Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

ROMAN KORNIJENKO: «ROŻANYCIA» OBEJMUJE WSZYSTKICH LUDZI W NADZIEI SOBOROWOŚCI»

Слово Просвіти, №26 за 2011 рік

— Romanie, jak powstał pomysł stworzenia teatru twórczości ludowej „Czowen”? Czy na przestrzeni lat istnienia zmieniła się jego „konstrukcja”, filozofia? — Teatr „Czowen” powstał z idei stworzenia teatru atmosfery, teatru etnicznego. W Ukrainie niczego podobnego nie było. A teatr etniczny powinien znajdować się właśnie w Kijowie. Wszystko zaczęło się od ekspedycji. Niewielka grupa ekspedycyjna zbierała ustną twórczość ludową, wartości materialne i niematerialne. Początkowo były to kostiumy, później sprzęty ludowe. Chcieliśmy zebrać i stworzyć żywe muzeum. Z czasem coraz głębiej zanurzaliśmy się w atmosferę ukraińskiej kultury, wierzeń, kultury obyczajowej i tradycyjnej. Stąd pierwsze inscenizacje obrzędów, a to już troszeczkę trąciło teatrem. Tak stworzyliśmy teatr, zasypaliśmy teren muzealny sianem. I na Zielone Świątki pięć lat temu odbyła się premiera spektaklu „Czarownica”. Jest on prezentowany w przestrzeni artystycznej do dziś. A dalej — festiwale, dołączanie do innych działaczy etnicznych. Przeszliśmy „Etnoewolucję”, „Krainę Marzeń”, na różne sposoby staraliśmy się pomagać, bo inscenizacja obrzędowości w Ukrainie nie była na odpowiednim poziomie. Nasz „Czowen” pływał wszędzie, gdzie tylko mógł. Filozofia „Czowena” i jego struktura to aktorzy, którzy nie mają wyższego wykształcenia teatralnego. Są otwarci, nie potrafią kłamać, a po prostu żyją tym życiem. Sceny jako takiej u nas nigdy nie było. Maksymalnie zbliżamy widzów do akcji: nie znajdują się oni na spektaklu, a bezpośrednio w nim, widzą przed sobą aktorkę ubraną w strój etniczny danego regionu. A to praca edukacyjna. Bo nasi widzowie poznają tradycje danego regionu poprzez specyficzny haft, oryginalny kostium. Czasem pytają nas: „A co, to ukraińskie kostiumy?” Tak, to nasze słowiańskie kostiumy, które troszeczkę przeleżały w skrzyniach. Wykonujemy różny repertuar, aby odkryć oryginalność tego czy innego regionu etnograficznego. Tak, „Czarownica” zapoznała z Czernihowszczyzną, „Czerwona wiedźma” — z Huculszczyzną, „Pałahna” — ze Środkowym Naddnieprzem, „Obłąkana” — ze Słobożanszczyzną. Opowiadamy o mentalności narodu ukraińskiego, o jego wielowymiarowej kulturze. Wesele Jaryły z Wiosną. Roman Kornijenko. Poprzez badania zrozumieliśmy istotę odrodzenia etnografii — to zjednoczenie ludzi wokół Drzewa Jedności… — Od 2006 roku „Czowen” jest w otwartej żegludze artystycznej. Czy napotykaliście na podwodne rafy? Czy osiadaliście na mieliźnie niedostatku materialnego? — Największą górą lodową, na którą natrafiliśmy, jest państwo i Ministerstwo Kultury. Kiedy budzi się naród, kiedy uświadamia sobie swoją odrębność, rodzi się duch patriotyczno-wzmacniający. A państwu to nie jest potrzebne. Państwu potrzeba tylko — moja chata z kraja. Jednym słowem, wiele problemów, nieporozumień. Zdarzało się i tak — mieliśmy pomieszczenie i po prostu je traciliśmy… Zamiast tego wprowadzali się tam jacyś „obcy elementy”, którzy są korzystni dla Kijowa, bo to się sprzedaje i kupuje. Ale na nikogo się nie obrażamy, po prostu robimy swoje. Widzowie zbierają się w swoje kręgi wokół nas — to wystarczy. Od państwa nigdy nie prosiliśmy o pieniądze, były to nasze prywatne środki, składki sponsorskie. Pływaliśmy też przy brzegach Narodowego Centrum Kultury „Muzeum Iwana Honczara”… Wydawałoby się, że to placówka celowa, a w rzeczywistości to martwa strefa. Ale muzeum nie jest temu winne. To wina Ministerstwa Kultury, bo według standardu wszystko musi być martwe — to muzeum. A po co wyjmować ze skrzyń, jeśli nie pokazywać? Muzeum musi być żywe. Dzięki aktorom ożywa nasza ukraińska tradycja. Ale łamać tego systemu nie zamierzamy. Lepiej robić swoje, a tam Pan Bóg wyprowadzi na jakiś brzeg. — Jak Pan uważa, czego brakuje „Czowenowi”, aby stać się swoistą „Arką Noego” kultury ludowej Ukraińców? — Brakuje soborowości pomiędzy wieloma oddzielnymi strukturami artystycznymi, nie ma między nimi jedności. Ktoś bada etnografię Polesia, ktoś inny — Czernihowszczyzny, Połtawszczyzny. Wszyscy zafiksowali się na czymś jednym. Do soborowości mało kto dąży. Bez wątpienia kulturę pierwotną