co z tego, na przykład, że ważną Komisję ds. kultury i duchowości w Radzie Najwyższej przez wiele lat kierowali na zmianę narodowi demokraci — to L. Taniuk, to M. Kosiw — gdzie ich ważne inicjatywy? I gdzie rezultaty, choćby nieznaczne, tych inicjatyw? — Niektórzy z liderów partyjnych rozpatrują zjednoczenie jako “przyłączenie”. Więc jak najlepiej się jednoczyć? I jak rozumieć tezę, że powinno być “zjednoczenie oddolne”? Jak szerokie może być obecnie spektrum takiego zjednoczenia sił narodowo-demokratycznych? Czy trzeba najpierw zjednoczyć tradycyjne “stare” partie narodowo-demokratyczne, przede wszystkim obie części ko- Nasza gazeta kontynuuje dyskusję o jedności sił narodowo-demokratycznych. Powodem do niej służy jubileuszowa data — 20-lecie utworzenia Ludowego Ruchu Ukrainy. Analizując historię, rozmyślamy nad teraźniejszością razem z akademikiem Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Witalijem Donczykiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ruchu, KUN, URP „Sobór”, czy może od razu należy mówić o zjednoczeniu także nowszych partii o kierunku centrowym, przede wszystkim tych, które wchodziły w skład bloku wyborczego „Nasza Ukraina – Ludowa Samoobrona”? Nawiasem mówiąc, wszystkie dziewięć partii tego bloku jesienią 2007 roku zapewniło wyborców, że po wyborach rozpoczną proces zjednoczenia. – Najlepsze jest samo zjednoczenie, w każdy możliwy sposób. Byle skuteczne i cywilizowane. W tym celu trzeba, aby demokraci odłożyli wszystko na bok i skoncentrowali się tylko na zjednoczeniu. I żeby żaden lider, żadna struktura nie szukała preferencji. Spektrum musi być jak najszersze, udział na równoprawnych zasadach – wszystkie partie prawicowe, centroprawicowe czy nawet centrowe, ale pod warunkiem, że wyznają zasady ideologii narodowo-demokratycznej. Problemy, które obecnie dotknęły blok „Nasza Ukraina – Ludowa Samoobrona”, polegają przede wszystkim na tym, że od samego początku był on heterogeniczny, że „zaręczyły się” w nim nie tylko odmienne orientacje polityczne, ale i różne podstawy ideologiczne. A poza tym jest tu jeszcze wielu liderów-wodzów i każdy z pretensjami do własnej partii. Większe, mniejsze, całkiem nieliczne, „stare” i „młode”, parlamentarne czy pozaparlamentarne, „imienne” czy „bezimienne”, nazwane po ukraińsku czy według wzorca europejskiego – wszystkie formacje narodowo-demokratyczne mają równe prawo do opinii i głosu, i żadna „kolejka”, gradacja w czasie, moim zdaniem, nie jest potrzebna. Co najpierw, a co potem, czy czekać na cud, aż połączą się obie „części” Ruchu? Najważniejsze – zacząć i to jak najszybciej. Uważałem i uważam, że partie, obrazowo mówiąc, nie są tworzone, lecz samorodzą się i, z reguły, na fali zdecydowanego wzrostu aktywności obywatelskiej, której trzeba jedynie nadać formę organizacyjną, ustrukturyzować. Tak było podczas rewolucji Ruchu, tak miało stać się i po Majdanie, ale wtedy od razu poszli drogą tworzenia nowej „pomarańczowej” partii (partii?) w gabinetach. „Oddolnie” – czyli najbardziej demokratycznie. W centrach rejonowych, innych miejscowościach, czyli w terenie, na poziomie organizacji podstawowych zwolennicy demokracji zbierają się na wspólne zebrania, omawiają kwestię zjednoczenia, w tajnym głosowaniu wybierają kierownictwo i delegatów na konferencję obwodową. Na konferencjach w obwodach dzieje się to samo i wybierają delegatów na zjazd ogólnoukraiński. Zjazd doprecyzowuje-uzgadnia-zatwierdza podstawy programowe i statutowe oraz wybiera, koniecznie w tajnym głosowaniu, kierownictwo. Ponieważ obecnie mowa o partiach, które już istnieją, to najbardziej ogólne i konkretne „ustawienia” proceduralne dotyczące tego procesu proponuje komisja zjednoczeniowa złożona z wybranych za ogólną zgodą autorytatywnych przedstawicieli różnych partii (niekoniecznie wszystkich i wcale niekoniecznie z liderów). I – żadnych zastrzeżeń, preferencji, zakulisowych porozumień, prób wpływania na przebieg procesu w rejonach czy obwodach. Demokracja – to tajne głosowanie, wolny wybór. Demokracja – to także zaufanie, bez którego nie ma co zaczynać. Najmniejszy przejaw nacisku czy jakichkolwiek decyzji administracyjnych lub autorytarnych zrujnuje sprawę. A ona nie może wreszcie nie zostać zrealizowana! Przecież dalej przed naszym młodym państwem stoi pytanie także o inny poziom jedności – takiej, kiedy i władza, i opozycja nie wrogo do siebie nastawione, a konkurują jako partnerzy-patrioci w odnalezieniu lepszych – gospodarczo-ekonomicznych, duchowo-kulturalnych – dróg do budowy Ukrainy demokratycznej, zamożnej, cywilizowanej. A zatem i ukraińskiej. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«RĘCE PRECZ OD GAZETY!» Notatki redaktora (1985—2000) gazety „Wieczorny Kijów”

Witalij KARPENKO DRAMATYCZNE WYBORY DO RADY NAJWYŻSZEJ ZSRR KANDYDACI RUCHU Głasnost obudziła społeczność pisarską. Jeszcze pod koniec 1988 roku na plenum zarządu Związku Pisarzy Ukrainy padła idea potrzeby zmian nie tylko w środowisku pisarskim, ale i w społeczeństwie w ogóle. Referent Jurij Muszketyk wzywał do obrony prawa do prawdy. Dmytro Pawłyczko mówił o antyprzebudowowym nastawieniu kierowników republiki, których mózgi pokryte są zmarzliną zastoju. Iwan Dracz, podkreślając, że na szyję Ukrainy narzucono atomową pętlę, otwarcie zaznaczył, że alternatywą dla tego musi stać się szeroki Ruch Ludowy. Poparł go Pawło Mowczan: trzeba wszystko postawić z głowy na nogi — nie Ruch Ludowy ma zwracać się do KC, a KC do Ruchu Ludowego. 31 stycznia 1989 roku w Domu Kina odbyło się zebranie Kijowskiej organizacji ZPU. W prezydium — członkowie grupy inicjatywnej ds. utworzenia organizacji społecznej — Ruchu Ludowego na rzecz Przebudowy Dracz, Pawłyczko, Osadczuk, Szczerbak, a także z ramienia KC partii komunistycznej szef wydziału agitacji i propagandy Krawczuk, z ramienia komitetu miejskiego partii — sekretarz ds. ideologii Kyłymnyk. Zebranie zatwierdziło dokumenty założycielskie, przygotowane przez grupę inicjatywną. Z krytyką wystąpił Krawczuk: nie wszystkie postanowienia Statutu są zgodne z Konstytucją, bardzo przypomina to alternatywną wobec partii komunistycznej strukturę polityczną, udział w niej jest nie do pogodzenia z członkostwem w KPZR. Kyłymnyk, powołując się na Krawczuka, zabronił mi podawania w gazecie jakichkolwiek informacji o tym wydarzeniu, drukować pozwolono jedynie pisarskiej „Literackiej Ukrainie”. Powiedziałem, że będzie to niewłaściwe i sprzeczne z rezolucją XIX konferencji KPZR „O głasnosti”. Rano telefonicznie potwierdził zakaz. Musiałem zwracać się do Krawczuka — ten okazał się rozsądniejszy, pozwolił podać komunikat informacyjny, ale Statut pozwolono opublikować tylko w „LitUkrainie”. Potwierdził to również cenzor — była taka wytyczna. Tymczasem w prasie rozgorzała kampania na rzecz kompromitacji Ruchu Ludowego. Tym bardziej, że Biuro Polityczne KC KPZR przyjęło uchwałę (nawiasem mówiąc, podpisaną przez inicjatora pieriestrojki Gorbaczowa) „O środkach przeciwdziałania próbom antysocjalistycznych elementów stworzenia alternatywnych wobec KPZR struktur politycznych”. Na naradzie w komitecie miejskim partii pierwszy sekretarz komitetu miejskiego Kostiantyn Masyk zaznaczył: nasz stosunek do Ruchu jest jednoznacznie negatywny; trzeba iść do ludzi i prostować działaczy Ruchu. Kyłymnyk opowiedział o naradzie w KC partii komunistycznej Ukrainy i przekazał słowa Jelczenki: to jest walka klasowa, trzeba wyodrębniać tych, którzy ją popierają. Sekretarz jednego z komitetów rejonowych nie bez złośliwości zapytał: a co na ten temat myśli redaktor „Wieczornego Kijowa”? Masyk wywołał mnie. Powiedziałem: — Wy tak szkalujecie pisarzy. A może spróbujmy wyjaśnić, dlaczego duża grupa komunistów — pisarze, inteligencja techniczna — ma jedne poglądy, a aparat partyjny — inne? Z czym pójdziemy do ludzi — z tezą, że RLU jest przejawem walki klasowej? Wszyscy już słyszeli tę tezę i wiedzą, jak drogo kosztowała ona naród. Jakie klasy walczą? Klasa pisarzy przeciwko klasie aparatczyków? Moich rozważań nie pochwalono, ale już nie zaszczuwano tak zaciekle jak wcześniej. W czasie, gdy prasa partyjna rozpoczęła nagonkę na Ruch, „Wieczorny Kijów” zajął obiektywne stanowisko: drukował różne listy czytelników, a ponieważ było ich więcej na poparcie Ruchu, to one przeważały w gazecie. Wszystko to przerodziło się w zaciekłą walkę komitetu miejskiego partii z gazetą. Oto w takiej napiętej atmosferze rozpoczęła się kampania wyborcza do Rady Najwyższej ZSRR. Choć Ruch Ludowy Ukrainy nie był jeszcze oficjalnie zalegalizowany, kolektywy pracownicze masowo wysuwały jego inicjatorów na kandydatów na deputowanych ludowych. Był to legalny powód, by przedstawić inicjatorów Ruchu w gazecie, bo w nowej ordynacji wyborczej przewidywano publiczną dyskusję nad kandydaturami. Tak pojawił się w gazecie wywiad z Iwanem Draczem, gdzie szczegółowo opowiadano, jak tworzył się Ruch oraz o jego inicjatorach. Potem była publikacja o Wołodymyrze Jaworiwskim, wywiad z Wałerijem Hryszczukiem. Lecz przed nim przygotowana była rozmowa z Witalijem Donczykiem, jednym z autorów Programu i Statutu Ruchu Ludowego Ukrainy, przeczytana i parafowana przez niego. Ale cenzura partyjna zahamowała. Przyczyna jest taka: w materiale streszczono Program Ruchu, który władza na wszelkie sposoby przemilczała. Zadzwonił do mnie Nowochatko z komitetu miejskiego partii: Donczyka trzeba zdjąć. Upierałem się: nie mogę, bo zerwie się harmonogram wydania gazety. W odpowiedzi: niech nawet gazeta w ogóle nie wyjdzie, ale drukować nie wolno. Stałem na swoim. Za chwilę dzwoni Masyk i kategorycznie: „Donczyka trzeba zdjąć, albo ciebie zdejmą”. Wtedy poprosiłem drukarzy w hali, aby puścili na rotacji kilkadziesiąt egzemplarzy gazety, zanim zdejmą materiał. Zrobili to, choć bez pieczątki cenzora jest to kategorycznie zabronione: drukarze byli naszymi pierwszymi czytelnikami i kochali gazetę. Z czasem materiał o Donczyku wyszedł, ale w połowie wykastrowany w komitecie miejskim. Rozgniewany kandydat na deputowanego przyjechał do redakcji wyjaśnić przyczynę. Uczciwie opowiedziałem mu, jak było, i na potwierdzenie dałem egzemplarz nielegalnie wydrukowanej gazety. — Proszę mi wierzyć, Witaliju Hryhorowyczu — zapewniłem go — robiłem wszystko, co mogłem, aby materiał wyszedł. Ale nie udało się obronić. A tego egzemplarza nigdzie i nikomu nie pokazujcie, bo mogą ucierpieć niewinni drukarze, i nie tylko oni. Przekonałem go. Pozostaliśmy przyjaciółmi. Wybory do Rady Najwyższej ZSRR w czasach gorbaczowowskiej pieriestrojki były swoiste i niezwykłe. Po raz pierwszy ustawa przewidywała możliwość wyboru deputowanych na zasadzie alternatywności. Jednak jednocześnie nomenklatura partyjna pozostawiła dla siebie furtki. Jest to delegowanie do Rady Najwyższej tzw. „setki” (setki komunistycznych dygnitarzy) z KC KPZR. Jest to także możliwość istnienia okręgów bezalternatywnych, a także osławione „sita” — odsiewanie niepożądanych lub zbędnych kandydatur poprzez tzw. zebrania przedwyborcze. Podczas kampanii przedwyborczej znacznie nasiliła się konfrontacja prasy i komitetów partyjnych. Gazety ogólnopolityczne próbowały wykorzystać dozwoloną przez prawo agitację „za” i „przeciw” kandydatom. Oczywiście komitety partyjne starały się nie wypuścić sterów z rąk, ale osiągnąć powszechną i wszechwładną kontrolę już nie mogły. Kolektywy pracownicze często wbrew „linii” wysuwały zupełnie nie tych ludzi, których „radzili” im komitety partyjne. Z możliwości okręgów bezalternatywnych skorzystali ówcześni kijowscy kierownicy — pierwszy sekretarz komitetu miejskiego partii Kostiantyn Masyk i przewodniczący Rady Kijowskiej Wałentyn Zhurskyj. W całej stolicy okazały się tylko dwa okręgi z jednym kandydatem: Kijowski narodowo-terytorialny, gdzie kandydował Masyk, i Darnycki — z kandydaturą przewodniczącego Zhurskiego. Ale upolitycznionego wyborcy nie można już było wodzić za nos. Stało się to, czego nie przewidywali kierownicy: właśnie w tych dwóch okręgach zgodnie ich oblano. Dla nich był to grom z jasnego nieba, dla kijowian — wielkie zwycięstwo. Zgodnie z prawem w tych okręgach należało przeprowadzić ponowne wybory. I tutaj kolektywy pracownicze, zachęcone wynikami poprzednich wyborów, zaczęły wysuwać kandydatów wbrew opinii nomenklatury partyjnej. Pracownicy redakcji radiowej na Kijów i obwód na zebraniu jednogłośnie wysunęli jako kandydata na deputowanego ludowego ZSRR swojego kolegę — redaktora gazety „Weczirnij Kyjiw”. Była to niesłychana zuchwałość, ponieważ dziennikarzy radia miejskiego, jak i pracowników gazet miejskich, uważano za pewnych „pomocników” partii. Moją kandydaturę wysunęło jeszcze ponad 10 kolektywów. I tutaj kierownictwo miasta zmieniło taktykę. Jeśli podczas pierwszych wyborów polegało na bezalternatywności, to w powtórnych postanowiono doprowadzić demokrację do absurdu. Tam, gdzie bezalternatywnie kandydował Masyk, wysunięto i zarejestrowano 33 kandydatów. Aby rozproszyć głosy, do kart do głosowania wpisano takie popularne osoby, jak trener kijowskiego „Dynama” Wałerij Łobanowski, znany śpiewak Dmytro Hnatiuk, kompozytor Ołeksandr Biłasz i inni. OPERACJA „PLAGIAT” Po naradzie w redakcji postanowiłem kandydować właśnie w Kijowskim okręgu narodowo-terytorialnym — nie tyle, żeby wygrać, co żeby wyjaśnić autorytet gazety wśród kijowian. Władze partyjne, nie przebierając w środkach, starały się nie przepuścić niepożądanych kandydatów. Przeciwko mnie wydział propagandy i agitacji KC KPU opracował operację, którą nazwałem „Plagiat”. W „Weczirnim Kyjewi” oraz w czasopiśmie „Dnipro” opublikowano moje notatki z podróży do Japonii. I oto w wydaniu KC Kompartii Ukrainy „Robitnyczij haziecie”, którą redagował przewodniczący Związku Dziennikarzy Ukrainy M. Szybyk, pod rubryką „Etyka zawodu” pojawia się materiał „O ikebanie i jeszcze o czymś”, podpisany przez R. Michniowa z całym szeregiem tytułów: doktor nauk ekonomicznych, profesor, zasłużony pracownik kultury USRR, wykładowca. Wyrywając cytaty z notatek podróżnych redaktora „Weczirniego Kyjewa” o Japonii i odpowiednio je preparując, R. Michniow oskarżył autora notatek o plagiat: rzekomo spisał je z książek o Japonii znanych dziennikarzy-międzynarodowców W. Owczinnikowa i W. Cwietowa. Był to podstępny cios. Gazetom wtedy jeszcze wierzono bezkrytycznie. Napisałem list otwarty do Szybyka i opublikowałem go w „Weczirce”. Demokratycznie nastawieni kijowianie od razu zrozumieli, skąd wiatr wieje. Posypały się odzewy-protesty — pod adresem zarówno „Robitnyczej hazety”, jak i organów partyjnych (nierzadko przesyłano nam kopie), oraz „Weczirniego Kyjewa”. Tak zdecydowany odpór społeczeństwa wywołał konsternację wśród inicjatorów kompromatu. Tak zwana komisja etyki Związku Dziennikarzy podjęła decyzję: „Potępić postępek W. O. Karpenki, postawić pytanie przed Kijowskim komitetem miejskim partii o jego przydatność na zajmowanym stanowisku”. Echo tej wojny gazetowej dotarło do Moskwy. Przekazałem pod osąd W. Cwietowowi i W. Owczinnikowowi publikację moich japońskich notatek oraz wycinki z „Robitnyczej hazety” i „Weczirniego Kyjewa” na ten temat. W. Owczinnikow w tym czasie przebywał w Ameryce, a W. Cwietow zareagował błyskawicznie, przesyłając do redakcji „Weczirki” list, w którym wyśmiał twierdzenia „Robitnyczej hazety” o plagiacie, a na antenie najpopularniejszego wtedy w Centralnej Telewizji programu „Wzgliad” ostro potępił wojnę, którą wszczęto, oczywiście na polecenie KC, przeciwko kandydatowi na deputowanego Rady Najwyższej. Tak starannie opracowana operacja pękła jak mydlana bańka. DWOJE W FINALE Jednak to wcale nie oznaczało, że nomenklaturowcy partyjni się uspokoili. Nacisk trwał. Szczególnie nasilił się po ogłoszeniu wyników głosowania: do finału weszli ekonomista Wołodymyr Czerniak (416 217 głosów) i redaktor Witalij Karpenko (300 tysięcy głosów); najbliżsi rywale znacznie zostali w tyle. I tutaj komitety partyjne — zarówno miejski, jak i centralny — zdemaskowały się całkowicie: niby zachowując neutralność, potajemnie wspierały członka znienawidzonego przez nich Ludowego Ruchu Ukrainy, z którym walczyli, bezpartyjnego profesora Wołodymyra Czerniaka i na wszelkie sposoby szkodziły członkowi KPZR, redaktorowi gazety partyjnej. Scenariusz drugiej tury wyborów był pasjonujący i napięty. Kwitła twórczość ludowa, ostre agitki nieznanych autorów „za” i „przeciw” pojawiały się na ulicach, w przejściach podziemnych, w najbardziej nieoczekiwanych miejscach. Apogeum walki przedwyborczej stały się telewizyjne debaty finalistów na żywo. Polemizować z Wołodymyrem Kyryłowyczem nie jest łatwo: jest wspaniałym mówcą, dobrze mówi improwizując, lubi obrazowość, aforyzmy i paradoksy, co szczególnie przypada do gustu słuchaczom. Ja, o ile pamiętam, trzymałem poziom, też nie szukałem słów w kieszeni. Ogólnie obaj okazywaliśmy sobie szacunek i poprawność. Ponieważ Kompartię w tamtym czasie postrzegano ogólnie negatywnie, to na tle bezpartyjności ekonomisty Czerniaka moi oponenci rozgrywali fakt mojej pracy w aparacie KC. W finale przegrałem wybory z Czerniakiem. Na Wołodymyra Kyryłowycza zagłosowało 676 489 wyborców, ja zdobyłem 470 509 głosów. Jednak kampania przedwyborcza wzbogaciła mnie o doświadczenie polityka publicznego i naświetliła stosunek kijowian do „Weczirki”. To, że na kandydaturę redaktora zagłosowało około pół miliona kijowian, wzmocniło pozycję gazety i zmusiło komitety partyjne do zastanowienia się, jak zneutralizować wpływ czasopisma na kijowian. Najprościej — usunąć redaktora. Jednak popularność gazety i masowe poparcie kijowian nie pozwoliły zrealizować tego zamysłu. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

NA ZAROBKI — DO LIZBONY

Marta SOKALO, Ukraińska służba BBC. Znajomość z portugalskimi pracownikami zarobkowymi zaczyna się już w samolocie. Rejs „Kijów—Lizbona” nie przypomina innych międzynarodowych rejsów. Większość pasażerów to zwykli Ukraińcy: niemłodzi ludzie z prowincji, z utrudzonymi rękami i zmęczonymi twarzami. Przysłuchuję się rozmowie kobiet obok — rozmawiają o życiu w Portugalii. I chętnie opowiadają mi o tym. Walentyna z Chmielnickiego wraca z urlopu. W Portugalii mieszka osiem lat. Mówi, że nie żałuje wyjazdu, ale dzieci nie ściąga, bo praca jest ciężka. W Ukrainie była główną księgową, a w Portugalii zbiera maliny. Jej koleżanka Natalia razem z mężem pracuje w kamieniołomie. Pensja niewielka, ale wynajmują osobny dom, kilka razy w roku jeżdżą odpoczywać nad ocean i są zadowoleni z życia. Kobiety opowiadają, że czują się już Europejkami i czują zakłopotanie ukraińskimi realiami. „Daj Boże, żebyśmy tak za 100 lat żyli” — wzdycha Nadija. Jedzie do Portugalii do syna i chce, żeby dzieci ją kiedyś stamtąd zabrały z Winnicy. Od czasu, gdy Ukraińcy masowo zaczęli wyjeżdżać na zarobki do Portugalii, minęło dziesięć lat. Wtedy było ich tam prawie sto tysięcy. Teraz nieco ponad czterdzieści. Przez te lata ich status się zmienił: nauczyli się języka, prawie wszyscy się zalegalizowali, kupili mieszkania, sprowadzili rodziny. Jednak dla wielu życie wciąż pozostaje ciężkie. Mimo to, jak mówią, jest łatwiej niż w Ukrainie. „Chcę przywyknąć w domu, ale nijak nie mogę. Tutaj jest lepiej: większy zarobek, stabilność, życie łatwiejsze, bez problemów. W domu, jak przyjadę, ciągle jakieś problemy” — mówi mi mężczyzna, którego spotykam na dworcu w Lizbonie. Stąd co tydzień autobus wyrusza do Ukrainy. Tym razem autobus jest w połowie pusty. Większość pasażerów jedzie do domu w gości. Nikt nie powiedział, że wraca na zawsze. „Nie wiem, zobaczę, jak wyjdzie. Jak przyzwyczaję się w Ukrainie po siedmiu latach w Portugalii, to zostanę, jeśli będzie praca”. „Póki co tutaj. Do lepszych czasów”. „Dzieci mnie wołają, ale nie chcę. Jeszcze za wcześnie, jeszcze troszkę”. Oto co usłyszałam od ludzi. Ich losy są podobne. Wszyscy są w Portugalii od dawna. I prawie wszyscy pracują w ciężkich zawodach: budowlańcy, opiekunki itp. Niektórzy nawet teraz mają problemy z dokumentami. „Jestem tu już 10 lat, a jeszcze ani razu nie byłem w domu. Bardzo chcę, ale nie mam możliwości, bo szef nie daje pozwolenia na legalizację” — opowiada mężczyzna, który odprowadza żonę do domu. Jedzie ona do córki. „A panią córka nie woła do domu?” — pytam. „Ona już nawet nie pamięta taty. Zostawiłem ją jako małą, trzyletnią dziewczynkę”. Ukraińców w Portugalii trzyma nie tylko stabilny zarobek, ale i stosunek samych Portugalczyków do nich. „Choć jesteśmy imigrantami, w domu nie traktują nas tak dobrze, jak tutaj” — chwali się Stefania. „Żyjesz, pracujesz i jesteś szanowany. A u nas… Jechałem pierwszy raz do domu, to w Kijowie na dworcu przyczepiła się do mnie milicja. Przetrzepali wszystkie torby, 175 euro zabrali — połowę tego, co wiozłem. A tutaj ile pracuję, jeszcze żaden policjant nie zapytał o dokumenty. Nie ma u nas dobra! Nie ma po co wracać! Dlatego ludzie dobrze robią, że rozjechali się po świecie. Przynajmniej dzieciom pomogą” — mówi mężczyzna, który jedzie do Ukrainy na wesele syna. Prawie wszędzie towarzyszy mi Wasyl Szajtaniuk — znana wśród portugalskich Ukraińców osoba. Jest jednym z założycieli Związku Ukraińców w Portugalii. To jego autobus przewozi ludzi do Ukrainy. Wasyl musiał przyjechać do Portugalii, bo miał duże długi. W Ukrainie nie pozwolono mu prowadzić biznesu — miał 100 hektarów ziemi. „Sądziłem się latami, a nasz system sądowniczy doprowadził mnie do ruiny” — opowiada. Osiem lat temu w Portugalii Wasyl zaczynał jako spawacz, teraz jest właścicielem kilku firm. Kupił samochód, mieszkanie. Ma własną agencję turystyczną, a także sklep z ukraińskimi produktami w centrum Lizbony. Teraz to już nie on pracuje na Portugalczyków, a oni na niego. Ukraińcy w porównaniu z innymi imigrantami, na przykład z byłych portugalskich kolonii w Afryce, zintegrowali się najlepiej. W Portugalii nawet Rosjan i Mołdawian nazywają „ucranianos” („Ukraińcy”). Wyjaśniono mi, że Portugalczycy być może dlatego są tak życzliwi dla migrantów, że sami jeżdżą po świecie za pracą. Obecnie na przykład tylko w Angoli jest ich trzy miliony: kraj się odbudowuje, a pensje są tam wyższe niż w ojczyźnie. Przez dekadę w Portugalii pojawiło się wiele mieszanych małżeństw. Ukraińskie kobiety podobają się tutejszym mężczyznom. A tutejsze kobiety uważają Ukraińców za bardziej odpowiedzialnych i gospodarnych. Przynajmniej tak mówi żona-Portugalka Pawłowi Sodosi — przewodniczącemu Związku Ukraińców w Portugalii. On wciąż jest obywatelem Ukrainy. Dawno już mógł otrzymać portugalski paszport, ale nie chce: „Jako obywatel Ukrainy w Portugalii jestem dość chroniony. Jedyne, co odróżnia mnie od portugalskiego obywatela, to to, że nie mogę brać udziału w wyborach”. Pawło opowiada, że państwo portugalskie na różne sposoby wspiera ukraińską społeczność. Bezpłatnie udostępnia kościoły — pierwszy ukraiński kościół w Lizbonie otworzył portugalski ksiądz; pomaga ukraińskim szkołom, których jest tu około dwudziestu. Jedyną rzeczą, której społeczność nie ma, jest własna gazeta. Od 2001 roku w Portugalii wychodzą gazety „Słowo” i „Latarnia Portugalii”. Obie rosyjskojęzyczne. Jak twierdzi Pawło, finansuje je rosyjska ambasada. „Są antyukraińskie, nie drukują materiałów, które im dajemy” — opowiada i zauważa, że Rosjan w Portugalii jest dziesięć razy mniej niż Ukraińców. Ambasada Ukrainy w Portugalii nie może sponsorować gazety, bo nie ma na to środków. Co roku ich finansowanie jest ograniczane, nawet na organizację ukraińskich świąt. Często pieniądze na to dają sami Portugalczycy lub międzynarodowe firmy zajmujące się przekazami pieniężnymi. Cały czas w Portugalii słyszałam o zaletach tutejszego życia. Wspaniały klimat, cisza i spokój, niskie ceny. Dobre mieszkanie z remontem i wbudowanymi meblami w Lizbonie można kupić za mniejsze pieniądze niż „chruszczowkę” w Kijowie. Niskie ceny usług komunalnych i żywności: mięso trzy razy tańsze niż na Ukrainie. Rozwinięty system ubezpieczeń, z którego skorzystała moja rozmówczyni Tetiana: „Mam tyle ubezpieczeń, że gdybym teraz umarła, mój syn byłby bardzo bogaty — miałby mieszkanie, 100 tysięcy euro”. Zaskoczyło mnie, że portugalskie władze co miesiąc wypłacają Ukraińcom po 30 euro zasiłku na każde dziecko, nawet jeśli dzieci są na Ukrainie. Opowiedział o tym Witalij Szewczuk, który ma trzech synów: „Nasi tutaj to nadużywają. Wiem, że wielu podrobiło zaświadczenia i na ich podstawie otrzymywało pieniądze. A Portugalczycy są naiwni — wierzą kserokopiom. A kiedy już zrozumieli, że możemy oszukiwać, to mówią: przyprowadź dziecko. To nasi pożyczają od siebie nawzajem dzieci”. Witalij Szewczuk uciekł do Portugalii od sukcesu i bogactwa. Na Ukrainie zajmował się polityką i był właścicielem szwalni. Tutaj pracuje jako ochroniarz w fabryce. Mówi, że jest szczęśliwy. Obok jego domu — grządka: jest tu i rzodkiew, i cebula, ziemniaki, które rodzą trzy razy w roku, ale nie rośnie koper. Pod oknami — drzewo pomarańczowe. Gospodarz zaprasza do zbierania pomarańczy, żeby nie gniły. „Jestem tu wolny. Tutaj wszyscy się uśmiechają. Nawet koty są tu łagodniejsze, psy nie gryzą” — żartuje Witalij. — Nie sądzę, żebyśmy zepsuli łyżką dziegciu ten piękny kraj — wpasowujemy się, asymilujemy. Człowiekowi, który już tu pomieszkał, trudno się zmieniać. Oburza mnie, kiedy oglądam naszą telewizję: dlaczego większość deputowanych mówi, że jesteśmy tu parobkami, mało co nie toalety myjemy. Ludzie kochani, przyjedźcie, zobaczcie!”. Na ukraińską telewizję w Portugalii natrafiłam tylko raz — w domu Wiktora i Natalki. Mieszkają i pracują na półwyspie Troia, który znajduje się po drugiej stronie zatoki od Setúbalu. To strefa kurortowa, tak zwane dacze bogatych Portugalczyków. Wiktor jest ogrodnikiem, Natalka sprzątaczką. Przychodzę do nich na święto, sadzają mnie za stołem. Częstują kapuśniakiem i domowymi maślakami, które wyrosły pod palmami. Rozmowa — też o zaletach życia w Portugalii. Choć, być może, gdyby nie ja, nie rozmawialiby o wysokiej pensji, udogodnieniach i dobrym traktowaniu przez gospodarzy — wszyscy do tego przywykli. W telewizji — ukraińskie wiadomości. To jak doniesienia z innego świata. Tam jest ciężko, kryzys, zimno. A tutaj o kryzysie nie wspominają, za oknem słońce i ocean, mimowolnie przechodzimy do rozmów o tym, kiedy najlepiej zbierać muszle, ile dzieci urodziło się u miejscowych delfinów. W Portugalii zobaczyłam Ukrainę, o której marzą w domu. Być może ci ludzie uczynią ją taką, kiedy wrócą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Społeczeństwo już przyzwyczaiło się do sytuacji, gdy mama samodzielnie wychowuje dzieci. Znacznie rzadziej zdarzają się przypadki, gdy sam z dziećmi zostaje ojciec. Rzadziej, ale niestety nie pojedynczo. Taki wniosek możemy wyciągnąć na przykładzie rejonu młynowskiego. Ojcowie godnie dźwigają ciężar, który spadł na ich barki, oddają dzieciom całe ciepło duszy. Aby zaświadczyć o tej pełnej drżenia ojcowskiej miłości, wesprzeć rodziny, w których głowie przychodzi być i wychowawcą, i nianią, w rejonie zorganizowano święto rodzinne „Drżące ojcowskie ręce”. Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. O różnych losach życiowych przyszło usłyszeć na tym wydarzeniu, choć przeważnie fabuła sprowadzała się do jednego: ojciec został samotny w wyniku śmierci żony. Bolesne były opowieści o dziecięcym półsieroctwie przy żywych matkach, kiedy matki-niebogi świadomie wyrzekały się dzieci — zdrowych, radosnych. Choć jak to przykre, ale i takie przypadki zdarzają się w naszym społeczeństwie. Warto więc oddać należne ojcom, którzy nie pozwalają zgasnąć płomykowi ojcowskiej miłości. Dotyczy to w szczególności Wiktora Aleksiejeczkina ze wsi Horodnycia, który wychowuje troje dzieci. Aby w domu był dostatek, aby synowie i córka nie czuli się pokrzywdzeni, ojciec postanowił zarabiać na utrzymanie gospodarstwem pomocniczym — kupił traktor, wziął w uprawę siedem hektarów pola… Pracowitymi rękami pielęgnuje rodzinne szczęście także Fedir Koszil ze wsi Wownyczi: na wychowaniu ma troje dzieci. Wszyscy oni są pomocnikami ojca: synowie — w prowadzeniu gospodarstwa chłopskiego, córka — w utrzymaniu porządku w domu. Ze swoich dzieci, które wykazują staranność zarówno w pracy, jak i w nauce, dumni są Ołeksandr Fedorenko z Młynowa, Mykoła Plewako z Chorupanja, Mykoła Tabaczuk z Jarosławyczów, Wasyl Sawycz z Zabołotenców, Andrij Bojko z Malowanoho, Wołodymyr Poliszczuk z Berehiw, Mykoła Wasylczak z Pidłozciw, Mykoła Banjas z Pekalewa. Stali się oni uczestnikami święta rodzinnego. Pod adresem każdego z nich brzmiały słowa szczerej wdzięczności, życzenia w formie pieśni i wierszy. Z szczególnym drżeniem płynęły poetyckie wersy o ojcowskiej miłości z ust Mykoły, Wiktora, Oli Aleksiejeczkinów, Tetiany Tabaczuk, Tetiany Poliszczuk, Tetiany Banjas. Pięknymi życzeniami w formie pieśni i muzyki dołączyli do nich Julija Wasylczak, Olha Sawycz, Władysław Fedorenko. Najbardziej uroczystą częścią wydarzenia było nagrodzenie uczestników święta rodzinnego podziękowaniami i prezentami. Tę misję z przyjemnością wypełnili zastępca przewodniczącego Młynowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Switłana Hasiak i dyrektor rejonowego centrum służb socjalnych dla rodziny, dzieci i młodzieży Łarysa Kowalczuk. — Już piąty rok z rzędu takimi świętami rodzinnymi czcimy rodziny, w których panują wzajemne zrozumienie, zaufanie, ciepło i przytulność — konstatuje Switłana Hasiak. — W tym roku główna uwaga skupiła się na ojcach samotnie wychowujących dzieci, na tym, jak oni, mimo trudności, budują rodzinne gniazdo, jak osiągają rodzinny dobrobyt. Często te starania stają się życiowym wyczynem, godnym szacunku. Goście i uczestnicy wydarzenia obejrzeli film wideo, który nakręciła grupa twórcza rejonowego centrum służb socjalnych dla rodziny, dzieci i młodzieży: Łarysa Kowalczuk, Ołeksandr Draczenko i Nadija Stepasiuk. Wiele epizodów z filmu było przejmujących i wymownych. Na przykład ojciec rano idzie doić krowę — cichutko, żeby nie obudzić dzieci. Albo dzwonią do ojca samotnie wychowującego dzieci mieszkańcy wsi, żeby pomógł zaorać ogród, a ten odpowiada: „Pomogę, ale później — właśnie kończę odrabiać zadanie domowe”. Na takich życiowych epizodach trzyma się siła rodzinnej więzi. A ojcowie samotnie wychowujący dzieci mają taką siłę podwójną — i za siebie, i za mamę. Zamieszczono tutaj wiele fotografii, zwłaszcza grupowych, gdzie mieszkańcy wsi Kruteńke na Kirovohradszczyźnie mogą zobaczyć nie tylko siebie czy przyjaciół i mieszkańców wsi, ale także dziadów-pradziadów, większości z których już nie ma. Książka opowiada o dalekiej i niedawnej przeszłości wsi, o jej wybitnych ludziach, o matkach-bohaterkach, o ciężkich czasach — Hołodomorze, represjach, wojnie. Odczuwa się nieformalne podejście autorów — przedstawiono nie tylko oficjalnie uznanych bohaterów czy działaczy, ale także zwykłych ludzi. Oddzielne opowieści poświęcono duchowym ośrodkom wsi — świątyni i szkole. Przyjemnie, że treść książki podkreśla i wyodrębnia właśnie narodowy punkt odniesienia wartości, mimo dziesiątek lat jego niwelowania i przekręcania. Szczególne zainteresowanie budzą oryginalne badania autorów: „Obrzęd weselny naszej wsi”, „Co w naszym nazwisku”, „Przezwiska”, „Gwary kruteńskie”, „Pieśni naszych matek”. W tych rozdziałach, oczywiście, zdarzają się elementy charakterystyczne dla wielu zakątków Ukrainy, ale niemało jest też takich, które zachowały się tylko w tej wsi. Utrwalić i zachować te elementy gwary, folkloru, przezwisk jest bardzo ważne. Dlatego nie bez powodu zespół autorski został wysunięty do zdobycia obwodowej nagrody krajoznawczej imienia Wołodymyra Jastrebowa. ...cze”, która wyróżnia się różnorodnością opinii waszych stałych czytelników, ich zaniepokojeniem stanem ukraińskiej kultury i języka. Czytasz, przenikając się palącym bólem w sercu, wzmacniasz się duchowo, rozumiejąc, że nie jesteś sam, że takich jak ty jest wielu, że nie wszystko stracone… Ta rubryka daje czytelnikom unikalną możliwość na stronach waszego tygodnika poczuć swoją jedność i wspólnotę dążeń w zakresie rozwoju tego, co ukraińskie. Rodzina Aleksiejeczkinów ze wsi Horodnycia (tata, dzieci, babcia Lidija)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Hojne zbiory pedagogicznego mistrzostwa

