Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ustawa z podwójnym dnem pisana była dla nas w Moskwie?

Слово Просвіти, №26 за 2012 рік

Mykoła CYMBALIUK — Mówiąc o sprawach ważnych społecznie, musimy nazywać wszystko po imieniu, wprost i otwarcie — podkreślił I. P. Juszczak — dość już bycia, wybaczcie, tolerancyjnymi tam, gdzie chodzi o kwestię losową: być albo nie być. Z pełną odpowiedzialnością oświadczam, że projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, przyjęty przez Radę Najwyższą w pierwszym czytaniu, to dokument z podwójnym dnem, podstępny, kłamliwy. W każdym jego artykule, w każdym wierszu aż syczy wielkorosyjska szowinistyczna wyższość i pogarda dla niepodległej Ukrainy, jej Konstytucji, praw międzynarodowych, dla narodu ukraińskiego. Już sama nazwa dokumentu „O zasadach państwowej polityki językowej” oraz wiersz w Preambule „Niniejsza ustawa określa zasady państwowej polityki językowej na Ukrainie” ujawniają dążenie autorów do zastąpienia Konstytucji Ukrainy — Ustawy Zasadniczej! — swoim projektem ustawy. Zasady, jak tłumaczy Słownik języka ukraińskiego, to wyjściowe, główne założenie. Główne założenie zawarte jest w Konstytucji, w artykule 10: „Językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. Trybunał Konstytucyjny Ukrainy w swoim orzeczeniu z 14 grudnia 1999 roku skonkretyzował to postanowienie: „Pod pojęciem języka państwowego (urzędowego) rozumie się język, któremu państwo nadało status prawny obowiązkowego porozumiewania się w sferach publicznych życia społecznego”. Tymczasem o tym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy w projekcie ustawy nie ma ani słowa, jakby go w ogóle nie było… W artykule 10 Konstytucji Ukrainy użyto dwóch podstawowych terminów: język państwowy i języki mniejszości narodowych (nawiasem mówiąc, język rosyjski jako jeden z języków mniejszości narodowych został tu wymieniony specjalnie, aby w przyszłości nie było nieporozumień co do statusu języka rosyjskiego na Ukrainie). Tymczasem drugi podstawowy termin konstytucyjny języki mniejszości narodowych w projekcie ustawy nie występuje, zastąpiono go wyrażeniem „języki regionalne i języki mniejszości”, które w prawie międzynarodowym nie ma znaczenia terminologicznego. Taka zamiana pojęć była potrzebna autorom projektu ustawy, aby zdewaluować prawo narodu do języka ojczystego, narodowego, zapisanego w międzynarodowych dokumentach prawnych, i utrwalić skutki długotrwałego panowania na Ukrainie języka rosyjskiego, który wkrótce po 1654 roku z sojuszniczego przekształcił się w okupacyjny. A szczególnie jego okupacyjny charakter ujawnił się po krwawym ustanowieniu na Ukrainie tak zwanej władzy radzieckiej. „Wiedziałem, że Stus jest nacjonalistą, bo zawsze mówi po ukraińsku” — zeznawał jeden ze świadków na procesie poety Wasyla Stusa. Zgodnie z projektem ustawy wychodzi na to, że niszczenie języka ukraińskiego na Ukrainie i narzucanie rosyjskiego przez stulecia przez Imperium Rosyjskie w jego carskim i radzieckim wydaniu, nie jest już zbrodnią, a jedynie jakimiś ćwiczeniami intelektualnymi. Że należy to rozumieć właśnie tak, świadczy również artykuł 3 projektu ustawy, w którym wyrzeczenie się języka ojczystego zostaje usankcjonowane (nazywa się to eufemistycznie zmianą preferencji językowych) i wyniesione do rangi cnoty. Mankurci i renegaci są w szczególnej czci… Nie mogę pominąć jeszcze jednego paradoksu. W artykule 20 projektu ustawy poprawnie i zgodnie z międzynarodowymi normami prawnymi zaznaczono, że znajomość języka państwowego jest niezbędna do integracji ze społeczeństwem ukraińskim. I oto jak, na przykład, zapewnia tę znajomość języka państwowego artykuł 20 projektu ustawy, część ósma: „W państwowych i komunalnych ogólnokształcących placówkach oświatowych z nauczaniem w językach regionalnych nauka przedmiotów prowadzona jest w językach regionalnych (z wyjątkiem języka ukraińskiego i literatury, których nauka prowadzona jest w języku ukraińskim)”. Dobrze, że chociaż takie zastrzeżenie poczyniono, bo w niektórych szkołach Krymu nawet naukę języka ukraińskiego i literatury prowadzą w języku rosyjskim, czyli regionalnym. Co prawda, kiedyś bywało, że dzieci w ogóle zwalniano z nauki języka ukraińskiego. Tymczasem nauczanie w takich szkołach, zgodnie z zaleceniami haskimi dotyczącymi praw mniejszości narodowych do edukacji (1996 rok), powinno być dwujęzyczne: połowa przedmiotów powinna być wykładana w języku państwowym, połowa — w języku mniejszości narodowej. Projekt ustawy jest zagmatwany, trudny do czytania, a jeszcze trudniejszy do zrozumienia. Choć jego cel jest całkowicie przejrzysty — dokończyć rusyfikację Ukrainy, którą rozpoczął jeszcze Aleksy Michajłowicz. A potem Piotr I, Katarzyna II, Wałujew itd. — Rosyjskojęzyczny Donbas to mit. Nawet dane z rosyjskiej statystyki świadczą — od tego zaczął swoje wystąpienie mieszkaniec Doniecka O. W. Kuriłnyj — że Donbas był przeważnie ukraiński i ukraińskojęzyczny. Po wojnie 1941–45, a zwłaszcza już w czasach niepodległości Ukrainy, obwód poddano intensywnej rusyfikacji. Tak samo Ługańszczyznę. Jeśli chodzi o projekt ustawy Kolesniczenki–Kiwałowa, to jest on w istocie drugą próbą przeforsowania, radykalnej zmiany ustawodawstwa językowego Ukrainy, faryzejsko powołując się na zobowiązania wobec Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych, którą ratyfikowaliśmy. A także dostosowaniem ukraińskiego ustawodawstwa do światowych standardów w sferze polityki językowej, jak oficjalnie zaznaczono. Pierwsza prowokacyjna i skandaliczna próba została podjęta jesienią 2010 r. przez pro-rządową większość: Jefremowa (Partia Regionów), Symonenkę (Kompartia), Hryneweckiego (Blok Łytwyna). Obecny projekt ustawy, przyjęty w pierwszym czytaniu, ma nieznaczne różnice od dokumentu, który przygotowali. Ale wszystkie te różnice mają charakter proceduralny i dotyczą konkretnego stosowania prawa. „O zasadach państwowej polityki językowej” w żadnym wypadku nie jest zgodny z prawem i nie odpowiada Konstytucji oraz całemu obowiązującemu ustawodawstwu Ukrainy. Ten projekt ustawy, podobnie jak poprzedni, łamie schemat harmonijnego rozwoju sfery językowej. Jest on sprzeczny także z doświadczeniem ustawodawstwa narodowego naszych europejskich sąsiadów — Polski i Słowacji, które uważają się za europejskie państwa demokratyczne. Jeszcze kilka słów na temat niekonstytucyjności. Zgodnie z cz. 2 art. 8 Konstytucji Ukrainy, jej postanowienia to normy bezpośredniego działania. Są one bezpośrednio skierowane do sądów, organów wymiaru sprawiedliwości. Oznacza to, że normy te nie są abstrakcyjne, deklaratywne. Przeczytajcie jeszcze raz art. 10 Ustawy Zasadniczej Ukrainy: „...we wszystkich sferach życia społecznego”. To obowiązek państwa. I art. 11, na co z jakiegoś powodu, z reguły, rzadko zwraca się uwagę: „Państwo sprzyja konsolidacji i rozwojowi narodu ukraińskiego oraz jego świadomości historycznej, tradycji i kultury, a także rozwojowi mniejszości narodowych Ukrainy i ludów rdzennych”. Tutaj oczywiste jest, że naród ukraiński użyty jest w znaczeniu etnicznym, co jest synonimiczne z pojęciem „Ukraińcy”, czyli etnicznej większości ludności naszego państwa, która według spisu powszechnego Ukrainy z 2001 r. stanowi 78%. A według danych sondaży socjologicznych, w szczególności fundacji „Inicjatywy Demokratyczne”, fundacji „Obshchestvennoye Mneniye-Ukraina” — 81–84% ludności. Czyli oczywiste jest, że zgodnie z zasadami art. 10 i art. 11 Konstytucji Ukrainy wszelkie próby mechanicznej zmiany (ustawodawczej, na poziomie ustaw): uszczegółowienie, uzupełnienie tych postanowień w kierunku wprowadzenia oficjalnej dwujęzyczności, jakiegokolwiek podniesienia statusu języka rosyjskiego, niwelowania możliwości użycia ukraińskiego jest sprzeczne z duchem prawa. Potwierdziło to również orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 14 grudnia 1999 r.: „...obowiązkiem państwa jest sprzyjanie odrodzeniu i rozpowszechnianiu języka ukraińskiego”. Odpowiednio przewidziany jest też różny status języka ukraińskiego jako państwowego i języków mniejszości narodowych. L. T. Masenko, opierając się na danych faktograficznych, udowodniła, że projekt ustawy Kolesniczenki–Kiwałowa jest skierowany na zniszczenie państwa ukraińskiego, na podział ludności według kryterium językowego, na zaostrzenie sytuacji w państwie, na konflikty w społeczeństwie: — Ponieważ ten projekt ustawy powołuje się na Europejską kartę języków regionalnych W ślad za konferencją prasową, którą dwa tygodnie temu przeprowadzono po wynikach rozszerzonego zebrania Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, gdzie proświcianie wraz z opinią publiczną omawiali zagrożenie antykonstytucyjnym buntem, jakim jest w istocie przegłosowany w pierwszym czytaniu projekt ustawy językowej Partii Regionów, poparty przez komunistów i grupę zdrajców, 21 czerwca w agencji UNIAN odbyło się kolejne wydarzenie. Tym razem z gruntowną analizą dokumentu i działań wokół jego „promowania” wystąpili przed dziennikarzami przedstawiciele ukraińskiej nauki: Iwan Juszczyk, profesor, kierownik katedry Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; doktor nauk filologicznych, akademik, dyrektor Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, były wicepremier Ukrainy, deputowany ludowy drugiej kadencji Mykoła Żulynski; doktor nauk filologicznych, akademik Akademii Wyższej Szkoły Ukrainy, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Łarysa Masenko; starszy wykładowca katedry prawa międzynarodowego i nauk specjalno-prawnych Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, ekspert Centrum Reform Polityczno-Prawnych Ołeksij Kurinny. Wszyscy oni, nawiasem mówiąc, są Ukraińcami, ale pochodzą z różnych miejscowości Ukrainy i bliskiej zagranicy: z obwodu rówieńskiego, Kijowa, Donbasu, a nawet z obwodu saratowskiego Federacji Rosyjskiej.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn