Strona · s. 9strona oryginału ↗
OFIARY CZY ZWYCIĘZCY?
Слово Просвіти, №26 за 2011 рік
Ludmiła ILJENKO Zdjęcia Piotra JAROSZA Nie ma w życiu człowieka nic cenniejszego niż to, co udało się ocalić. Dla więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych taką rzeczą stało się samo życie. Wśród gości jubileuszowego, z okazji dwudziestolecia, spotkania członków Ukraińskiego Związku Więźniów Ofiar Nazizmu, które odbyło się niedawno w Kijowie, była kobieta, która jako dziecko mieszkała w barakach dla „ofiar-dawców”: wykorzystywano ich jako rezerwę krwi i innych biomateriałów dla niemieckich żołnierzy. Ona do dziś nie potrafi o tym mówić… Wspomnienia każdy ma swoje. Na czyichś dziecięcych oczach palono całą jego rodzinę. Ktoś zaszedł w ciążę, znowuż jako dziecko, od niemieckich gwałcicieli i rodził prosto nad dziurą w wychodku. A jeszcze w ich pamięci pozostało to, jak nad nimi znęcano się, kiedy wrócili z powrotem na Ojczyznę, poniżano i ograniczano w prawach. I oto, wyobraźcie sobie — ci ludzie znaleźli w sobie siłę, by zostawić przeszłość w przeszłości. Żyć dalej, rodzić i wychowywać dzieci, pracować. Niektórzy napisali o swoim życiu w książkach. Ktoś poświęcił swoje doświadczenie udziałowi w wychowaniu młodzieży, pracy na rzecz uczczenia pamięci poległych, pomocy towarzyszom, którzy są w potrzebie. Na początku tysiąclecia w tej organizacji zrzeszało się pół miliona osób. Dziś pozostało około 200 tysięcy. Ale to, bez wątpienia, bardzo silni ludzie. Oni nie znają słowa „depresja”. Elegancko ubrani, uśmiechnięci, wyprostowani, kontynuują swoją walkę. Niedawno niemieckie studio wypuściło ciekawy film dokumentalny o życiu ofiar obozów koncentracyjnych, który nazywa się „Pęknięcie przez całe życie”. Jasne, że stykając się z nieludzkimi i niejednorazowymi upokorzeniami, człowiek może duchowo się załamać. Lecz budzą bez wątpienia ogromny szacunek ci więźniowie faszyzmu, którzy wbrew okolicznościom, pokonując szaloną presję wrogo nastawionego do nich społeczeństwa, mimo wszystko zbudowali swoje życie. W żadnym wypadku nie można ich dziś nazwać ofiarami, bo zwyciężyli swoje krzywdy, swój ból duszy. Kiedy opowiadałam o tych dziadkach i babciach swojej najlepszej przyjaciółce, odpowiedziała: „No, proszę. A tutaj młodzież z zamożnych rodzin kończy życie samobójstwem…”. Opowiada Przewodniczący Ukraińskiego Związku Więźniów Ofiar Nazizmu Markijan Dmytrowycz Demydow: „Jesteśmy najbardziej poszkodowaną kategorią wśród naszych obywateli. Wielu z nas nie zdobyło wykształcenia, nie zdołało założyć rodziny, bo niewolnicza praca, sam pobyt w „Wielkiej Germanii” — są nieuleczalne. Ludzie byli przez długi czas poniżani i dopiero niedawno Ustawą o ofiarach nazizmu zrównano nas w prawach ze wszystkimi obywatelami Ukrainy. Bo byliśmy i dla Niemców „unter-mensch”, czyli „podludźmi”, i w domu — „szpiegami obcego wywiadu”. Nie mogliśmy wstępować na prestiżowe uczelnie, nie przyjmowano nas nawet jako zwykłych robotników do strategicznie ważnych obiektów. A dziewczęta, które wywieziono jako nastolatki (14—16 lat), potem w domu nazywano „niemieckimi sukami”. Uciekały ze wsi, gdzieś do 1988—1990 r. zmuszone były ukrywać swoją przeszłość. Metodą skonsolidowanej walki doprowadziliśmy do tego, że ofiary nazizmu włączono do ustawy o statusie weteranów wojny, a osobnej ustawy o ofiarach nazizmu doczekaliśmy się w 2005 roku. Trzeba zaznaczyć, że tylko na Ukrainie istnieje taka ustawa. (Nawiasem mówiąc, 22 czerwca 1988 roku, właśnie w Kijowie, odbyło się pierwsze na terytorium byłego ZSRR oficjalnie dozwolone spotkanie małoletnich więźniów faszystowskich obozów — L. I.). W 1991 roku, podczas rozpadu ZSRR, stworzyliśmy swój ukraiński narodowy związek i ja kieruję nim od tego samego czasu”. W swoim sprawozdaniu na uroczystym posiedzeniu, poświęconym 20. rocznicy utworzenia Związku, Markijan Dmytrowycz zaznaczył: „Odeszło już wielu z tych, którzy założyli nasz Związek. Ale chcę porozmawiać o tym, co osiągnęliśmy. Stworzenie w 1988 roku Związku Małoletnich Więźniów Faszystowskich Obozów Koncentracyjnych było naszym pierwszym krokiem. To nadało potężny impuls do zjednoczenia więźniów. Związek Więźniów Ofiar Nazizmu został stworzony 8 lutego 1991 roku na konferencji założycielskiej i wtedy nasza organizacja liczyła tylko 23 tysiące ofiar nazizmu z 12 obwodów Ukrainy. Do naszego związku należą ludzie różnych narodowości, wyznań i poglądów politycznych. Ukraiński Związek Więźniów Ofiar Nazizmu jest członkiem Międzynarodowego Związku Małoletnich Więźniów Faszyzmu, któremu w czerwcu 2008 roku minęło 20 lat. Głównym celem UZWON jest historyczna, prawna i moralna rehabilitacja jej członków, ich ochrona socjalna oraz udzielanie możliwej pomocy ekonomicznej i humanitarnej. Nie mogę wyliczyć wszystkiego, co zrobiliśmy w tym przedziale czasu, ale to wielka praca. Pół miliona naszych członków pracowało konsekwentnie. Po otrzymaniu naszej pierwszej ulgi, kiedy zostaliśmy włączeni do ustawy o statusie weteranów wojny i gwarancjach ich ochrony socjalnej, zrównano nas z uczestnikami działań wojennych, weteranami i inwalidami. Potem przy wsparciu fundacji porozumienia i pojednania, z którą współdziałaliśmy, oraz przy wsparciu korpusu deputackiego przyjęto ustawę o ofiarach nazistowskich prześladowań. Tą ustawą praktycznie postawiono kropkę w naszym moralnym upokorzeniu. Zostaliśmy oficjalnie uznani za normalnych ludzi i pełnowartościowych obywateli. Trzykrotnie pikietowaliśmy niemiecką ambasadę, napisaliśmy kilka tysięcy listów, zaczynając od prezydenta Niemiec, kanclerza, Bundestagu, do różnych organizacji społecznych po to, aby zwrócić ich uwagę na kwestię wypłat dla nas. Bo na Zachodzie ofiarom nazizmu przyznano wypłaty jeszcze na początku lat 60.: 122 miliardy marek niemieckich. Wreszcie, po długich, ciężkich, upokarzających negocjacjach ze stroną niemiecką i przy wsparciu przedstawicieli USA, przyznano nam dziesięć miliardów marek niemieckich na wszystkie kraje wschodnie. A na Ukrainę — jeden miliard siedemset dwadzieścia cztery tysiące. W rzeczywistości jednak, według naszych obliczeń, jesteśmy winni trzydzieści siedem miliardów! Ale Niemcy tak i nie uznali za ofiary nazizmu tych, którzy byli wywiezieni do prac rolnych, mieszkali w pomieszczeniach dla bydła i pracowali przez cały dzień świetlny. Ominięto też kwestię rozstrzygnięcia losu tych, którzy pracowali w takich samych obozach koncentracyjnych na terytorium Ukrainy, odbudowywali kopalnie Donbasu, przemysł metalurgiczny i ciężki. A byli to chłopcy w wieku 14—18 lat i jest ich około 250 tysięcy! Nie spieszy się z zaspokojeniem naszego pozwu także niemiecka kolej, do której zwróciliśmy się o rekompensatę za straty moralne. Zawsze jesteśmy mile widzianymi gośćmi w szkołach, liceach, gimnazjach i innych placówkach oświatowych, nie tyl-
Markijan Demydow — przewodniczący SWŻN nie tylko w naszych krajach, ale i za granicą. Zapraszają nas do wystąpień w Niemczech, Polsce, odwiedzamy te kraje i opowiadamy prawdę. Również bezpośrednio kontaktujemy się zarówno ze współczesną młodzieżą, jak i z ludźmi, którzy ucierpieli od nazizmu. Jesteśmy uczestnikami ruchu antyfaszystowskiego. Zajmujemy się działalnością wydawniczą. Zakończono pracę nad trzytomnikiem wspomnień „Pamięć dla przyszłości”, albumem z konkursów rysunku dziecięcego, które przeprowadzano w Niemczech, Słowenii, Czechach oraz innymi wydaniami. W celu zachowania pamięci historycznej siłami naszej organizacji w wielu miastach i osiedlach ustawiono pomniki, stele, tablice pamiątkowe. Po długiej biurokracji 22 czerwca 2005 roku w Kijowie odbyło się odsłonięcie znaku pamiątkowego „Pamięć dla przyszłości”. W Internecie otwarto naszą stronę. Owocnie przepracowaliśmy te wszystkie 20 lat. Pierwszą grupę wycieczkowiczów do niemieckich obozów wiozłem sam, autobusem. Teraz mądrze nazywają się muzeami i nie ma już w nich wielu strasznych rzeczy, które były wcześniej. Tylko w Oświęcimiu wszystko zachowało się mniej więcej dokumentalnie. Tak więc, jeszcze w 2008 roku, za pomocą prezydenta Juszczenki, mieliśmy ostatni wyjazd, kiedy spotykaliśmy się w miejscach masowej eksterminacji ludzi w Polsce i Niemczech. A pod koniec 2009 roku odbyło się nasze spotkanie z
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