podniosło wiele zespołów, w szczególności „Bożyczi”, „Wołodari”, właśnie w celu transformacji w teraźniejszość, w obrazy, w haft. Ona musi brzmieć inaczej. Ale moi koledzy etnolodzy, niestety, przełożyli wszystko ze starych skrzyń do nowych i zamknęli je na klucz. Na współpracę, wspólnotę nie idą. Dlatego, że cenią tę drogę, którą przebyli, te środki, które zainwestowali. Kiedy proponujesz — przyjdźcie do nas, bo trzeba zrobić wydarzenie ideowe, to mało kto się zgadza. A „Czowen” to teatr specyficzny, my chcemy etnografii nie takiej, która była kiedyś, a etnografii, która niesie myśl. I my tę myśl demonstrujemy w różnych gatunkach. Może to być i feeria, i połączenie różnych stylów. W „Czarownicy”, na przykład, brzmią i motywy arabskie, i słowiańskie, i troszeczkę nawet motywów tybetańskich. Widz jakby widzi cały świat. Obecnie etnografię trzeba adaptować, trzeba ją przedstawiać na arenie światowej. Ale może to tymczasowy czynnik, może Ukraina jeszcze nie doszła do europejskiego myślenia. Otrzymujemy wielką łaskę i sami ją dewaluujemy albo zamykamy na pięć zamków. — Wasz „Czowen” płynie z prądem teatralnego modernizmu artystycznego… Jaryło w otoczeniu druhen Wiosny — Tak. Nasz teatr jest niestandardowy, oryginalny. Działamy inaczej. Dziś „Czarodziejka” odbywa się tutaj, w sali, a jutro przewozimy ludzi łodziami (lubimy takie eksperymentalne wyjazdy) i na wyspie „Czarodziejka” trwa od zachodu do wschodu słońca. Zmierzamy w stronę performansu, jest to interesujące zarówno dla aktorów, jak i widzów. A po spektaklu widz pyta: „Gdzie można dostać prawdziwą koszulę?”. I kierujemy, gdzie się zwrócić… A ta sztuka, którą nazywam martwą, pokazową, plastikową, niech również istnieje. Jedyne życzenie: podnieście poziom… Przykro, gdy twórcza młodzież wyjeżdża za granicę. Artystycznej naturze jest ciężko, a jeśli nie jest uznana, to zamyka się w sobie. Swego czasu powiedziałem: „Przychodźcie, wiosła są, wiosłujemy”. I przychodzili ludzie, eksperymentowali i zostawali. — Pięć lat z rzędu organizuje Pan Ogólnoukraiński festiwal tradycji weselnej „Rożanycia”. Jakie są osobliwości tegorocznego festu? — „Rożanycię” w tym roku nieco przemianowujemy. Wielkie podziękowania dla przewodniczącego rady wiejskiej Bobrycy Władysława Danczenki, który był inicjatorem i swego czasu powiedział, że festiwal będzie odbywał się właśnie tam. I rzuciliśmy kotwicę w Bobrycy. Na naszym festiwalu odnowimy to, co zostało zapomniane. U nas na święcie nie ma alkoholu, są maksymalnie ukraińskie, naturalne warunki, czujemy odpowiedzialność za to, co robimy. Na festiwalu odtworzymy eden — ukwiecone ukraińskie chaty, ręczniki, symbolikę… W tym roku przeprowadzaliśmy surową selekcję mistrzów. Bo oni nie tylko pokazują swoje prace, ale też uczą techniki wykonania, opowiadają, co wytwarzają. Dlatego mistrzów dobieramy indywidualnie, w tym roku będą przedstawieni mistrzowie nie tylko z Ukrainy. Będzie cieszyć różnorodność tańców, twórczości pieśniarskiej. Weselu jako oddzielnemu aspektowi na „Rożanyci” jest już ciasno. Rożanycia obejmuje wszystkich ludzi w nadziei soborności. To będzie wesele kultur peruwiańskiej, słowiańskiej, indyjskiej. Również na festiwalu przedstawią Ręcznik Soborności, który ma około stu metrów długości. Jego poświęcenie odbędzie się w Kijowie. Ten festiwal to pierwszy krok do wspólnoty kultur. Tutaj połączy się wiele światów, to będzie wielkie widowisko! — Czy Pana teatr jest gotowy na artystyczną podróż dookoła świata? — Oczywiście. Festiwal, który się odbędzie, jest tego potwierdzeniem. Teatr obowiązkowo pojedzie na Litwę, do Indii… Nasza „Łódź” popłynie do różnych krajów. Rozmawiała Uliana WOLIŃSKA Marzyciele zawsze idą pod prąd rutyny i pod żaglami optymizmu. Właśnie oni wcielają w życie to, co najbardziej niezwykłe, utrzymując „na powierzchni” jeden z ważnych segmentów twórczości ludowej. A podwójnie interesujące, jeśli jest to etnoteatr „Łódź”. Tam żyje nasza przeszłość, która wyrosła w teraźniejszość i oddycha przyszłością. Koniecznie chcę zanurzyć się w tę atmosferę i poczuć, jak w zakamarkach dusz aktorów i widzów mocno zapuszcza korzenie Drzewo Jedności. …„Tak-tak-ta-a-k, a gdzież jest kapitan tego statku?”. A oto i on — Roman KORNIJENKO.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn