Strona · s. 5strona oryginału ↗
On i dziś chrum
Слово Просвіти, №26 за 2011 рік
KIM JEST CHRUM
Jest on tak dawny, że trudno nawet ustalić, kiedy pojawił się w naszym języku. Słowniki jedynie poświadczają, że jest to słowo gwarowe, czyli nasze rodzime, galicyjskie. Sami zaś możemy wysnuć wniosek, że narodziło się ono w tej siwej starożytności, gdy słowotwórstwo ograniczało się do naśladowania dźwięków. Otóż gdy nasz przodek spotkał zwierzę, które chrumkało, wskazał na nie palcem i wyrzekł: „Chrum”. Nikt — choćby jak głęboko nurkował, choćby jak długo pluskał się w źródłach naukowych — nie potrafi stanowczo powiedzieć, czy stało się to przed, czy po tym, jak zwierzę chrumkające zagnano do zagrody czy, tym bardziej, zamknięto w chlewie.
Po jakimś czasie bystrooki dowcipniś zauważył, że niektórzy ludzie swoim charakterem, zachowaniem, celem w życiu niewiele różnią się od istoty, którą tu badamy, i także zaczął nazywać ich chrumami. Czas i postęp bardzo wpływają na chrumy. Nowe rasy, mieszańce, rozmaite mody zmieniają chrumy nie do poznania. Biali, czarni, rudzi, z długimi ryjami, z krótkimi pyskami, ostrouchi i klapouchi, w sardakach, kożuchach, płaszczach, klepanach, w czapkach baranich i w kapeluszach, w onucach i w spodniach, w supermodnych dżinsach, w wyszywance i z krawatem, a nawet kopyta chowają w kapcie. Lecz choćby co z chrumem robiły rasa i moda, jego wnętrze zawsze pozostaje chrumowskie.
A jeszcze czworonożne i dwunożne chruny mają jeden najbardziej dla nich pociągający, najcenniejszy, jedyny przedmiot wielkiej miłości. Może czytelnik sam wie. Tym zaś, którzy jeszcze się nie domyślają, powiemy później.
CO TO JEST CHRUNIWSTWO
Chruniwstwo — to jakby kumostwo. Oto zeszło się wielu miłych kumów, bliskich sobie przez to, co rodzą, zbliżonych przez to, co robią, którzy jednakowo działają i jednym głosem śpiewają, kochają jeden przedmiot — oto i kumostwo. Zebrało się wielu chrunów — dwunogich, oczywiście — którzy po chruniowsku o różnym chrunkają, różnie chrunkają, ale tylko o jednym, swoim, najdroższym chruniowskiemu sercu, marzą, dla niego wszystko czynią, lecz w największym sekrecie to trzymają — oto chruniwstwo.
W różnych epokach historycznych chruniwstwo przybierało różne postaci, łączyło się różną siłą, różnie się chowało, jednak prędzej czy później wychodziło na jaw. Najwyraźniej wyszło na wierzch, gdy austriacki cesarz zapragnął zabawić się demokracją. Jak tylko zaczęto mówić o wyborach, tak się zaczęło. Straszne i niebezpieczne. Zaraza. Morowe powietrze. Tu i ówdzie, niby porządny wujaszek, gospodarz honorowy, podpanek dworski, zdrowy chłopak ulegali chruniwstwu — gnieździli w duszach zdradę i zapominali o gromadzie. Po tym, jak błądzili oczami, z kim towarzystwo wodzili i po szynkach pili, szybko ich rozpoznawano, jak umiano, leczono, jednak chruni pozostawali chruniami. Bo takiego zachęcenia mieli przed oczami! Chociaż o nim milczeli, to ludzie dobrze wiedzieli.
A tobie, czytelniku, powiem, jeśli sam jeszcze się nie domyśliłeś. Potem. A na razie może tylko podpowiem, że przedmiot chruniowskiej miłości nie może być wzniosły, bo chrun patrzy w górę jedynie wtedy, gdy go przypalają. Rasa i moda zmieniają chrunów, a czas i chruniowski apetyt przekształcają chruniwstwo. Kiedyś, gdy chruniwstwo się rodziło, było ono prymitywne, żywiołowe i nieuporządkowane. A dziś! Dziś ono postępuje. Organizuje się w partie i partyjki, organizacje i organizacyjki. I tak zręcznie udaje coś porządnego, jak blada muchomor za pieczarkę. Tylko jednego nie może zmienić od zarania — chrunka! Chruniwstwo — to bardzo poważna i niebezpieczna słabość: chrun okrada dusze.
O CZYM CHRUMI CHRUMEK
O ludzkich kłopotach i bólach, o marnym plonie ziemniaków. O swoich gorzkich nieszczęściach. O małych fortunach i wielkich podatkach. O tym, co ludowe, i o tym, co szlachetne. O… No ale co ja ci, szanowny czytelniku, będę opowiadać. Przed ostatnimi wyborami nasłuchałeś się tego dość! O złych drogach i o dziurach, które są na nich takie ładne. O tym, jak biednie żyje staruszka. O klatkach schodowych i przeprowadzkach. O ulicach i domach. O zimnej i letniej wodzie, suchych rurach, wysokich cenach i niskich dochodach. O szpitalach, które nie leczą, o złośliwej młodej białogłowie z kosą, która blokuje każdy dobry krok władzy. I — o miłości. Wielkiej. Do ciebie, czytelniku, do mnie, do narodu. Takiej wielkiej-wielkiej-wielkiej i drogiej-drogiej-drogiej. Miliardy odebrano od ciebie i od takich jak ty, żeby przykleić swoją miłość na słupach, napchać nią skrzynki pocztowe, wysłać nią chodniki, wykrzyczeć wszystkim uszy przez radio, zmęczyć oczy w telewizji. Ten chrunisko, który siedzi najwyżej, chrumi i grzmi tak, że aż świat drży. Ci, którzy niżej, chrumkają ciszej, a ci, co najniżej, — zupełnie po cichu. Dzisiejsze chrunstwo jest ucywilizowane i wyedukowane. Więc współcześni chrumkowie chrumkają na ulicach i placach, na zebraniach i odpustach, w gazetach i ulotkach, w administracjach i w proklamacjach, przez radio i telewizję, po internetach i w torbach z zakupami. A jeszcze… Normalny człowiek nawet nie pomyśli — nie przyjdzie mu do głowy, co chrumisko wymyśli i wykombinuje. Bo chrunstwo to taka zaraza, która z ludzkiego mózgu ściąga wszystkie zdolności w jeden punkt naraz. I wczorajszy człowiek, a dzisiejszy chrumek zapomina o wszystkim na świecie, oprócz jedzenia i picia, i tylko myśli — kombinuje, jak by tu obchrumić gromadę…
DO CZEGO DOCHRUMKAŁ SIĘ WIEPRZ? Jaki wieprz? Ten, który chrumkał jak słowik, dochrumkał się blisko. Ten, który parł i ryczał jak niedźwiedź, dochrumkał się jeszcze bliżej. Do czego? Do swojego celu, do swojego boga, do swojego szczęścia. Zgadłeś, czytelniku? Jeśli nie, to teraz ci powiem: wieprz dochrumkał się do K O R Y T A! Więc biedne, ufne i głupie teraz płaczą i zawodzą, żałośnie śpiewają piosenkę: Mówiłeś: „Kocham, kocham, pantofelki ci kupię”, a teraz wyszło na jaw, że kłamiesz, a ja jestem boso. Ale wieprzom ten lament stał się obojętny. Jak swoimi ryjami i rypami do koryt, koryc i korytek dopadły, to żadnymi siłami nie da się ich stamtąd odciągnąć. Wieprze już nie chrumkają, tylko wrzeszczą. Jeden drugiego od koryt odpycha. Byle dopaść do większego koryta, byle jak najdłużej chłeptać z koryta. Próbuje się im przypomnieć: „Przecież jeszcze wczoraj mówiliście, że usłyszycie każdego”. A oni na to nic. Czy przez głośny wieprzowy wrzask usłyszysz jakieś tam gadanie głupiego chłopa? „Przecież obiecywaliście, że zaraz będzie lżej, a teraz?” Wieprzysko, który z koryta się najadł, podniósł ryło, oczkami wbił wzrok w głupiego, szczerze się zdziwił: „A co mi do tego, że tu ze mną, — wskazał kopytami
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