Inna HONCZAR, m. Nowodniestrowsk, obwód czerniowiecki. Zdjęcie Wołodymyra SZPYRKI Wpatrując się w twarz swojej nauczycielki, a już koleżanki, w krótkiej szkolnej przerwie stopniowo czułam objęcia własnych wspomnień, które nieustannie migotały nostalgicznym dotykiem młodości i wracały do drobiazgów związanych z lekcjami chemii i wszystkim tym, co i jak „chemizowaliśmy”, chowając się za wygodnymi pudełkami z odczynnikami, które zasłaniały nasze ściągi i nas przed czujnym, wymagającym i „wszechwidzącym” okiem Zofii Hnatiuk. Oczywiście mnie, nauczycielskiej córce, wtedy nawet do głowy nie przychodziło eksperymentować po kryjomu ani wystawiać na próbę cierpliwości nauczycielki — z mojej drugiej ławki w środkowym rzędzie pilnie słuchałam jej wyjaśnień, starając się uporać z wartościowością, przebrnąć przez labirynty Układu Okresowego i nie spasować przed skupionym okiem z portretu Mendelejewa. Niezależnie od tego, jakich sztuczek wymyślali moi koledzy z klasy, Zofii Wasylijiwnie udawało się bezapelacyjnie skupić uwagę na przedmiocie, pozostawiając w tyle nasz młodzieńczy niepohamowany zapał. Nigdy nie sięgała po wezwanie kogoś z administracji szkoły czy wychowawcy — naturalnego pedagogicznego taktu, umiejętności zainteresowania materiałem i w porę przekierowania czyjegoś ekstrawaganckiego wystąpienia w przelotny żart zupełnie wystarczało. Dziś zaś jubilatka, której życiowe pole hojnie wieńczy sześćdziesiąt kłosistych snopów, laureatka grantu Soros i odznaki im. Wasyla Suchomłynskiego „Wasyl Suchomłynski”, zasłużona nauczycielka Ukrainy, dyplomantka Ogólnoukraińskiego przeglądu-konkursu „Panorama twórczych lekcji”, laureatka nagrody Czerniowieckiej OPA im. O. Popowycza, nauczycielka-metodyk, delegatka zjazdu oświatowców Ukrainy (2001 r.) Zofia Hnatiuk z szczerą wdzięcznością wspomina swoich drogich nauczycieli rodzinnej szkoły w Wilchowieckiem na Chmielnicczyźnie — Adolfa Komarnickiego, który otworzył przed nią świat chemii, oraz niezrównanego biologa Fedora Bacurę. I słusznie dziwią się dzisiejsze koleżanki i koledzy, słuchając jej licznych opowieści o tym, jak w tamtych odległych latach sześćdziesiątych w wiejskiej szkole udawało się nauczać te przedmioty na tak wysokim poziomie, i to jeszcze mając pełny zestaw materiałów pomocniczych i odczynników chemicznych. I dopiero przypadek (a może los?) omal nie rozdzielił dziewczyny z chemicznymi mądrościami: nikt ze starszych nie podpowiedział Soni Wojtenko i dwóm jej przyjaciółkom, które wybrały się wstępować do uczelni, by zostać nauczycielkami klas młodszych, że oprócz zwykłych egzaminów należy zaprezentować także zdolności muzyczne. Jednak żywiołowy i niespokojny charakter dziewczyny pomógł jej nie stracić rezonu, a wręcz przeciwnie — rozwinąć się w ciekawych perypetiach drogi wychowawczyni. A później Uniwersytet Czerniowiecki imienia J. Fed'kowycza wykształcił wreszcie znakomitą specjalistkę, która od 30 lat w swojej pedagogicznej pracy łączy erudycję z twórczym natchnieniem i chętnie dzieli się gruntowną wiedzą. I mimo prób nadal kroczy przez życie z wysoko uniesioną głową, bo pomaga jej w tym głęboka i szczera wiara w Bożą łaskę i moc niebios. Odpowiada na to serdeczne wsparcie przyjaciół i sympatia każdego dziecka. A kiedy coś idzie nie tak, znajduje ona niezwykłą pociechę wśród dzieła rąk ludzkich piękna: widocznie ucieszona wspomnieniami o działce Zofia Wasyliwna rozkoszuje się nawet myślami, bo ta działka, uprawiana rękami jej i męża Iwana Pietrowicza, to i praca, i natchnienie, i odpoczynek, i obfite plony. A o to, by wszystko zawsze było wysokiej jakości i ekologicznie czyste, dba chemik z powołania. Zofia Hnatiuk uczy uczniów, że ta nauka panuje nie tylko w szkolnych klasach — ramię w ramię towarzyszy człowiekowi przez całe życie. Nie trzeba jej szturmować ani wkuwać, wystarczy porozumieć się z nią od pierwszych kroków i wykorzystywać dla dobra własnego zdrowia. …Szkolny dzwonek przerwał naszą rozmowę — do klasy jeden po drugim zaczęli wchodzić uczniowie dziewiątej klasy, a Zofia Wasyliwna wciąż uśmiechała się na pożegnanie. Zaznaczając, że nie lubi zwracania uwagi na swoją osobę, zdążyła jednak odpowiedzieć na moje ostatnie pytanie: „60? Nie, nie straszy mnie to, bo młoda dusza kwitnie, jak wtedy, gdy młodość wirowała w walcu na skrzydłach ulubionych piosenek”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nasz ukraiński ród…

Swietłana OREL, Kirowohrad Pilna staje się potrzeba zebrania swojego rodu razem, by zobaczyć i poznać wszystkich, którzy tworzą drzewo naszego wielkiego rodu, który potrafię sobie jedynie wyobrazić. Oczywiście krwawy XX wiek przeszedł przez niego okrutnie: rozkułaczanie, represje, wysiedlenia niepewnych politycznie na Północ. W rodzinie mojego dziadka Stepana było dziewięcioro dzieci, u babci Tetiany – pięcioro. U każdego z nich rodziły się dzieci, wnuki, prawnuki. Ale to tylko po linii matki. A rodzina ojca – na Czernihowszczyźnie, też spora i rozproszona – nawet adresów wszystkich nie da się zebrać. Mój krajan, krajoznawca, badacz historii, publicysta Serhij Piddubnyj zdołał urzeczywistnić marzenie: zebrać cały swój ród, nawet w szerszym jego rozumieniu – jako ród wsi, w której się urodził i wychował. I zebrał go, przyłączając współautorów Linę Kabaciuru i Ołeksandra Piddubnego, w niezwykłej książce. Taką mógłby chyba napisać każdy, kto wywodzi się ze wsi ukraińskiej, lecz napisano ich niewiele. Książka nosi tytuł „Cały nasz ród, krutenski” (drugie, uzupełnione wydanie). …nimi do czytania artykułami. W morzu zrusyfikowanej prasy, ukrainofobicznych nastrojów w mediach wasz tygodnik stał się dla mnie tym ratunkowym kołem, za które chwytałem się z radością, co tydzień kupując „Słowo Proświty”. Za to jestem wdzięczny wszystkim, którzy troszczą się o wydawnictwo. To chyba jedyna wysepka ukraińskiego kwiecia w oceanie agresywnego nieczystego plugastwa. Szczególnie interesująca w waszym tygodniku jest rubryka „Czytelnicze echo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

GAZETA DLA NIEOBOJĘTNYCH

Pan TOKMACZENKO, m. Kijów Długo pytałem w kioskach Kijowa i nie mogłem znaleźć odpowiedniej gazety ukraińskojęzycznej, która godnie strzegłaby interesów Ukraińców. Otworzywszy wasz tygodnik, byłem przyjemnie zaskoczony jego unikalną treścią i naprawdę przyjem-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mogił prochy pochowanych rycerzy. Rozkopali cały cmentarz, zbezcześcili nawet grób koszowego atamana Iwana Sirka. Wówczas Piotr I wydał rozkaz, by każdego zaporoskiego kozaka, gdziekolwiek wpadł w ręce Rosjan, torturować na śmierć. Car jeszcze na długo przed bitwą pod Połtawą zdołał rozproszyć siły Ukraińców. Część z nich zmobilizowano do budowy Petersburga, innych wywieziono poza granice Ukrainy, wielu kozaków, którzy byli na swojej ziemi, zastraszono i zamordowano. Nie tylko palami, torturami i ukrzyżowaniem kozaków, terrorem, kłamstwem car odwodził ich od Mazepy. Zwolennikom Moskwy obiecywał jego majątek. Piotr I ogłosił, że wszystkie posiadłości mazepinców i samego hetmana zostaną przekazane tym przedstawicielom starszyzny i kozactwa, którzy udowodnią swoją wierność Moskwie. Wszystko to w końcu odegrało decydującą rolę w bitwie pod Połtawą. Sam Piotr, który niechętnie rewidował swoje decyzje, znając prawdziwe motywy zerwania przez hetmana z Moskwą, uśmierzywszy pierwsze wybuchy gniewu, pół roku po śmierci Mazepy wydał ukaz, na mocy którego Wielkorosjanom zakazano prawnie wyrzucania Ukraińcom imienia Mazepy i jego zdrady. Ale o ukazie uparcie milczano, a potem zupełnie zapomniano… A nacisk na Ukrainę trwał. W 1720 roku wydano pierwszy ukaz cara, wymierzony przeciwko ukraińskiemu językowi. W 1764 roku zniesiono hetmanat, a następnie zniszczono Zaporoską Sicz, kozaków deportowano na Kubań. Potem były ukazy emski i wałujewski, które zakazywały języka ukraińskiego. Amerykański prezydent John Kennedy mówił, że naród przejawia się nie tylko w ludziach, którym daje życie, lecz także w tym, komu oddaje cześć, jakich ludzi pamięta. Komu dziś oddajemy cześć? Czy tym synom i córkom Ukrainy, którzy strzegli jej wolności, języka, kultury? Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Moskiewskiego nadal przeklina Iwana Mazepę, mimo że jej metropolita zasiada w Ławrze Peczerskiej Kijowskiej na ulicy Mazepy, za murami wzniesionymi przez hetmana, i odprawia nabożeństwa w cerkwiach wzniesionych za pieniądze Iwana Mazepy…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

NIECH WIECZNA BĘDZIE CHWAŁA

Iwan CZAJKA, deputowany Hadziackiej Rady Rejonowej, obw. połtawski Czy wśród hetmanów ukraińskich można znaleźć kogoś, czyj wizerunek byłby tak znany w kulturze europejskiej, jak wizerunek Iwana Mazepy? Jego imię opiewali europejscy klasycy: Byron, Daniel Defoe, Wiktor Hugo, Bertolt Brecht, Aleksander Puszkin, Kondratij Ryleiew. Poemat o Mazepie napisał Ukrainiec Wołodymyr Sosiura, a dramat „Mazepa” – polski dramaturg Juliusz Słowacki. W klasycznej muzyce europejskiej istnieje 67 wielkich dzieł o Mazepie. Jako wybitna postać historyczna Iwan Mazepa pojawia się w twórczości Liszta, Rachmaninowa, Wagnera, Czajkowskiego. Jego portrety malowali Théodore Géricault, Eugène Delacroix, Horace Vernet, Louis Boulanger. O Mazepie pisali rozprawy wybitni historycy i myśliciele: Wolter, Siergiej Sołowjow, Mykoła Kostomarow, Mychajło Hruszewski i inni. Iwan Stepanowicz Mazepa spośród wszystkich hetmanów ukraińskich najdłużej stał na czele Państwa Ukraińskiego. W tym czasie swoją stolicę Baturyn przekształcił w europejski ośrodek, podobny do Wersalu. Jak nikt inny troszczył się o piśmiennictwo, naukę, sztukę i Cerkiew. Hetmanszczyzna Mazepy przypominała zachodnioeuropejskie państwo przede wszystkim dzięki pojawieniu się nowej warstwy w ustroju społecznym Ukrainy – inteligencji, która rozwijała oświatę i naukę, literaturę, sztukę oraz inne dziedziny kultury. Współczesnych zdumiewało wysokie wykształcenie hetmana. Podczas gdy car Piotr I z trudem znalazł w Moskwie tłumacza z łaciny, który, nota bene, był absolwentem Kolegium Kijowsko-Mohylańskiego, hetman Mazepa swobodnie mówił i pisał po ukraińsku, polsku, rosyjsku, niemiecku, włosku i francusku, prowadził rokowania z Tatarami i Turkami bez tłumaczy, a z Szwedami porozumiewał się po łacinie. Natomiast najjaśniejszy książę Mienszykow – prawa ręka cara – zamiast podpisu stawiał odcisk palca. Mazepę wysoko cenił car Piotr I za nienaganną służbę. Hetman był generałem armii rosyjskiej, tajnym radcą stanu, kawalerem najwyższych wówczas orderów – Świętego Andrzeja Pierwszozwanego i Orderu Białego Orła – i te odznaczenia wynosiły go ponad całe rosyjskie generalicja. Otrzymał też tytuł „Książę Świętego Cesarstwa Rzymskiego”. I nagle „władcę Małorosji”, jak nazywał go car Piotr I, ogłoszono zdrajcą, a zamiast pomników w ojczyźnie przez trzy stulecia odczytywano anatemę. Nota bene klątwa cerkiewna została nałożona bezprawnie – bez decyzji Świętego Synodu. To nie jest przykra pomyłka naszej historii, lecz tragiczna prawidłowość. Wszyscy hetmani po Bohdanie Chmielnickim albo zostali ogłoszeni zdrajcami, albo skończyli życie na Syberii i na zesłaniach. Znane jest powiedzenie: „Od Bohdana do Iwana nie było hetmana”. Zapewne na tej liście znalazłby się także ojciec Chmiel, gdyby nie przedwczesna śmierć… We wrześniu 1656 roku między Polską a Rosją podpisano rozejm wileński. Na rokowania nie dopuszczono przedstawicieli Chmielnickiego, co więcej – za jego plecami uzgodniono podział Ukrainy, której zachodnią część car jednym pociągnięciem pióra oddał Polakom. Dowiedziawszy się o tym, „…hetman Chmielnicki krzyknął jak oszalały, w niepohamowanym szale zawołał: «Dzieci, nie smućcie się, już wiem, co zrobić: trzeba odstąpić od carskiej ręki, a pójdziemy tam, gdzie wielki władca rozkaże być, nie pod chrześcijańskim monarchą, lecz pod poganinem»”. Hetman uważał się za wolnego od układu z Moskwą i zaczął tworzyć koalicję antypolską i antymoskiewską. Taki przebieg wydarzeń potwierdził myśl, że ugoda w Perejasławiu była tymczasowym wojskowo-politycznym sojuszem dwóch państw, którego one od początku nie ceniły. Strony szybko zmierzały ku zbrojnemu starciu. Państwo moskiewskie stało się sojusznikiem Polski, Ukraina Chmielnickiego – Szwecji, Turcji i księstw rumuńskich. Hetman w pośpiechu przygotowywał układ o protektoracie z królem szwedzkim i powiedział o tym posłowi Buturlinowi latem 1657 roku. Ale z powodu śmierci Chmielnickiego tego nie zrealizowano. Takie były pierwsze kroki słynnego „zjednoczenia”. Prawda, ten termin wymyślili znacznie później moskiewscy propagandyści i przykleili go do ugody perejasławskiej. W „Tezach KC KPZR na 300-lecie zjednoczenia Ukrainy z Rosją” celowo przekręcono fakty historyczne, by zagłuszyć dążenie narodu ukraińskiego do niepodległości, które szczególnie uwidoczniło się w latach Rewolucji Ukraińskiej 1917–1920 oraz w walce Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii. Ukraiński historyk Mychajło Brajczewski pisał, że „w imię strzeżenia «odwiecznej przyjaźni narodu ukraińskiego z rosyjskim» pod zakaz trafiły nawet niektóre utwory Tarasa Szewczenki, w których wyrażono krytyczny stosunek do «zjednoczenia». Tak na przykład «Kobzar» z 1954 roku ukazał się bez utworów «Wielki Łoch», «Stoi we wsi Subotów», «Czehryniu, Czehryniu» i innych”. Po Bohdanie Chmielnickim, łamiąc artykuły ugody perejasławskiej, carowie moskiewscy handlowali Ukrainą jak własną wotczyzną. Tak na przykład w 1686 roku, podpisawszy z Polską układ o „wiecznym pokoju”, Moskwa zatwierdziła gwałtowny podział ziem ukraińskich między dwa państwa. Dlatego hetman Ukrainy Chanskiej, ukraiński „Pugaczow” Petryk Iwanienko mówił: „A dziwne jest to: postępowanie moskiewskich carów; nie zdobyli nas bronią; nasi przodkowie z własnej woli, dla obrony wiary prawosławnej, oddali się im dobrowolnie. A Moskwa uczyniła z nas straż przednią: skądkolwiek nadciąga wróg, przede wszystkim niszczy nasz kraj, za którym Moskwa się chowa jak za twierdzą. A to jej jeszcze mało; chce uczynić z nas swoich niewolników”. Iwan Mazepa łudził się, że zdoła zbudować cywilizowane stosunki z Moskwą, z jej młodym carem. Przez długi czas mu się to udawało. Wiernie i uczciwie służył Piotrowi I, licząc na wzajemność. Mazepa skutecznie dowodził wojskami kozackimi w 20 wielkich wyprawach przeciwko zewnętrznym i wewnętrznym wrogom. Jednak powstrzymać nacisk cara na kozackie swobody było niemożliwe. Hetman wiedział, że umiłowanie wolności, duch rycerski i demokratyzm Ukraińców nigdy nie zakorzenią się w państwie moskiewskim. Szczególnie ciężkie było położenie Ukrainy wraz z początkiem wojny północnej. „W Ukrainie wojska moskiewskie swoimi rabunkami, podpalaniem, pobiciami i gwałtami przypominały raczej wyprawę karną niż wojsko sprzymierzone” – pisał historyk z Cambridge L. R. Lewitter. Na wypadek zwycięstwa nad Szwedami car zamierzał unieważnić wszystkie układy z Hetmanszczyzną, a Kozaków pozbawić ich przywilejów i przekształcić w piechurów i dragonów. Piotr I nawet nie ukrywał swoich planów i dzielił się nimi z Mazepą. Ta wiadomość przeraziła starszyznę kozacką, oburzały znęcania się nad Kozakami. „Oczy całego narodu zwrócone są na ciebie” – mówili pułkownicy hetmanowi. I hetman wreszcie powiedział swoje słowo. Z moskiewskich archiwów dotarła jego słynna „Duma”: Nabijajcie samopały, Dobywajcie ostrych szabel, A za wiarę choćby umrzyjcie I wolności broniwcie! Niech wieczna będzie sława… W walce o niepodległość Ukrainy Mazepa postanowił wybrać pewnego sojusznika – Szwecję, jak niegdyś chciał Bohdan Chmielnicki. Mazepa miał prawo do wyboru jako zwierzchnik Państwa Ukraińskiego. Wybierał sojusznika, który obiecywał wypełniać wzajemnie korzystne porozumienia. Król szwedzki szanował dążenie Ukrainy do samodzielności państwowej i nie starał się narzucać jej swoich porządków. Piotr I zrobił wszystko, by w tej dramatycznej sytuacji odwrócić od Mazepy niezorientowane masy. Zmusił starszyznę, by natychmiast wybrała nowego hetmana, a także wydał dwa manifesty, w których zapoczątkowano długą, kłamliwą kampanię, pełną oszczerstw. Trwała ona aż do rewolucji 1917 roku. Hetmana nazywano zdrajcą, wrogiem cara, a jego czyn – „niezwykłą, niesłychaną zbrodnią, obrzydliwą i podłą”. Aby zohydzić Mazepę w oczach narodu, oskarżano go „o zdradę Ukrainy, którą sprzedał Polsce i pragnie oddać unii Boże cerkwie i nasze chwalebne klasztory”. Po manifestach nastąpił terror: żelazo, ogień, szubienica i pale. Pierwszą ofiarą stała się hetmańska stolica Baturyn. Wojska moskiewskie spaliły ją doszczętnie i zrównały z ziemią, wymordowawszy kobiety i małe dzieci. Oprawcy Mienszykowa wycięli 15 tysięcy ludzi – niemal wszystkich mieszkańców. Ciała starszyzny przybijano gwoździami do desek i wrzucano je do Seimu, by przerazić ludność ukraińską. Tylko dwóch dowódców obrony ułaskawiono, by zadać im jeszcze straszniejszą karę: Czeczela złamano na kole, Kenigsen zmarł od ran w drodze do Głuchowa, gdzie nad trupem znęcał się kat. Straszliwe represje przejęły Ukrainę grozą. Ta tragedia wstrząsnęła nawet Europą. Tak więc gazety francuskie roiły się od nagłówków: „Kobiety i dzieci na ostrzach szabel”, „Ruina Ukrainy”, „Straszliwa rzeź”. O wydarzeniach w Baturynie gazety pisały: „Cała Ukraina kąpie się we krwi. Mienszykow stosuje metody moskiewskiego barbarzyństwa… Wszyscy mieszkańcy Baturyna bez względu na wiek i płeć zostali wycięci, jak nakazują nieludzkie obyczaje Moskali”. Tak opisywały te wydarzenia „Gazeta francuska”, a także czasopisma „Historyczne karty”, „Historyczne merkurie”, „Klucz gabinetu”. Palami, łamaniem na kole, poćwiartowaniem, dybami, batogiem, szubienicą i siekierą upokarzano wszystkich, których podejrzewano choćby o sympatię dla przeklętego przez cara hetmana Mazepy. W Lebedyniu na Słobożanszczyźnie Piotr I otworzył „tajną kancelarię”, którą nazywano „carską komnatą katuszy”. Przez długi czas z pokolenia na pokolenie Ukraińcy potajemnie przekazywali straszliwe opisy tego, co wtedy działo się w Lebedyniu. Tam powstał osobny cmentarz, który ludzie ochrzcili mianem „cmentarza hetmańców”. Nikt nigdy nie wiedział i już się nie dowie o dokładnej liczbie pochowanych. Archiwa i kroniki tamtych czasów zachowały szczegóły krwawych represji. By upokorzyć chłopów i Kozaków, car polecił Mienszykowowi, który kierował „kancelarią”, „nie tracić czasu na zbędne formalności”. Ten wynalazł czteroramienne koło, które, łamiąc ciało ofiary, mogło rozszarpać je na cztery części. W porównaniu z tym kołem szubienica, siekiera i pale uchodziły za niewinne figle. Uzupełnione batogami i rozpalonym żelazem, stopniowo doprowadzały ofiary do piekielnych mąk. Mówi się, że w Lebedyniu w ten sposób zamordowano niemal 900 osób. Młyn represji kręcił się coraz szybciej. Gdy Piotr dowiedział się, że koszowy otaman Siczy Kost Hordijenko, który nienawidził cara i jego antyukraińskiej polityki, nie uległ podarункам i obietnicom Moskwy i nie przeszedł na jej stronę, postanowił rozprawić się z Siczą. Wykorzystawszy to, że pozostała tam tysiąc Kozaków – w większości rannych, chorych i starszych, a pozostali poszli do Mazepy – car wydał Mienszykowowi rozkaz zburzenia Siczy i wymordowania wszystkich. Po drodze Rosjanie zdobyli miasteczko Kelebierdę i nie pozostawili przy życiu żadnego z jego mieszkańców, a domy spalili. Ten sam los spotkał miasteczko Perewołoczną, broniące się całą męską ludnością. Zginęli wszyscy. Wielu najeźdźców zamknęło w domach i spaliło żywcem. Pokonawszy niewielkie załogi miasteczek Majaczki i Niechworoszczy, Rosjanie wycięli wszystkich mieszkańców, nie oszczędzając nawet kobiet i dzieci, a same miasteczka zburzyli i spalili. A potem nadeszła kolej na Sicz. Kozacy bronili się dzielnie i długo. Odparli kilka szturmów Rosjan, którzy ponieśli wielkie straty. Gdy jednak poczuli, że dalsza obrona jest już ponad siły, rzucili się do Dniepru – szukać ratunku w plawniach. Na część Kozaków, którzy uwierzyli zapewnieniom zdrajcy Hnata Galagana, że zostaną ułaskawieni, czekała okrutna rozprawa. Spaliwszy wszystkie zabudowania Siczy, Rosjanie zbudowali tratwy, na których postawili szubienice z powieszonymi jeńcami, i puścili je z prądem Dniepru. Potem zabrali się do rozkopywania wielkiego kozackiego cmentarza i wyrzucania z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szczyzny w latach 1708—1709. Ukraińcy mieli zapomnieć, że mieli kiedyś hetmana Iwana Mazepę, który przez 21 lat utrzymywał Hetmanat z dala od wojny domowej, rozbudowywał świątynie i placówki oświatowe, wspierał duchowieństwo, wzmacniał sytuację materialną starszyzny, utrzymywał równowagę między różnymi warstwami ludności, sprzyjał rozwojowi kultury i tak dalej. Mieli również zapomnieć o tym, że hetmana w jego dążeniu do uwolnienia ojczyzny od niechcianego i coraz bardziej niebezpiecznego protektora wsparli przedstawiciele starszyzny oraz Zaporożcy. Temu celowi jak najlepiej przysłużyły się teatralne przedstawienie ukarania kukły Mazepy, jego kościelna klątwa oraz zniszczenie wszystkich możliwych wizerunków i portretów; rozprawy nad „mazepińcami”, które z wyjątkowym okrucieństwem przeprowadzano w Głuchowie i Lebedynie, gdzie zamęczonych chowano w mogiłach zbiorowych, z czasem zrównanych z ziemią; zniszczenie Siczy Zaporoskiej oraz prześladowania zwolenników Mazepy daleko poza granicami imperium. Po „oczyszczeniu terytorium” pojawiło się pytanie o uformowanie nowej pamięci historycznej miejscowej ludności, która w Imperium Rosyjskim została pozbawiona tradycyjnych etnonimów i otrzymała „uniwersalną” nazwę Małorosjan. Do procesu formowania „wspólnej pamięci historycznej” ludności, bez czego trudno zapewnić jedność ideologiczną licznych narodów zamieszkujących imperium, podchodzono z kilku stron jednocześnie. Przedstawiono rosyjską imperialną wersję wydarzeń z lat 1708—1709. Ważną rolę odgrywały tu takie dzieła rosyjskiej historiografii, jak „Historia Imperatora Piotra Wielkiego: od narodzin do bitwy połtawskiej” F. Prokopowicza, „Dzieje Piotra Wielkiego, mądrego reformatora Rosji” I. Golikowa, „Skrócone powiadomienie o Małej Rosji”, „O początku i pochodzeniu kozaków”, „Wiadomości o kozakach zaporoskich” oraz „Historyczne rozprawy o Małorosji i Małorosjanach” G. Millera, w których Mazepę oficjalnie przedstawiano jako zdrajcę i krzywoprzysięzcę, a Piotra I odpowiednio jako mądrego reformatora, wielkiego wodza i stratega. W dalszej kolejności te określenia wielokrotnie powtarzano i powielano zarówno w dziełach o charakterze ogólnym, jak i w specjalistycznych, zwłaszcza jubileuszowych wydaniach. W szczególności takich, jak praca I. Pawłowskiego „Bitwa połtawska 27 czerwca 1709 r.” (1908) czy w jubileuszowym wydaniu Cesarskiego Rosyjskiego Towarzystwa Historyczno-Wojskowego, poświęconym 200-leciu bitwy połtawskiej „Piotr i Połtawa” (1909). Należy podkreślić, że właśnie od lat 1908—1909 w Imperium Rosyjskim w celu uformowania „poprawnej” z ideologicznego punktu widzenia pamięci historycznej zaczęto stosować liczne „rytuały”, do których należą ceremonie uczczenia pamięci poległych (często poprzez porządkowanie „mogił zbiorowych”), stawianie i uroczyste odsłanianie pomników, budowa licznych budowli architektonicznych (zwłaszcza cerkwi) w miejscach „ważnych i zwycięskich” bitew, uroczyste świętowanie rocznic zwycięstw oraz obowiązkowe dokumentowanie tych rytuałów nie tylko przez kronikarzy, historyków, publicystów, ale także za pomocą techniki fotograficznej i filmowej. Wymowne są pod tym względem lata 1808—1809 oraz 1908—1909 (zwróćmy uwagę na podobieństwo działań rządu imperialnego na terytoriach Ukrainy i Białorusi). Z czasem tak samo wymownymi, ale już w historii Związku Radzieckiego, staną się lata 1939 i 1959, a w historii współczesnej Białorusi i niepodległej Ukrainy — odpowiednio rok 2008 i 2009. Ważność tych cykli polega właśnie na powtarzalności rytuałów, ich scenariuszy oraz tych przekazów, które za pomocą wspomnianych działań władza wysyłała społeczeństwu. Zatem właśnie tak, wspólnymi siłami różnych państw o różnych, na pierwszy rzut oka, ideologiach Połtawa, która według projektów architekta gubernialnego W. Amwrosimowa miała stać się w sensie architektonicznym „małym podobieństwem Petersburga”, weszła do historii jako „miasto sławy rosyjskiego oręża”. Znaczący wkład w proces tworzenia mitów wniósł kinematograf. Tylko w 1909 roku nakręcono dziewięć taśm kroniki filmowej, które utrwaliły uroczystości w Połtawie z okazji świętowania 200. rocznicy zwycięstwa Piotra I. Jedną z tematycznych odmian kroniki, którą witała władza, była tak zwana kronika carska i rządowa, która odtwarzała przyjęcia carskie, przeglądy wojskowe, ceremonie odsłaniania pomników i tym podobne. Przykładem kroniki carskiej są wątki takich filmów, jak „Uroczystości w Połtawie z okazji przyjazdu Mikołaja II”, „Połtawa”, „Uroczystości połtawskie (Połtawa)”, „Połtawskie uroczystości jubileuszowe” i inne. Zważywszy na to, że miejscowa kronika filmowa cieszyła się u widzów wielkim powodzeniem, wpływ ideologiczny takich filmów był imponujący. Natomiast w przeciwnym obozie, na ziemiach ukraińskich, które znajdowały się wówczas pod władzą Imperium Austro-Węgierskiego (a z czasem w krajach, gdzie Ukraińcy założyli diasporę), w kręgach narodowo świadomej ukraińskiej inteligencji sytuacja z formowaniem pamięci historycznej rozwijała się dokładnie odwrotnie. To znaczy, ci „mazepińcy” badali właśnie te dokumenty historyczne, których nie chciały upubliczniać władze rosyjskie. Publikowali każde nowo znalezione źródło, które dotyczyło I. Mazepy i czasu jego hetmanowania, prowadzili badania terenowe, skierowane na poszukiwanie grobu hetmana, organizowali ceremonie uczczenia pamięci Iwana Mazepy i uroczyście obchodzili rocznice wystąpienia hetmana przeciwko Piotrowi I, rocznice urodzin czy śmierci hetmana, podejmowali działania skierowane na udowodnienie nieprawomocności i nieważności nałożonej na niego anatemii, formowali nowy obraz tej postaci historycznej, czyli otwarcie występowali z potępieniem działań oficjalnej władzy rosyjskiej (a z czasem i radzieckiej), która wszystkimi dostępnymi jej środkami próbowała uformować „nową” pamięć historyczną Ukraińców o wydarzeniach z 1709 roku. nie wpuszczano na święto nikogo, kto nie miał osobnego zezwolenia. Pociągi z Połtawy nie odjeżdżały i nie przyjeżdżały do Połtawy. Na ulice przylegające do miejsc świętowania nie wpuszczano w ogóle nikogo, wiele miejsc ogrodzono drutem”. Jak zaznaczali dalej autorzy tego doniesienia, car bardzo obawiał się zamieszek, przez co podjęto środki prewencyjne, czyli „wprowadzanie” nowej pamięci odbywało się także przy wyraźnym oporze ludności. Jaskrawo dowodzi tego choćby tekst „Protestu Ukraińców Belgii”, opublikowany w prasie w 1909 roku. W nim, między innymi, powiedziano: „Minęło dwieście lat od ostatniego ciosu moskiewskiego rządu, wymierzonego przeciwko naszym prawom narodowym. Dwieście lat jęczy Ukraina pod jarzmem moskiewskiego rządu samowładczego. Ten moment, rocznicę naszego narodowego pogromu, moskiewski rząd, wraz z reakcyjną częścią moskiewskiego społeczeństwa, uświęca historycznie obchodami tego wydarzenia. Odpadki moskiewskiego społeczeństwa radośnie idą mu naprzeciw, wykładając ogromne pieniądze, wyssane z ukraińskiego narodu. Idą jeszcze dalej, wtrącają się z bezosobową bezczelnością w samo serce Ukrainy, i właśnie w Połtawie odbędzie się to święto!.. Czując nasz wielki i święty obowiązek wobec naszego narodu, wyrażamy naszą pogardę i hańbę tym, którzy uświęcają nasze narodowe krzywdy… Zwracamy uwagę wszystkich nieświadomych uczestników święta, którzy zostali wciągnięci tam przez rząd, że ten jubileusz jest jeszcze jedną zniewagą naszych uczuć narodowych, bo świętowanie jubileuszu bitwy połtawskiej jest sankcjonowaniem i usankcjonowaniem ucisku nad Ukrainą ze strony moskiewskiego rządu”. Wiadomo, że walka o ukraińskie społeczeństwo i namiętności wokół tego, jak mamy obchodzić wydarzenia historyczne, trwają. Obecnie nawet bardziej zawzięcie niż wcześniej. Pozostając jednym narodem, który żyje w niby suwerennym państwie, które samo powinno wyznaczać i bronić swoich interesów i priorytetów, narodowych świętości i ważnych wydarzeń historycznych, Ukraińcy upodabniają się do bezsłownej masy, którą wciąż karmią mitami, w tym także „połtawskim”: jakimi by w rzeczywistości nie były wydarzenia historyczne, każde państwo i naród, będące ich uczestnikami, są zainteresowane własną wersją wydarzeń. Istnienie mitu to obowiązkowy składnik każdej ideologii. Mit historyczny odgrywał i będzie odgrywać istotną rolę w procesie formowania i przekazywania pamięci historycznej narodów, w tym ukraińskiego. Przedstawicielom ukraińskiego politycznego establishmentu — niezależnie od przynależności partyjnej — w warunkach licznych międzynarodowych i globalnych procesów integracyjnych, ukraińskiemu społeczeństwu ważne jest wiedzieć: musimy rozumieć, jak funkcjonuje nasza pamięć historyczna i jak mogą ją kierować siły polityczne oraz oficjalna władza. Rozumiejąc to, można zabezpieczyć się przed licznymi wpływami politycznymi, utrzymać się na własnych pozycjach i adekwatnie, zachowując własną godność oraz z szacunkiem do Szwedów, Rosjan, Kałmuków, Łotyszy, Finów, Polaków, obchodzić jubileuszowe daty.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

MIT O POŁTAWIE PO 1709 ROKU… APEL DO PREZYDENTA UKRAINY Z OKAZJI 300-LECIA BITWY POD POŁTAWĄ

Olha KOWALEWSKA, kandydat nauk historycznych. W warunkach istnienia przeciwstawnych koncepcji historycznych, których trzymają się przedstawiciele różnych sił politycznych Ukrainy, stało się trudne ustalenie, które wydarzenia są znaczące w naszej historii, to znaczy, które jubileusze świętować wypada, a które są niedopuszczalne. Tradycyjne metody badawcze, które zazwyczaj wykorzystują historycy, nie dają odpowiedzi na pytania niepokojące społeczeństwo. Ponieważ na pewną liczbę argumentów „za” przypada tyle samo „przeciw”. Ta aksjomat stawia pod znakiem zapytania możliwość porozumienia się i adekwatnego rozwiązania kwestii związanych z obchodami/świętowaniem wydarzeń, które mają 300 lat. Aby zrozumieć, jak zapędziliśmy się w ślepy zaułek i jak z niego wyjść, należy zwrócić się do takich kategorii jak „pamięć historyczna”, „mit historyczny” oraz do osobliwości ich funkcjonowania. Pamięć historyczna to wspólna pamięć i wiedza o przeszłości danej wspólnoty. W tym przypadku — narodu, nacji. Pamięć historyczna formuje się, przechowuje i przekazuje w większości dzięki „rekonstrukcji historycznej” oraz „rytuałom”. Poziom odtwarzania wydarzeń wojny północnej (1700—1721) oraz epopei połtawskiej 1709 roku na podstawie źródeł jest obecnie taki, że jakiekolwiek badanie faktograficzne z tej tematyki może jedynie pogłębić naszą wiedzę, ale nie wpłynąć na ogólne wnioski. Jednocześnie nie mniej ważne jest badanie wydarzeń związanych z bitwą pod Połtawą i odniesionym przez Piotra I zwycięstwem nad Karolem XII w latach 1808—1809, 1908—1909, 1939, 1959 (lub tych, które mają się odbyć w 2009 roku). Daty te są znaczące w procesie mitotwórstwa i kierowania pamięcią historyczną w tym kierunku, który był korzystny dla reżimów politycznych Imperium Rosyjskiego, Związku Radzieckiego lub współczesnych sił politycznych Ukrainy, Rosji i Białorusi. Na początku XVIII wieku, kiedy państwo moskiewskie przekształcało się w Imperium Rosyjskie, stopniowo pochłaniało wszystkie mniejsze formacje państwowe, pozbawiając je autonomii lub suwerenności i zmieniając status z wasalno-zależnego na prowincjonalno-kolonialny. Jednocześnie zachodził proces pozbawiania ludności tych terytoriów świadomości narodowej. W tym celu państwo stosowało metodę zorganizowanego zapomnienia. Właśnie temu celowi służyły wszystkie akcje karne Piotra I przeciwko ludności Hetmanatu. Pomnik Piotra I przed budynkiem muzeum historii bitwy pod Połtawą. 1915 r. Grzechem jest być polem dla cudzej gry, Iść ku cudzej sławie w postumenty… Zwróćcie się do narodu, Prezydencie, I opuśćcie państwowe flagi. Wyjaśnijcie, co jest złem, a co dobrem, I wytłumaczcie, że nasza Ukraina Byłaby od dawna silna i zjednoczona, Gdyby wtedy nie zwyciężył Piotr. Stare szable dawno przeżarła rdza, Zbutwiały dumne w starożytności sztandary, Ale — gdyby nie ból tamtej daty — Mielibyśmy swój los, nie cudzy. Nigdy by chłopem pańszczyźnianym nie był Taras, My ani carów nie znalibyśmy, ani „Aurory”, Ani terror, ani hołodomory Latami nie wygładzałyby nas. Od starożytności zgubione klucze, Historia nie uznaje utopii, Lecz bylibyśmy w zjednoczonej Europie Dawno już gospodarzami, nie żebrakami, Gdyby nie kusząca mara, Nie zwady, zdrady i cudzy agenci… Zwróćcie się do narodu, Prezydencie, I opuśćcie państwowe flagi! Serhij BORSZCZEWSKI. Pouczające w tym sensie są publikacje w ówczesnej prasie ukraińskiej, która ukazywała się poza granicami Imperium Rosyjskiego. Tak, 14 lipca 1909 roku lwowska gazeta „Diło” opublikowała artykuł „Święto Połtawskie”, gdzie w szczególności informowano, że oficjalna Rosja świętowała 200. rocznicę bitwy pod Połtawą. Najuroczyściej obchody te odbyły się w samej Połtawie, „dokąd raczył i odważył się przyjechać nawet sam car Mikołaj II”. Opisawszy, jak dokładnie przygotowano przyjazd imperatora i jakie atrakcje na niego czekały, redakcja zaznaczała: „A po południu carowie, wielcy książęta i cała świta odjechali na krótki czas do Kijowa. Dopiero wtedy zaczęła się większa swoboda w Połtawie, zaczęły się ludowe zabawy, hulanki, grały orkiestry, iluminowano miasto, palono fajerwerki, urządzono karuzele, słupy z nagrodami… Dziwny charakter miało to całe »święto narodowe« — pisze gazeta. — Ścisła więź całej ludności »ze swoim Gosudarem« przejawiła się w ten sposób, że szpalery wojsk na wszystkich ulicach i drogach dobrze pilnowały, aby nikt nie zbliżył się do cara. »Sojusz Narodu Rosyjskiego« i pułki kozackie otoczyły Połtawę i Pomnik obrońców twierdzy Połtawa i komendanta, pułkownika O. S. Kelina. 1909 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…ń „Klubu Ukraińskiego” i klubu „Rodina”, członkini specjalnej komisji do zbiórki funduszy na pomnik T. H. Szewczenki w Kijowie. Podczas rewolucji i wojny domowej mieszkała w Hadziaczu, pracowała w hadziackiej „Proświcie”, była redaktorką „Gazety Hadziackiego Ziemstwa”, w kółku ukrainoznawstwa hadziackiej młodzieży szkolnej, zorganizowała amatorski teatr dziecięcy. Wychowanie młodzieży w duchu ukraińskiego patriotyzmu Olena Pczilka uważała za swój święty obowiązek. Dlatego nie przypadkowo, lecz całkowicie świadomie, odrzucając cały system ówczesnej pedagogiki, samodzielnie uczyła swoje sześcioro dzieci i dała im wszechstronną wiedzę z różnych dziedzin nauki — historii, literatury, muzykologii, historii sztuki, nauczyła ich języków obcych. W latach 1908–1915 wydawała jedyne wówczas ukraińskie czasopismo dla dzieci „Młoda Ukraina”. Wielokrotnie domagała się zniesienia zakazu nauczania w szkole w języku ukraińskim, opowiadała się za odrodzeniem ukraińskiego wydawnictwa książkowego, kultury narodowej w ogóle. W „Proświcie” wygłaszała wykłady o pisarzach ukraińskich, rosyjskich i polskich, tłumaczyła na język ukraiński klasykę światową — wydała zbiory przekładów M. Gogola (1881), A. Puszkina i M. Lermontowa („Ukraińskim dzieciom”, 1882), A. Mickiewicza, a także Owidiusza, J. W. Goethego, H. K. Andersena, V. Hugo. Wygłaszała wykłady z języka i literatury ukraińskiej na kursach dla nauczycieli. Olena Pczilka nie uznała władzy radzieckiej ani ideologii komunistycznej. Za antybolszewickie wystąpienia i gorące wezwania do zdecydowanych działań przeciwko okupacji Ukrainy na Chłopskim Zjeździe Bezpartyjnym w 1920 roku została aresztowana w Hadziaczu, a po zwolnieniu wyjechała do Mohylewa Podolskiego, gdzie przebywała do 1924 r. Od 1924 r. aż do śmierci (4 października 1930 r.) pracowała w historyczno-filologicznym wydziale Wszechukraińskiej Akademii Nauk, w różnych komisjach — literackо-historycznej, etnograficznej, ruchów społecznych i zachodoznawstwa. Od 1925 r. Olena Pczilka była członkinią-korespondentką WUAN, a także członkinią Towarzystwa Naukowego im. T. H. Szewczenki w Kijowie, Ogólnorosyjskiego związku pracowników oświaty, Kijowskiego związku pracowników naukowych, honorowym członkiem Kijowskiego zarządu Towarzystwa Przyjaciół Pokoju, założycielką Ukraińskiego oddziału w Ogólnorosyjskim związku równouprawnienia kobiet. Olena Pczilka była autorką utworów poetyckich, powieści, opowiadań, utworów dla dzieci. Od 1883 r. zaczęto drukować jej wiersze i opowiadania w lwowskim czasopiśmie „Zorza”. W 1886 roku ukazał się pierwszy zbiór poezji „Myśli-wspomnienia”. Do najlepszych utworów pisarki literaturoznawcy zaliczają opowiadania i powieści „Pigmalion” (1884), „Zabawny wieczór” (1886), „Czad” (1886), „Towarzyszki” (1887), „Światło dobra i miłości” (1888), „Śpiew słowika” (1889), „Za prawdę” (1889), „Ratujcie” (1897), „Karczochy” (1898), „Półtora śledzia” (1908), sztuki „Sudżena nie hudżena” (1881), „Rzecz światowa” (1908). Olenie Pczilce należy się szereg prac literaturoznawczych, wspomnień. Główne tematy jej twórczości literackiej — myśli i nastroje ukraińskiej inteligencji, idee narodnictwa i oświecenia. Lesia Ukrainka nazywała matkę najlepszą, najmądrzejszą i najbardziej utalentowaną kobietą. Lecz postać ta nie została jeszcze przemyślana przez nas, jej utwory czekają na wydawcę, aktualne jest także wydanie zapisów folklorystycznych Oleny Pczilki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«WSZYSTKO, CO WYCHOWAM I WYPIELĘGNUJĘ, ODDAM NA POŻYTEK UKRAINIE» Ołena Pcziłka — pisarka, naukowczyni, proświcianka, działaczka społeczna

Ludmyła IWANNIKOWA, laureatka nagrody literackiej im. Ołeny Pcziłki, Kijów. Ta kobieta znana jest wszystkim jako matka Łesi Ukrainki, właściwie całej rodziny Kosaczów. Znają ją także jako siostrę Mychajła Drahomanowa (ród Drahomanowów wywodzi się z czasów hetmańszczyzny — ich przodkowie pełnili służbę dyplomatyczną u Bohdana Chmielnickiego). I tylko wąskiemu kręgowi współczesnych kulturoznawców — literaturoznawców, folklorystów, etnografów — znana jest jako pisarka, wydawczyni, tłumaczka, publicystka, krytyczka literacka, członkini korespondentka Wszechukraińskiej Akademii Nauk (od 1925 r.). Współcześni pamiętają ją jako odważną i władczą kobietę — tylko dzięki takiemu charakterowi mogła osiągnąć to, czego potrzebowała jej natura. Kim więc jest Olha Petriwna Kosacz-Drahomanowa — Ołena Pcziłka, albo jeszcze — Kołodiazynśka, Połtawenko, Koczubiejwna, Ołena Subotenkowa? Olha Petriwna urodziła się 17 (29) lipca 1849 r. w powiatowym miasteczku Hadziacz w guberni połtawskiej. Jej ojciec miał wykształcenie prawnicze, pasjonował się literaturą, pisał wiersze, opowiadania, zapisywał przykłady twórczości ludowej. To właśnie on nauczył Olgę czytać i pisać. Następnie, w latach 1861—1866, uczyła się w Kijowskim wzorowym pensjonacie dla szlachetnie urodzonych panien, uczęszczała na kursy jako wolna słuchaczka na wydziale historyczno-filologicznym Uniwersytetu Kijowskiego. Wtedy brat Mychajło wciągnął ją do kijowskiej „Hromady”, gdzie poznała Mykołę Łysenkę, Mychajła Staryckiego, Ołeksandra i Sofiję Rusowych, Pawła Żyteckiego. Pod ich wpływem Olha stała się świadomą Ukrainką, zainteresowała się twórczością ludową, zaczęła zapisywać folklor, zwyczaje i obrzędy ludowe, zbierać wzory ludowych haftów. Po ślubie w 1868 roku z Petrem Kosaczem mieszkała na Wołyniu — w Zwiahlu, Łucku, Kołodieżnie. Wołyńska ziemia hojnie obdarowywała Ołenę Pcziłkę pieśniami, bajkami, legendami. Kilka legend, zapisanych w powiecie zwiahielskim, przekazała do zbioru M. P. Drahomanowa „Małorusskije narodnyje predanija i rasskazy” (Kijów, 1876). Są to poetyckie opowieści o tatarskich najazdach na Wołyniu. Zapisy folklorystyczne Ołeny Pcziłki drukowano w zbiorach M. Łysenki, P. Żyteckiego, B. Hrinczenki, M. Komarowa, K. Kwitki, można je znaleźć w wydaniu „Pieśni w zapisach Łesi Ukrainki”. Ołena Pcziłka była zwolenniczką zbierania i badania wąskiego, lokalnego folkloru — uważała, że należy wyczerpująco zapisywać folklor jednej miejscowości. Ważne, jej zdaniem, jest utrwalenie całego repertuaru każdego śpiewaka czy opowiadacza, wtedy można zrozumieć tradycję folklorystyczną danej miejscowości. Poglądy te wcielała w życie, zapisując ukraińskie kolędy na Wołyniu. W przedmowie do zbioru „Ukraińskie kolędy” (1903) Ołena Pcziłka zaznacza, że właśnie na Polesiu najlepiej zachowała się starodawna pieśniowość, w szczególności kolędy. Ten gatunek zapisywała od różnych wykonawców w powiatach zwiahielskim (Nowogród Wołyński), łuckim, kowelskim. Najwięcej tych unikalnych utworów utrwaliła w grudniu 1902 roku we wsi Zapruddia w powiecie kowelskim, na dodatek prawie wszystkie od jednej śpiewaczki. Z zachwytem opisuje Ołena Pcziłka tę poleską chatę z piecem bez komina: kiedy wieczorem zbierali się sąsiedzi, aby kolędować, zapalali „świeciec” — starodawne poleskie urządzenie do oświetlania chaty, siadali wokół stołu i, nie zważając na siwy dym wypełniający mieszkanie, zaczynali śpiewać. Inteligentna i wyrafinowana, Olha Petriwna nie stroniła od chłopskiego bytowania, znajdowała tam najcenniejsze skarby. Oczywiście nie miała ani magnetofonu, ani kamery wideo, a do zapisu folkloru — papier i ołówek. Dlatego musiała Olha Petriwna prosić śpiewaczki, aby powtarzały po kilka razy. Z głosu zapisywała słowa, a melodię uczyła się na pamięć. Tak przejmowała tradycję wołyńskiego śpiewu we wsiach Zapruddia, Obłapy i Skułyn w powiecie kowelskim, Nezwir w powiecie łuckim, w Połonnem i Zwiahlu. Trzeba było bardzo kochać swój kraj, jego język, folklor, aby tak pracować. Ołena Pcziłka poświadczyła tę miłość nie tylko wydaniem zbioru, ale i tym, że cały swój repertuar, przyswojony na Wołyniu, przekazała dzieciom — Łesi Ukraince, Olddze Kosacz-Krywyniuk. One później zapisywały na nuty pieśni, których nauczyła matka. Ołena Pcziłka dobrze znała wydania folklorystyczne współczesnych — Pawła Czubynskiego, Jakowa Hołowackiego, Wołodymyra Antonowycza oraz Mychajła Drahomanowa, dlatego odnośnie swoich zapisów zauważała, że większość z nich to warianty już znanych kolęd, jednak niepozbawione oryginalnych miejscowych elementów. Ołena Pcziłka opracowała własną oryginalną klasyfikację kolęd, dzieląc je na trzy grupy według tematów i motywów. Pierwsza grupa — kolędy-wiesnianki (wiosenne). Redaktorka uważała je za najdawniejsze. Są to te kolędy, w których wysławiana jest wiosenna przyroda, miłość, wybór narzeczonej czy narzeczonego. Druga, największa grupa — to kolędy-legendy, właściwie mitologiczne pogańskie kolędy, których bohaterami są niebiańskie bóstwa: ciała niebieskie (słońce, księżyc, gwiazdy), deszcz, mgła, które goszczą u gospodarza. Tutaj Ołena Pcziłka zaliczała także chrześcijańsko-mitologiczne kolędy. Najwnikliwiej O. Kosacz analizuje właściwie chrześcijańskie kolędy, które nazywa „kolędami-wierszami”. Badaczka dowodzi, że wszystkie te kolędy mają literackie pochodzenie, co bez wątpienia jest prawdą, wszak chrześcijańskie kolędy to sforkloryzowana Ewangelia. Oprócz kolęd Ołena Pcziłka najwięcej zapisała utworów dla dzieci — gry, wyliczanki, zagadki, bajania, zadania, przypowieści, kołysanki, wiersze („wołyńskie przygadki”), wiersze alegoryczne i piosenki, tak zwane „bajeczki bez końca”, zabawy, zawołania do ptaków, onomatopeje, żartobliwe i taneczne piosenki, bajki. Bajki drukowała w czasopiśmie „Ridnyj kraj” („Rodzinny kraj”), które wydawała w latach 1908—1914, oraz w dodatku do niego, czasopiśmie dla dzieci „Mołoda Ukrajina” („Młoda Ukraina”) („Rękawiczka”, „Słomiany Byczek”, „Kornecik”, „Wróbel i Błotko”, „Żółw i Zając”, „Żuraw swata Czaplę”, „O Lisiczce-siostrzyczce i Wilku”, „Narzekania Lisa”, „Mysia rada”, „Nie wypuść raka z ust”). Zatem to właśnie Ołena Pcziłka zapisała i po raz pierwszy opublikowała wszystkim znane klasyczne ukraińskie bajki ludowe. Przekonujemy się, że Łesia Ukrainka, jej siostry i brat Mychajło dorastali w ludowo-poetyckim żywiole. Niektóre dziecięce piosenki i bajki Ołena Pcziłka drukowała we lwowskim czasopiśmie „Dzwinok” („Dzwonek”) („Miłosierna. Połtawska przypowieść”, „Marchewkowy Wilk. Wołyńska piosenka”, „Mądra gospodyni. Wołyńska piosenka”, „Ciekawa bajeczka. Bez końca”, „Sosenka. Świąteczna bajeczka”). Ołena Pcziłka była nie tylko zbieraczką, ale i badaczką twórczości ludowej. Ma w swoim dorobku pracę poświęconą legendom ludowym, które powstały w latach 20. XX wieku na Podolu w związku z niszczeniem cerkwi i wzrostem ruchu religijnego (Ukraińskie legendy ludowe ostatniego czasu // Etnohraficznyj wisnyk. — 1925. — №1). W jej dorobku jest niemało prac poświęconych ukraińskiemu kobzarstwu („Nowe kobzarstwo. Kobzar Hryćko Kożuszko”, „Staroświeckie „dumy” w nowym wykonaniu i wyjaśnieniu”, „Odrodzenie kobzy”, „Kobza i kobzarze”), które drukowano w czasopiśmie „Ridnyj kraj”. Artykuły Ołeny Pcziłki, poświęcone wybitnym współczesnym, T. Szewczence, Je. Hrebince, O. Slastionowi, M. Drahomanowowi, M. Kropywnyckiemu, M. Kociubynskiemu, M. Komarowi, M. Arkasowi, M. Łysence, P. Żyteckiemu, B. Hrinczence, D. Jawornyckiemu, również zostały opublikowane w „Ridnym kraju”. Badaczka wysoko oceniła muzeum D. Jawornyckiego w Jekaterynosławiu jako ośrodek kultury ukraińskiej. Artykuły i badania Ołeny Pcziłki były drukowane w czasopismach „Kijewskaja Starina”, „Zapiski historyczno-filologicznego wydziału WUAN”, „Etnohraficznyj wisnyk”. Ołena Pcziłka interesowała się ludowym malarstwem ściennym („Ukraińskie wiejskie malowanie na ścianach” (1929)), ornamentem haftów (znana jest jej praca „Ukraiński ornament (1876)”, „Ukraiński ornament. Hafty, tkaniny, pisanki” (1876)) oraz album „Ukraińskie wzory” (1912), który doczekał się pięciu wydań. Od 1895 r. Ołena Pcziłka mieszkała w Kijowie, zajmowała się aktywną działalnością wydawniczą, brała udział w ruchu kobiecym. Razem z Natalią Kobrynską w 1887 roku wydawała we Lwowie almanach „Perszyj winok” („Pierwszy wieniec”). W latach 1907—1914 była redaktorką ukraińskiego tygodnika społeczno-kulturalnego i literacko-naukowego „Ridnyj kraj”, który ukazywał się początkowo w Połtawie (1905—1907), później w Kijowie i Hadziaczu (1915—1916). Wraz z Mychajłem Staryckim wydali dwa numery almanachu „Rada”, wspólnie z rodziną Łysenków i Staryckich zorganizowali kółko literackie „Plejada”. W latach 1895—1903 Ołena Pcziłka kierowała wydziałem literackim Kijowskiego Towarzystwa Literacko-Artystycznego, w latach 1904—1906 była członkinią towarzystwa „Bojan”, w latach 1906—1914 członkinią Kijowskiej „Proświty”, w latach 1908—1914 założycielką i członkinią zarządu. Mychajło Kociubynski, Wasyl Stefanyk, Ołena Pcziłka, Łesia Ukrainka, Mychajło Starycki, Hnat Chotkewycz, Wołodymyr Samijłenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

SZKICE PODCZAS WYSTAWY

12 czerwca otwarto retrospektywną ekspozycję prac zasłużonej artystki Ukrainy Halyny Sewruk. Wystawa potrwa ponad miesiąc i jest warta uwagi. Dzieła Halyny Sylwestriwny po raz pierwszy zostały zebrane w pełnym wymiarze, niektóre z nich nigdy wcześniej nie były eksponowane. Szanując mistrzynię, dyrekcja Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” udostępniła na wernisaż pomieszczenie drugiego piętra słynnej cerkwi Sofijskiej. Tam właśnie jubilatka przyjmowała szczere gratulacje od ukraińskiej elity artystycznej i oddanych wielbicieli. Ludmyła DECHTIAROWA Zdjęcia autorki. Miniaturowa, wzruszająco piękna i pełna optymizmu oraz dumy z własnego dorobku twórczego — udało się zrobić wiele! — pani Halyna spokojnie ogląda się za siebie na swoją drogę życiową długą na 80 lat. Ponad 50 z nich poświęciła nieustannej i wytrwałej pracy. W rezultacie nasza sztuka narodowa otrzymała imponującą galerię doskonałych dzieł ceramicznych. Każde z nich pojawiało się jako kolejny krok nowatora, który wytycza dla tradycyjnego garncarstwa zupełnie nowe kierunki. Dlatego też mamy plejadę ceramików Ukrainy światowego poziomu: poszli oni drogą wytyczoną przez jubilatkę. Zatem w jej dorobku znajdują się niedoścignione monumentalne panele, które zdobią znane hotele Ukrainy, memorialne stele rzeźbiarskie na Ukrainie i Białorusi. Ceramiczne portrety postaci historycznych, mitycznych, epickich. Przedstawione realistycznie, surrealistycznie, symbolicznie. Swoją doskonałością sięgają możliwości malarstwa, rzeźby w drewnie, cyzelowania w metalu. Kameralne dzieła dekoracyjne czarują wyrafinowaną plastyką, która zapada w pamięć niczym subtelna melodia. Glinka. Materiał, z którym pracował Bóg… Cierpliwe ręce pani Halyny przyuczyły ją do podporządkowania się zamysłowi twórczemu, przyjmowania nowych technologii i przekształcania się w złudne podobieństwo prawdziwego brązu, szlachetnych gatunków drewna, stawania się śnieżnobiałym marmurem czy fajansem, lśnienia kolorową różnorodnością cennych kamieni szlachetnych. Z wyjątkiem wielkoskalowych paneli dekoracyjnych i rodzajowych w przestronnych wnętrzach budynków użyteczności publicznej — wyroby „od Sewruk”: niewielkie rozmiarami, czasem miniaturowe. Ale na fotoreprodukcjach wszystkie wydają się monumentalne i tak odbiera je pamięć. Artystka z wykształcenia artystycznego i genetycznie (posiada dar od mamy i taty, wybitnych architektów) — jest właśnie monumentalistką. A Halyna Sewruk. Zdjęcie Ihora Zawadskiego „Mytusa” „Mazepa” panele Halyny Sewruk „Wiosna”. Oryginalne, z ruchomymi figurkami ptaszków na cienkich metalowych pręcikach. Halyny Sylwestriwny nawet nie uprzedzono, że według nowego projektu nie zostały przewidziane. Jakaż to ekskluzywna willa zdobiona jest obecnie państwowym skarbem artystycznym?.. Są też przypadki odwrotne. Na przykład niedawno świętował swój jubileusz hotel „Turyst” przy stacji metra „Liwoberieżna”. Na uroczystość zaproszono panią Halynę, gdyż ozdobą budynku jest fantastycznej urody panel „Miasto na siedmiu wzgórzach”. Z tej akcji artystka przechowuje wspaniały autoportret, który wykonał Ihor Zawadski. Czytelnicy „Słowa Proświty” mogą podziwiać go. W barwnym referacie Bohdan Horyń wspomniał wrażenia, jakie odniosła absolwentka pracowni malarstwa monumentalnego Halynka Sewruk z poznania Iwana Marczuka. On już pracował w gatunku ceramiki, ona dopiero zaczynała. Artysta pokazał jej swoje nowatorskie awangardowe prace, zapoznał z narzędziami, którymi formował z gliny wysokiej klasy dzieła sztuki. Upewniła się, że w ceramice można osiągnąć szczyt nie niższy niż w malarstwie. I poszła tą drogą. Gdyby Iwan Stepanowycz nie zdradził gliny dla pędzla i płótna, to byłby to pasjonujący pojedynek artystyczny dwóch krajowych glinomaniaków… Dzisiaj uznany na świecie malarz Marczuk przekazuje przez „Słowo Proświty” ceramiczce Haly- „Fewronia (uzdrowicielka)” „Hulewycziwna” nie Sewruk swoje szczere pozdrowienia. Podkreśla, że jest ona prawdziwym artystą od Boga, pracowała bezinteresownie całe życie i bezmiernie wzbogaciła prastarą sztukę ludową wysokimi wzorcami współczesnych dzieł ceramicznych. Zatem cześć jej i chwała, a także wielu lat życia. Opuszczając wernisaż, w całej różnorodności imponujących dzieł znalazłam dla siebie najbardziej lakoniczne, markowe dzieło. Jest to portret fundatorki Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Halszki Hulewycziwny (1976). Jakby jednym tchnieniem, jednym ruchem ręki, kilkoma lakonicznymi liniami wyodrębniona z głębokiej starożytności figurka o niepojętej wyrazistości. Zazwyczaj takimi bywają talizmany-amulety. W tym zarysie skoncentrowano tyle energii twórczej, którą ziemia Ukrainy, mimo wszystko, nie męczy się obdarzać swoje najlepsze dzieci w każdym kolejnym pokoleniu. Babcia Halyna Sylwestriwna widzi iskrę rodzinnego daru twórczego w wnuczce Ołesi, póki co studentce instytutu artystycznego. Daj Boże… skala myślenia i postrzegania świata jest u niej kosmiczna. W ubiegłym roku, w oczekiwaniu na jubileusz, „Słowo Proświty” (nr 15, 2008 r.) drukowało obszerny wywiad z panią Halyną. Podano jej pasjonującą opowieść o rodowodzie, o własnej historii życiowej. Zatem wracamy na drugie piętro cerkwi Sofijskiej — historyk sztuki Bohdan Horyń wygłosił obszerny referat o artystce Halynie Sewruk. Zwrócił uwagę obecnych, że jubileuszową ekspozycję otwiera malarski portret M. Gogola. To nowa praca pani Halyny, którą stworzyła pomimo wiekowych problemów z oczami i rękami, przemęczonymi przez upartą glinę. Portret musiała stworzyć i faktycznie wystawiła go w ubiegłym roku na III Biennale „Od Trypillia do współczesności”. Wspiera bowiem ten patriotyczny projekt artystyczny A. Melnyka swoimi dziełami od jego zainicjowania w 2004 roku. Sentyencja Horynia jest taka. Tak samo, jak nasz genialny prozaik Gogol w literaturze światowej jest prawdziwym fundatorem symbolizmu, mistycyzmu, impresjonizmu i innych nowoczesnych „izmów”, genialna ceramiczka Sewruk zrobiła to w swojej dziedzinie. Na te słowa wyrazisty gest mówcy zwrócił uwagę obecnych na panel „Kozak-charakternik” (1969). Bohdan Horyń dodał: „Spójrzcie na groteskową manierę przedstawienia, na ten niezmierzonych rozmiarów kozacki czub-osełedeć, który aż pod nogi konia się ściele. Czyż nie odpowiada to słowom Gogola o szerokości kozackich szarawarów, w których może utonąć całe Morze Czarne wraz z Turkami i Tatarami?..” Trwają przemówienia, wręczane są prezenty, a młodzież studencka cichaczem kontynuuje oględziny, odkrywając kosmiczną przestrzeń własnej historii za ceramicznym „podręcznikiem od Sewruk”. Przysłuchuję się grupie młodzieży przed kompozycją czterech słowiańskich bogów — Perun, Morena, Swaróg, Berehynia. Zafascynowani czarną postacią Peruna, rozmawiają z płonącymi oczami: „Przecież to naprawdę gromowładny. Jowisz!” (Prawica Peruna trzyma opuszczony miecz napięta, gotowa do ataku, oczekując na zagrożenia.) Wędruję śladem młodych do portretów księcia Jarosława Mądrego i jego rodziny. O tych ceramicznych arcydziełach tyle powiedziano i napisano! Oto i świeża opinia: „Fajne dziewczyny te królewny. Zrozumiałe, dlaczego wystawa właśnie tutaj. Na dole sarkofag księcia, założyciela Sofii, a tutaj, na górze, jego parsuna. Jak ikona świętego Jarosława!” Typowy fakt wandalizmu wydarzył się podczas „euroremontowej” rekonstrukcji hotelu „Złoty Kłos”. Tam zniknęło ze ściany westybulu cud-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Podarunek mój dla bruku młodych lat — Tej ulicy, co Pańkiwską się zwie, Co w duszy zostawiła swój ślad, Który już na wieki nie zatrze się. PATRZĘ NA SIEBIE ZE SZCZYTU LAT Patrzę na siebie ze szczytu lat — O, jak daleko, bracie, cię zaniosło, A ładunku, jakby napłakał kot, Chyba niezbyt napierałeś na wiosła? Choć próbowałeś pod prąd, Lecz z bezsilności biłeś się i płakałeś. Zdarzało się, śpiewały słowiki, Ale najczęściej tylko szczekały psy. Lecz grzech mi na los narzekać — Wszystkiego było, lecz szybko przemijało. Choć grzałem się przy ojcowskich ogniskach, Lecz wciąż obojętny byłem na rytuały — Do przysiąg i zaklęć, do sławy i hańby, Do przysięgania w wierności i miłości. A po prostu żyłem z dobrymi ludźmi I rozmawiałem w ojczystym swoim języku. I u Sirki oczu nie pożyczałem, A na drodze zawsze omijałem trybuny. Choć w rozpacz wpadałem, lecz nie krzyczałem, Natchnienie grałem, lecz nie rwałem strun.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Oles DORICZENKO Z WIERZCHOŁKA LAT

* * * Jeźdźcy pędzą jak strzała — Wiatr czołowy zrywa czapki, Jakby pragnęli dogonić wolność Lub własny los napotkać. Czy dogonią? Czy przejmą? Tak wieki w pogoniach — Taka już nieudolna istota, Taka gorzka nasza modlitwa. Kiedy zaś wolność zdobyli — Nie utrzymali — pokłócili się. Hord pokonać nie zdołali, Bo tylko jeden z drugim walczyli. Tak bez początku i końca — W spiskach, zdradach i niezgodach Szarpiąc ludzkie serca, Oddając swój kraj przybłędom. ...Jeźdźcy pędzą jak strzała — Czy własny los napotkają? Czy w bitwach między sobą zginą I Ukrainę znów zrujnują? Dokądże to jeźdźcy pędzą? GLOS Z oddali dobiegł rodzinny głos — Przez krzyki i zgrzyty żelaza. Czekałem na niego, jak kłos słońca, Jak rozpacz — nieutulonych łez. Nie sposób już go zapomnieć — Jest drogi mi i luby... Tak pragnąłem go usłyszeć, Niechby przez zgiełk i hałas tłumów. Usłyszałem — i serce pojaśniało I umuzyczniła się dusza. ...Lecz promykiem przemigotała — I zgasła głosu świeca... I znów dokoła — ani dźwięku. I pociągnęła się za chwilą chwila. Usłyszany nagle głos przyjaciela Nieznośnie ćmi i boli. * * * Chłopięcy głos w przestrzeń płynie, Odbrzmiewając w sercach. Śpiewa chłopak o Ukrainie — Śpiewa z wiarą w oczach. O, to boskie komunię — Miłość, której nie ogarnąć. Tak, zapewne, śpiewa szczęście I zstępuje z nieba Duch Święty. NA SPEKTAKLU BALETOWYM Wygięcie ciał, natchnione twarze, Wolny muzyki poryw — Cudowne ludzko-ptaki Z rozlotem sprężystych skrzydeł. Młodzi, zwinni, desperaccy — Ja kiedyś byłem jak oni, A teraz żałośnie i smutno Dopatruję dziwne sny. I nic już nie poradzę — Wszystko na tym świecie ma termin, Tylko sercem młodnieję Od czarownych omamień. * * * Ulicę swoją w wierszach opiewałem, Lecz jak nie opiewać tych lat moich młodzieńczych?! Wszystkie strony życia tam w pełni poznałem — Miłości cierpki smak i pokusę warg gorących. Tam po raz pierwszy wszystko było — i radość, i smutek, Zmartwień gorycz i szczęście pocałunków. Podstawy życia nie z książek studiowałem, I los nie zawsze przynosił podarki. Lecz ja serdecznie wdzięczny i za to, Że jestem taki, jaki jestem — Nie lepszy i nie gorszy. Lat wichura szybka śniegami zamiecie Tych wspomnień sad — zostaną tylko wiersze. W krajach dalekich wiernych przyjaciół miałem, I w rodzinnym kraju, ale nie tak wielu. Choć i tortur w życiu nie zaznałem, Ale jednak bolą mnie stygmaty. Może i nie stygmaty — urazy od upadków, A i lat ciężar już do ziemi zgina. Swobodnie wszak było w porze tej młodej, Ale cenę życia teraz ja tylko znam. Do diabła i wodzów, i błaznów przeżyłem, A i z dobrymi ludźmi Żegnać się przyszło. W stadzie pachołków rang nie prosiłem, Chociaż na chleb zarabiać przyszło Jedynie tańcami — nie strunami duszy, Siła fizyczna — to tylko praca, Ale zawsze z wolnością przyjaźniłem I systemowi obłąkanemu stawiałem Możliwy opór. Tak dotarłem aż do wierzchołków, Ale nie sławy czy uznania, a lat. I przez czasu nieustanny nurt Wszystko niepokoi i dokucza niepokój. Widocznie dlatego, że mało tak zdążyłem, I już sił nie stanie nadrobić. Choć kilkaset obrazów namalować zdążyłem — Czemuż wtedy ten przeklęty kruk krąży? Patrzę na siebie niby zza chmur, Gdzie ja nastolatek — po prostu chłopiec Szura, Co człapie przez wojny pożar, Nie wiedząc jeszcze, że jest literatura, I muzyka, i piękna niegasnący świat — Tylko chlebowe kartki, niedostatki oraz choroby. I on mi nie przesyła pozdrowień — Nie może wyobrazić siebie w mojej postaci. ...Patrzę na siebie z wierzchołka lat — O, jak daleko, bracie, cię zaniosło, A ładunku, jak kot napłakał — Widocznie nie bardzo napierałeś na wiosła?! TYCH PRAGŁĘBIENNYCH DŹWIĘKÓW PRZEZWON... 1. DZIEWIĄTA SYMFONIA ANTONA BRUCKNERA ...Rozpaczliwość wiolonczel I kontrabasów przezwon. Rozwarte sklepienie sufitu Kosmiczne sfery otwiera. Ten lot melancholijnych skrzypiec, Tych tub klekoczący wulkan. Niby olbrzym w rozpaczy szlocha, Niby oszalały ocean Zmiata wszystko w szalonej furii — Grzmot bębnów, krzyki trąb. Twórcy porywy niezgłębione. Orkiestry wszechogarniający prąd Ciska głębię uczuć poznać Twarzą w twarz z całym światem, Gdzie ani podstępu, ani zdrady, A tylko niepowstrzymany wolności zew. 2. NIEZGLĘBIONE FORTEPIAN Niezgłębione fortepian, To rozburzy, to uśpi, To szalonym huraganem Płomień serca rozjątrzy. Rozjątrzy i rozemocjonuje, Żeby w błyskach gwiazd Dziwnym czarem zamierzyć, Podnieść — i rzucić na twarz W roztrwożone żywioły, W ognie uczuć, Zwabić i obdarzyć nadzieją I uderzyć w struny złote. Jeszcze tchnąć słodkim trunkiem, Żeby nasłać dziwne sny. I czarownym wzorem, Delikatnym powiewem wiosny Skrytych marzeń dotknąć, Przytłumiwszy wszystkie żale, — Własnemu losowi uśmiechnąć się I być szczęśliwym na ziemi. Pianista zdjął z klawiszy ręce. Ucichły struny. Zamilkł fortepian. Ale jeszcze echo dźwięków Płynie w nieogarnioną dal... Zamilkły struny... Ucichł fortepian... 3. Z BEZDENNYCH PRAGŁĘBI Z ROZBRZMIEWAJĄ WOJOWNIKÓW KROKI Wrażenia z poematów symfonicznych Ottorino Respighiego „Pini rzymskie” oraz „Święta rzymskie” Przez szał żywiołów, pod błyski ognia I pragłębiennych dźwięków przezwon, Pod rzymskich pinii szum groźny dzwon stali — Ja muzyki modlę się triumfowi — Melodii sprężystych skrzydłom niepokonanym, Olśnieniu hełmów złotych, Odgłosowi niezdobytego Rzymu, Gdzie Koloseum jeszcze do tej pory nie ucichło. On przez wieki hazardem dzikim oddycha, Tłumami chrapliwych głosów, Co przeszły tysiącletni lód, — Z brzękiem mieczy zjawili się wszyscy, Żeby poruszyć siłą i pięknem, Aby objawić wielkość i potęgę, Zapłonąć dziwnym blaskiem I zostawić ślad na wieczną pamięć, Żeby roztrwożyć niewzruszony spokój Kohortami rozburzonych widzeń. Z bezdennych pragłębi rozbrzmiewają wojowników kroki Wołaniami ludzkich wież Babel. Lecz nagle ucichną trąby i tam-tamy, I dyrygent z czoła otrze pot, A muzyka jeszcze będzie unosić się nad nami, Aby nie dać wrócić w ten świat Tak znienacka — w nieład zamętu, W furię i podstęp ludzkich sprzeczności. ...Skończyła się muzyka, a serce już marzy, Żeby znów spotkać się z nią twarzą w twarz. * * * Poszli za granicę obrońcy — W nierównych bitwach polegli W rodzinnej do bólu stronie, Którą obronić nie zdołali. Syczą nienawistni złośliwcy — Bohaterom anatemę ślą. Gdzie wy, wolnomyślni Ukraińcy, Czemu śpi wasza sprawiedliwa furia? Aby obronić choć pamięć Tych, co zeszli w bezgłos. Mankurci Ukrainą rządzą I drwią z naszych świętości. * * * Kto Ty, Ukraino? Widmo? Rzeczywistość? Czy naprawdę jesteś Ty? Czy nie ma? Czy daremnieśmy przysięgali na wierność? Czy pragnęliśmy wolności za darmo, Kiedy w miłości przysięgaliśmy, Wyrzekając się w sobie niewolników? Kiedy zaś zjawiłaś się nam — przestraszyliśmy się, Jeszcze, widocznie, oczy za słabe Do blasku słońca — do wolności, Do przestrzeni bez brzegów? Moja Ukraino, kto Ty? Czy nie córka, przypadkiem, bogów Pradawnych naszych, Prasłowiańskich? W Tobie nurtuje ich krew — Ponad anatemę chrześcijańskie, Ponad nietolerancji całun. Ty nasza matka, nasz los — Gorzka miłość, której nie pokonać. ...Hen jeźdźców gromady po polu Tobie naprzeciw już pędzą. Powiewają sztandary wiatr czołowy, Czerwone czapki, buńczuki... Przesławni nasi kozacy Szybko pędzą naprzeciw wolności, Niby przeznaczenie, niby mara... ...Lecz niby niewidzialna ściana Ich rozdziela na tym polu. Czy jesteś, Ukraino, Ty? Czy nie? Czy w pieśniach i dumach tylko? Kim my w rodzinnej stronie? I co my po sobie zostawimy? * * * Choć zwiędłymi liśćmi jesień już i oddycha — Lecz od czasu do czasu słońce przejrzy, Żeby wyświecić to, co najmilsze — Kogo kochałem i kto kochał mnie. I stanie się nagle i ciepło tak, i przejmująco, I drogie twarze przepłyną... Ty je kochałeś, Olesiu Doriczenko, One jeszcze w duszy twojej żyją. ...Już i zima. Od śniegu gałęzie się uginają, A ja wciąż wspominam. Czy wspominają mnie? Przez odległości i czas Ktoś, może, i się odezwie, Przez nurt lat czyjeś spojrzenie przeniknie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Show „Historie naszego podwórka” zostało stworzone na motywach piosenek z lat 60.—70. Dobrze znane nawet współczesnej młodzieży szlagiery przeszłości w wykonaniu artystów-wokalistów teatru stworzyły na sali atmosferę dobra, radości i pozytywu, a niesamowita choreografia oczarowała obecnych. Miłośnicy komedii mieli okazję do syta się pośmiać, oglądając historię o miłości i krwi „Feng shui” Jurija Kameneckiego i Eżena Szczedrina, która połączyła elementy kryminału, dramatu rodzinnego i melodramatu. Po długiej przerwie powrócił na doniecką scenę jak zawsze aktualny i ostry humor „Zojkiniego mieszkania” Michaiła Bułhakowa. Remake własnej inscenizacji zrobił zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ołeksandr Arkadin-Szkołnyk. Dzisiaj bułhakowski tekst jest tak samo współczesny i ciekawy dla widza, jak w czasach pisania sztuki. Miłośnikom musicali zaproponowano „Historię konia”, stworzoną na podstawie powieści L. Tołstoja „Cholstomier”. Jeszcze jeden klasyczny, a przez to aktualny w każdych czasach materiał. Tołstojowska filozofia, wyłożona współczesnymi środkami sztuki scenicznej, stała się bliska i zrozumiała dla każdego widza. Historia życia zwierzęcia tak bardzo przypomina losy wielu ludzi — miłość, namiętność, zdrada, ból, strata — wszystko „Zojkine mieszkanie” M. Bułhakowa; Zoja Pelc — Ołena Martynowa, Ametystow — zasł. art. Ukrainy Andrij Romanij po prawdziwemu, niektórzy nawet nie mogli powstrzymać się od łez. Nie pozostawił widzów obojętnymi także spektakl „Szklana menażeria” według autobiograficznej sztuki Tennessee Williamsa. Reżyser-inscenizator i aktorzy określili gatunek przedstawienia jako spowiedź włóczęgi i rzeczywiście inscenizacja wyszła bardzo szczera, intymna i otwarta. Znamienne, że ten spektakl o skomplikowanych relacjach najbliższych ludzi, o uświadomieniu sobie własnych błędów i zaocznym przebaczeniu został poświęcony znanej dniepropetrowskiej pedagog Nilli Pińskiej, u której uczyli się zarówno reżyser, jak i troje z zaangażowanych w spektaklu aktorów. Ostatnią premierą na dużej scenie była legenda o miłości „Narzeczona porannej zorzy” według sztuki „Świtowa wróżka” Alejandro Casony (przekład na ukraiński Serhija Borszczewskiego) w inscenizacji Jewhena Kurmana. Nawiasem mówiąc, jest to pierwsza inscenizacja utworu w języku ukraińskim. Głęboka, filozoficzna, przenikliwa i piękna historia o tym, że prawdziwa miłość jest w stanie przywrócić sens życia, przynieść nadzieję, a nawet pokonać śmierć. Silna reżyseria, emocjonalna, niedościgniona gra aktorów, od której drżało serce, oraz wykwintne symboliczne dekoracje wzięły w niewolę każdego z obecnych na sali. Uradowała miłośników teatru także mała scena, zdolna przemienić widza w rozmówcę. Właśnie tam po raz pierwszy zabrzmiała w języku ukraińskim współczesna historia o losie dwóch kobiet „Córki-matki” odeskiego dramaturga Ołeksandra Mardania. Tutaj odbyła się także premiera spektaklu „Edith Piaf. Próba miłości” Ludmyły Kostenko. Atmosfera tego spektaklu jest szczególnie ciepła, sprzyja temu stosunek aktorów do postaci Piaf. Odnosiło się wrażenie, że nie tylko opowiadali o losie wybitnej francuskiej piosenkarki, ale także zapraszali widzów do jej świata, każdy poczuł się uczestnikiem życia tej silnej kobiety. Znaczącym wydarzeniem była także premiera wieczoru muzycznego „Głos miłości”. Wspaniałe głosy, czarująca choreografia i porywająca fabuła nie pozostawiły obojętnym nikogo. Małym widzom doniecka muzdrama podarowała dwie bajki: „Aladyn” Jarosława Stelmacha i „Księżniczki i ziarnka grochu” Jewhena Tyszczuka. Obie sztuki wystawione po ukraińsku, wszak miłość do języka ojczystego powinna być zaszczepiana jeszcze w dzieciństwie, a droga przez ulubione bajki i lekki humor — najlepsza. Pod koniec czerwca Doniecki Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny zamknął sezon, ale przed nim tournée, praca nad nowymi spektaklami (przygotowują trzy, wśród których — „Kasandra” Łesi Ukrainki) oraz nowe spotkania z widzami. Ołeksij Riabow jego towarzysze. Gdziekolwiek się pojawiał, wokół zbierali się koledzy, wielbiciele talentu, ciepło gratulowali każdego sukcesu. Pamiętam, jak szczera przyjaciółka naszej rodziny, ludowa artystka Ukrainy Wira Nowynśka zaznaczała: „Całe życie moje związane jest z tym czarującym człowiekiem, naznaczonym Bożą iskrą, to były niezapomniane minuty twórczego zjednoczenia, szczery i przyjazny, był ulubieńcem całego zespołu Kijowskiego teatru”. Niestety, „nasz Offenbach i Kálmán”, jak go nazywali współcześni, wcześnie odszedł z życia, w rozkwicie talentu, kiedy przed nim otworzyła się szeroka droga nowych jasnych twórczych osiągnięć. Lecz on kontynuuje życie w swoich iskrzących utworach, jak i za życia, wywyższa w nich rodzinną Ukrainę. Radośnie, że obecnie na scenie Kijowskiego teatru operetki znów brzmią w jasnych interpretacjach utalentowanego zespołu czarujące melodie „Soroczyńskiego jarmarku”. Per aspera ad astra — właśnie tak mówią na przestrzeni wieków o drodze do sukcesu i właśnie taką była ona dla Donieckiego teatru muzycznej dramy w 82. sezonie teatralnym — ciernistą drogą do gwiazd.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

W WIRZE ISKRZĄCEGO GATUNKU

Złata BAJRACZNA Zdjęcia Wiaczesława PASZCZUKA Pomimo trudnej sytuacji ekonomicznej tylko w ciągu ostatnich dziewięciu miesięcy Doniecki Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny zaproponował widzom 12 premier. Zespół twórczy starannie pracował nad repertuarem, gdyż dogodzić każdemu jest niemożliwe, ale teatralni wiedzą, jak wytyczyć drogę do serc wielbicieli Melpomeny. Jednym ze składników jest różnorodność gatunków. „Jarmark soroczyński” według Mikołaja Gogola wybuchł wirem emocji i wesołości, otwierając 82. sezon teatralny, wysoko podnosząc poprzeczkę profesjonalną dla pracy w ciągu kolejnych miesięcy. W spektaklu bierze udział niemal cała trupa, wliczając balet i orkiestrę. Sceny masowe nie pozwalały oderwać uwagi ani na chwilę, aktorzy dramatyczni sami wykonywali wszystkie partie wokalne, a zaangażowani w główne role artyści-wokaliści pokazali wysoki poziom kunsztu aktorskiego. Jaskrawe kostiumy i wykwintny język ukraiński zachwyciły nawet mieszkańców Połtawy, dokąd spektakl „Jarmark soroczyński” zaproszono do udziału w ogólnoukraińskim festiwalu „W gościach u Gogola”. Spektakl otrzymał najwyższą ocenę połtawian — jeszcze nigdy nie widzieli tak zapalczywego, wesołego i jaskrawego jarmarku. Świadczą o tym również pochlebne recenzje w połtawskiej prasie oraz słowa wdzięczności, które usłyszeli aktorzy. A w rodzinnym Doniecku to show otrzymało Grand Prix Otwartego festiwalu spektakli i programów koncertowych dla dzieci i młodzieży „Złoty kluczyk”, poświęconego 200. rocznicy urodzin Mikołaja Gogola. Jeszcze jeden spektakl Donieck zobaczył w marcu 2009 roku — retro- Scena ze spektaklu „Jarmark soroczyński” według M. Gogola Z okazji 110. rocznicy urodzin kompozytora, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Ołeksija Riabowa (1899—1955), założyciela gatunku współczesnej operetki ukraińskiej, na scenie Kijowskiego Teatru Operetki odbyło się jaskrawe widowisko muzyczne — „Jarmark soroczyński”. O swoim ojcu, jego drodze twórczej opowiada syn kompozytora, muzykolog Ihor KROPYWNYCKYJ-RIABOW. szedł z triumfem w teatrach kraju, „Gwiazda ekranu”, „Olesia”, „Błękitna marchew” i wiele innych. Ołeksij Riabow dbał o ukrainizację operetki. Rozumiał, że pojawienie się pełnowymiarowego dzieła, w którym łączyłyby się tradycje klasycznej zachodnioeuropejskiej operetki i niepowtarzalny urok ukraińskiego teatru muzycznego Kropywnyckiego i Staryckiego, rozwiązałoby to zadanie. Uduchowienie materiału muzycznego intonacjami szczerej, wielobarwnej ukraińskiej pieśni ludowej, której nie cytował, a twórczo przekształcał — i w tym była osobliwość metody twórczej kompozytora. Udało mu się zostać reformatorem współczesnej operetki ukraińskiej, zdobyć serca słuchaczy. Pojawienie się na scenie Charkowskiego Teatru Komedii Muzycznej w 1936 roku pierwszej takiej operetki — „Jarmark soroczyński” z uwerturą, ariami, duetami, zespołami chóralnymi, numerami tanecznymi i fi- Od najmłodszych lat byłem szczęśliwym świadkiem, jak od pierwszej do ostatniej nuty rodziły się iskrzące dzieła ojca. Czasem do późnej nocy trwał w „mękach twórczego natchnienia” ten zdumiewający proces, aby otrzymać to arcydzieło, które później podbijało serca słuchaczy. W takie chwile jakby i ja sam dołączałem do tajemnicy narodzin dzieła. Ojciec posiadał rzadki dar melodyjnego wyrażania się, to było u niego, jak mówią, od Boga. Przyszły kompozytor, kończąc Konserwatorium Petersburskie w klasie kompozycji u wybitnego symfonika, rektora Aleksandra Borodina, początkowo był w niewoli gatunków klasycznych. Jego symfonie, zespoły kameralne, koncert na skrzypce z orkiestrą symfoniczną, kantaty chóralne, balety pochwaliła zarówno społeczność muzyczna, jak i liczni słuchacze. Lecz z czasem prawdziwym zachwytem stała się operetka. Wykorzystał doświadczenie kompozytora-symfonika, co odbiło się na wykwintności jego dramaturgii muzycznej. We współpracy z genialnym reżyserem-reformatorem Lesiem Kurbasem w teatrze „Berezil”, gdzie Ołeksij Riabow był głównym dyrygentem i kompozytorem, odnowił repertuar, tworząc operetki z jaskrawą podstawą muzyczną. Tak pojawiła się „Kolombina”, która prze- nałami każdego aktu stała się przełomowym wydarzeniem w życiu teatralnym Ukrainy, zaświadczyła o wielkim twórczym wzlocie najmłodszego gatunku narodowego teatru muzycznego. Napełniona wielobarwnymi intonacjami folklorystycznymi, prawdziwie operetkowa dramaturgia muzyczna prowadziła widzów w niepowtarzalny świat widowiska muzyczno-scenicznego. Kompozytor stał się prawdziwym innowatorem — premiera „Jarmarku soroczyńskiego” przekształciła się w ogólnosowieckie wydarzenie artystyczne. Obecnie, po wielu latach, ona znów brzmi na scenie Kijowskiego Teatru Operetki. Genialność Mikołaja Gogola i urok muzyki Ołeksija Riabowa szczęśliwie połączyły się w tym dziele. Po „Soroczynce” na scenach wielu teatrów „ożyły” takie niepowtarzalne operetki, jak „Noc majowa” i „Wesele w Malinówce”. Zachował się afisz, który świadczy, że kiedy ojciec jako dyrygent i kierownik muzyczny kierował Kijowskim Teatrem Operet- Scena z operetki O. Riabowa „Jarmark soroczyński” ki, ona przeszła z niezmiennym sukcesem na tej scenie 500 razy. Nie mniejszy sukces miały i inne operetki: „Szumi Dniepr”, „Zakochana figlarka”, „Zmienili się w głupców”, „Błękitna twierdza”, „Czerwona kalina”, „Cudowny kraj”, w których maestro konsekwentnie wciela ideę miłości do rodzinnego kraju, jego ludzi. Moja matka Olha Markiwna Kropywnycka zawsze pomagała ojcu w pracy nad tworzeniem prawdziwie ludowych dzieł, bo znała się na folklorze ukraińskim, żyła na chutorze swojego ojca, założyciela ukraińskiego teatru zawodowego — wybitnego aktora i dramaturga Marka Kropywnyckiego, gdzie z pierwowzorów poznawała zwyczaje, obrzędy, pieśni ludu. Ona też była pierwszą wykonawczynią dzieł ojca jako aktorka. Tak w przyjaznej współpracy rodziły się pełne ludowego melosu wspaniałe operetki. A jeszcze byłem szczęśliwym świadkiem tego, jak dopiero co napisane operetki ojca otrzymywały życie na scenie teatru — to było prawdziwym świętem całego zespołu i naszej rodziny. Pamiętam, jak witali koledzy oklaskami dopiero co napisaną arię, duet czy jakiś inny numer dzieła, a później z entuzjazmem wcielali na scenie. Arcydzieła kompozytorskie były impulsem do śmiałych poszukiwań zespołu w tym gatunku. Maestro stworzył 30 operetek. Poeta-akademik Maksym Rylski twierdził: „Był twórcą muzyki, w której odkrywa się słoneczna dusza i niezłomna siła Ukraińców”. Wiernymi towarzyszami, oprócz Maksyma Rylskiego, ojciec uważał także Natana Rachlina, Mychajła Stelmacha, Platona Majborodę, Ostapa Wysznę, Andrija Malyszkę. Wszystkich nie sposób wymienić. „Człowiek o szczerym, złotym sercu” — ciepło mówili o

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

talentu artystki. Ze wspomnieniami o przyjaciółce wystąpili artyści ludowi Ukrainy Hałyna Jabłonska, Łeś Zadniprowśkyj oraz inni aktorzy teatru im. Franki. Nonna Koperżynśka urodziła się w 1920 roku, w 1938 roku wstąpiła do Kijowskiego Instytutu Teatralnego, uczyła się u sławnego Amwrosija Buczmy. Do zespołu aktorskiego Kijowskiego Teatru im. I. Franki w 1946 roku zaprosił ją Hnat Jura. Grała w dziesiątkach spektakli, występowała w kinie, w szczególności w filmach „Szczors”, „Sztepsel żeni Tarapunkę”, „Los Maryny”, „Swatanie na Honczariwce”, „Cariwna”, „Wyspa miłości” i innych. Jej role drugoplanowe, takie jak Sekleta Łemerycha z filmu „Za dwoma zającami” czy też wygadana bufetowa z „Królowej stacji benzynowej”, były barwne i zapadały w pamięć na długo. W 1967 roku aktorka otrzymała tytuł artystki ludowej USRR. Wпрочем, ludową była zawsze — ludzie ją uwielbiali. Główną rolę zagrała w spektaklu Serhija Danczenki „Wizyta starszej pani” według Friedricha Dürrenmatta dopiero pod koniec pięćdziesięcioletniej pracy twórczej. Zagrała błyskotliwie. Pochowana jest w Kijowie na Cmentarzu Bajkowym obok męża — reżysera Pawła Szkrioby. Nie wszystko, oczywiście, na początku wychodziło tak, jak chciałem, ale już od pierwszych prób zrozumiałem, że snycerstwo to bardzo atrakcyjne zajęcie, które mnie nie opuści. I jestem szczęśliwy, choć czasami na jedną pracę trzeba poświęcić kilka miesięcy. Wizerunek Welesa, boga handlu, muzyki, sztuki, poezji, tworzyłem prawie rok. Nie chciał „ożyć”. Nagle pojawił się pomysł, by włożyć mu w dłonie sopiłkę. Stało się to między innymi po przeczytaniu legendy, według której między Polanami a Drewlanami wybuchła krwawa siecz „o granicę” (rzezi nie mógł zatrzymać nawet Perun ze swoimi błyskawicami); w końcu pojawił się Weles i zagrał na sopiłce — gra była tak czarująca, że wojownicy obu stron opuścili miecze i pobratali się. A już po wyrzeźbieniu sopiłki dokończenie pracy nie było trudne. Od tamtej pory przyjąłem sobie za zasadę: wyodrębniać najbardziej charakterystyczny przedmiot, który symbolizuje mitologicznego bohatera, i właśnie od niego, a nie od twarzy, rozpoczynać rzeźbienie. Jak dla mnie, nawet prasłowiańscy bogowie się z tym zgodzili. Bo przecież głównym w dawnych wierzeniach było odniesienie właśnie do rzemiosła. Warto zaznaczyć, że Petro Onyszczuk oryginałów swoich prac nigdy nie sprzedaje — trzyma je dla kolekcji, aby „osiedlić” pod jednym dachem wszystkich znanych prasłowiańskich postaci mitologicznych. Natomiast kopie prac na zamówienie (głównie z lipy, osiki, topoli) wykonuje chętnie. A ponadto rzeźbiarz z Korca bierze aktywny udział w wielu wystawach i festiwalach. Tym samym, jak zaznacza ludowy twórca, pomaga współczesnym uświadomić sobie pradawne źródła.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

ULUBIONE GATUNKI MILIONÓW

Taras MYRONIUK, sekretarz jury nagrody Fundacji Woskobijnykiw Laureatami nagrody Fundacji Rodziny Woskobijnyków w tym roku zostali artystka Ninа Sajenko i znany naukowiec Dmytro Stepowyk. Nagrodę ustanowiła przed kilku laty rodzina z USA, znana na Ukrainie i w diasporze: Ołeksij Woskobijnyk, jego żona Halina i syn Jurij. Los tej chwalebnej rodziny jest typowy dla wielu Ukraińców, którzy po II wojnie światowej zostali zmuszeni do przeniesienia się z Ukrainy na Zachód, a jednocześnie nietypowy. Niezwykłość losu Woskobijnyków polega na tym, że przez kilkadziesiąt lat harmonijnie łączyli owocną działalność w dziedzinie budownictwa w USA z aktywną działalnością kulturalno-artystyczną i charytatywną. Ołeksij Hryhorowycz pochodzi z Myrhorodu na Połtawszczyźnie, utalentowany inżynier budowlany. Halina Iwaniwna jest projektantką wyszukanych artystycznych mebli i kolekcjonerką dzieł sztuk plastycznych. Dzięki niej rodzina posiada wspaniały zbiór artystyczny w dwóch częściach: jedna w stanie Floryda, druga – w Pensylwanii. Małżeństwo wychowało córkę i synów, a obecnie opiekuje się wnukami i prawnukami, których jest ponad dziesięcioro. Dobroczynność Woskobijnyków w diasporze, a po 1991 roku – na Ukrainie, była różnorodna. W USA finansowo wspierali budowę ukraińskich cerkwi, w tym znanego centrum duchowego w South Bound Brook w stanie New Jersey, które w XX wieku rozbudowywał ówczesny metropolita UPC w USA (późniejszy Patriarcha Kijowski i całej Ukrainy) Mstysław Skrypnyk. Wkrótce po roku 2000 Woskobijnykowie postanowili założyć fundusz wspierający literacką i naukową pracę badawczą w dziedzinie wspomnień i biograficznych wydawnictw o znanych ukraińskich działaczach. Wspomnienia samego Ołeksija Woskobijnyka „Opowieść o moich latach”, które doczekały się kilku wydań w języku ukraińskim i angielskim, skłoniły jego, panią Halinę i innych członków rodziny do zastanowienia się nad tym, jak słabo rozwinięte i mało rozpowszechnione wśród Ukraińców są gatunki prozy wspomnieniowej i biograficznej. W innych krajach wspomnienia wybitnych osobistości i ich życiorysy zajmują bardziej widoczne miejsce w literaturze. Właśnie to skłoniło rodzinę do założenia funduszu. W ostatnich latach nagrody funduszu zdobyli znaczący autorzy z Ukrainy i diaspory. W tym roku wyróżnieni, zgodnie z decyzją jury, zostali zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Ninа Saijenko za unikalną książkę o jej sławnym ojcu-artyście Ołeksandrze Saijence, a także doktor filozofii, historii sztuki, teologii, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy Dmytro Stepowyk za monografię „Patriarcha Mstysław: życie i działalność archipasterska”. W obu starannie wydanych książkach harmonijnie połączono gatunki biografii i wspomnień. Na wręczenie nagród i dyplomów laureatom na Ukrainę przybyli z USA Ołeksij i Halina Woskobijnykowie. Oprócz uroczystej ceremonii pojechali w Karpaty, odwiedzili koncerty, wystawy, spotkali się z krewnymi. Szlachetna działalność Woskobijnyków jest jaskrawym przykładem do naśladowania. Podczas wręczania nagród przewodniczącym jury Fundacji był metropolita Dymytrij (Rudiuk).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

LUDZIE JEJ ULIBIALI

Nadija KYR'JAN Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ Dziesięć lat temu, 10 czerwca, odeszła do lepszych światów ludowa artystka Ukrainy Nonna Kopierżyńska. A w tych dniach na budynku, w którym mieszkała, w centrum Kijowa, na rogu ulic Michajłiwskiej i Kostjolnej, odsłonięto pamiątkową tablicę. Upamiętnienie pamięci artystki zainicjował poseł ludowy Ukrainy Wołodymyr Stretowycz, z którego środków tablicę wykonano. Na odsłonięcie zjawili się aktorzy Narodowego Teatru im. Iwana Franki, mieszkańcy budynku, miłośnicy Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński Samouk-rzeźbiarz Petro Onyszczuk z miasta Korec pozostaje wierny sobie — tworzy na drewnianym „płótnie” wyłącznie wizerunki mitologiczne. Takich u artysty jest około pięćdziesięciu. Są tu i Wieles, i Swarog, i Neptun… Jak zaznacza Petro Onyszczuk, bogowie są jego przyjaciółmi i zarazem opiekunami. — Od dzieciństwa interesuję się mitologią — opowiada Petro Fedorowycz. — Przeczytałem w tej sprawie wiele literatury historycznej. A wszystko zaczęło się od ciekawości: w co wierzyli nasi przodkowie, zanim przyjęli chrześcijaństwo? Tak właśnie, dzięki książkom, „poznałem” Wielesa, Swaroga i innych mitycznych bohaterów. Później postanowiłem przedstawić ich według własnej wyobraźni. Najpierw wykonałem szkice na papierze, potem przeniosłem rysunki na drewno.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«ZORECWIT» ZBIERA TALENTY

Piękno kaliny zauważa się dwukrotnie: wiosną, gdy białym ażurem pokrywa ją obfity kwiat, i w porze jesiennej, gdy ku wystygłej ziemi chylą się ciężkie czerwone kiście… I chyba najlepiej odzwierciedla ten obraz bujny rozkwit młodych talentów, które pielęgnuje ziemia sumska — ojczyzna znanego ukraińskiego pisarza, poety, językoznawcy Dmytra Biłousa. Anna ŻURBA, m. Sumy Jednym z ważnych zadań Proświty jest studiowanie, zachowywanie i rozwijanie tradycji ludowych. Co do dwóch pierwszych punktów wszystko jest jasne: przez prawie półtora wieku istnienia w ciągłej walce i tytanicznej pracy „Proświta” stworzyła mnóstwo ostoi ukraińskiego ducha. Ale rozwijać taką transcendentalną rzecz, jak tradycje, tworzyć nowe jest trudno. Ta wybredna roślina nie przyjmuje się na sztucznym gruncie i nie kwitnie na hydroponice władczych nakazów. Sumskie obwodowe zjednoczenie „Proświty” wybrało drogę wspierania młodzieży — i nie pomyliło się. Już po raz drugi w wydawnictwie „Mrija” ujrzał światło dzienne zbiór najlepszych utworów artystycznych sumskich uczniów — uczestników literacko-artystycznego konkursu poetów, prozaików „Cud kalinowy” im. Dmytra Biłousa oraz młodych artystów konkursu „Paleta ukraińskiego słowa”. Wydanie almanachu dziecięcej twórczości stało się możliwe z inicjatywy „Proświty” oraz przy pomocy wydziału ds. rodziny, młodzieży i sportu Sumskiej Rady Miejskiej, miejskiego zarządu oświaty i nauki oraz Sumskiej obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Wręczenie dyplomów i egzemplarzy autorskich odbyło się w Szkole Średniej nr 10 — szkole, która wykształciła największą liczbę zwycięzców konkursu. „Dziś świat stał się lepszy — jest przekonany przewodniczący obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Ołeksij Szewczenko — gdyż przybyło w nim uśmiechów i radości, przybyło pewności młodzieży we własne siły”. W tym roku Ziemia Sumska zdobyła największą liczbę miejsc nagrodzonych na szczeblu ogólnoukraińskim: dziewięcioro z 23 zwycięzców to nasi wychowankowie. Zdjęcie nagradzania uczniów w Kijowie Nina HNATIUK Zdjęcie autora Nawet nie myślałam, że w tych ekonomicznie trudnych czasach można przeprowadzić tak romantyczne wydarzenie piosenkarskie. W Marianówce na Żytomierszczyźnie odbył się Ogólnoukraiński dziecięcy festiwal piosenki „Zorecwit”. Na brzegu rzeki — miasteczko namiotowe, kuchnia polowa, dziecięce miasteczko zabaw, a w centrum polany — scena, widownia pod gołym niebem. Swoje umiejętności wykonawcze zaprezentowały tu młode talenty z 14 obwodów Ukrainy. 720 dzieci przez kilka dni nie tylko rywalizowało o pierwszeństwo, ale także odpoczywało, ciesząc się rzecznym chłodem, leśną zaciszą, smacznymi poziomkami. Sołomija Żekało z Iwano-Frankowszczyzny, Daryna Hawryk z Czerkaszczyzny, siostry Hanna i Nadija Krotowy z Odesszczyzny, Julija Łuciw i Julija Czerwinko z Bukowiny, Andrij i Tetiana Szczerbinini z Doniecczyzny, Oksana Kuziwi z Tarnopolszczyzny, Julija Łuciw umieszczona na okładce. Obwód sumski — jak na razie jedyny, dzięki wysiłkom „Proświty” daje możliwość utalentowanej młodzieży „zmaterializować” swoje utwory. Przecież to niezwykle ważne — zobaczyć własny wiersz, opowiadanie, rysunek wydrukowanym, uświadamiać sobie, że napisane przez ciebie jest komuś potrzebne, że przeczytają je inni. Uświadamiać sobie, że płomyk twojego talentu otrzymał możliwość zapalenia innych serc. Niezwykle trudno było wybierać zwycięzców z ogromnej liczby prac. Przecież wszystkie utwory są utalentowane, bo dzieci patrzą na świat innymi oczami i widzą go jasnym, pełnym jasnej, zwycięskiej energii. O tym, jak niełatwa była droga młodych artystów do zwycięstwa, opowiedziała kierownik wydziału literacko-artystycznego „Proświty”, przewodnicząca jury konkursu, kolegium redakcyjnego i redaktorka zbioru, sekretarz odpowiedzialna obwodowej organizacji NZPU Ludmyła Romen. Dla każdego autora, który odbierał z jej rąk zbiór, znalazła ciepłe słowo. Można było odnieść wrażenie, że zna ona niemal na pamięć utwory wszystkich dzieci. Być może właśnie dlatego impreza przebiegła w atmosferze ciepła, radości i wzajemnego szacunku. Numery koncertowe, występy poetów-zwycięzców konkursu i… ciche szeleszczenie stron na sali. „Oto… To mój wiersz. A to — mój rysunek!” — dumnie powściągliwy szept. Bo dla wielu to pierwsza w życiu publikacja, i — kto wie? — być może jej autor w przyszłości rozsławi Ukrainę pełnią swojego talentu. Nadejdzie jesień, dojrzeje kalina. Mamy nadzieję, że zgodnie z tradycją, sumska „Proświta” znów będzie zbierać plony utworów młodych utalentowanych Ukraińców, aby pomieścić je pod okładką już trzeciego zbioru „Cud, cud kalinowy”. I tradycyjnie darować go zwycięzcom konkursu w porze bujnego kwitnienia kaliny. żytomierzanki Olha Kowalczuk i Wałerija Matuszkina, Ihor Bojko z Zaporoża — nie sposób wymienić wszystkich, którzy pragnęli miłość do matki, rodzinnej ziemi włożyć w piosenkę. Niektórzy młodzi wykonawcy przyjechali z nauczycielami i rodzicami, z grupami wsparcia, więc festiwal piosenki na Żytomierszczyźnie zapamiętają nie tylko jako jeden z pierwszych kroków do wysokiej profesjonalnej sceny, ale i romantyczną chwilę szczęśliwego lata. Wymagającemu jury, w składzie którego kompozytor, artysta ludowy Ukrainy Bohdan Hawrysz, zasłużony artysta Ukrainy Pawło Mreżuk, trudno było spośród setki młodych wykonawców, którzy przeszli do finału, wyłonić najlepszych. Ale najważniejsze, że zwyciężyła miłość do ukraińskiej piosenki, ukraińskiego języka, rodzinnej ziemi. Przecież wtedy, gdy dziewczęta z Doniecczyzny Julija Omelczenko i Marija Aszurowa w pięknych wyszywankach śpiewały o maminej koszuli, setki obecnych szczerze im klaskały. A zatem tam, gdzie rodzice i nauczyciele od dzieciństwa zaszczepiają dzieciom miłość do ukraińskiego słowa, ludowych piosenek, zwyczajów i obrzędów, totalna rusyfikacja tego kraju ustępuje.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

78. sezon teatralny w Czerniowieckim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym imienia Olhy Kobylańskiej zakończył się premierą spektaklu „Tęsknota za przyszłością”. Są to swoiste rozważania sceniczne, stworzone na podstawie poezji i rękopisu nowej książki prozatorskiej członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wiry Kytajhorodskiej. Miłość to odwieczny temat do rozważań. Przewija się ona przez całą twórczość poetki. Wira Kytajhorodska przejęła od matki język ojczysty, przyswoiła pieśń, miłość do wszystkiego, co ziemskie — wiatru, deszczu, słońca. Autorzy spektaklu podnieśli wielki pokład mało zbadanej kultury besarabskiej części Bukowiny — rejonu sokiriańskiego, kelmienieckiego, chocimskiego, gdzie epos odzywa się zewsząd, a wieki przemawiają potężnym głosem sztuki, która ożywa w pięknie haftów i tkactwa, których strażniczką jest matka poetki, pani Wiktoria, dla której kądziel to „skrzypce z przędzy”. „Mój tata był pasterzem — opowiada Wira. — Mówię: tato mój, królu niebieski. Wtedy między ludźmi panowała jeszcze szczodrość. Ale tej epoki już nie ma. Zanika rzemiosło pasterskie także w mojej rodzinnej wsi Nahoriany. Wsi nie było na mapach państwowych, ale w rozdziale „Ukraińskie rzemiosła” oznaczono ją dużym kółkiem, bo nawet nocą nie gasło światło w chatach: kobiety do rana tkały, przędły. A dlaczego tęsknota za przyszłością? Bo my całe życie tęsknimy za nią — dobrą przyszłością dla naszych dzieci”. Dzieci pięknie wpisały się w spektakl i podniosły go do wysokiej duchowości — jako antytezę bolesnego tematu współczesnej migracji Bukowinek, rozpadu rodzin, dzieciństwa bez matki. Rolę jednego z bohaterów — Wasyla, którego z małym Saszką zostawiła żona Nadia, z powodzeniem zagrał artysta Wasyl Stachanow. Rozpoznawalny obraz: nieogolony, w pogniecionej koszuli mężczyzna, jakich teraz setki w bukowińskich wsiach — bolesne życie, złamany los. A jeszcze dziadek Iwan (zasłużony artysta Ukrainy Bohdan Bratko), który pieścił wnuka Saszkę (Iwanko Abramow). Spektakl zachwyca, jest bliski ogólnoludzkim problemom, współbrzmi z rodzimym krajem, gdzie wieś pachnie igliwiem, lubczykiem i tymiankiem, suszonymi śliwkami, gdzie lipa ścieka miodami, mgły ucztują na podwórzu, a „w studni nie woda — srebro”. Reżyserka-inscenizatorka Ludmyła Skrypka, reżyserzy Neli Werbiwska i Andrij Romanow umiejętnie wpletli sceny fabularne, na które ciepło reagowała sala: to i wynaleziona przez Pawła Szwecia ze wsi Wołoszkowe maszyna-rower, i gra na maszynie do szycia „Singer” Hryszy Ananijowycza z Lenkiwiec (artysta Mykoła Homeniuk) z płótnami, które tkają na Bukowinie, sami farbują i szyją suknie, którymi czarowały kobiety — zasłużona artystka Ukrainy Kateryna Czumakowa, artystki Dina Anepska i inne. Dwie sceny pradawnego święta świątynnego we wsi, gdzie kiedyś świąteczny stół nakrywano domowym białym płótnem i zbierano się, by pogadać o życiu, pomodlić się do Boga, zaśpiewać „Cwite teren”, „Pojichaw czumak”, „Oj siła zozulka” — zmuszają do refleksji, bo dzisiaj obrzęd traci ludową istotę. A jak boli dusza Tańki-Kacapki (zasłużona artystka Ukrainy Tamara Kilczycka) za uśmiercone przez Hołodomor dusze jej siedmiu synów! Kacapka (przydomek pochodzi od zajęcia jej męża, który majstrował kije-kacy) — to obraz uogólniony, bo właśnie po besarabskich wsiach od 1946 do 1949 roku ludzi kosił srogi głód. Fragmenty wieloaspektowej poezji i prozatorskie rozważania na scenie stały się odkryciem realizmu — naszej teraźniejszości, piekącej i płaczącej: aukcja handlu kobiet-bazarowiczek z torbami i „krawczuczkami” pod melodię „Dżamajki”; obce lalki i nie nasze ptaki; przyjazd Nadii-emigrantki, której już nie podoba się utkany bukowiński dywan (zasłużona artystka Ukrainy Natalija Hundia). Twórczy podpis poetki i reżyserki są oryginalne, bo zdołały wspólnie przepuścić przez serca ból o przyszłość dzieci, którym tworzyć Ukrainę. Tę troskę odczuła także żona Prezydenta Ukrainy Kateryna Juszczenko, która zaprosiła teatr na występy do Kijowa i zauważyła, że taki zespół jest godny tytułu narodowego. Nad projektem pracowali scenografka Natalija Rudenko-Krajewska ze Lwowa oraz kompozytor, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ołeksandr Kozarenko. Do spektaklu dołączyli mecenasi: obwodowa administracja państwowa, fundacja Arsenija Jaceniuka oraz firma „Arnika”, której przewodzi Tetiana Kozłowa. tywność oraz uzdrawiającą siłę których opowiadać będzie autorka projektu. Będzie ona komentować swoje kompozycje zapachowe, czytając fragmenty utworów Antona Czechowa, przeprowadzać degustacje zapachów, proponować odgadnięcie woni różnych utworów klasyka. W przeddzień 150. rocznicy urodzin A. Czechowa po Krymie szerzą się czytania „Zawsze aktualny Czechow”. W bibliotekach, pałacach kultury, artystycznych stowarzyszeniach twórczych i związkach miłośników słowa brzmią referaty naukowe znawców twórczości wybitnego pisarza, koneserzy spuścizny Czechowa demonstrują filmy fabularne na podstawie jego utworów, organizują wystawy jego książek, prezentują dorobek literaturoznawców poświęcony krymskim wydarzeniom z życia klasyka oraz spektakle na podstawie dramaturgii Czechowa w wykonaniu zespołów amatorskich i zawodowych. ny, — Ministerstwo Kultury i Turystyki kraju i autonomii oraz Jałtańska Rada Miejska. W „Liwadia-fest” wezmą udział najsławniejsi muzycy z 17 krajów: Austrii, Anglii, Belgii, Holandii, Izraela, Włoch, Łotwy, Litwy, Estonii, Polski, Niemiec, Rosji, Rumunii, USA, Ukrainy, Francji oraz Szwajcarii. Sztafeta wirtuozów gry na organach potrwa prawie pół roku — dwukrotnie dłużej niż wszystkie poprzednie. Dlatego święto muzyki organowej specjaliści już nazwali jednym z najwspanialszych wydarzeń kulturalnych świata. Oprócz licznych koncertów, w ramach festiwalu odbędą się mistrzowskie klasy najsłynniejszych organistów współczesności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

W 150. ROCZNICĘ URODZIN A. CZECHOWA

Juchym HUSAR, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Burza owacji, która nie raz rozbrzmiewała w złotej sali, żywy oddech, ciepło, bicie ludzkich serc. Tak widzowie reagowali na poetyckie słowo znanej pisarki. Rozmyślania, uczucia, odtworzone na scenie, narastały w postępie geometrycznym. W roli poetki zasłużona artystka Ukrainy Łarysa Popenko zachwycała intonacją, tonalnością myśli jednoczyła wszystkich we współodczuwaniu: „Niech ojczyste słowo nam siły pomnaża, Święty Boże! Niech ono będzie do anioła podobne, Święty Boże! Niech mu serce otworzy każdy, Święty Boże!”. Spektakl-rozmyślanie to, bez przesady, rzecz filozoficzna o napiętym dramatyzmie i poruszającej wartkiej akcji. Reżyserka i autorka scenariusza, zasłużona artystka Ukrainy Ludmyła Skrypka, zachwyciła obecnych swoistym sposobem myślenia, w którym splotły się realia niełatwej współczesności i jej poetyckie zrozumienie słowem Wiry Kytajhorodskiej, autorki tomików „Wynohradna kołyska” (Winogronowa kołyska), „Sonce wnochi” (Słońce w nocy), „Dekadans” (Dekadencja), „Łowinnia witru” (Łowienie wiatru), „Bezkonecznyk” (Nieskończony), która śmiało twierdzi, że „nikt nikomu nic nie jest winien, oprócz miłości…”. Wiktor CHOMENKO, Krym. W cieniu Czechowskiego ogrodu Iryna pomyślała: nawet półtora wieku po dniu urodzin pisarza wdychamy te same zapachy, co Anton Pawłowicz, kiedy pracował na krymskim wybrzeżu. Przecież wokół – czechowskie nasadzenia, więc po półtora wieku można zachować ich zapach. Psycholog i muzykolog zabrała się do rozszerzania spektrum emocjonalno-zmysłowego postrzegania dorobku klasyka stworzonego w Jałcie. Wieloletnie badania wpływu harmonijnych akordów muzycznych na duchowość ludzi, ich emocjonalny, duchowy stan wyprowadziły ją na analogiczne wyniki także w dziedzinie świata zapachów. Iryna Obuchowa od młodości pasjonowała się poszukiwaniem związków fenomenów muzyki i zapachów. Wyprowadziła uznane na świecie terapeutyczne formuły leczniczych dla ludzkiego organizmu melodii i aromatów. Badaczka sklasyfikowała zapachy według działania i wpływu na naszą psychikę i podświadomość na uspokajające i pobudzające, niepokojące i smutne, takie, które krzepią lub kołyszą, dodają radości i przyjemnego nastroju czy żalu i smutku. Uważa ona, że aromaty to substancja zesłana nam z niebios. Spektrum ich działania jest najszersze: na przykład zapach cytryny pokrzepi, koperku – poprawi nastrój i przeniesie na lekkie fale wesołości, kadzidła – nada skupienia i filozoficznego nastroju, szałwii – doda sił życiowych. A połączenia i kompozycje różnych aromatów mają po prostu poruszające dla naszego stanu emocjonalnego i zdrowia efekty. Ponieważ Iryna Obuchowa od dawna dobrze zna utwory ulubionego pisarza, pozostało odświeżyć w pamięci opisy przyrody i właśnie te miejsca z jego jałtańskiego dorobku, gdzie mowa była o stanie duchowym postaci. Potem musiała dokładnie przestudiować wszystkie niemal 150 gatunków roślin, które zdobią jałtańską Białą daczę Czechowa. Jeszcze raz wczytała się w utwory pisarza i zharmonizowała kombinacje zapachów, które, według zamysłu badaczki, miały być organicznie powiązane z konkretnym utworem i najpełniej odzwierciedlać jego główny motyw, nastrój i ducha. Kompozycje aromatów ogrodu pisarza złożyły się na pierwszy tom „A. Czechow. Wybór”. To pięć miniaturowych książeczek, pod okładkami których – nie strony, a flakony z wonnymi mieszankami naturalnych olejków eterycznych, które pachną utworami „Wiśniowy sad”, „Narzeczona”, „Trzy siostry”, „Sztuka bez tytułu”, „Wieczna wiosna”. Pod każdą okładką – kompozycje woni roślin z ogrodu Antona Czechowa. W „Wiśniowym sadzie” dominuje egzotyczny zapach paczuli, w który wpleciono aromaty rozmarynu, cedru i cyprysu. W „Narzeczonej” przeważają wonie upajającej róży, chłodnej mięty i wonnego cyprysu. W „Trzech siostrach” delikatne kobiece aromaty rywalizują z ostrymi męskimi: przeważnie melisy z cedrem oraz rozmarynu z laurem, cyprysem i cedrem. W „Sztuce bez tytułu” zapach szałwii wywołuje skojarzenia bezkresu letnich pól. A „Wieczną wiosną” Czechow nazywał swój ulubiony jałtański ogród przy morzu. Podczas aksamitnego sezonu we fligierze domu-muzeum Czechowa trwać będą spektakle aromateteatru Iryny Obuchowej. Głównymi bohaterami staną się zapachy, o niepowtarzalności, znaczeniu i asocja- W jałtańskiej Białej daczy – domu-muzeum Antona Czechowa – niezwykła wystawa: pod pięcioma okładkami tomików z tytułami najsłynniejszych utworów sławnego lekarza, pisarza i dramaturga zebrano wonie – ducha utworów. Zamysł stworzenia „aromatycznych książek” przyszedł do Iryny Obuchowej, psychologa-terapeuty Krymskiego Uniwersytetu Medycznego, na alejkach ogrodu, który 110 lat temu własnoręcznie zasadził klasyk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

FESTIWAL MUZYKI ORGANOWEJ

Wiktor HOMENKO, Krym Tradycyjny, już siódmy festiwal „Liwadia-fest” ma stać się największym ze wszystkich dotychczasowych – poinformował jego inicjator i organizator Wołodymyr Chromczenko, dyrektor Centrum Muzyki Organowej „Liwadia”, gdzie odbędzie się impreza. Wśród organizatorów międzynarodowego święta muzyki, które odbędzie się pod patronatem Prezydenta Ukrai-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

DUSZA TAM ŚPIEWA

Taras Kompanyczenko śpiewa dzieciom bajkę. Zespół “Jajsa” z Litwy. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

KRAJ MARZEŃ

Słyszałem, czy może śniło mi się, Że istnieje kraj marzeń, W tym kraju rośnie czarowny gaj. Do gaju tego może każdy wejść. Odczuwać tajemnice. Władać sekretem dziwnych czarów. Niech niesie mnie rzeka W fantastycznej łodzi, W niebo niesie, Jak we śnie. Tam są swoiste przejścia, Co sięgają samych głębin, Tam zwierzęta niebiańskiej troski. Ale ja nie pytam siebie, Gdzie na mapie kraj ów, I niezwłocznie ruszam w daleką dal. Nas niesie, niesie rzeka W fantastycznej łodzi W niebo niesie, Jak we śnie. Ołeh SKRYPKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

NINA MATWIJENKO O OLEHU SKRYPCE I „KRAINIE MARZEŃ”

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZOŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Dyżurny redaktor Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10IБ, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301226 Nakład w lipcu — 27 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny, na 3 miesiące — 12,36 hrywny. 0 9 0 2 6 4 820095 780016 Zdjęcie Ksenii Hładyszewej Zdjęcie Ksenii Hładyszewej tyny. Ktoś coś narzuca, ktoś dyktuje, jak mamy się ubierać, co mamy robić, a Ołeh rozwiązuje te węzły na scenie i człowiek staje się prawdziwy — niezależny od narzucania jakiegoś gustu, mody, bardziej naturalny. Widziałam tańce i dziecięce twarze. Dzieci podbiegały do mnie i mówiły: „Pani Nino, można Panią objąć, można pocałować?!”. I lecą one na mnie, i obejmujemy się, i całujemy, choć nie znamy się nawzajem. Oto jak Ołeh ukazuje ludzką naturę — dusza wtedy śpiewa. Ludzie stają się piękni od atmosfery prostoty i otwartości, która panuje wokół”. „Otrzymałam ogromną przyjemność ze znajomości z Ołehem Skrypką. On bardzo stara się odradzać ukraińską kulturę. Ołeh jest niezwykle interesujący sam w sobie, bardzo ryzykowny, bardzo nieoczekiwany: umie być jednocześnie i ludowy, i nowoczesny; nie mówiąc wiele, zmusza młodzież do tańca pod swoją dudkę i pod swoją harmonię. Na „Krainie marzeń” ludzie stają się sobą, ponieważ ich dusza uwalnia się od współczesnej codziennej ru- Japońska sztuka szermierki na bambusowych mieczach Iwana Kupała — to dzień letniego przesilenia, który teraz zbiega się z chrześcijańskim świętem Narodzenia Świętego Proroka Poprzednika i Chrzciciela Pańskiego Jana, 24 czerwca według starego kalendarza, lub 7 lipca — według nowego. Jako święto ludowe dzień Iwana Kupały odbywa się z wieloma swoistymi obrzędami i pieśniami. W noc z 6 na 7 lipca nad Dnieprem odbędzie się tradycyjne świąteczne widowisko „Oj na Iwana, oj na Kupała”. Udział biorą znane zespoły folklorystyczne „Homin”, „Łybid”, „Steżyna” i inne. Zapraszamy wszystkich chętnych do wzięcia udziału w świętowaniu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Redaktor główny Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodniczący), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora głównego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora głównego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora głównego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn