Przewodniczącym Kijowskiej „Proświty” na kolejną czteroletnią kadencję ponownie wybrano Kyryła Stecenkę, znanego skrzypka, kompozytora i kulturologa. Jego zastępczynią została kijowska działaczka Proświty, poetka, zastępczyni dyrektora Kijowskiej Szkoły Średniej nr 187 Olha Chodacka. Na sekretarza odpowiedzialnego zatwierdzono Ołeksija Kliasztornyja, prawnika, działacza niezależnego ruchu związkowego, administratora portalu na Facebooku „Mowa”.
Do organu roboczego Kijowskiej „Proświty”, jej zarządu (oprócz wymienionych wyżej kierowników) weszło jeszcze sześć osób: Larysa Prewarska (kandydatka nauk historycznych, docent, dyrektorka teatru „Berehynia”); Bohdan Sobuckyj (menedżer festiwali „Czerwona Ruta” i była zastępca dyrektora Kijowskiego Dziecięcego Teatru Muzycznego); Tina Peresunko (ukraińska kulturtregerka, przewodniczka ruchu dyplomacji kulturalnej, doktorantka Narodowej Akademii Nauk Ukrainy); Zoja Hołota (przewodnicząca Dzielnicowego Zrzeszenia „Proświty” w Sołomjanskim rejonie); Serhij Archypczuk (znany reżyser, działacz społeczny); Nadija Jakymenko (aktywistka „Proświty”).
Komisja kontrolno-rewizyjna została zatwierdzona w następującym składzie: Orest Danyłewycz (przewodniczący komisji, prawnik, rezydent Pierwszego Festiwalu „Czerwona Ruta”), Wiorika Kukonesku (prawniczka, asystentka kierownika Dziecięcego Teatru Folklorystycznego „Daj Boże!”), Serhij Hromowyj (kandydat nauk rolniczych, uczestnik ATO, wolontariusz).
Nowo wybrany przewodniczący w tezach o wizji przyszłości Kijowskiej „Proświty” podkreślił potrzebę zdecydowanej odnowy organizacji – jej składu, programów i projektów, sposobu komunikacji i działania. Wśród przyczyn, które wymagają gruntownej modernizacji, wskazał następujące: a) nieuchronną progresję kryzysu demograficznego w pokoleniu działaczy Proświty, którzy, wywalczywszy państwową niepodległość Ukrainy, do dziś stanowią podstawę zdolnej do działania „Proświty”; b) gwałtowne zmiany cywilizacyjne i powstanie nowego informacyjno-kreatywnego społeczeństwa, które radykalnie zmienia dynamikę i sposób życia ludzi – szczególnie dotyczy to myślenia i zachowania młodzieży; c) znaczne poszerzenie obszarów wyzwoleńczej informa-
NOTATKI SZPITALNE
GOŚĆ REDAKCJI
Tłumaczenie maszynowe
23 czerwca 2017 r. w stołecznym Domu Pisarzy Ukrainy odbyła się kolejna sprawozdawczo-wyborcza konferencja Kijowskiego Związku Miejskiego Organizacji Społecznej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. wojny informacyjno-psychologicznej o ukraińską tożsamość kulturową oraz o sensy zbiorowego bytu Ukraińców, zarówno w znaczeniu etnokulturowym, jak i obywatelskim. Niezwykle sprzyjającą okolicznością dla mobilizacji sił i zasobów odnowionej Kijowskiej „Proświty” oraz ogółu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa może i powinien stać się 150-letni jubileusz tej najstarszej, najbardziej szanowanej i potencjalnie najcenniejszej marki Ukrainy. Znamienne, że twórcami, przywódcami i motorem wszystkich „Proświt” — Lwowskiej z 1868 r., Kijowskiej z 1906 r., Towarzystwa Języka Ukraińskiego z 1989 r., odrodzonej „Proświty” z 1991 r. — zawsze występowali przedstawiciele klasy kreatywnej Ukrainy, która ze względu na swoją małą liczebność wcześniej mogła być postrzegana jedynie jako warstwa społeczna. Obecnie sytuacja radykalnie się zmieniła – klasa kreatywna przekształca się w główną siłę napędową nie tylko kultury, ale także gospodarki i polityki każdego nowoczesnego narodu oraz każdego konkurencyjnego państwa globalnego świata. Aktualne zadania i kierunki pracy Kijowskiej „Proświty” w 2018 roku, a także w kolejnych latach kadencji przewodniczącego można przedstawić w sześciu tezach: Odnowa kadrowa – masowy nabór na zasadach indywidualnych, przerejestrowanie obecnych członków; Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Rozbudowa strukturalna – tworzenie nowych komórek i stowarzyszeń, ich legalizacja, koordynacja; Szkolenie i rozwój prośwician – wymiana udanych doświadczeń, pomysłów, warsztaty, treningi; Rezonansowe projekty sieciowe wolontariuszy – zaangażowanie aktywu kreatywnej młodzieży, emerytów; Ideologia ery informacyjno-kreatywnej – modernizacja celów, stylów, metod i treści pracy; Akcentowany rebranding „PROŚWI-TA-150” – integracja nowych pomysłów i rezonansowych projektów. Produktywna praca będzie rozwijana na zasadach zarządzania projektami. Oto nazwy tylko niektórych z proponowanych programów i projektów: „Kijowskie koło”, „Kijowskie questy”, „Kijowska szkoła bracka”, „100 lat ukraińskiej rewolucji”, „Proświta-XXI: tworzenie światła”, „Ukraińska pieśń na ulicach Kijowa”, „Kochajcie się karAoke”, „Kijowska straż językowa”, „Krzywa kaczuszka”, „Kijów – kulturalna stolica Ukrainy” itd. — Gwarancją realizacji tych planów jest nastawienie na synergię współpracy z całą organizacją OT „Proświta”, a także to, że w niełatwej walce przedwyborczej w Kijowskiej „Prośvicie” narodził się zespół, który stanowi obecnie podstawę rady i zarządu stowarzyszenia. Na tym zespole można polegać. Szczere podziękowania i szacunek dla współmyślicieli — powiedział przewodniczący Kijowskiego Związku Miejskiego OS OT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Kyryło Stecenko. Kor. redakcji „Słowo Proświty”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
8 grudnia 1991 roku w białoruskiej Puszczy Białowieskiej odbyło się zebranie przywódców trzech republik jako założycieli ZSRR, gdzie ogłoszono jego samorozwiązanie, anonsując w zamian Wspólnotę Niepodległych Państw (WNP). Tak Gorbaczow znalazł się jako prezydent kraju, z którym niedawno przebywał w imperialnym Związku.
Tłumaczenie maszynowe
Leonid KLYMCZUK, członek Proświty, m. Korosteń. Słowu „wykorzenić” (ukr. „wynarodowyty”) nie znalazło się miejsca w radzieckim Słowniku języka ukraińskiego lat 70. XX wieku, chociaż już w 1907 roku było ono w Słowniku Hrinczenki, gdzie tłumaczono je jako „denacjonalizować, pozbawić narodowości”. Czym w istocie było celowe przekształcanie przez Imperium Rosyjskie ujarzmionych wspólnot etnicznych w jednostki terytorialno-administracyjne imperialnej ludności, przeszkadzając ich rozwojowi w narody. Właśnie tak wykorzeniane były kiedyś przez Moskwę plemiona ugrofińskie w „moskali”, potem — w „ruskich”, a inne narody — w małorosjan, białorusjan, żółtorosjan. Kontynuowali tę imperialną politykę także bolszewicy, ogłaszając światowy „proletariacki internacjonalizm”. Wojskowo-politycznie narody zostały przez nich ponownie zawrócone do imperialnego „więzienia narodów”, chociaż już nie „po stalinowsku” w formie guberni, a „po leninowsku” w symulatywnym formacie Związku republik, i obowiązkowo z jedną samowładnie rządzącą partią. Właśnie jej władcza internacjonalna nomenklatura powzięła zamiar przekształcenia narodów takiego Związku w rosyjskojęzyczną ludność pod polityczną nazwą „radziecki naród”. Przecież „zamanifestowany” przez Marksa i Engelsa za namową Mosesa Hessa klasowo-proletariacki rebranding narodowej ułomności „obywateli świata” okazał się bardzo stosowny dla polityki imper-upaństwowionych bolszewików w zakresie wykorzeniania wspólnot etnicznych w komunistycznie bezmajątkową proletariacką masę bezrodnych wygnańców. Ten proces denacjonalizacji narodów miał przygotować ostateczne rozwiązanie kwestii narodowej w ZSRR. Oto tak, kryjąc się za marksistowską klasowo-proletariacką ideologią polit-ekonomiczną, bolszewikom udało się odnowić i przez aż 70 lat samowładnie rozbudowywać jeszcze bardziej totalitarne Imperium Rosyjskie. Aż do momentu, gdy w latach 90. XX wieku jej republikańskie klany nomenklaturowe, przede wszystkim Federacji Rosyjskiej, postanowiły zawczasu narodowo się samookreślić, przy okazji prywatyzując jej gospodarcze i finansowo-ekonomiczne potęgi. Zatem w imper-radzieckim nomenklaturowym zamęcie doszło jedynie do „prze-re-budowy”, czyli póki co tylko tak nazwanej w narodzie „prywatyzacji” przez nią państwowo-kapitalistycznej własności. To jeśli powiedzieć o istocie gorbaczowowskiej „pieriestrojki” w ZSRR jednym słowem. Chociaż agresywne rewanżystowskie zachowanie władców wyodrębnionej bezsojuszniczej Federacji Rosyjskiej wymaga pełniejszego określenia. Przecież w latach pieriestrojki nie tylko została zrujnowana pseudosocjalistyczna ideologia władzy ZSRR. Jednocześnie z wymiarami terytorialnymi cywilizacyjny charakter imperialnej państwowości FR zmienił się ze słowianofilskiego na eurazjatycki. Prawda, taka eurazjatycka władcza posytuacja przez władców FR póki co oficjalnie nie jest afiszowana, chociaż wspomniał już o niej, jako o rzekomo „Nowej wersji Putina”, jego były polittechnolog Wołodymyr Hołyszew. Przecież obecni kremlowscy zarządcy Rosji pod przykrywką imper-radzieckiej frazeologii, a do tego projektu Moskiewskiego „prawosławnego” patriarchatu „Russkij mir”, kontynuują budowanie rewanżystowskiego ordyno-eurazjatyckiego termonuklearnie uzbrojonego państwa. Tak, zamiast słowianofilskiego Imperium Rosyjskiego, jak wyciągnął wniosek Petro Chomiakow w swoim historycznym badaniu „Rosja przeciw Rusi”, powstaje „Rosjanija wzorca 2004 roku”, której najwyższa władza pragnie za wszelką cenę zachować ją jako imperium. Dlatego dzisiaj w eurazjatyckiej Rosjaniji bezceremonialnie zakazują i zamykają ukraińskie instytucje kulturalno-oświatowe oraz organizacje społeczne. Brutalnie prześladują ludzi za ich słowianofilskie poglądy. Właśnie za to Moskiewski sąd wtrącił do więzienia w podeszłym wieku P. M. Chomiakowa, gdzie ten autor zginął. Słowianofilskie priorytety, które zachowywały się w monarchicznym Imperium Rosyjskim i odczuwały nawet jeszcze w Związku Radzieckim, jakoś przytłumiały odwieczne nomado-atawistyczne popędy eurazjatyckich wspólnot Rosji, wywołując jedynie przytłumione utyskiwania republikańskiej nomenklatury FR. Przypomnijmy choćby brutalną rozprawę Stalina z 1950 roku za podobne czyny z figurantami tak zwanej „sprawy leningradzkiej”. Ale w latach „pieriestrojki” te powstrzymujące priorytety zostały zaniedbane. Rosyjsko-eurazjatyzm, przejmując władcze pozycje w postpieriestrojkowej Rosji, przeszedł do jawnego neoordyńskiego rewanżu. Korzystając z „pieriestrojkowej” euforii, już 12 czerwca 1990 roku nomenklaturowa Rosja(nija) ogłosiła swój państwowy suwerenność, ale w składzie jeszcze ZSRR. Więc to nie urządzało eurazjatyckiej nomenklatury. Dlatego rozpoczęło się wypieranie przez nią z ogólnozwiązkowych organów administracyjnych internacjonalno-słowianofilskich kadr nomenklaturowych na czele z Sekretarzem Generalnym KC KPZR, kubańskim Słowianinem Gorbaczowem, aby przejąć ich imperialne funkcje. Tak rozpoczęła się walka eurazjatów o odwołanie jeszcze istniejącego „leninowskiego” formatu Związkowego imperium i powrót, kryjąc się póki co słowiańsko-ruską frazeologią, do bezpośredniego rosyjsko-imperialnego samowładztwa, teraz już nie słowianofilskiego, a eurazjatycko-ordyńskiego. To proponował niedługo po rewolucji 1917 roku sam J. Stalin, za co nieprzypadkowo M. I. Bucharin nazwał go „Czyngis-chanem, który czytał Marksa”. Przede wszystkim właśnie w tym celu przez eurazjatycką nomenklaturę zostało poparte zniesienie artykułu 6. Konstytucji ZSRR o monopolowo-ogólnozwiązkowym statusie KPZR (którym odrębna kompartia Rosji nie była przewidziana, o co zabiegali i ucierpieli figuranci „sprawy leningradzkiej”), a 20 września 1990 roku w ogóle został przerwany wpływ jej Biura Politycznego na mianowanie państwowych osób urzędowych. Właśnie dążenie rządzącej nomenklatury Federacji Rosyjskiej do swojego imperialnego samostanowienia doprowadziło do rozpadu Związku Radzieckiego. Więc mianowany po tym na szefa rządu Rosji Jegor Gajdar zmuszony był oświadczyć, że z rozpadem ZSRR i KPZR gwałtownie osłabło, stało się bezwładne samo państwo, a dlatego, rzekomo, przejściowy autorytarny chińsko-komunistyczny model gospodarki już nie może być zastosowany. Stroniąc od eurazjatyckiej reanimacji Imperium Rosyjskiego, inne republikańskie klany kompartyjno-nomenklaturowe zaczęły przewidująco „uciekać” od takiej retro-imperii, organizując tak zwany „paradę suwerenności”. Rozpoczął się lawinowy rozpad gospodarki narodowej ZSRR, chciwa klanowo-republikańska „prywatyzacja” bogactw narodowych, wywołując upadek i zubożenie ludzi. Przecież w toku takiego „przebudowanego” samowładztwa nomenklaturowi eurazjaci FR od razu zapragnęli bezpośredniego kierownictwa całą poradziecką imperią, nawet z odrodzeniem caratu. W rosyjskich mediach rozpoczęła się kampania informacyjna na rzecz rehabilitacji monarchii, wysławiania Stalina, a w Rosyjskiej cerkwi prawosławnej — zaliczenia ostatniego cara do „grona” świętych. Częstsze stały się w rosyjskich mediach nazywanie prezydenta FR Jelcyna „carem Borysem”. Aktywizowały się badania historyczne o Ordzie; na ojczyźnie obecnego ministra obrony FR Tuwińca Siergieja Szojgu „odnaleziono” pałac Czyngis-chana, o tym mongolskim władcy zaczęły wychodzić pozytywne filmy kinowe. Rozmowy w tej sprawie prowadzone były także z prezydentem ZSRR Gorbaczowem, który jednak nalegał jedynie na odnowienie Traktatu Związkowego. I wtedy przez eurazjatów został zorganizowany pucz wojskowy.
Jednak niemrawość pierwszych dni puczu od razu pokazała jego organizatorom bezperspektywiczność ich retrogradacyjnego projektu. Zaczęło się jego zwijanie. Po czym przed wzburzonymi moskwianami pojawia się na czołgu Jelcyn już jako gorliwy obrońca demokracji. Gorbaczowa sprowadzają z foroskiej izolacji, ponieważ realna władza znalazła się, już jako w rękach lidera eurazjatyckiej nomenklatury Federacji Rosyjskiej, u jej prezydenta (z pochodzenia mari-woguła) Jelcyna. Dlatego taka władza dla przyzwoitości jedynie przygniotła nominatów puczu, a potem ich amnestowała. Jednak prawnie wciąż istniał ZSRR i Gorbaczow uważany był za jego prezydenta, a to zagrażało eurazjatom rewanżem internacjonalno-słowianofilskiej sojuszniczo-radzieckiej nomenklatury. Próba którego, prawda, mimo wszystko zaistniała, ale z opóźnieniem, aż w 1993 roku, kiedy eurazjatycka władza miała już siły do jego stłumienia. Próba tego rewanżu poniosła wtedy sprawiedliwą klęskę również dlatego, że eurazjaci zawczasu poszli na niepożądany dla nich, ale demokratyzacyjnie wymuszony krok. Oni zainicjowali rozwiązanie istniejącego państwa i złożyli swoje ogólnosojusznicze pełnomocnictwa. Z czasem pospiesznie zajęli się wzmacnianiem eurazjatyckiego charakteru państwowości FR. Zaczęli byli od nowa już od konstytucyjnego przemianowania „ruskich” w FR na „rosjan” (których, nawiasem mówiąc, Ukraińcy od dawna właśnie tak nazywają), ale wywołało to słowianofilskie niezadowolenie u wciąż tradycyjnie nastawionej ludności FR. Więc jej nowi władcy postanowili przetrząsnąć jeszcze i słowianofilskie z mentalności kadry organów siłowych. A żeby zapewnić sobie większe poparcie swoich eurazjatyckich regionów, im na jakiś czas pozwolono „brać suwerenności, kto ile zdoła”. Kiedy zaś eurazjatycki charakter państwowości FR przejawił się w wystarczającej odnowie składu kadrowego struktur siłowych, a samorządność jej regionów zaczęła trącić separatyzmem, Jelcyn przekazał swoje prezydenckie pełnomocnictwa innemu eurazjacie (ugrofińskiemu Wepsowi) W. Putinowi. Który, po brutalnym zbrojnym stłumieniu Czeczenii i doumocnieniu przez eurazjatów najwyższych struktur władzy państwowej oraz Moskiewskiego Patriarchatu Prawosławnego, zajął się tłumiącą reorganizacją samorządności jednostek federacyjno-etnicznych, po czyngischanowsku przeformatowując terytorium Rosji po prostu na okręgi administracyjne. Za eurazjatycką „surkowską suwerennością” zwinęły się demokracja i wolność mediów, zarazem z wzmocnieniem państwowej kontroli nad polityczną i biznesową działalnością oligarchów, co zostało przychylnie przyjęte przez ludność. Na tle powstałego naftowo-finansowego boomu odbywała się militaryzacja kraju, wydatki rosyjskiego budżetu na siły zbrojne i organy ochrony porządku zwiększyły się z 2,8 mld dol. w 2000 roku do 36,5 mld w 2010 roku. I tylko po tym, nauczeni puczowym konfuzją eurazjaci FR ośmielili się znowu zabrać za odnowienie przez format WNP swojego imperialnego samowładztwa (już jako EEP). Należytego oporu wobec tego ze strony postimperialnej nomenklatury w byłych radzieckich republikach nie odczuwano, bo liczyła ona na uzyskanie w WNP dodatkowej ochrony przed własnymi narodami, okradzionymi przez nielegalną prywatyzację. Zatem dla Moskwii przy realizacji retrogradacyjnego ordyńsko-imperialnego projektu problemem pozostawały narodowo odrodzone narody byłego ZSRR. Oto tak i Ukraińcy, otrzymawszy w wyniku wszystkich tych wydarzeń swoją suwerenność, ale bez odsunięcia od władzy byłej imperialnej biurokracji państwowej, samodzielnie w postaci hałaśliwego „Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy” rozpoczęli swoją walkę o istnienie jako naród. Po czym nasz naród od razu w pełni odczuł zarówno zachłanność i zdradzieckość swojej postimperialnej nomenklatury, jak i wrogość rozpasanej eurazjatyckiej wspólnoty. Przy tym szczególną trwogę wywołuje to, że transnarodowo zglobalizowany finansowo-kapitalistyczny polityk światowy na serio póki co nie przyjął retrogradacyjnego rewanżu obecnej, termojądrowo uzbrojonej Rosyjskiej Ordy, uważając go za nieistotne postimperialne konflikty. Nie widzimy też należytego zrozumienia cywilizacyjnych zmian, które zachodzą w Rosji, w przestrzeni informacyjnej już samodzielnej Ukrainy nawet teraz, kiedy przeciwko niej rozpoczęta została nieogłoszona zaborcza wojna. Chyba że zastanowił się już nad tym, „Kto przyszedł na zmianę GKCzP” dziennikarz Witalij Portnikow. Przecież, żeby wytrwać i obronić się przed „hybrydową” agresją eurazjatyckiej Rosji, nam dzisiaj potrzebna jest nie wąsko-ukraińska strategia walki, jak proponują hurra-patrioci (krytykując europejsko-atlantycką kompradorska strategię prezydenta Poroszenki), a także wsparcie istniejącego oporu wobec retro-imperialnego eurazjatyzmu w samej Rosji. Oto z takim retro-cywilizacyjnym rezultatem rozpadu ZSRR dzisiaj mamy do czynienia. Właśnie jego prawdziwą antysłowiańską i antyeuropejską istotę nam, Ukraińcom, należy uświadomić. Więc nastawiajmy się na długotrwałe współistnienie z takim agresywnym eurazjatyckim sąsiadem. Przecież problem nie w odrażalności Putina, a w neoordyńskim charakterze państwowości FR, która jest wyrazem rezultatów eurazjatyckiego tysiącletniego wykorzeniania różnoetnicznych wspólnot demograficznych Rosji, wciągniętych w ten proces jeszcze na poziomie plemiennym. Więc dzisiaj prawdziwi Ukraińcy też ostatecznie odmówili udziału w imperialnej grze Moskwii, uświadomiwszy sobie, że ona ich wykorzystywała nie do organizacji wielkiego rusko-słowiańskiego internacjonalnego kraju, a jak powiedział wybitny Ukrainiec, słynny moskiewski reżyser teatralny Roman Wiktiuk, — jedynie do zbudowania „największego więzienia świata”. Nam, Ukraińcom, tymczasem należy budować potężną strukturalność społeczeństwa obywatelskiego, a co za tym idzie i ukraińskie państwo. Zdołaliśmy wytrwać i zachować się jako naród podczas trzystuletniej bezpaństwowości; więc zdołamy zbudować i swoją własną ukraińską państwowość obronną. Walczmy — i staniemy się wreszcie państwowym ukraińskim narodem. Szanujmy się, bo jesteśmy tego warci! ____________ 1. Strona elektronicznego czasopisma „Lebiedź”, nr 734 z 2 kwietnia 2015 roku. 2. Chomiakow P. M. Rossija protiw Rusi. Moskwa. Strona Royal Lib.com. 2004. — S. 51, 105. 3. Stalin I. W. Soczinienija. T. 16. M.: Izdatielstwo „Pisatiel”. 1997. — S. 276. 4. Stephen Kotkin. Usilenije Władimira Putina… — strona czasopisma „Rossija w głobalnoj politikie”, 20 marca 2015 r. 5. Blog elektronicznej gazety „Ukraińska Prawda” z 20.VIII.2015 r. 14:55. 6. Szafarik P. J. Sławianskije driewnosti. T. 2, ks. 1. — Moskwa. 1847 r. — S. 234.
Tłumaczenie maszynowe
Pragniemy lepszego państwa i tworzymy mnóstwo projektów Ukrainy przyszłości… Działamy jako patrioci, ale rezultatem jest system relacji między obywatelami a władzą państwową, który obecnie bardzo nam się nie podoba i chcielibyśmy go zmienić na lepszy. Polityka i aktywność społeczna nie dają pożądanego rezultatu, ponieważ nie doceniamy znaczenia wyważonej filozofii państwowości, mądrości w osiąganiu ogólnonarodowego sukcesu. Od poszukiwań ukraińskiego marzenia, które może pozostać marzeniem dla współczesnych, warto powrócić do teraźniejszości, bo tylko filozofia współczesności jest realna – państwo buduje się obecnie, jak mawiał Ołeh Olżycz. Bez wątpienia w naszych czasach państwo i społeczeństwo doświadczają stokroć więcej wpływów i agresji świata, dlatego zbudowanie filozofii nieodwracalnych pozytywnych zmian rzeczywistości jest niezwykle trudne, ale możliwe. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk
To swoisty, rozumny plan moralnych i twórczych wysiłków narodu właśnie w tym momencie współczesności, rozumna i skuteczna reakcja na wyzwania świata oraz łączne kluczowe problemy państwa. Coś podobnego już dzieje się w środowisku państwowotwórczym, ale wymaga koncentracji w nurt filozoficzny, wyjścia w przestrzeń informacyjną, aby celowo wpływać na masę ukraińskiej społeczności. Zachodzą bardzo szybkie procesy globalne, do reagowania na które niezbędna jest inna filozofia państwowości, z pozycji której zostanie dokonana dokładna ocena istniejącego systemu władzy oraz nasze pozycjonowanie w świecie i przyjęty skuteczny sposób postępowania dla wszystkich. To pilna potrzeba, gdyż społeczeństwo reaguje emocjonalnie, żywiołowo, depresyjnie, a nam uporczywie narzuca się pseudorewolucyjny sposób zmiany porządku społecznego na nie wiadomo jaki. Współczesne „góry” mogą rządzić jak długo zechcą, posiadając dominujący kapitał finansowy i nadpotężny zasób informacyjny. Słabość ich władzy może nastąpić jedynie w wyniku konfliktu interesów wewnątrz rządzącej enklawy lub agresji ze strony światowych korporacji finansowo-informacyjnych. Nawet jawna agresja Rosji ma wszelkie oznaki pasożytniczej agresji finansowo-informacyjnej bez końcowego zamiaru militarnego zajęcia całej Ukrainy. Niechęć masy ludowej do życia po staremu w warunkach zglobalizowanego, informacyjnego świata nie jest już ostatecznym argumentem za rewolucją, bo ta niechęć bardzo łatwo jest gaszona lub wypaczana przez „góry” za pomocą manipulacji opinią publiczną i sztucznego obniżania poziomu życia ludności do tak zwanego „statusu permanentnego niewolnika” — człowieka, który zmuszony jest stale pracować dla utrzymania lub zależeć od pomocy socjalnej państwa. Takie warunki życia nie pozostawiają czasu i bodźców dla działalności społecznej i demokracji. Właśnie niedostępność drogich narzędzi demokracji zmusza biedne społeczeństwo do szukania ratunku według logiki i doświadczenia ludzkiego przetrwania. Możemy opierać się jedynie na wyniku własnej osobistej zdolności, a wszyscy razem — na ochronnej odporności tożsamości narodowej. Państwo utraciło sakralność, a nasz patriotyzm polega na tym, by nauczyć się postrzegać je takim, jakim jest naprawdę — maszyną państwową, która obecnie działa nie tak, i którą żywotnie koniecznie trzeba jak najszybciej okiełznać, naprawić błędne funkcje jej struktur i codziennie wspierać zdolność do pracy dla dobra społeczeństwa i jednostki. Właśnie na takim postrzeganiu państwa może budować się filozofia przetrwania każdego społeczeństwa w XXI wieku. Ukraińskie społeczeństwo nie ma jeszcze wystarczającego doświadczenia bycia w tak zwanym wolnym świecie, aby stworzyć i przyjąć adekwatną do zagrożeń filozofię przetrwania w konkurencji ze światem. U nas faktycznie nie ma jeszcze elity narodowej, bo jej główną cechą powinna być zdolność, a nie emocje i wizjonerstwo. Państwowotwórczą funkcję elity — formowanie codziennej filozofii udanego bytu narodu, powinni wziąć na siebie obywatele-osobowości. To ciężka walka, bo ukraińskie społeczeństwo jest chore na postkolonialny syndrom ostrej depresyjnej dominacji przeciętnego człowieka, który nie dostrzega roli osobistego rdzenia i łatwo jest manipulowany przez „góry” za pomocą informacji i nędzy. Pod „górami” należy rozumieć niepodlegającą kontroli społeczeństwa maszynę państwową oraz tych, którzy pasożytują na słabości systemu państwowego w celu nieuczciwego wzbogacenia się. Najwyraźniej Ukraina może pokonywać problemy tylko ze zrozumieniem świata, zmieniając i wykorzystując procesy światowe, nie dostosowując się do nich, żyjąc według zasad: „nie wierz, nie bój się, nie proś, miej duchową wiarę w sobie”. Przecież obecny ustrój państwowy Ukrainy powstał przy aktywnym udziale wpływowych sił świata i jest częścią, produktem światowego procesu transformacji globalizacyjnej. A zglobalizowany świat, według definicji niektórych filozofów, znajduje się w permanentnej wojnie hybrydowej na samounicestwienie. Zachodzi wielka polaryzacja świata, na drugim biegunie której nieuchronnie będzie wzrastać liczba narodów i państw z problemami, które dotkliwie przeżywamy my. Nadmierna ingerencja w światowy porządek skoncentrowanego i samoprodukowanego kapitału finansowo-informacyjnego bez wątpienia narusza naturalne relacje cywilizacyjne i rynkowe między narodami i państwami, aktualizując problem elementarnego przetrwania człowieka i społeczeństwa. W takich warunkach do akcji nieuchronnie wkracza potencjał osobisty człowieka i mobilizuje się tożsamość narodu na bazie etnosu. Kiedy jest dobrze — wszyscy żyją państwowo, a przetrwać najłatwiej w silnych enklawach rodowych. W warunkach globalizacji pojęcie jedności państwa i jedności społeczeństwa jest atakowane najsilniej, a państwo w sytuacji kryzysowej nieuchronnie znajduje się w warunkach elementarnego przetrwania poszczególnych grup społeczno-etnicznych, co już staje się światową praktyką. I zazwyczaj grupa społeczno-etniczna autochtonów okazuje się najbardziej zadowolona z siebie, nieprzystosowana do takiej rywalizacji. Ukraiński etnos znalazł się właśnie w takiej sytuacji i musi uświadomić sobie, że „dane przez Boga prawo na swojej ziemi” we współczesnym świecie oznacza jedynie zdolność do potwierdzania tego prawa każdego dnia własnym działaniem i rozumem. Istnieje niewygodna i nieprzyjemna prawda — pierwotną przyczyną współczesnego ogólnego kryzysu systemu politycznego Ukrainy jest słaby osobisty pierwiastek ukraińskiej wspólnoty etnicznej. Jako przeważająca większość liczbowa, ukraiński etnos nieuchronnie niesie w sobie główny problem lub sukces całego społeczeństwa. Filozof A. Nikitin nazywa współczesną wadę mentalną ukraińskości strategiczną bezsilnością, co również świadczy o ostrym niedoborze osobowości. Świadczy o tym także niedostateczny wpływ wartości humanistycznych Ukraińców i języka państwowego w kręgach władzy i biznesu społeczeństwa. Ukraiński etnos nie promuje do górnych sfer społeczeństwa wystarczającej liczby osobowości, i dlatego ukraińskie centrum genezy państwa nijak nie pokona hybrydowego rosyjskiego klona w ciele państwa. Sądząc po tym, że ukraiński pierwiastek etniczny faktycznie nie dominował w państwie od ogłoszenia niepodległości, proces wypierania ukraińskiego czynnika etnicznego ze sfery wpływu społecznego trwa nadal. Dzisiejszy stan ukraińskiego społeczeństwa — to nieuświadomiony skutek bezsilnej dominacji depresyjnej przeciętności. Dlatego nie ma innej drogi przetrwania społeczeństwa i państwa, niż rozpoznanie, wsparcie i promowanie do górnych sfer społeczeństwa osobowości — nosicieli ukraińskich wartości humanistycznych państwa, zdolnych analizować procesy światowe i podejmować właściwe decyzje oraz komunikaty-kierunki dla całego narodu, rozpowszechnianie logicznej formuły ogólnoukraińskiego interesu własnego. Polega on na tym, by wysiłkami całego społeczeństwa zawrócić budowanie państwa na europejski nurt z bezwarunkową dominacją etniczno-ukraińskiego pierwiastka humanistycznego. Zrobić to jest nierealne bez wielkiej mobilizacji osobowości, przede wszystkim ze środowiska etnicznie ukraińskiego. Jednocześnie trzeba uwolnić masę przeciętnego poziomu postrzegania świata od nadmiernego szantażu informacyjnego i finansowego „gór”. Tylko jeden komunikat — „nie dać zrobić z siebie biednego niewolnika telewizora!”. Ukraińskość powinna dosłownie „powrócić do siebie”, porzucając naprawianie straconego i walkę z nieodwracalnymi skutkami, potężnie akumulując osobisty pierwiastek w sobie, promując osobowości we wszystkie wpływowe dziedziny społeczeństwa i państwa, ułatwiając wzrost wielu osobom ze zdepresjonowanej masy do poziomu osobowości. Elementarne prawo wpływu przeważającej większości liczbowej społeczeństwa świadczy — bez odrodzenia osobistego pierwiastka ukraińskiego etnosu całe społeczeństwo będzie nadal degradować i staczać się w otchłań biedy. Dlatego nawet nieprzychylnemu ukraińskości obywatelowi bardziej opłaca się wesprzeć wpływ czynnika ukraińskiego, niż słuchać antyukraińskiej propagandy i w niepokojącej nędzy bez końca i na próżno czekać na zniknięcie etnicznych Ukraińców. W świadomości społecznej musi nastąpić kardynalny przełom postawy życiowej dominującej przeciętnej mniejszości, która uformowała się głównie pod wpływem Rosji. Jeszcze jeden moment. Kiedy dominować ma ideologia przetrwania, spory o ideologię państwowości są przedwczesne, dyskusje o lepszym systemie politycznym władzy nie są na czasie. W rzeczywistości różne klasyfikacje państwa w naszych czasach stały się archaicznymi konwencjami. Forma państwa nie ma znaczenia. Ma znaczenie jedynie doskonałość maszyny państwowej, jej zdolność do zapewniania stanu dobrobytu i szczęścia obywateli. I ma znaczenie zdolność społeczeństwa do ciągłego i terminowego usuwania zakłóceń funkcjonalności państwa, które nieuchronnie zdarzają się w wyniku błędów lub zewnętrznej złośliwej ingerencji. Żadna ze struktur władzy państwowej nie jest główną, a rozmowy o podziale i delegowaniu uprawnień między tak zwanymi gałęziami władzy świadczą tylko o jednym – społeczeństwu narzucono absolutnie błędne postrzeganie państwa i władzy, maszyna państwowa nieuchronnie traci użyteczną funkcjonalność, i bez naprawy usterek systemu władzy jesteśmy skazani na biedę i wycieńczenie pod jarzmem „gór”. Jeśli nową filozofię sprowadzić do kilku prostych tez, połączy ona różne grupy przetrwania w jedno społeczeństwo, zdolne wyprzeć pasożytnicze elementy i zmusić maszynę państwową do pracy na praktykę światowego sukcesu narodu. W kontekście nowej filozofii państwowości bardzo ważne jest uświadomienie sobie, że samoorganizacja społeczeństwa nie może odbywać się w celu wsparcia państwa czy kontroli działań rządu. Maszyna państwowa, która dominuje nad społeczeństwem, zawsze jest zdolna korzystnie dla siebie narzucać nam nieskończoną, bezskuteczną grę w walkę z korupcją i kontrolę urzędników. Bo żadna struktura społeczna nie będzie miała wystarczająco przygotowanych wolontariuszy i zasobów, aby śledzić armię wyuczonego i doświadczonego urzędnictwa. Współczesna rola struktur społecznych polega nie na prymitywnej kontroli urzędnictwa, a na poszukiwaniu sposobów systemowego przywrócenia jej użytecznej funkcjonalności. To jest w mocy jedynie zorientowanego na osobowość obywatelstwa i samoorganizacji, opartej na filozofii dominacji osobistego pierwiastka. Po pierwsze, tylko osobowości są zdolne widzieć wszystkie problemy i zakłócenia ukraińskiej maszyny państwowej jako jedynego całościowego organizmu państwowego, rozumieć przyczyny ich powstania zarówno wewnętrzne, jak i globalnie uwarunkowane. Po drugie, tylko osobowości będą mogły odróżnić reformy, które normalizują pracę państwa i pomagają człowiekowi, od tak zwanych reform „gór” w celu nieprawego wzbogacenia się. Po trzecie, tylko osobowości będą mogły zaproponować narodowi udane projekty działania społecznego w celu naprawy zakłóceń funkcjonalności państwa i będą ostrzegać przed żywiołowością, która tylko niszczy ludzką samoorganizację. Nawiasem mówiąc, na Ukrainie filozof Wołodymyr Sabaducha stworzył już filozoficzną koncepcję dominacji osobistego pierwiastka w kształtowaniu ukraińskiej idei narodowej i bycie współczesnego społeczeństwa. To bardzo ważne, gdyż tylko naukowa myśl filozoficzna może wznieść się ponad zgiełk agitacji politycznej, aby zaproponować społeczeństwu ratunek w mądrości pośród hałasu i szaleństwa współczesnej wojny informacyjnej.
Tłumaczenie maszynowe
Otwarte wezwanie 19.06.2017 r. Rejestracja w Radzie Najwyższej zaktualizowanego projektu ustawy nr 5670d „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” daje Ukrainie realną szansę na zbudowanie spójnego systemu rozwoju, ochrony i wsparcia języka ukraińskiego. Ten projekt ustawy jest ukierunkowany na realizację wymogu artykułu 10 Konstytucji: „Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. Wymogu, którego niewypełnienie doprowadziło już do ciężkich konsekwencji, w szczególności sprzyjało rosyjskiej agresji zbrojnej na Krymie i na Wschodzie Ukrainy — i nadal zagraża niepodległości oraz integralności państwa. Język ukraiński to nie tylko środek komunikacji czy dorobek kultury. To ważny element ustroju konstytucyjnego, czynnik jedności państwowej i bezpieczeństwa narodowego. Uchwalenie ustawy o statusie języka ukraińskiego to pilny obowiązek parlamentu. Fakt, że projekt ustawy nr 5670d został poparty przez komisję ds. kultury i duchowości, a jego współautorami zostało aż 76 deputowanych ludowych, świadczy o rosnącej świadomości ważności tej kwestii. Dopracowany przez komisję projekt ustawy podpisali przedstawiciele 6 frakcji oraz posłowie niezrzeszeni, w tym także większość współautorów trzech poprzednich projektów ustaw o języku ukraińskim. Pozwala to zminimalizować spekulacje polityczne i rywalizację międzypartyjną przy rozpatrywaniu kwestii o wadze państwowej. W środowisku społecznym i eksperckim wykształcił się szeroki konsensus wokół projektu ustawy 5670, który legł u podstaw dopracowanego projektu ustawy 5670d. Uchwalenie tej ustawy poparło w swoich listach, oświadczeniach i wezwaniach ponad 70 ogólnoukraińskich i setki lokalnych organizacji społecznych, rady naukowe Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego, Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego, inne instytucje naukowe i akademickie, Ministerstwo Kultury, Ministerstwo Nauki i Oświaty, Ministerstwo Młodzieży i Sportu, Państwowy Komitet Telewizji i Radia, działacze społeczni i kulturalni. Projekt ustawy gwarantuje każdemu prawo do otrzymywania informacji i usług w języku ukraińskim we wszystkich sferach publicznych, przewiduje skuteczny system kontroli i sankcje za naruszenia, uchyla odrażającą ustawę Kiwałowa-Kolesniczenki. Jednocześnie projekt nie jest skierowany przeciwko żadnym językom ani mniejszościom narodowym. To systemowy, jakościowy dokument, który bazuje na najlepszych wzorcach europejskiego ustawodawstwa językowego i odpowiada na wyzwania czasu. Narzucana ukraińskiemu politycznemu środowisku teza, że ustawa o języku państwowym rzekomo doprowadzi do konfrontacji w społeczeństwie, jest bezpodstawna. Dane socjologiczne wyraźnie świadczą o poparciu kluczowych postanowień projektu ustawy przez większość obywateli Ukrainy. Na przykład, podczas ogólnoukraińskiego sondażu Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii (maj 2017) 64% respondentów odpowiedziało, że państwo powinno wspierać przede wszystkim język ukraiński, 19% — „wszystkie języki w równym stopniu”, 2% — język rosyjski. 61% uważa za zadanie państwowej polityki językowej „sprzyjanie rozpowszechnianiu języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia”. 68% uważa, że dokumentacja w instytucjach państwowych powinna być prowadzona wyłącznie w języku ukraińskim, 59% popiera ukraiński jako jedyny język komunikacji w urzędach, 54% uważa, że w handlu i sferze usług na zwrócenie się w języku ukraińskim należy zawsze odpowiadać w języku ukraińskim. Istnieje nie tylko pilna potrzeba, ale i wszelkie przesłanki do uchwalenia tej przełomowej ustawy. Wzywamy Radę Najwyższą Ukrainy do skorzystania z historycznej szansy i wypełnienia swojego obowiązku – niezwłocznego uchwalenia projektu ustawy 5670d „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” w pierwszym czytaniu, a po ewentualnym wniesieniu konstruktywnych poprawek — uchwalenia go. Wzywamy Prezydenta, Przewodniczącego Rady Najwyższej, członków Rządu, wszystkie siły polityczne i stowarzyszenia społeczne, które rozumieją wagę kwestii, każdego deputowanego ludowego i każdego odpowiedzialnego obywatela do odrzucenia zewnętrznej presji i nieuzasadnionych uprzedzeń oraz wspólnego poparcia ustawy o języku ukraińskim jako ważnego kroku na drodze jedności narodowej i rozwoju państwowego Ukrainy. Ołeksandr Awramenko, językoznawca, pedagog, prezenter telewizyjny i radiowy; Bohdan Ażniuk, dyrektor Instytutu Językoznawstwa NAN Ukrainy; Alina Akułenko, redaktor naczelna redakcji programów społeczno-politycznych Radia Ukraińskiego; Iwan Andrusiak, pisarz, tłumacz; Hennadij Afanasjew, aktywista społeczny, były więzień Kremla; Myrosława Barczuk, prezenterka telewizyjna; Mychajło Basarab, politolog; Ołeksandr Borysenko, dziennikarz; Wołodymyr Wasylenko, doktor nauk prawnych, profesor, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Jurij Wynnyczuk, pisarz, dziennikarz, redaktor; Irma Witowśka, zasłużona artystka Ukrainy; Wołodymyr Wiatrowycz, przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej; Wiktor Heneraliuk, Zjednoczenie Studiującej Młodzieży „Zarewo”; Jurij Hnatkewycz, Centrum Odrodzenia Narodowego im. J. Czykałenki; Pawło Hrycenko, profesor, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy; Roman Hołowenko, kierownik projektów prawnych Instytutu Masowej Informacji; Anatolij Dnistrowyj, pisarz, artysta; Iwan Dracz, poeta, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Otar Dowżenko, dziennikarz; Mykoła Żułynśkyj, literaturoznawca, akademik NAN Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; Arsen Zinczenko, zastępca dyrektora Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa NAN Ukrainy; Ołeksandr Iwanow, inicjatywa „Przejdź na ukraiński”; Ołena Iwanowśka, profesor KNU im. T. Szewczenki; Ołeksandr Irwaneć, poeta, tłumacz; Serhij Kwit, literaturoznawca, dziennikarz, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”; Władysław Kyryczenko, założyciel wydawnictwa „Nasza forma”; Ołeksej Kljasztornyj, BO „Fundusz Obrony Ukrainy”; Iwanna Kobielewa, inicjatywa „Driżdżi”; Maksym Kobielew, Portal Polityki Językowej; Ihor Kozub, Wolontariackie Zjednoczenie Uczestników Majdanu i Działań Bojowych; Ihor Koliuszko, przewodniczący zarządu Centrum Reform Polityczno-Prawnych; Serhij Kuzan, GO „Wolni Ludzie”; Iwan Łenio, muzyk, lider grupy „Kozak System”; Swiatosław Łytynśkyj, GO „Niezależni”; Iwan Łozowyj, inicjatywa społeczna „juEj mowa”; Rostysław Łużećkyj, artysta; Iwan Małkowycz, poeta, wydawca, założyciel wydawnictwa „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA”, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Jurij Makarow, dziennikarz; Taras Marusyk, zastępca przewodniczącego Rady Koordynacyjnej ds. stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego przy Ministerstwie Kultury Ukrainy; Łarysa Masenko, socjolingwistka, doktor nauk filologicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”; Ołeksandra Matwijczuk, obrończyni praw człowieka; Roman Matys, inicjatywa ochrony praw osób ukraińskojęzycznych „Itak pojmut!”; Dzwinka Matijasz, pisarka; Alina Mychajłowa, wolontariuszka „Armii-SOS”, ratownik medyczny batalionu „Hospitallery”; Pawło Mowczan, przewodniczący WUT „Proświta”, laureat Narodowej Nagrody imienia T. Szewczenki; Michael Moser, profesor językoznawstwa Uniwersytetu Wiedeńskiego, prezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów; Serhij Osnacz, członek Komisji Eksperckiej ds. rozpowszechniania i wyświetlania filmów przy Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina; Switłana Ostapa, dziennikarka; Serhij Pantjuk, wydawca, pisarz;
Dmytro Pawłyczko, poeta, tłumacz, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Switłana Pyrkało, pisarka; Jarosław Pidhora-Hwiazdowśkyj, krytyk filmowy; Switłana Powalajewa, pisarka; Pawło Podobed, fundacja charytatywna “Heroika”; Witalij Portnykow, dziennikarz, politolog; czy uczyć się wolontariusze z Azerbejdżanu. Kuratorem programu edukacyjnego “Szkoły Ochmatdyt” została popularna prowadząca kanału “1+1” Natalja Mosejczuk. Wraz z uruchomieniem klasy szkolnej, na oddziale HIV “Ochmatdytu” pojawiła się biblioteka, dla której tysiąc książek zebrała firma Maksym Potapczuk, fundacja Liberi Liberati; Jewhen Repetko, działacz społeczny; Wiktor Roh, redaktor naczelny gazety “Szliach peremohy”; Anastasija Rozłucka, bezpłatne kursy języka ukraińskiego; Anżelika Rudnyćka, piosenkarka, prezenterka telewizyjna, artystka; Marjana Sawka, pisarka, wydawca; Olha Sało, Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego; Dmytro Sinczenko, Stowarzyszenie Nauk Politycznych; Ołena Sinczenko, Centrum Ukraińskiej Polityki “Eksampej”; Ołeh Słabospyćkyj, Sektor Społeczny Euromajdanu; Iwan Sprynśkyj, organizacja społeczna “Rabiw do raju ne puskajut”; Wałerij Subotin, stowarzyszenie twórcze “Muzyczny batalion”; Wiktor Taran, centrum “Eidos”; Nadija Tracz, językoznawca; Sołomija Farion, Młodzieżowy Kongres Nacjonalistyczny; Serhij Fomenko, piosenkarz, kompozytor, zasłużony artysta Ukrainy, lider zespołu “Mandry”; Kateryna Czepura, Ruch Obywatelski “Widsicz”; Jaryna Czornohuz, inicjatywa “Mowomarafon”; Taras Szamajda, ruch “Prostir swobody”; Jurij Szewczuk, językoznawca, dziennikarz, wykładowca Uniwersytetu Columbia; Natalija Szelestak, organizacja społeczna “Warta 700”; Wasyl Szklar, pisarz, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Andrij Szczekun, Krymskie Centrum Współpracy Biznesowej i Kulturalnej “Ukraiński Dom”; Jarosław Jurczyszyn, współprzewodniczący Rady Pakietu Reanimacyjnego Reform; Andrij Jusow, Szkoła Odpowiedzialnej Polityki; Tekst apelu na portalu polityki językowej: http://language-policy.info/2017/06/nevidkladno-pryjnyaty-zakon-pro-ukrajinsku-movu-vidkryte-zvernennya/ Tekst apelu w sieci Facebook: https://www.facebook.com/zakonpromovu5670/posts/276010822807157:0 Projekt ustawy 5670-d na stronie Rady Najwyższej: http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_1?pf3511=61994 Yakaboo podczas “Książkowego Arsenału”, który odbywał się w Kijowie pod koniec maja. W stworzeniu klasy szkolnej w “Ochmatdycie” wzięło udział około stu wolontariuszy, a także zaangażowano przedstawicieli dużego i małego biznesu, którzy pomogli przeprowadzić remont pomieszczenia i wyposażyć je.
Tłumaczenie maszynowe
20 czerwca w oddziale HIV kliniki „Ochmatdyt” organizacja wolontariacka Small Heart with Art otworzyła szkołę dla dzieci, które długo przebywają na leczeniu. W nowej szkole pięć razy w tygodniu zajęcia będą prowadzić wykładowcy-wolontariusze, którzy przez ostatni rok testowali i udoskonalali pod kątem szpitalnej specyfiki unikalny program edukacyjny. „Już dwa lata trwają prace nad stworzeniem „Szkoły Ochmatdyt”. I wreszcie odnowiona przez wolontariuszy klasa lekcyjna otworzyła swoje drzwi. Dzieci, które przebywają na długotrwałym leczeniu w murach szpitala, wypadają z procesu nauczania. Nadrobienie programu staje się niełatwe i daleko nie wszyscy rodzice mają możliwość wynajęcia korepetytora. Zadanie, przed którym stanęliśmy, nie było proste — dzieci w różnym wieku, różny czas pobytu w placówce leczniczej, poziom wiedzy i szybkość przyswajania informacji uwarunkowana indywidualnymi cechami. Eksperymentowaliśmy z różnymi podejściami dydaktycznymi, innowacyjnymi modelami prowadzenia zajęć. Jesienią planujemy wydać podręcznik metodyczny, który będą mogły wykorzystać stowarzyszenia wolontariackie do tworzenia szkół przy placówkach szpitalnych. To franczyza społeczna „pod klucz”: plany lekcji, niezbędna dokumentacja, będziemy również udzielać konsultacji” — mówi przewodnicząca zarządu organizacji wolontariackiej Small Heart with Art Jewhenija Smirnowa. Uruchomienie szkoły wolontariackiej w szpitalu jest unikalnym projektem nie tylko dla Ukrainy, ale i całego regionu krajów Europy Wschodniej i Azji Centralnej. „Inicjatywa Small Heart with Art dotycząca ciągłego nauczania dzieci, które przebywają w szpitalu przez długi czas, to bardzo słuszny i niezbędny krok, który zapewnia dzieciom prawo do zdobywania wykształcenia. To wspaniała praktyka i unikalne doświadczenie, które należy wdrażać na całej Ukrainie i w regionie EECA. Zaznaczę również, że w tym przypadku wartość wykonanej przez wolontariuszy pracy jest niezwykle wielka. Jest to, niestety, niepopularna, ale wielka i potrzebna praca” — komentuje prezydent międzynarodowej sieci „Ludzi żyjących z HIV” Wołodymyr Żowtiak. Unikalne doświadczenie tworzenia szkoły w szpitalu do Kijowa przybyło
Tłumaczenie maszynowe
Marharyta DOWHAN Zdjęcia Serhija BORYSOWSKIEGO
Siła narodu Rozmowa telefoniczna z moim dawnym bohaterem z obwodu charkowskiego Wałerijem Kuzniczenką, którego prapradziadek rozmawiał ze Skoworodą. Poinformował radośnie, że jedzie na zawody sportowe do Charkowa. Nazwa zawodów — „Siła narodu”. Dzielni chłopcy, których wojna pozbawiła rąk, nóg, zjednoczyli się, by uprawiać sport. I oto w maju — pierwsze ogólnoukraińskie zawody! Na wzór paraolimpijskich. Zwycięstw tobie, Wałeriju!
Za Syberią słońce wschodzi… Witalij Czub z Bobrowicy (obwód czernihowski) był na froncie minometnikiem. Słuchałam w kijowskim szpitalu jego gry na sopiłce. Jest człowiekiem artystycznym. Pytam ostatnio o życie, o zdrowie.
— Trzyletniego wnuka Walentyna uczę grać na sopiłce. Widzielibyście, jak on wygrywa, jak tańczy! Zapraszają mnie do Domu Kultury. Zgodziłem się grać w kapeli ludowej. Gitarę biorę do rąk. Pieśni ludowe śpiewam. Szczególnie lubię pieśń o Karmaluku „Za Syberią słońce wschodzi”… Podnosi na duchu.
Boks jedną ręką Dzwonię do miasta Pokrowśke w obwodzie dniepropetrowskim. Obecnie Rusłan Murajew jest w domu, ale na dniach znowu przyjdzie mu pobyć w szpitalu. A póki co... Chodzi na boks!
W rodzinnym miasteczku jest duży kompleks sportowy, nawet dwa baseny! I wojownik ATO zaczął uprawiać sport. Trzech trenerów zajęło się niezwykłym nowicjuszem. Rusłan na wojnie stracił prawą rękę. Prawdziwie po ojcowsku potraktował go starszy trener Feliks Mamiedow, Azer, który już dawno mieszka w Ukrainie. I zaczął się boks jedną ręką! Rusłan mówi: ćwiczę dla siebie, dla samopotwierdzenia.
Do Uniwersytetu im. Wasyla Stusa Anatolijowi Horbence wojna zabrała obie nogi. Protezy zrobiono w Kijowie. Anatolij żyje pełnią życia. I w tym pomaga mu żona Oleczka. Ma wiele różnych pomysłów. Właśnie zaprosili go na festiwal do Dykańki. Pojedzie. A co najważniejsze — sumianin, były frontowiec Anatolij Horbenko wstępuje w tym roku do Donieckiego Uniwersytetu im. Wasyla Stusa (tymczasowo mieszczącego się w Winnicy) na wydział prawa.
Karpiak — technik — Mały byłem. Dziadek naprawiał zegarek. Jakieś części wyciągnął, odłożył. Jeszcze trochę poczarował — i zegarek ruszył. Patrzyłem na to jak zaczarowany. Pytam dziadka, po co te części wyjął? Dziadek: one są zbędne, tylko przeszkadzają. Zbędne — przeszkadza: to była moja pierwsza myśl techniczna. Od dziadka, który razem z moją babcią w czasie II wojny światowej odlewali w fabryce kule. A ja podrosłem i ukończyłem Lwowski Profesjonalny Liceum Stawropigijskie. Zostałem operatorem składu komputerowego… W ogóle to lubię technikę. Technik.
Rozmawiamy w romantycznej rotundzie obok oddziału chirurgii szczękowo-twarzowej. Ze szczególną miłością Rostysław Orestowycz Karpiak, starszy żołnierz wydzielonej 99. brygady ds. naprawy sprzętu samochodowego, opowiada o dziadku, o mamie.
A jesienią 2016 roku Rostysław poszedł na ochotnika do ATO. Po szpitalu pojedzie już nie na linię frontu, a do Wasylkowa, pracować w kancelarii wojskowej.
Mówi, że liceum bardzo mu pomogło opanować broń, zrozumieć jej rodzaje. Martwi się wojownik, że nie umiemy jeszcze korzystać z całej różnorodności broni, która istnieje na świecie. W szczególności bardzo potrzebujemy amerykańskiego karabinu M-16, wygodniejszego w użyciu. Trzeba go kupić. Kierownictwo mówi — pieniędzy nie wystarcza. Nieprawda. Gdyby było więcej porządnych deputowanych, to i pieniądze by się znalazły.
Jeden z dziesięciorga rodzeństwa Znacie wieś Litky? Ośrodki wypoczynkowe, obozy letnie dla dzieci? Właśnie tutaj w 1981 roku urodził się Ihor Szamudyło. Jest z wielodzietnej rodziny. 10 braci i sióstr, a Mama i teraz piękna, młoda, szczupła i zgrabna! Historia rodziny, jak i większości rodzin w Ukrainie, jest dramatyczna. Wszystko zaczęło się od przewrotu leninowskiego. Dziadka rozkułaczyli. Komuna zrujnowała i wygnała z rodzinnych stron niegdyś pracowitą i zamożną rodzinę. I teraz przeżywamy niepowodzenia, zasiane jeszcze w tamtych czasach.
Ihorowi chciało się ochronić od spadkobierców krwawej komuny i ukochaną żonę Ludmyłę, i troje swoich dzieci — Mykołę, Andrijka, Sofiję. Oto i poszedł na front. Jeszcze 10 marca 2014 roku, kiedy wróg wtargnął do naszego Krymu. Później podpisał kontrakt, zaczął służyć w zespołach operacji specjalnych.
„Wyobrażacie sobie, człowiek, którego uważałem za przyjaciela — powiedział Ihor — przypuścił, że poszedłem do armii dla pieniędzy! Przecież ja pracą pokojową zarabiałem więcej! I nie dla pieniędzy idzie młodzież do Armii. Dla zachowania Ojczyzny, za którą tyle poległo jeszcze na Majdanie w 2014 roku!”
Ihora szokują przejawy ludzkiej duchowej nędzy, nieoświecenia. Trzeba w szkołach, przedszkolach podnosić do wysokiego poziomu wychowanie humanistyczne i, w szczególności, historyczno-patriotyczne. W piątej sali urazowej wszyscy się z nim zgadzają.
Ihor został ranny w Awdijiwce
2 marca 2017 roku. Uszkodzone tkanki miękkie klatki piersiowej, oba ramiona, liczne złamania kości. Ale są dzisiaj przy nim lekarze, są społecznicy, jest rodzina, są towarzysze broni. Zatem jest wiara i pewność — zdrowie się odrodzi i będzie przed nim pełnowartościowe życie.
Front — przejrzenie na oczy Spotkaliśmy się obok terapii. Egzotyczna koszulka, fryzura, jakieś gadżety na pasie. Artystyczny wygląd. On tak się przedstawia: „Artysta”. W szpitalu jest od 2015 roku. Zwiadowca, dlatego nie podaje nazwiska. Ale chętnie porozmawia. Uderzyła mnie jego myśl, bo dotyczy wielu przedstawicieli młodego pokolenia, którzy trafiają na front. Serhij powiedział aforystycznie: „Front — to przejrzenie na oczy. Właśnie tam dla tych, którzy potrafią myśleć, w pełnej krasie stają pojęcia — Ojczyzna, patriotyzm”.
Order wręczono… we Włoszech! Budował ludziom domy. A tu wojna. I wziął się Wiaczesław za niełatwą sprawę wojskową — został snajperem i zwiadowcą. We wrześniu 2016 roku w obwodzie ługańskim wybuchem granatu ciężko zraniło „Jermaka” — taki pseudonim ma Wiaczesław. Zmiażdżyło obie nogi. „Ledwo-ledwo poskładali je do kupy. A mogli przecież odciąć! — opowiada „Jermak”. — Jestem wdzięczny ukraińskim lekarzom. Największy wkład w ratowanie moich nóg miał sławny doktor Sawka”.
Nogi złożyli, podleczyli, a tu — ujawniła się ciężka infekcja, prawdopodobnie jeszcze z pola walki przyniesiona. I leczyć infekcję wzięli się… włoscy lekarze wojskowi, z Rzymu! Napatrzył się tam Wiaczesław piękna! Najsilniejsze wrażenie — Bazylika św. Piotra. 18 kwietnia tego roku do Rzymu przyjechał minister obrony Połtorak i prosto w szpitalu wręczył mu i jeszcze kilku ukraińskim wojownikom odznaczenia bojowe! Również niezapomniane wydarzenie.
I dalej podlecza się w naszym szpitalu Wiaczesław. Wierzy, że wróci w szeregi rodzinnej Armii.
Wielka próba — Zdobyłem zawód budowlańca.
Nie mając pracy w domu, na Rówieńszczyźnie, budowałem wieżowce w Pitierze. Ta praca wymagała twardej dyscypliny. Ukraińcy zawsze przestrzegali twardych zasad: pracowali, mocno przypięci pasami do obiektu.
A na wojnie zabezpieczać się każdemu trzeba za swoją głowę, niech Bóg chroni od kieliszka i żołnierzy, i oficerów,.. — zakończył ten temat nieco nerwowo Andrij Melnyk, chłopak o silnej woli, sportowy, któremu los przyniósł wielką próbę…
Od początku był na Majdanie, w Kijowie. Potem został desantowcem 80. aeromobilnej brygady desantowej. Obwód doniecki, Pisky, lotnisko w Doniecku — to jego szlak bojowy. A potem stało się to straszne, co się stało — przez swojego własnego pijanego oficera. On jest ukarany. Surowo. Z tym strasznym wybrykiem wojny Andrij zmaga się już od lat.
…W Konstantynówce żołnierzowi zszyto żołądek, pęcherz moczowy, kręgosłup. W charkowskim szpitalu wyciągnięto kulę. W winnickim — przeprowadzono globalną operację kręgosłupa. We lwowskim szpitalu — uczono siadać, poruszać się, jeździć na wózku. — A potem w nowoczesnym sanatorium „Modrycze”, które znajduje się koło Truskawca, dzięki pomocy finansowej braci Kliczków przeszedłem pierwszą porządną rehabilitację — opowiada żołnierz. — Potem zabrano mnie na rekonwalescencję do Ameryki. Dobra Ukrainka Iryna Waszczuk stworzyła organizację „Odrodzeni żołnierze Ukrainy”. Teraz ta organizacja pod Lwowem wykupiła dom dla bojowników ATO, gdzie tworzą centrum rehabilitacyjne. Pieniądze na ten cel przekazują Amerykanie ukraińskiego pochodzenia. Szczególnie chcę podziękować piosenkarce Anyczce Czebereńczyk, rodzinie Czabanów. W Ameryce kupili mi najdoskonalszy wózek sportowy. A uwagi i ciepła przywiozłem od amerykańskich przyjaciół na całe życie! Lekarze mówią, że przy odpowiednim leczeniu za 2—5 lat stanę na nogi. Wspaniale. Będę wtedy w wieku Chrystusowym. Pod koniec maja odwiedziłam Andrija w pierwszej sali chirurgii ropnej. Znowu było kilka operacji — czyszczono rany, założono szwy — nie dają spokoju nogi. Ale zobaczył wnuczkę rodziny Czabanów, którzy opiekowali się nim w Ameryce — i ożył! Zrobił sobie zdjęcie ze Stefanką i obiecał wstać później i przyjść posłuchać piosenkarki! Życie to bardzo droga rzecz. Obok budynku traumatologii radośnie spotykamy się z moimi dawnymi znajomymi, Greczynką Larą Arnową i Litwinką Ramune. Jadą do Irpienia, tam przewieziono ich podopiecznych na rehabilitację. A nas te kobiety-bojowniczki o ukraińską sprawę zapoznają z Serhijem Biłousem. Siedzi na ławeczce. Nogi, dzięki Bogu, całe. Tylko lewa ręka jakoś w bok patrzy i cała jest w skomplikowanych konstrukcjach. 11 maja tego roku pod Gorłówką porucznik, dowódca plutonu, obchodził pozycje. Zwykła, codzienna sprawa. I nagle — snajperska kula. Zmiażdżyła staw barkowy. Jedna trzecia jego po prostu zniknęła. Zmiażdżone mięśnie. Teraz lekarze dosłownie zbierają, składają je. A potem już zajmą się kośćmi — mówi mój spokojny, po męsku surowy rozmówca. — Życie to bardzo droga rzecz — mówi Serhij, przenosząc rozmowę na filozoficzne tory. — Wojna gruntownie zmieniła wartości życiowe, ujawniła prawdziwie bliskich ludzi. Przeżywszy syndrom śmierci, uczysz się szanować każdą minutę ziemskiego bytu, każdy przejaw szczerości, i rozumiesz marność dążeń do dóbr materialnych. Inżynier-budowlaniec z Żytomierza Serhij Biłous został wojskowym w pierwszym roku wojny. Napadł wróg, trzeba bronić rodzinnej ziemi. Syn Maksym podtrzymał rodzinną tradycję. Uczy się teraz w Żytomierskim Wojskowym Instytucie Radioelektroniki im. Korolowa. A na wspomnienie o 4-letniej córeczce Lizie mój rozmówca szczególnie rozkwitł! Prawie trzy lata jej nie widział. Marzy o spotkaniu… A tu podbiegają chłopcy. Dwaj frontowi towarzysze broni. Wysportowani, ruchliwi. Nie powiesz, że już swoje odsiedzieli po szpitalach. Przyszli odwiedzić przyjaciela Serhija. Wśród nich także legendarny Myrosław Haj, Ukrainiec o greckich korzeniach. Wojownik w 2014 roku podniósł ukraińską flagę na górze Karaczun. Młodszy porucznik Haj walczył w batalionie imienia Kulczyckiego. …Idziemy na kawę. Rozmowy w drodze są jeszcze jakże ciekawe! Kijowianin Myrosław, oficer rezerwy, zorganizował i kieruje teraz fundacją charytatywną „Mir i Ko”. Pomaga żołnierzom frontu i tyłów. Jeszcze jeden temat: wojna nauczyła rozróżniać ludzi. A potem przeszliśmy do myśli o Rosji-agresorze. Mówiąc, że kilka lat nienawiści nie wytrzyma ani człowiek, ani kraj. Więc imperium będzie koniec… A potem znów o historii i romantyzmie. Okazuje się, że we wsi Pustowariwka w obwodzie kijowskim żyje legenda (a może i prawda!), że kiedyś przywiózł do wsi kozak brankę-Greczynkę. Zakochał się, ożenił. Oto i wyrósł na radość Ukrainy kozak Myrosław Haj. Wieczne królestwo jego babci-Greczynki! Andrij Melnyk ze Stefanią Dowhań. Młodszy porucznik Serhij Biłous i wolontariuszka Ramune.
Tłumaczenie maszynowe
Oles WACHNIJ
Wcale nie ciemnej, ponieważ wydarzenie miało miejsce w centrum ukraińskiej stolicy na dobrze oświetlonej ulicy, nocy z 20 na 21 marca 2017 roku, przez do dziś „nieustalone przez śledztwo osoby” (mało prawdopodobne, by tego czynu mógł dokonać samotnik), od brązowego pomnika Mykoły Szczorsa-jeźdźca została odpiłowana część przedniej końskiej nogi. Sam akt wandalizmu, jak i upadek z kilkumetrowej wysokości wcale nie lekkiego żelastwa oraz łoskot w żaden sposób nie przyciągnął uwagi policji. Ale nie chodzi o uważnych policjantów, a o pomnik, który powstał jeszcze w czasach okupacji i którego demontaż (nieważne, czy z powodu podjętej przez władzę decyzji, czy w wyniku starań patriotycznie nastawionego ludu) w rzeczywistości jest kwestią czasu. Pomnik charyzmatycznego, lecz obdarzonego brakiem wyraźnej świadomości przyczyn bytu człowieka na tym świecie Mykoły Szczorsa został ustawiony na bulwarze Szewczenki z okazji 300-lecia Rady Perejasławskiej (trudno zrozumieć, jaki miał on z nią związek) 30 kwietnia 1954 roku. Wiadomo, że zamysł zaliczenia Szczorsa do kohorty komunistycznych świętych powstał jeszcze w 1936 roku. Rok wcześniej, w 1935, krwawy praktyk despotycznego centralizmu Józef Stalin bezalternatywnie zaproponował Ołeksandrowi Dowżence stworzenie filmu o „ukraińskim Czapajewie”, co ten ostatni gorliwie wcielił w życie. Oto tak mało znany przybysz z Czernihowszczyzny przekształcił się w bohatera narodowego. Prace nad ustawieniem monumentu rozpoczęły się w 1940 roku, jednak z powodu rozpoczęcia działań wojennych II wojny światowej na terenach Ukrainy realizację stalinowskiego projektu odroczono o kilka lat. Monument, o którym mowa, przedstawia jeźdźca, który uniósł się w strzemionach — o łącznej wysokości 13,8 metrów. Figury wykonano z brązu i ustawiono na granitowym postumencie o wysokości 6,5 metrów. U góry postument ozdobiono gzymsem i płaskorzeźbami z wizerunkami, które sławią wojnę 1918-21 lat. Autorzy monumentu — rzeźbiarze Mychajło Łysenko, Mykoła Suchodołow, Wasyl Borodaj oraz architekci Ołeksandr Własow i Ołeksyj Zawarow. Odrzucając polityczne sympatie, trzeba będzie uznać, że sam rzeźbiarski sylwet jest rzeczywiście dziełem sztuki. Brązowy odlew udanie oddaje i konia, Eduard OWCHARENKO Wystawa opowiada o 25 ludziach wolności, którzy swoją pracą i walką w ubiegłym stuleciu uczynili ją możliwą. Ale bohaterów wystawy jest 26. Ostatni z nich oddał życie, by zachować wolność Ukrainy, już w XXI wieku. Ekspozycja zapoznaje z Mykołą Michnowskim, Jewhenem Czykałenką, Ahatanhełem Krymskim, Wilhelmem von Habsburgiem (Wasylem Wyszywanym), Heorhijem Narbutem, Mykołą Łeontowyczem, Wasylem Czuczupakiem, Jewhenem Konowalcem, Markiem Bezruczką, Ołeną Stepaniw, Wasylem Łypkiwskim, Lesiem Kurbasem, Ołeną Telihą, Jurijem Szewelowem, Josypem Slipyj, Mariją Sawczyn, Niłem Chasewyczem, Mychajłem Soi jeźdźca. Zbytecznie dziwić się, że zachwyceni w tworze ludzkich rąk zaliczyli go do liczby obiektów dziedzictwa kulturowego, a rzeźbiarskie połączenie konia z jeźdźcem zostało uznane za jedno z najlepszych na świecie. Obecne wezwania patriotycznie nastawionej społeczności do demontażu pomnika mają sens, jasne wyjaśnienie i logikę. I właśnie one, w czasie odrodzenia narodu i zbrojnego oporu wobec wojowniczego i jednocześnie złodziejskiego czynnika zewnętrznego, który pragnie wciągnąć Ukrainę do antycywilizacyjnego i zgubnego moskiewskiego świata („russkogo mira”), mają stać się miarą w sprawie rozwiązania jego dalszego losu. Historia już niejednokrotnie dowodziła, że pokłon wobec siłą narzuconego w żaden sposób nie sprzyja powstaniu szlachetnej wielkości, bogactwa i piękna, lecz prowadzi do działania marności, ciasnoty i brutalności, których wierzchołkiem jest szara przeciętność. Pokrótce o Szczorsie. Pod koniec przedostatniego XIX i na początku już minionego XX wieku, w wyniku zacofania i zakonserwowania carskiej Moskiewszczyzny, antynarodowe w istocie i jednocześnie postępowe w sprawie przeciwdziałania wyzyskowi człowieka przez człowieka idee socjalistyczne propagandą i terrorem wybiły sobie prawo do bytu. Towarzyszący socjalizmowi materialistyczny pozytywizm opanował także ukraińskie środowiska rewolucyjne i kulturologiczne. W dalszej kolejności obojętność i wywyższenie materialistycznego nad duchowym stało się jedną z przyczyn porażki narodowo-wyzwoleńczej wojny narodu ukraińskiego, który pod koniec 1917 roku zdołał zmusić przywódców Centralnej Rady do ogłoszenia powstania państwa ukraińskiego. Nieprzyrodzone idee komunizmu dla poszukiwania adeptów potrzebowały kamuflażu, i wielką tragedią dla Ukrainy jest ten fakt, że bez wątpienia charyzmatyczni i utalentowani, lecz sprowadzeni na manowce ateistyczną bielunią Witalij Prymakow, Jurko Kociubynski, Mykoła Chwylowy i, w końcu, sam Mykoła Szczors znaleźli się w jednym obozie z niwelatorami tożsamości narodowych i praktykami mechanicznego zrównywania, którzy wcale nie ukrywali swojej antyukraińskości. Pragnąc przedłużyć sprawę utrzymania Ukraińców w stanie zniewolenia, okupacyjny reżim zaczął tworzyć nową, w żaden sposób niepowiązaną z tradycjami narodowymi „kulturę proletariacką”. Osoba Mykoły Szczorsa okazała się dla architektów „beznarodowego i bezklasowego społeczeństwa” niezwykle stosowna, ponieważ zgodnie z oficjalnym komunikatem zginął on w boju z antagonistami „proletariackiego internacjonalizmu” i zwolennikami niepodległości narodowej (wiarygodną wersję zabójstwa Szczorsa przez trockistów wspominały tylko nieliczne osoby i nie na licznych zgromadzeniach). Przejmując od kolonizatorów pogardę, wyższość i negatywną ocenę wobec siebie, zniewolony naród uznaje własną bezsilność i niezdolność do bycia gospodarzem na własnej ziemi. Czyż fakt dotychczasowego czczenia radzieckich pomników ideologicznych nie jest przejawem stanu duchowego niewolnictwa i moralnej degradacji? Jeśli jesteśmy lepsi, musimy dowieść tego czynem. Zdrowy rozsądek i logika świadczą, że monument Mykoły Szczorsa — to symbol kłamliwie-tendencyjnej interpretacji zmagań Ukraińców o dane przez Stwórcę prawo do bycia gospodarzem na własnej ziemi. Głośni adepci komunistycznej pseudonauki apelują obecnie nawet nie do „bazy dowodowej”, która powstała na brutalnych faktach sowieckiej dezinformacji. Jedynym argumentem zwolenników jego zachowania jest lament o wartości artystycznej. O zbrodniczej praktyce niszczenia przez bolszewików świątyń (a Szczors walczył właśnie po ich stronie) niezgadzający się skromnie milczą. Takie zachowanie jest manipulacyjnym wykorzystaniem wydarzeń ukraińskiej przeszłości i uniemożliwia zdrowy postęp.
W czasie zainicjowanych przez aktywistów patriotycznych dyskusji urzędnicy Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, nawet nie mrugnąwszy okiem, początkowo powoływali się na jego wartość kulturową, a obecnie cynicznie kłamią o braku środków w budżecie miejskim. Pieniądze. Oto moment, w którym los wystawia Ukraińców na próbę świadomości priorytetów i świadomości narodowej. Co jest ważniejsze w sprawie rozstrzygnięcia losu przymocowanego do gładko ociosanego granitu odlewu z brązu? Nieszczere skomlenie o wysokie taryfy i niskie emerytury, a w konsekwencji „potrzebę rekompensowania kosztów najuboższym warstwom społecznym z budżetu państwa”, czy godność, upamiętnienie zniszczonych przez okupantów Ukraińców i sprawiedliwość dziejowa? W końcu społeczeństwo zostało już poinformowane o powołaniu muzeum totalitaryzmu. Dlaczego, bez wątpienia, wspaniały eksponat dla jego zbiorów do dziś nie został dostarczony do miejsca przeznaczenia? W obecnym czasie straumatyzowana wojną Ukraina stoi przed kolosalnymi wyzwaniami, spowodowanymi zewnętrzną agresją i koniecznością przeprowadzenia radykalnych reform. Wielkim hamulcem w sprawie ich realizacji jest wzrost populizmu politycznego (mówię tu o biurokratach, którzy praktykując „dodatki za wysoką wydajność pracy”, narzekają na brak środków w budżecie). Musimy zrozumieć, że instytucja z atrybutami państwowości, która jest obojętna na zdrowy rozsądek i prawdę oraz pozwala na zniewagę godności autochtonów, jest cyniczną profanacją państwa narodowego. W tym roku wysiłkami osób nieobojętnych na los Ukrainy udało się wstrzymać finansowanie z budżetu państwa znacznej części tak zwanych „organizacji weteranów”, których kierownictwo i członkowie otwarcie deklarowali swoją antynarodową i antypaństwową istotę. 23 maja z inicjatywy deputowanego ludowego Jurija Szuchewycza w Radzie Najwyższej zlikwidowano komisję do spraw „byłych partyzantów Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”. Z zaoszczędzonych ponad 20 milionów hrywien można wydzielić część na pomniki reżimu komunistycznego. Unikając terminowego wypełniania własnych obowiązków, władza prowokuje patriotów do radykalnych działań. Milczenie wobec zła czyni obserwatora współwinnym zbrodni. Utracona noga konia Szczorsa zaświadczyła, że oprócz zobojętniałego mieszczanina i zadufanych w sobie karierowiczów na Ukrainie jest zdrowy lud, który nie będzie tolerował złych komunistycznych tradycji tych, którzy wraz ze Szczorsem pomagali zniewalać Ukrainę. Hipokrytyczne skomlenie o braku środków lub konieczności uzgodnienia demontażu z jednym lub kilkoma ministerstwami jest przejawem niechęci do przeprowadzania odnowy i pogonią za łatwym zyskiem politycznym. Praktykowany przez obecną biurokrację cynizm jest bolesny, ale przyszłość i tak nie należy do niego. Historia zna przykłady, kiedy patriotycznie nastawiony lud zmuszał władzę do ustępstw. Pod naciskiem patriotów Kijowska Rada Miejska uchwaliła przemianowanie znacznego odsetka ulic oraz demontaż kilku pseudohistorycznych pomników, które wysławiały ciemiężycieli. Do listy niekompatybilnych z ideą ukraińskiej państwowości „dzieł architektonicznych” trafiły także brązowy koń i jeździec. Grafika stała się skuteczną bronią w rękach podziemia. Drzeworyty, stworzone przez Niła Chasewycza w kryjówkach i wydrukowane w podziemnych drukarniach, tworzyły styl graficzny UPA. Kopie rycin rozprowadzano nawet wśród zagranicznych ambasad i delegatów sesji Zgromadzenia ONZ. „Dopóki pozostanie choć jedna kropla mojej krwi, będę bił się z wrogami mojego narodu. Nie mogę bić się z nimi bronią, ale biję się rylcem i dłutem. Jestem kaleką. Biję się w tym czasie, kiedy wielu silnych i zdrowych ludzi nawet nie wierzy, że taka walka jest w ogóle możliwa” — opowiadał Nił Chasewycz. „Mazepieniec pułku Czernihowskiego, sotni Głuchowskiej, starszy syn, herbów i emblematów malarz”. Tak w 1912 roku pisał o sobie Heorhij Narbut na własnoręcznie stworzonym herbie rodowym. Na rok 1917 miał za sobą wspaniałą karierę grafika w Petersburgu. A jednak z początkiem Ukraińskiej rewolucji artysta przyjeżdża do Kijowa. Tutaj staje się twórcą symboli Ukraińskiej Republiki Ludowej, jej stylu: herbu, pieczęci, a także pieniędzy, znaczków, papierów wartościowych, czcionek. Przyłączył się do stworzenia, a później stanął na czele Ukraińskiej Akademii Sztuk Pięknych. Jego osiągnięć w estetyce ukraińskich symboli państwowych do tej pory nikt nie przewyższył. „Był Ukraińcem nie tylko z krwi, języka, przekonań. Ukraińskim żywiołem nasycone są wszystkie jego dzieła. I formalne źródło jego geniuszu bije niezmiennie z rodzimej czarnoziemnej ziemi Czernihowszczyzny” — pisał o H. Narbucie Fedir Ernst.
Tłumaczenie maszynowe
W centrum stolicy, na Majdanie Niepodległości, działa wystawa „Ludzie Wolności. Gwaranci Niepodległości”. Zorganizowały ją Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, Branżowe Państwowe Archiwum SBU oraz Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego. rokiem, Serhijem Korolowem, Petrem Hryhorenką, Wasylem Stusem, Ałłą Horską, Kateryną Biłokur, Wołodymyrem Iwasjukiem, Wiaczesławem Czornowołem i Nazarem Wojtowyczem. Na przykład Petro Hryhorenko – radziecki generał, który stał się dysydentem. Nieustraszoność i poczucie godności Hryhorenki zachęcały ludzi do przeciwstawienia się totalitarnemu systemowi. „Trudno mi było w milczeniu znosić hipokryzję władców, ale jednocześnie rozumiałem, że wystąpienie będzie mnie kosztować ustabilizowany tryb życia, który całkowicie mi odpowiadał… I wtedy z wyjątkową siłą ogarnęła mnie myśl, która już dawno mnie prześladowała: „Trzeba występować. Nie można milczeć” – wspominał Petro Hryhorenko. Nił Chasewycz – artysta grafik, który zamiast światowego uznania wybrał drogę artysty-powstańca. Wspierał walkę UPA z władzą radziecką swoim talentem i życiem. Jego gra-
Tłumaczenie maszynowe
Romana CZEREMSZYŃSKA, współzałożycielka, dyrektorka Etnograficzno-Memorialnego Muzeum Wołodymyra Hnatiuka, zasłużona dla oświaty Ukrainy, członkini NTSz, Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy (NSKU), Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy (NSDU). Wieś Welesniw, rejon monasterzyski, Tarnopolszczyzna
Aleksander Barwiński urodził się 8 czerwca 1847 roku we wsi Szlachtyńce w powiecie tarnopolskim, w rodzinie kapłana. W latach 1857–1865 uczył się w gimnazjum w Tarnopolu, po ukończeniu którego w 1865 roku wstąpił na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Lwowskiego. Tam kierował miejscowym oddziałem „Hromady”. Od 1867 roku Aleksander Barwiński pracował jako stały współpracownik, a następnie jako redaktor naczelny czasopisma literacko-naukowego „Prawda” (pierwszego ukraińskiego drukowanego organu), współpracował również z innymi ukraińskimi wydawnictwami periodycznymi: „Meta”, „Ruś”, „Rusałka”. W 1868 roku Aleksander Barwiński założył towarzystwo „Proświta”. Wówczas z inicjatywy Aleksandra Hryhorowycza we Lwowie zaczęto co roku upamiętniać pamięć Tarasa Szewczenki. Od 1868 roku rozpoczął działalność pedagogiczną – wykładał w gimnazjach w Berezanach i Tarnopolu. Od 1888 roku był profesorem państwowego seminarium nauczycielskiego we Lwowie. Aleksander Barwiński przyczynił się do organizacji czytelni „Proświty” we wsiach, zapoczątkował wydawanie 20-tomowej „Ruskiej Biblioteki Historycznej” (ukazało się 24 tomy), a także serii podręczników dla szkoły średniej. Do jego pióra należy wiele prac z historii i kultury Ukrainy, wśród nich dwutomowa „Historia literatury ukraińskiej”. Szczególną zasługą Aleksandra Barwińskiego stało się wprowadzenie do szkół ukraińskiej pisowni fonetycznej, na którą wkrótce przeszły także ukraińska prasa i wydawnictwa. Interesy ukraińskiej szkoły Barwiński zdecydowanie bronił również jako członek Krajowej Rady Szkolnej i przewodniczący Ukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego. Dążąc do wszechstronnego rozwoju nowoczesnej ukraińskiej nauki i kultury, Aleksander Barwiński wraz z O. Konyskim i W. Antonowiczem włożył wiele wysiłku w przekształcenie w 1892 roku Lwowskiego Towarzystwa Literackiego im. Tarasa Szewczenki w Naukowe Towarzystwo im. Szewczenki (NTSz) i do 1898 roku nim kierował, rozbudowując je na wzór europejskich akademii nauk. To właśnie on opracował pierwszy naukowy statut towarzystwa. Dzięki jego wsparciu do Lwowa przybył Mychajło Hruszewskyj, który objął katedrę historii Europy Wschodniej (historii Ukrainy) i został przewodniczącym NTSz, a sekretarzem naukowym został nasz rodak – akademik Wołodymyr Hnatiuk. O bliskich związkach Aleksandra Barwińskiego i Wołodymyra Hnatiuka można sądzić na podstawie takiego oto listu W. Hnatiuka ze Lwowa do członka Krajowej Rady Szkolnej O. Barwińskiego we Lwowie, o rezygnacji ze stanowiska nauczyciela ze względu na złe samopoczucie zdrowotne:
3 października 1900 r. Lwów, 3.X.1900 [r.] Wysoce szanowny Panie Poselu! Proszę nie gniewać się na mnie, jeśli mój postępek, o którym piszę poniżej, okaże się niewłaściwy lub połączony z jakimiś nieprzyjemnościami… Nie ja jestem temu winien… Złożyłem podanie do Rady Szkolnej, aby przydzielono mi zastępstwo we Lwowie. Tymczasem wczoraj byłem u dwóch lekarzy (jednym z nich był Hukewycz) w sprawie swojego zdrowia, i obaj poradzili mi, abym nie tylko nie przyjmował zastępstwa, ale wziął urlop w Towarzystwie [im.] Szewczenki i wyjechał na długi czas do jakiegoś uzdrowiska dla poprawy zdrowia. Gdybym ich nie posłuchał, to nie chcą za nic ręczyć. Wobec takiego oświadczenia muszę wycofać podanie (nie wiem tylko, jak to zrobić) i wyjechać z Lwowa, bo zdrowie musi u mnie być na pierwszym miejscu, zwłaszcza ze względu na moją rodzinę. Proszę zatem nie brać mi za złe tego kroku. Gdybym musiał iść, aby wycofać podanie, proszę łaskawie powiadomić mnie o tym. Dziękując równocześnie serdecznie za poczynione już starania, pozostaję z głębokim szacunkiem. Wołodymyr Hnatiuk
Ołeksandr Barwinski zostawił jasny ślad w historii Ukrainy jako działacz społeczno-polityczny, jeden z liderów ukraińskiego ruchu narodowego w Galicji, pedagog, historyk, dziennikarz, autor i wydawca licznych prac historycznych i podręczników. W naszym muzeum w czwartej sali zorganizowano wystawę książkowo-ilustracyjną „Ołeksandr Barwinski”, poświęconą 170. rocznicy jego urodzin, na podstawie materiałów której prowadzimy wycieczki tematyczne.
Proświtianie
Tłumaczenie maszynowe
W dniu, kiedy w 2007 roku odszedł w wieczność wybitny połtawianin, 82-letni, niezwykle skromny mężczyzna (cecha, która zwykle przystoi mędrcom), w Połtawskim Muzeum Krajoznawczym im. Wasyla Krychewskiego odbył się wieczór pamięci Petra Rotacza „Nie żegnam się z tobą, moja Ukraino…” Był on znany wśród Ukraińców całego świata jako jeden z fundatorów Połtawskiego Obwodowego Zrzeszenia Towarzystwa „Proświta”, pisarz, literaturoznawca, historyk Ziemi Połtawskiej, bibliograf, archiwista, muzealnik, encyklopedysta.
Lidia WICENIA, członkini „Proświty”, zasłużona dziennikarka Ukrainy
Rano w Soborze Świętouspieńskim Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Kijowskiego Patriarchatu odprawiono panichidę, potem krewni, przyjaciele i przedstawiciele środowisk twórczych oddali hołd przy grobie Petra Rotacza na miejskim cmentarzu. A wieczorem na wieczór pamięci przyszli niemal wszyscy połtawianie, którym dane było mieć szczęście znać osobiście Petra Petrowicza, rozmawiać z nim i współpracować. Było odczucie jego obecności także w uroczystej sali – spoglądał z portretu na gości muzeum i przemawiał z ekranu wideo we fragmencie wywiadu obok swego druha Ihora Kaczurowskiego, ostatniego z neoklasyków. Gości przywitali od razu trzej najbardziej szanowani w Połtawie prowadzący podobnych imprez twórczych: kandydatka nauk filologicznych, docent Hanna Radko (ona też autorka pomysłu organizacji tych wydarzeń), kandydat nauk z zakresu komunikacji społecznej, docent Hlib Kudriaszow – z Połtawskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. H. Korolenki, oraz docent katedry pedagogiki, kulturologii i historii Połtawskiego Uniwersytetu Ekonomii i Handlu Wita Sarapin. Ponadto w sali zaprezentowano wystawę pamiątkową, przygotowaną przez zastępcę dyrektora muzeum Wołodymyra Moklaka. Haftowana koszula, aparat fotograficzny, pióra, okulary – rzeczy tak rozpoznawalne dla wielu obecnych… Petro Petrowicz filozoficznie przyjmował bieg życia, rozumiał, że czas pożegnania z tym światem, który tak kochał, jest już blisko, i zdążył powiedzieć temu światu oraz nam wszystkim to, co najważniejsze: „O mnie mogą mówić różne rzeczy… Lecz kiedy ziemia przygniecie piersi, Czy ktoś powie: nie, on nie umiał kochać Ukrainy tak, jak kochają uczciwi ludzie?” Nie, nikt tego nie powie, a o tej ofiarnej miłości można mówić bez końca. O niej właśnie starali się opowiedzieć uczestnicy wieczoru, bo w niej – przykład służenia ojczyźnie Ukrainie dla całych pokoleń. A Petro Rotacz bardzo wcześnie, będąc zupełnie młodym, wybrał swoją drogę i nie chodził na skróty, nawet wtedy, gdy nazywano go nacjonalistą (w kontekście – wrogiem narodu radzieckiego) i starano się go zniszczyć, dobierając różne metody, trzymając pod nieustannym nadzorem KGB jego i żonę – Allę Aleksandrowną, która nie przestraszyła się równie bezpośrednich gróźb i w niczym nie zdradziła, lecz była podporą. O wszystkim mówiono we wspomnieniach, o tym opowiedział także film z cyklu „Ziomkowie”, stworzony przez pisarkę i dziennikarkę telewizji kanału „Ławra”… Inna Snarska, który obejrzeli obecni. Dziesięć lat minęło od czasu, gdy ukazał się w wydawnictwie „Dywosvit” pierwszy tom „Połtawskiej Szewczenkiany”. Jej wydanie nazywano wydarzeniem o znaczeniu ogólnonarodowym. Dla Petra Petrowicza było to prawdziwe szczęście – potrzymać w rękach książkę, która wychodziła w świat już bez niego. Bez niego ukazał się później także tom drugi. Wszystko, co zrobił, to „praca, która była pod siłami instytutu naukowego”, zaznacza syn badacza, członek Narodowego Związku Architektów Ukrainy Ołeksandr Rotacz. I to właśnie jemu Petro Petrowicz zapisał dokończenie tego, czego sam nie zdążył. Ołeksandr Petrowicz zabrał się do pracy, od dzieciństwa odczuwając „przywiązanie do biurka, do książki”, bo takim był dla niego przykład ojca. Pracy z archiwami jest sporo i potrzebne jest wsparcie, by wydać spuściznę niestrudzonego badacza. Będzie ona niezwykle pomocna dla tych, którzy kontynuują torowanie tej drogi w literaturze. Wieczór został ciekawie uzupełniony stronami muzycznymi, m.in. po raz pierwszy wykonali w wykonaniu artystów Serhija Rubana i Małgorzaty Tomm pieśni do wierszy w przekładach Petra Rotacza – „Nie żałuję, nie wołam, nie płaczę” Serhija Jesienina oraz „Biała akacja” z filmu fabularnego „Dni Turbinów” (autor słów nieznany). Dla Petra Petrowicza brzmiała także skrzypce ludowego artysty Ukrainy Jurija Kyryczenka. Swoje ukraińskie poczucie Petro Rotacz jakby przetransformował w epokę mu współczesną ze źródeł Szewczenki, rozpościerając je w przyszłość jako najwyższą wartość wszystkich, którym przyszło żyć na tej ziemi. I niezwykle potężnie zabrzmiały wiersze Kobzarza z jednoosobowego spektaklu ludowego artysty Ukrainy Wasyla Hołuba przy akompaniamencie liry połtawskiego bandurzysty, zasłużonego artysty Ukrainy Iwana Nowobranca. Jak podkreślił przewodniczący obwodowej organizacji NSAU Jurij Samojlenko, Petro Petrowicz mówił o tym, że sens życia widział w służbie swojej ojczyźnie. Tak właśnie żył. I miał prawo do autoepitafium: Nie żegnam się z tobą, moja Ukrainо, Nie idę w zapomnienie, będę tu zawsze: W twoim słowie i w białym kwiecie kaliny, I w twojej wierze, którą pozostawił Taras. Będę szumem kłosów na ojcowskiej niwie, Będę obłoczkiem, deszczykiem, wiatrem na polach. Będę duchem twoim, moja droga Ojczyzno, Będę z tymi ludźmi, którzy torują twoją drogę! Mamy nadzieję, że nowe spotkania są przed nami – w jeszcze niewydanych książkach Petra Rotacza, w pieśniach i wieczorach, które mają dalej rozpościerać miłość do rodzinnej ziemi i rodzinnego słowa.
Tłumaczenie maszynowe
Dzielimy się z opinią publiczną smutną wiadomością — 23 czerwca po ciężkiej chorobie w wieku 84 lat zmarł znany pisarz i dziennikarz Orest Mykołajowycz Slywynski. Nie stało się wybitnego mistrza słowa, proświtianina, przyzwoitego i uczciwego człowieka.
Orest Mykołajowycz Slywynski urodził się 19 lipca 1933 roku we wsi Bołozwa Dolisznia (Nyżnie) w rejonie sambirskim na Lwowszczyźnie. Po ukończeniu wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki pracował w gazetach obwodowych. Głos Ореста Mykołajowycza dobrze znany słuchaczom radiowym, ponieważ przez długi czas pracował w radiu w Dnipropetrowsku, a następnie w radiu kijowskim. We wszystkich tych latach w gazetach i czasopismach publikowano jego utwory literackie — opowiadania, niewielkie powieści. Pracując w gazecie „Literaturna Ukraina” i wydawnictwie „Radianśkyj pysśmennyk”, Orest Mykołajowycz zaczął aktywnie występować także w gatunku krytyki; szczególnie zapadły w pamięć jego analityczne rozważania o nowych utworach ukraińskich pisarzy na tematykę historyczną. Jego artykuły i recenzje ukazały się w książkach „Zapizniła myt prozriння”, „Kryżmo”, „I bili kupawy”, „Aż do rankowoho sjajwa”, a także jemu należy gruntowne historyczno-literackie studium „Z jednosti ta widwahy, abo na jakij nywi zrostaje swoboda”. Orest Mykołajowycz często występował z artykułami i szkicami o znanych działaczach „Proświty” — swoich rodakach z Lwowszczyzny, z jego rodzinnej wsi, a także o współczesnych proświtianach. Szczególną popularność zdobyła jego powieść o Juriju Fedjkowyczu „Płacz flojary”. Przez ponad dziesięć lat Orest Slywynski pracował w aparacie NSPU, był odpowiedzialnym sekretarzem. Wielu literatów, zwłaszcza w organizacjach obwodowych, jest mu wdzięcznych za życzliwe nastawienie, wsparcie i pomoc. Twórcze osiągnięcia O. M. Slywynskiego zostały uhonorowane nagrodami imienia I. Ohijenka, I. Kosziwelca, „Błahowist”, dyplomem Międzynarodowego Akademickiego Rankingu Popularności „Złota Fortuna”. Orest Mykołajowycz Slywynski został pochowany 25 czerwca na nowym cmentarzu w Bojarce, niedaleko Kijowa, obok grobu żony Marii Ołeksijiwny. Ze wspomnieniami i słowami pożegnania wystąpili pisarze Iwan Juszczuk, Ołesź Łupij, Iwan Pasemko, dziennikarze Wiktor Pasak, Wołodymyr Pyszczyk, krewni i bliscy. Wszyscy przyjaciele, koledzy, ci, którzy pracowali z Orestem Mykołajowyczem, są głęboko zasmuceni i przeżywają jego śmierć jako wielką stratę. Niech mu ziemia lekką będzie! Składamy głębokie kondolencje siostrze zmarłego Oksanie Mykołajiwnie i całej rodzinie.
Tłumaczenie maszynowe
— Ihorze Dmytrowyczu, zacznę od najważniejszego: jak wpłynęły na Pana życie i twórczość ojca ukraińskiego narodu — Tarasa Szewczenki? — Już dawno należałoby napisać coś na temat „Taras Szewczenko w moim życiu”, ale najwyraźniej jeszcze nie nadszedł na to czas. Jednak już teraz mogę z pewnością stwierdzić, że Szewczenko w znacznym stopniu wpłynął na kształtowanie mojego światopoglądu i proces ten ma swoją kontynuację. Dlatego też naturalne jest, że znaczna część mojej biografii jest ściśle związana z jego memoriałem w Kaniowie. I nie tylko. Ogółem już ponad trzy dekady. — A teraz jeszcze kilka słów o Pana stosunku do tej zniewagi (inaczej nie można tego nazwać), której dopuszczono się wobec świętego dla każdego z nas miejsca — Kaniowskiego Muzeum Kobziarza? — Oczywiście chodzi o wydarzenia z lat 2010—2013. Wtedy najbliższe otoczenie poprzedniego prezydenta-uciekiniera, korzystając z formalnego pretekstu przygotowań do 200-lecia poety, postanowiło radykalnie zmienić wizerunek memoriału Szewczenki, dostosowując go do potrzeb reżimu i na życzenie Moskwy. Przecież o żadnej aneksji Ukrainy i jej nowej kolonizacji nie mogło być mowy bez obniżenia wpływu idei Szewczenki na Ukraińców. A do tego konieczne było wykorzenienie jego ducha z muzeów w Kaniowie i Kijowie, a przy rekonstrukcji memoriału — niedopuszczenie do realizacji projektu Wasyla Kryczewskiego z lat 30. XX wieku, który ma wyraźnie narodowy i wysokiej klasy artystyczny wizerunek. Bolszewicy również robili wszystko, aby nie dopuścić do ukształtowania memoriału w ukraińskim stylu — od ograniczenia finansowania i represji w 1937 roku przeciwko budowniczym, aż po sztywną kontrolę ideologiczną przez kolejne pięćdziesiąt lat. Święto 1 maja 1923 roku „uczczono” demonstracyjnym zniszczeniem memoriału: zrzucono z mogiły wspaniały pomnik — Krzyż, który ustanowiła Stara Kijowska Hromada w 1884 roku. A pod koniec lat 80. XX wieku kierownictwo związkowe, przy wsparciu miejscowych mankurtów, zaczęło zabudowywać unikalne, objęte ochroną krajobrazy szewczenkowskie obiektami przemysłowymi Ministerstwa Energetyki i Ministerstwa Przemysłu Naftowego i Gazowniczego ZSRR. Lecz na szczęście Ukraińców — mamy Tarasa Szewczenkę, który jest w stanie obronić i siebie, i Ukrainę. Oczywiście pod warunkiem, że będziemy wypełniać jego testamenty. Więc i mnie przypadło osobiście zobaczyć już trzy fale narodowego odrodzenia, zrodzone przez geniusza Kobziarza i pole siłowe Tarasowej Góry. — A jak inżynier-elektromechanik i socjolog z wykształcenia, były zastępca przewodniczącego Kaniowskiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego, a następnie dyrektor generalny-kierownik naukowy Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu znalazł się w pracy dyplomatycznej? — Przed tym była jeszcze praca na stanowisku ministra kultury i turystyki w rządzie Jurija Jechanurowa. Wtedy wielu uczestników Pomarańczowej Rewolucji zaangażowano do pracy państwowej. Niestety, do władzy doszli nie tylko ci, którzy chcieli zmienić przyszłość Ukrainy. I wtedy, już po pół roku, powstał pierwszy kryzys rządowy. Ja zaś po Pomarańczowym Majdanie kontynuowałem pracę jako dyrektor generalny Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu. Przedtem, w grudniu 2004 roku, Czerkaski Sąd Apelacyjny uchylił bezprawne zarządzenie Ministerstwa Kultury rządu Janukowycza z 22 stycznia 2004 roku o zwolnieniu mnie z pracy w Szewczenkowskim Rezerwacie i w marcu następnego roku wróciłem na Tarasową Górę. Przez rok mojej nieobecności nominat owianej złą sławą i wtedy wszechwładnej SDPU(o) (jak się okazało — zjednoczonej z Moskwą i przeciwko ukraińskiemu narodowi) doprowadził memoriał Szewczenki do stanu ruiny, a mnie przypadło pilnie znormalizować sytuację i nadrobić stracony czas z rekonstrukcją muzeum. I jakoś, w ostatnich dniach września, podczas kolejnej narady roboczej z konserwatorami w muzeum, zadzwonił mój telefon. Przeprosiłem kolegów i odebrałem połączenie: okazało się, że dzwoni Prezydent! Powiedział: „Ihorze, witam! Tu Juszczenko. Jak się masz?”. Znaliśmy się z nim, ale nie na tyle, żeby tak po prostu dzwonić. „Kiedy będziesz w Kijowie?” — pyta. Odpowiedziałem, że wybieram się gdzieś za dzień — Iwan Marczuk zaprosił na ceremonię wmurowania kamienia węgielnego pod jego muzeum. On na to mówi: „No, to może się zobaczymy. Trzeba omówić dwie kwestie…”. Ja i dzisiaj nie wiem, jaka była druga, ale pierwszą wypowiedział przy spotkaniu i bez żadnego wstępu: „Bierz się za Ministerstwo Kultury i Turystyki”. Szczerze mówiąc, nieco osłupiałem z zaskoczenia: gdzie Kaniów, a gdzie Kijów! A i w Kaniowie pracy — morze… Ale Prezydent powiedział: „Trzeba! I to niezwłocznie: w rządzie już dawno brakuje dwóch ministrów — ochrony zdrowia oraz kultury. Należy pilnie zakończyć formowanie Gabinetu Ministrów. Zresztą Kaniowowi też będziesz mógł pomóc…”. Z czasem Prezydent publicznie zadeklarował nową rolę Ministerstwa Kultury — niemal jako „ministerstwa obrony kultury narodowej”, co bardzo mi się spodobało. Po Majdanie — myślę, że nie tylko mi — wydawało się, że powstała unikalna szansa na uformowanie nowego państwa, gdzie wszystko radykalnie zmieni się na korzyść ludzi. Więc, poradziwszy się rodziny i kolegów, zgodziłem się. Ministerstwo Kultury — to unikalne Ministerstwo, gdzie są specjaliści z zakresu turystyki, teatru, muzyki, kina, zagranicznego ukraiństwa, języka ukraińskiego i pięknego piśmiennictwa, sztuk pięknych, muzeów, ochrony zabytków, cyrków, placówek edukacyjnych i jeszcze wielu dziedzin wiedzy. Wtedy minister odpowiadał nawet za politykę państwową w sferze humanitarnego traktowania zwierząt. I wszystko to było dla mnie interesujące. — Ale kierownik musi być przede wszystkim menedżerem w swojej dziedzinie i kreatywną osobowością… — Absolutnie słusznie. Trzeba umieć zjednoczyć wokół siebie te kilkaset wysokiej klasy specjalistów różnych kierunków pracy (a w sferze kultury i turystyki pracowało wtedy niemal pół miliona ludzi!), nie zmusić, a zmotywować kolegów do generowania nowych pomysłów i wcielania ich w życie. Do tego już zdobyłem pewne doświadczenie, pracując w różnych dużych zespołach pracowniczych. Wiedziałem, jak formuje się i wykonuje budżet, co to są kosztorysy, struktura zarządzania na wszystkich szczeblach, w tym także na poziomie samorządu lokalnego. I przy tym nie należałem do żadnej z partii i nie miałem zobowiązań wobec biznesu czy oligarchów (ich w Kaniowie przecież nie było!). Myślę, że to również wpłynęło na moją nominację w tym romantycznym postmajdanowym okresie. Na całe życie wyryła się w pamięci lekcja, dana mi u zarania mojej pracy zawodowej. Po Odeskim Instytucie Politechnicznym skierowano mnie do Kaniowskich Zakładów Elektromechanicznych „Magnit” — jednego z liderów na Ukrainie w produkcji techniki obliczeniowej dla kompleksu wojskowo-przemysłowego. W tamtym czasie miałem już doświadczenie pracy na katedrze, swoje wynalazki, które zdobyły międzynarodowe uznanie, odbyłem staż w Pradze (i to w latach 80.!). Pamiętam, jak takim sobie odeskim elegancikiem z poczuciem własnej ważności przyjechałem do zakładu. A mnie mianują kierownikiem służby eksploatacji w wydziale galwanizacji, gdzie oprócz elektryków i ślusarzy-remontowców byli też hydraulicy. — Nie chcę — mówię — z moją wiedzą i doświadczeniem kierować hydraulikami. Nie po to się uczyłem! A główny energetyk spojrzał na mnie pobłażliwie-ironicznie i mówi: „A panu, młodzieńcze, do dobrego hydraulika oj jeszcze jak daleko…”. To była jedna z pierwszych i ważnych lekcji mojego samodzielnego życia: to, że masz dyplom wyższej uczelni (a ktoś inny pieniądze, znajomości), jeszcze nic nie znaczy. Najważniejsze jest to, co i jak człowiek potrafi robić.
— Ale mowa teraz nie o Ministerstwie Kultury, a o ścieżce dyplomaty… — Wszystko w naszym życiu ma związek przyczynowo-skutkowy. Swoją kadencję w rządzie Jechanurowa przeszedłem od początku do końca i po wyborach parlamentarnych w 2006 roku, niespodziewanie dla mnie, zostałem mianowany przez Radę Najwyższą do kolejnego składu Gabinetu Ministrów. Ale przepracowawszy tam trzy miesiące, nie chciałem godzić się z dyktatem donieckich (wielu z tych „moich” kolegów jest teraz w rozjazdach) i złożyłem dymisję w geście protestu przeciwko wygaszaniu reform, w szczególności dotyczących rozpowszechniania języka ukraińskiego w kinie, a także z powodu ograniczenia finansowania na renowację zabytków, przeszkód w popularyzacji ukraińskiej sztuki w kraju i za granicą. Wniosek, nawiasem mówiąc, sam napisałem do parlamentu, pamiętając ostrzeżenie Alberta Camusa, że ze złem można albo współpracować, albo z nim walczyć. Z czasem zaproszono mnie do Sekretariatu Prezydenta na stanowisko kierownika Służby ds. zachowania narodowego dziedzictwa kulturowego. Wcześniej była to Główna służba polityki humanitarnej z dość szerokimi uprawnieniami. Ale przed moim mianowaniem natychmiast ją przemianowano. W ten sposób ówczesny szef Sekretariatu — z własnej inicjatywy czy z podpowiedzi z ulicy Hruszewskiego, postanowił mnie przywołać do porządku za moją nieustępliwość w kwestii wydzielania środków na pewne projekty na Zakarpaciu i w Kijowie. Ale, pomimo takiej nieco dziwnej nazwy, do kompetencji mojej Służby należały kwestie nie tylko kultury i turystyki, ale także nauki, edukacji, ochrony zdrowia, sportu, wydawnictw książkowych, wolności sumienia i jeszcze wielu kierunków polityki humanitarnej, która wtedy, jak i teraz, potrzebowała poważnych reform. Ale na to nie było należytej O dzisiejszym jubilacie, Ihorze Lichowym, można usłyszeć czy przeczytać całkiem sporo pstrych i niejednoznacznych opinii, myśli, ocen. Zazwyczaj do upubliczniania tego w naszym wzburzonym społeczeństwie skłaniają ludzi pewne osobiste (finansowe, karierowe) interesy i, jako jeden z instrumentów ich realizacji, — dostęp do zasobów informacyjnych i bliskość do władzy. Ani jednego, ani drugiego nasz bohater nie ma. Jak nigdy nie miał wspólnych interesów z oligarchicznymi klanami czy ich ogonami w systemie ukraińskiej władzy. Oglądając się na etapy jego sinusoidalnej biografii, widzisz człowieka, który z jakiegoś powodu jest wypychany ze skostniałego ciała tego systemu. Jaka jest tego przyczyna: konfliktowość jego natury, profesjonalizm czy pewne zasady moralno-etyczne, przez które nie może przejść? Aby to zrozumieć, z szerokiego spektrum życia i działalności Ihora Lichowego — od dziecięcych lat w poleskiej wsi do najwyższych gabinetów władzy, wybieram jeden okres — pracę dyplomatyczną. Tym bardziej, że jest to bodaj jedyny przypadek, kiedy wychowanek naszego proświtańskiego środowiska osiągnął szczyty dyplomatycznej kariery — został Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
politycznej woli, i mnie, szczerze mówiąc, po kilku próbach zmiany sytuacji stało się nieciekawie w tych komitetowskich korytarzach, gdzie pod przetartymi chodnikami dywanowymi „drodzy przyjaciele” robili swoją politykę. A tu jeszcze z pamięci nijak nie wywietrzało to ostrzeżenie Camusa, które tak współbrzmi z mądrym Szewczenkowym: „Błogosławiony mąż, co na radę niegodziwych / Nie uczęszcza, / I nie stoi na drodze grzeszników, / I z szydercami nie zasiada...”. I kiedy już kilka tygodni popracowałem na Bankowej, podczas obchodów drugiej rocznicy Majdanu, na uroczystym przyjęciu w Pałacu Maryjskim podszedł do mnie minister spraw zagranicznych Borys Tarasiuk i zapytał, czy nie chciałbym pojechać jako ambasador na Białoruś? Bo wtedy odbywał się tam szczyt szefów państw WNP, a nas od dawna nie było tam ambasadora. Po pewnych wahaniach i niełatwym wyborze po dwóch miesiącach na trzy lata znalazłem się w roli Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Republice Białoruś. — Uczyć się zawiłości dyplomatycznej nauki przyszło, jak to mówią, w marszu? — W ogóle to ambasadorów nigdzie na świecie nie uczą. Szef misji dyplomatycznej to głęboka kompetencja, szeroka wiedza, duże doświadczenie, subtelna intuicja, prawdziwy patriotyzm, szczególny takt, szczery szacunek do narodu kraju, w którym pracujesz, oraz uwaga dla innych kultur. A także brak gotowych rozwiązań. To zrozumiałem już w Mińsku, kiedy przyjechałem tam jako najwyższy urzędnik Ukrainy, reprezentujący swoje państwo (a nie tylko Prezydenta) w sąsiednim kraju z długością wspólnych granic 1200 km, obrotem towarowym 5 mld dolarów USA, niezwykle rozgałęzionymi powiązaniami gospodarczymi i kontaktami osobistymi. Tam otrzymałem nie tylko szkołę zawodową — wszak ambasador musi wiedzieć i umieć jeszcze więcej niż minister. Do tego w wielu dziedzinach przydało mi się i moje wcześniejsze doświadczenie, i zdolność do samokształcenia. Miałem tam też dobrą szkołę godności, o której większość krajowych urzędników nie ma pojęcia. Tam zobaczyłem, z jaką uwagą Białorusini obserwują to, co dzieje się na Ukrainie. Oni bardzo szanują nasze wysiłki w budowaniu niepodległego państwa i kochają język ukraiński. Ich zaś wschodni sąsiedzi zaciekle nienawidzą białoruskiego. Nawet dyplomaci mówili, że niby niech tam Ukraińcy ze swoim językiem, ale Białorusini?! „Dlaczego oni tak mówią, my przecież nie rozumiemy ich! I w ogóle, przecież my jedno państwo”... — My z Białorusinami naprawdę jesteśmy braćmi i tak się złożyło historycznie, że Ukraińcy zawsze odnosili się do nich z szacunkiem i współczuciem. Dlatego Białorusini czują wielki szacunek do Ukraińców... — Ja początkowo nie bardzo rozumiałem rolę języka białoruskiego. Kiedy przyjechałem do Mińska i zobaczyłem, że ambasador Ukrainy jest tam bardzo widoczną postacią, to żeby szybciej go wyuczyć, brałem lekcje u korepetytora, ale w większości opanowywałem go samodzielnie. Bo wiedziałem, że wszystkich ich, Białorusinów, pracowników zagranicznych ambasad, sztywno kontroluje KGB. To ogólnie przyjęta praktyka w większości krajów. Na Białorusi ambasadorzy w ogóle żyją jak w akwarium — świetna okazja, by pozbyć się szkodliwych nawyków... Często rozmawiałem tam w języku ukraińskim, Białorusini sami prosili. Nie tylko w środowisku dysydenckim, ale i na szczeblu rządowym. Mając najlepszą ambasadę, udostępniałem pisarzom pomieszczenia do przeprowadzania wydarzeń społecznych, prezentacji nowych wydań i projektów. Przez jednoznaczną patriotyczną postawę Związek Pisarzy Białoruskich władze wyrzuciły z własnego lokalu. Po tym pogromie nawet portrety Janki Kupały, Jakuba Kołasa walały się na ulicy... Niejednokrotnie na takich zebraniach i ja występowałem po białorusku. Zawsze zapewniałem ich na wszystkich szczeblach: Białorusini muszą zachować swój ojczysty język. Nikt go nie zachowa oprócz Białorusinów, wszak to dorobek kultury narodowej, dziedzictwa światowego, i tutaj nie ma żadnej polityki. Chociaż, jeśli bardzo dobrze pomyśleć... Pewnego razu, demonstrując swój szacunek do Białorusinów i ich ojczystego języka, naraziłem się na niewielki skandal dyplomatyczny. Kiedy odbywał się Międzynarodowy festiwal „Słowiański Bazar”, w sumie musiałem sześć razy witać uczestników w imieniu Ukrainy. Wyobraźcie sobie, ogromna sala na 6-7 tys. widzów, bezpośrednia transmisja w radiu i telewizji. Tradycyjnie święto otwierają przedstawiciele trzech państw: Białorusi, Ukrainy i Rosji. Pierwszy występuje prezydent Łukaszenka, oczywiście po rosyjsku; od Rosji — szef Administracji prezydenta Naryszkin (później — spiker Dumy Państwowej, a teraz — szef wywiadu RF). Kolej na Ukrainę. Wychodzę i zaczynam witać po białorusku: „Szanowni przyjaciele!..”. Sala klaszcze, a ja, uskrzydlony wsparciem, na zakończenie przemówienia przechodzę na „najbardziej śpiewny ze słowiańskich języków” — wszak to festiwal „Słowiański Bazar”! Ale widzę w prezydenckiej loży wykrzywioną ze złości twarz putinowskiego wysłannika, który coś wyczytuje Łukaszence, niby „ile ten ambasador będzie z nas drwił!”. I tak było co roku. A w trzecim roku mojego pobytu w Mińsku, kiedy jedna z dwóch opozycyjnych gazet krytycznie i jednoznacznie naświetliła tę sytuację (tylko nie przypisuj tego tylko moim zasługom), białoruski prezydent zaczął już pojawiać się na ekranach w wyszywanej narodowej koszuli i przemówił po białorusku. Kiedy my z ambasadorami Szwecji, Polski i Litwy stworzyliśmy Klub Ambasadorów Białoruskojęzycznych, to zapisał się do niego już i ich minister kultury, który przedtem był ambasadorem w Warszawie, a nawet szef Akademii Nauk, który później został premierem. — Czym zakończyła się ta sytuacja na festiwalu? Wieczór pamięci w Operze Narodowej. 2015 r. — Miała ona ciekawe zakończenie. Urzędnicy w MSZ Białorusi otrzymali od swoich podwójnych kuratorów burę, że nie zapobiegli takiemu incydentowi (ale co mogli zrobić?). Ja zaś, szczerze mówiąc, oczekiwałem jakiejś prowokacji — przedtem za znacznie mniejsze „winy” publicznie zhańbili ambasadora Włoch, a ambasadora USA — kobietę, którą Condoleezza Rice przedtem nagrodziła medalem Departamentu Stanu nr 1(!), i wielu z jej kolegów-dyplomatów także wydalono z kraju. Już po mnie sztywno zdyskredytowali ambasadora Węgier. Oponenci Łukaszenki często twierdzą, że nie toleruje on ludzi mądrzejszych, kreatywnych, jemu niepodległych. Tymczasem dobiegła końca moja dyplomatiada. O tym dowiedziałem się nie z MSZ, a z prasy. W wyborach prezydenckich 2010 roku górę wzięła ta sama doniecka brać, od której wyślizgnąłem się w 2006 roku, wspierana przez oligarchów — Achmetowa, Kuczmę i innych. Znamienne, że 23 lutego — to dzień urodzin Wiktora Juszczenki, a 24 — był ostatnim dniem jego prezydentury, i już 25-go na stanowisko głowy państwa wstąpił Janukowycz. W Mińsku odbyło się 23 lutego tradycyjne spotkanie prezydenta z ambasadorami, podczas którego Łukaszenka obchodzi szereg akredytowanych ambasadorów, wita się i każdemu ściska rękę. Podszedł on i do mnie, ściska rękę i długo nie puszcza, patrzy uważnie w oczy. Żadnego słowa nie powiedział. On już wiedział, że jutro będzie podpisany dekret o moim zwolnieniu — być może przedostatni z dekretów Prezydenta Juszczenki. Ten gest Łukaszenki w języku dyplomacji był wyrazem szacunku, coś w rodzaju: „Możliwe, że myślę i działam nie tak, jak ty, ale ja uznaję to prawo za tobą”. A na prezydenckiej stronie, w raporcie o tym wydarzeniu, umieścili jedno tylko zdjęcie Prezydenta Białorusi i Ambasadora Ukrainy — jeden naprzeciw drugiego. Jak na ringu. Taka właśnie jest współczesna dyplomacja.
— I czy po tym stanowisko Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Republice Białoruś Ihor Lichowy złożył i wrócił na Ukrainę? — Przyjście do władzy Janukowycza osobiście odebrałem jako preludium narodowej tragedii. I miałem ku temu więcej podstaw niż wielu z najbliższego otoczenia ówczesnego głowy państwa, które przygotowywało się po prostu zmienić gospodarza. W dyspozycji ambasadora Ukrainy na Białorusi było wtedy wystarczająco dużo informacji, aby zrozumieć, co nas czeka. I rozumiałem, że z donieckimi i z ich sługusami-chochołami pracować nie będę pod żadnym pozorem — u mnie dreszcze nie minęły jeszcze od poprzedniego razu. Zresztą nie zamierzałem „pożyczać oczu u Sirka”, by komunikować się z Białorusinami i kolegami-ambasadorami, którzy mnie jednak dobrze poznali przez trzy lata pracy w Mińsku. Przecież najważniejsze w pracy ambasadora to zbudować atmosferę zaufania do swojego kraju. Oczywiście dyplomacja to swoista gra i wygrywa ten, kto ogra przeciwnika. Ale w XXI wieku w stosunkach międzynarodowych trzeba grać według zasad, bo stawki są dość wysokie. Mimo że o swojej dymisji dowiedziałem się wcześniej, nie podjąłem żadnych wysiłków, by ingerować w bieg wydarzeń. Przecież w zmianie ambasadora nie ma żadnej tragedii. Tym bardziej, że ja swój program nawet przypełniłem — za mojej kadencji dwukrotnie wzrósł obrót towarowy, Białoruś ratyfikowała Umowę o granicy państwowej, która czekała na to 12 lat, odbyły się trzy spotkania prezydentów, kilka wizyt szefów rządów i parlamentów, szereg rezonansowych projektów kulturalnych. I w tym, że Prezydent Białorusi złożył jesienią 2009 roku kwiaty pod Memoriałem ofiar Hołodomoru w Kijowie, w otwarciu pomnika ukraińsko-białoruskiego nacjonalisty, pisarza Uładzimira Karatkiewicza w Kijowie oraz Tarasa Szewczenki i Pyłypa Orłyka niedaleko Mińska, jest także zasługa mojego zespołu. I wszystko to w okolicznościach, w których przyszło mi kierować misją dyplomatyczną za kadencji pięciu (!) ministrów spraw zagranicznych. Za wysoką ocenę swojej pracy uważam pamiątkowe odznaki Towarzystwa Języka Białoruskiego i Związku Białoruskich Artystów, przyjacielskie wsparcie znanych Białorusinów — poetów Niła Hilewicza, Ryhora Baradulina, Hienadzia Burawkina, Uładzimira Niaklajewa; kompozytora Ihora Luczenki; polityka Stanisława Szuszkiewicza; słynnego olimpijczyka-zapaśnika Alaksandra Miadzvedzia; artystów Iwana Dmuchajły, Tarasa Porozniaka; rodzin Wasila Bykawa, Alesia Adamowicza, Alaksandra Kiszczanki; wielkiej ukraińskiej społeczności; korpusu dyplomatycznego, dziennikarzy. A jeszcze mnóstwo spotkań z ciekawymi ludźmi, z którymi zetknął mnie los w tym kraju. I kiedy wspominam ich, to z pamięci niezmiennie wypływają słowa pisarza Rudyarda Kiplinga: „Jesteśmy z tobą jednej krwi!”. — A komu zawdzięczasz to, co osiągnąłeś w życiu? — Dla mnie ważne jest mieć nie ideał — bo żyjemy przecież w realnym świecie, a raczej punkty odniesienia. I takimi punktami odniesienia było kilka osób — i moi rodzice, i moja obecna rodzina, i Taras Szewczenko. W ogóle, do dobrych ludzi miałem szczęście. Ojciec mój, jako zachętę za sukcesy w nauce, obiecywał mi wycieczkę do Kaniowa, ale zmarł, kiedy miałem jedenaście lat. Wspominam go jako bardzo wykształconego, świadomego narodowo, ciekawego pod wieloma względami, dzielnego i zewnętrznie pięknego mężczyznę. Nigdy się nie zginał — w przenośni i dosłownie. W 1945 roku wrócił jako inwalida wojenny, do końca życia miał niezagojone rany i zmarł w wieku 45 lat w szpitalu. Ćwierć wieku chodził z laską, a kiedy i o kulach. Był nauczycielem chemii i biologii, uczył uczniów kochać przyrodę, posadził wiele sadów. Swoją drogą, szacunek do języka ojczystego i środowiska mam od niego. Tak jak i wymagania wobec siebie i innych. Nierzadko wdawał się w konflikty, zwłaszcza z lokalnymi władzami. Nie mógł znieść niesprawiedliwości, ludzkiej głupoty, chciwości. Bezinteresownie pomagał ludziom. Jak dziś pamiętam: wieczorem u nas w domu zbierają się ludzie — u kogoś ktoś represjonowany, u kogoś — w więzieniu lub zaginął bez wieści. I on pisze im jakieś „prośby” — miał ładny charakter pisma... Ludzie mówią, że jestem podobny do swojego ojca. Chciałbym w to wierzyć. Rozmawiał Mykoła CYMBALIUK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zostało odnotowane w ostatnim wydaniu akademickim”. Nietrudno przeczytać w komentarzu, że na artystycznym polu dzieła znajduje się ledwo zauważalna data – „183…”, której ostatnią, na wpół zatartą cyfrę można określić albo jako „3”, albo „7”. Ze względu na kunszt rysunku komentatorka W. Sudak dała pierwszeństwo dacie 1833, ale przezornie postawiła znak zapytania, gdyż problemu ostatecznie nie rozwiązano. Powiedzmy, O. Szewczenko uważała za prawdopodobną datę rok 1836, podczas gdy autorytatywny szewczenkoznawca W. Jaciuk uzasadnił przedział czasowy powstania dzieła latami 1834–1837, argumentując, nawiasem mówiąc, powrót rysunku z listy bezpodstawnie przypisywanych Szewczence dzieł do korpusu głównych. W takiej sytuacji właśnie najwłaściwiej było wskazać szerszy przedział, aby się nie pomylić. Recenzent wykazuje nadzwyczajną naukową pryncypialność, zagłębiając się w szczegóły: „Dalej, SZE: T. 1 S. 164 w artykule „Aleksander Macedoński okazuje zaufanie swojemu lekarzowi Filipowi” podaje rozmiar 26x35,7 w czasie, gdy PZT: W 12 t. T. 7, S. 361 podaje inny rozmiar tego dzieła – 25,9x35,77”. Nie jestem pewien, czy warto komentować różnicę w 1 milimetr i 0,7 milimetra, ale uwagę profesora Pazynicza zwrócę na to. W SZE artykuł należy do I. Werykiwskiej, komentarz do tego dzieła w PZT: W 12 t. (o cud!) – również do I. Werykiwskiej, z którą wiele lat pracowałem. O jej autorstwie można przeczytać w obu wydaniach, jeśli się je, oczywiście, czyta, a nie wykonuje wątpliwe polecenie. Niezmordowany profesor-historyk sztuki nie ustaje: „Także, SZE: T. 27 [sic! w ogóle w SZE jest tylko 6 tomów. – O. F.] S. 754 w artykule „Spotkanie Tarasa Bulby z synami” autor zaznacza rozmiar 23,1x30,2, przy czym w tekście, powołując się na odpowiedni artykuł w PZT: W 12 t. T. 7. S. 386, nawet nie zauważa, że tam podano zupełnie inny rozmiar dzieła – 28,1x30,2”. Rozbieżność powstała dlatego, że w 10-tomniku wskazano właśnie 23,1 (zob.: t. 7, s. 18), a w 12-tomniku rzeczywiście już 28,1. Zrozumiałe, 3 i 8 są bardzo podobne, mogła zdarzyć się pomyłka drukarska. Ale w odróżnieniu od Pazynicza, ja nie wiem, który z tych rozmiarów jest prawidłowy, bo sepia Szewczenki przechowywana jest w Ermitażu w Sankt Petersburgu. Oto i wszystko! Recenzent podsumowuje, że „zupełnie nieprezentowalnie [sic! – O. F.] ogólnie wygląda przedstawienie malarskiego dorobku Szewczenki”. Do wykwintnej autorskiej ortografii trudno tu coś dodać. W ten sposób, w wyrażonych przez S. Pazynicza uwagach nie nazwano żadnego istotnego błędu, które, rzecz jasna, mogą zdarzać się w każdym wielkoskalowym wydaniu – nie sposób temu zaprzeczyć, ale nie profesorom z taką skalą kwalifikacji psychologii komunikacji i filozofią o nich pisać. Smutno, że przychodzi krzyżować naukowe i nienaukowe szpady na humanistycznym polu wzajemnych nieporozumień. I smutno jeszcze bardziej, kiedy ludzie z aplombem „znawców” biorą się nie za swoją sprawę i bronią z góry postawionych im zadań. Prognozy są niepocieszające.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr FEDORUK, doktor nauk o sztuce, profesor, akademik Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, kierownik katedry teorii i historii sztuki NAOMA. W gazecie “Weczirnij Charkiw” 23 maja 2017 r. pojawiła się niewielka recenzja pod tytułem “Kontrowersyjne wydanie nie może pretendować do nagrody państwowej” (http://vecherniy.kharkov.ua/news/132869/) na temat monumentalnej sześciotomowej “Szewczenkowskiej encyklopedii” (2012–2015; dalej – SE), do czego przyczyniło się jej zgłoszenie do Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki w 2017 roku. Autor artykułu podpisał się skromnie: Stanisław Pazynycz, profesor, historyk sztuki, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Ponieważ nigdy nie czytałem jego prac szewczenkoznawczych, postanowiłem zainteresować się profilem twórczym autora. Wiem, że doktor nauk filozoficznych Pazynycz jest profesorem, kierownikiem katedry dyscyplin społeczno-humanistycznych Charkowskiej Państwowej Akademii Wzornictwa i Sztuki. Opublikował 9 monografii, 11 pomocy dydaktycznych, 7 podręczników. Publikacji z zakresu historii sztuki nie posiada – nie odnotowuje ich indeks “Stanisław Mykołajowycz Pazynycz. Do 75. rocznicy urodzin: Indeks biobibliograficzny” (Charków, 2015). Co do istoty wyrażonych uwag. Przepraszam czytelników, ale będę cytował recenzję S. Pazynycza z zachowaniem autorskiej stylistyki i pisowni. Zauważa on, że “niestety [sic! – O. F.] ono [wydanie. – O. F.] zawiera w sobie gruntowne sprzeczności i przykre błędy, jawny plagiat i brak rzetelności akademickiej. Zaufanie czytelnika jest wystawiane na próbę, gdy dotyczy materiałów o malarskim dziedzictwie Szewczenki. Artykuły dotyczące dzieł malarskich Szewczenki w przeważającej większości przypominają materiały przygotowawcze lub muzealne karty inwentarzowe [sic! – O. F.], które przeznaczone są do faktograficznego opisu obiektu, ale w żadnym wypadku nie są artykułami encyklopedycznymi, które mają inne przeznaczenie. Oto jeden z takich opisów: “Na pierwszym planie – pas wybrzeża, odwrócona szalupa, obok na płyciźnie budara. Ołówkiem ledwo zarysowano kilka osób kąpiących się w morzu. Na drugim planie – uboga roślinność”. (“Ust-Czeka”. SE: T. 6, s. 457-458)”. Muszę przerwać cytowanie dla wyjaśnień. Rysunek w rzeczywistości nazywa się “Us-Czeka”, a nie “Ust-Czeka”. Nazwa przylądka w tłumaczeniu z kazachskiego oznacza “trzy wzgórza”. W artykule mowa o tym, że na podstawie zapisu w dzienniku O. Butakowa dzieło datowano na 19 września 1849 r. Natomiast A. Kostenko zakwestionował taką argumentację, uważając, że na rysunku odtworzono brzeg morza podczas letniego upału. Opis przedstawienia na rysunku ma ciąg dalszy w artykule: “Na linii horyzontu wyraźnie wyrysowano dwie wzgórzopodobne góry, ledwo widocznymi kreskami zaznaczono niebo, źródła światła nie widać”. Wymieniono literaturę naukową, w której wspomniano dzieło, miejsca przechowywania itp. Co jeszcze chciał przeczytać S. Pazynycz w notce o rysunku ołówkowym, których Szewczenko ma kilkaset?.. Dalej autor przytacza kilka przykładów “historycznosztucznych” pasaży” (cudzysłów należy do S. Pazynycza), z czego należy rozumieć, że w rzeczywistości one, te pasaże, wcale nie są historycznosztuczne, a jakieś inne. Szczerze mówiąc, nie dostrzegłem w nich jakiejś nieprofesjonalności. Pazynycz pewnie ogłasza: “Dla znacznej części tekstów charakterystyczne jest nieuczciwe i nieprofesjonalne wykorzystanie literatury, często bez odniesień do prawdziwego autora tekstu naukowego, preparowanie go pod format beletrystyczny [sic! Pewnie od słowa bilet? – O. F.], usuwanie z niego istotnych myśli atrybutywnych i wnoszenie po prostu ilustracyjnych, aby osiągnąć choć iluzoryczną odmienność od pierwotnego materiału. Niestety, tutaj warto mówić o braku rzetelności naukowej. Materiały o malarskim dziedzictwie Szewczenki, a niekiedy i poszczególne osobistości, czasami wymagają sprawdzenia pod kątem wiarygodności w innych, bardziej autorytatywnych wydaniach, które przeszły już wieloletnią weryfikację pod kątem naukowości i wiarygodności. Odnosi się wrażenie [sic! – O. F.], że zwłaszcza dwa ostatnie tomy przygotowywano w pośpiechu, jak to mówią, “z tego, co było pod ręką”. Jeśli historyk sztuki Pazynycz wysuwa tak poważne oskarżenia o plagiat, brak rzetelności naukowej, to powinien przedstawić dowody, których w artykule w rzeczywistości nie ma. Pazynycz zauważa: “Budzi zdziwienie to, że położone obok siebie artykuły przy analizie malarskiego dziedzictwa – jedne powołują się na ostatnie 12-tomowe wydanie akademickie, a inne ograniczają się do starego 10-tomowego, ignorując ostatnie atrybucje dzieł”. Specjalnie dla profesora-historyka sztuki wyjaśnię. “Szewczenkowska encyklopedia”, którą przygotowywało niejedno pokolenie szewczenkoznawców przez prawie 20 lat, ukazywała się tak: tomy 1–2 – 2012 rok, tomy 3–4 – 2013 rok, tomy 5–6 – 2015, a w informacjach wydawniczych dwóch ostatnich tomów wskazano: podpisano do druku 21.11.2013. Nie było środków, by wypuścić przygotowane do druku wydanie, na skład i korektę tylko jednego tomu którego potrzeba nie mniej niż pół roku pod warunkiem, że wszystkie materiały napisano na wysokim poziomie naukowym, że wszystkie one przeszły redakcję literacką itp. Artystyczne tomy Pełnego zbioru dzieł Szewczenki w 12 tomach ukazywały się drukiem tak: tom 7 – 2005 rok (obejmuje dziedzictwo z lat 1830–1843), tom 8 – 2013 rok (1843–1847), tom 9 – 2013 rok (1847–1850), tom 10 – 2014 rok (1851–1857), tom 11 – 2014 rok (1857–1861). Czyż trudno pojąć, że w toku przygotowań redakcyjnych w encyklopedii, gdzie artykuły podano alfabetycznie według nazw dzieł Szewczenki, niemożliwe było uwzględnienie ostatnich tomów pełnego zbioru, w którym zachowano zasadę chronologiczną?! Właśnie dlatego autorzy encyklopedii opierali się na 10-tomniku, a także 7. tomie 12-tomnika, a już w 5–6 tomach SE wzięto pod uwagę wydane w tamtym czasie 8–9 tomy 12-tomowego zbioru, co widać z wykazu skrótów bibliograficznych na początku książek SE, w którym obok podano oba zbiory akademickie. Na tym trudności autorów SE się nie kończyły, ale czyż to interesuje tego, komu, najwyraźniej, postawiono zadanie splugawienia kolosalnej pracy wielkiego zespołu, aby wydanie, daj Boże, nie zdobyło nagrody państwowej, jeśli już została ona przeznaczona dla “gwiezdnego” zespołu rektorów kilku uniwersytetów, wśród których trzech – to członkowie tego samego Komitetu ds. Nagród Państwowych Ukrainy, a jeden z nich – to doktor nauk socjologicznych z Charkowa. Odkryję jeszcze jedną tajemnicę dla pana profesora: tomy artystyczne porządkowali i komentowali w większości ci sami naukowcy, którzy pisali artykuły do SE – przeważnie pracownicy Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki (nie tylko, oczywiście), gdzie przechowywane są prawie wszystkie oryginały prac plastycznych artysty. Ale wróćmy do konkretów z zakresu historii sztuki, w których S. Pazynycz, zdaje się, dobrze się orientuje. Pisze on: “…datowanie pracy “Przy rysowaniu towarzysza” (SE: T. 2, s. 645) podaje się niewiarygodnie: 19 czerwca—25 lipca 1848 roku w umocnieniu Nowopietrowskim, podczas gdy ostatnie wydanie akademickie (Taras Szewczenko. Pełny zbiór dzieł w dwunastu tomach. K., 2014. Naukowa Dumka) PZD: T. 10, s. 500 datuje to dzieło inną datą [“datuje… datą” – błyskotliwe znalezisko stylistyczne, podobnie jak “datuje… miejscem wykonania”. – O. F.] oraz miejscem wykonania – [1856 – 1857 N. p. lipca. Mangyszłak]. Tak samo jest z rysunkiem “Zatoka obok umocnienia Nowopietrowskiego” (SE: T. 2, s. 706) 1851-sierp. 1853 niedaleko umocnienia Nowopietrowskiego, podczas gdy ostatnie datowanie brzmi inaczej –
[1852—1857. N. p. 13 maja. Mangyszłak] PZT: T. 10 S. 510”. Bardzo wzruszające, że S. Pazynicz, pracując intensywnie nad swoją recenzją, otworzył nie tylko stronę 645 drugiego tomu encyklopedii, ale także stronę 804 czwartego tomu SzE, gdzie pod nagłówkiem „Uściślenia i zauważone błędy w pierwszym–trzecim tomie” między innymi wskazano na zmianę datowania sepii „Przy rysowaniu towarzysza”, wszak pierwsze opierało się na wcześniejszej koncepcji, która, nawiasem mówiąc, też do dziś ma prawo do istnienia, a drugie – 1856—1857 – oparto na późniejszych poszukiwaniach H. Palamarczuk. W każdym razie nie będę obciążać czytelników wykładem argumentacji na korzyść obu poglądów. Apelacja autora recenzji do „wiarygodności” w tym przypadku może wywołać tylko uśmiech, bo przypomina erudycję tego, kto dokładnie zna autora „Słowa o wyprawie Igora...”. W SzE datowanie rysunku „Zatoka przy umocnieniu Nowopietrowskim” podano za 10-tomnikiem (t. 9, nr 133), w 12-tomniku o kilka miesięcy przesunięto górną granicę – z sierpnia 1853 r. na 1852 rok bez wskazania miesiąca – argumentację można przeczytać w komentarzu (t. 10, nr 52, s. 437). „Ostatnie datowanie”, o którym uroczyście informuje nas charkowski profesor z odwołaniem do str. 510, w rzeczywistości dotyczy akwareli o tym samym tytule – kopii dzieła Szewczenki. Miejsce przechowywania oryginału jest nieznane. Zaprawdę, dla niektórych profesorów-historyków sztuki należałoby otwierać kursy korzystania z wydania akademickiego, gdyż na tej samej stronie wielkimi literami napisano nazwę rubryki – „Utwory znane z kopii”. Profesor Pazynicz nie uspokaja się, lecz dokonuje dalej wyliczenia „błędów”: „Tak, rysunek „Uwolnienie Apostoła Piotra z więzienia” (SzE: T. 2. S. 711) podaje datowanie – 1833—37 w Petersburgu, podczas gdy w wydaniu akademickim (PZT: W 12 t. T. 7, S. 356) inna data – [1833 (?). S.-Petersburg]. Autor artykułu jednoosobowo i bezpodstawnie ustala datę, jak cytowane dokumenty nie pozwalają tego zrobić, o czym i
Przede wszystkim zaznaczę: trudno dyskutować z „neofitami”, którzy pretendują do wiedzy i upubliczniają takie pretensje osobistego charakteru. Gdyby chodziło o „skrytykowanie” produktu pracy jednej osoby, można by skromnie spuścić oczy i udawać, że nic się nie stało. Ale w tym, jak dla mnie, smutnym – jednak charakterystycznym dla naszych zdynamizowanych rytmów przykładzie wyłania się typowe dla tego gatunku „neofitów”: nieobiektywnie krytykuje się produkt wieloletniej pracy wielkiej liczby autorów z różnych instytutów naukowych, zjednoczonych w szlachetnym celu. Jednak dla „neofitów” taki czynnik nie ma znaczenia, bo przed nimi inny cel, inne zadania.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ukraińskim, przyjaźnił się wyłącznie z Ukraińcami, należał do ukraińskich organizacji. … Za swoją prawdomówność nie był lubiany, ale jednoczył wokół siebie ludzi delikatnością i kulturalnym zachowaniem”. Żył na Ukrainie, ale zniewolona, ujarzmiona Ojczyzna niesamowicie go bolała… Emigrantką i więźniarką nostalgii było dane zostać najmłodszej córce Iwana Franki, Annie. Jeszcze przed rozpoczęciem I wojny światowej, w czerwcu 1914 r., pojechała na zaproszenie swojej ciotki Ołeksandry Ihnatowycz z domu Chorużyńskiej do Kijowa. Do domu wrócić już nie mogła. W Kijowie pracowała jako siostra miłosierdzia w szpitalu, prowadziła kursy języka ukraińskiego dla żołnierzy i niepiśmiennych obywateli. Często widywano ją na manifestacjach, wiecach na rzecz jedności i niepodległości państwa. W okresie międzywojennym mieszkała we wsi Dowhe na Zakarpaciu, a w 1939 r. przeprowadziła się z rodziną do Wiednia. Kiedy w Wiedniu w 1945 r. enkawudziści aresztowali jej męża, lekarza Petra Kluczkę, rzekomo za współpracę z nazistami, dołożyła wielkich starań, aby uwolnić go z więzienia. Udało jej się to. Jednak po brutalnych torturach więziennych, z nadszarpniętym zdrowiem, Petro Kluczko nie pożył już długo. Następnie w 1948 r. (po śmierci męża) Anna z synami wyjechała mieszkać do Toronto (Kanada). Była aktywna w życiu kulturalno-społecznym ukraińskich emigrantów, często występowała z odczytami, brała udział w różnorodnych wystawach, konferencjach, spotkaniach z opinią publiczną, publikowała w wydawnictwach diaspory i nieustannie marzyła o Ukrainie oraz powrocie do ojczystego domu. Nostalgia stała się nieodstępną towarzyszką całego jej życia… Ale w poradzieckiej Ukrainie była niepożądanym gościem. Służby specjalne ZSRR nie pozwoliły jej przyjechać nawet na stuletni jubileusz Iwana Franki. Zdołała odwiedzić Ukrainę tylko dwukrotnie: w 1967 i 1971 r. Dożywała swoich dni na obczyźnie, w Toronto. Myśli znów płynęły ku Ojczyźnie… Marzyła o domu… i Ukrainie. Kończąc swoje główne dzieło — książkę wspomnień „Iwan Franko i jego rodzina”, — Anna pisała: „Nasz naród <…> szuka utraconego raju po całym świecie, a raj — tylko w Ojczyźnie. I, utraciwszy go, dalej wędrujemy i dalej szukamy”. Nie znalazła raju na obczyźnie. Zostawiła go w Ojczyźnie — swojej i swoich rodziców. Swojego rodu i swojego narodu. Ojczyźnie, którą zachowała w swoim sercu. * * * Wzorując się na życiowym i twórczym czynie Iwana Franki, „Franczęta” stały się godnymi dziećmi swojego wielkiego ojca. Dzieci Franki od małego uświadamiały sobie tę wielką odpowiedzialność, którą los położył na ich barki wraz z nazwiskiem ich sławnego ojca. Los był dla nich okrutny. Nie wszystkim z nich udało się w pełni zrealizować własne talenty, dorównać własnemu powołaniu. A jednak piętno frankowskiego ducha godnie ponieśli przez całe życie — jak klejnot, jak chorągiew, jak testament. „Franczęta” dorosły, by stać się Frankami. I udało im się to, wbrew wszystkim historycznym i życiowym próbom. Dlatego dzisiaj, kiedy Ukraina znów jest w ogniu wojennej zawieruchy, kiedy coraz to nowi bohaterowie barwią sztandar ukraińskiej wolności swoją młodą krwią, i my musimy twardo pamiętać o nieprzemijających frankowskich testamentach. Nadeszła nasza kolej, by uświadomić sobie, że jesteśmy dziećmi Franki. Od tego zależy przyszłość teraz już naszych dzieci. Sława Ukrainie! Bohaterom sława!
Tłumaczenie maszynowe
W tym roku, gdy obchodzimy stulecie Rewolucji Ukraińskiej, jubileuszową datę od początku narodowowyzwoleńczych zmagań 1917–1921 lat, bardzo znamienne jest to, że wspominamy o wyborze, powołaniu oraz życiowych losach dzieci Franki, a wraz z nimi także o generacji młodych ludzi, którzy na początku XX wieku określili los Ukrainy. Ta generacja zyskała w historii nazwę „Młodej Ukrainy”, a na swojego duchowego ojca wybrała Iwana Frankę, który wyznaczył jej główne drogowskazy postępu: ideał narodowej samodzielności oraz jasne zrozumienie tego, że ideał ten nie stanie się rzeczywistością bez wytrwałej pracy i walki o własne interesy narodowe. Natalia TYCHOŁOZ, Lwów
Wszakże generacji „Młodej Ukrainy” Franko oddał nie tylko energię swojej myśli. Oddał jej to, co miał najdroższego: swoje dzieci Andrzeja, Tarasa, Piotra i Annę. O nich radziecka historiografia wolała milczeć, piętnując je mianem „najgorszych utworów wielkiego Kamieniarza”… Jednak dzisiaj musimy przywrócić historyczną sprawiedliwość i powiedzieć prawdę… Bo Franko pozostał żywy nie tylko w tekstach i ideach, ale także w czynie, który zrealizowały jego dzieci, spadkobiercy jego rodu i narodu — spadkobiercy zarówno biologiczni, jak i duchowi! Losy potomków Franki to symboliczna projekcja dróg istnienia ukraińskiej inteligencji w XX wieku. Reprezentują one niełatwe modele życiowych scenariuszy Ukraińców w nadzwyczaj trudnych warunkach historycznych kataklizmów: fizyczne wyniszczenie przez system radziecki (los syna Piotra Franki), życie w podjarzmieniowej Ukrainie, „na naszej, nie swojej ziemi” (droga Tarasa Franki) oraz emigracja (droga córki Anny Franko-Klaczko). Wyjątkiem jest chyba przedwcześnie przerwana historia życia najstarszego syna Andrzeja (ur. 1887), bezawaryjnego i najdroższego pomocnika ojca, jego sekretarza i opiekuna w czasie choroby, który jako pierwszy odszedł w wieczność w wieku 26 lat w kwietniu 1913 r., nie zdążywszy w pełni zrealizować się jako twórcza osobowość. Iwan Franko jako ojciec czworga dzieci nie wychowywał ich pod jakimś formalnym ideologicznym dyktatem, nie był dla nich natrętnym mentorem. Stał się dla nich najwyższym autorytetem i wzorem. Natchnieni jego własnym przykładem, przejęli od niego ogromną pracowitość i zdolność do pracy, aktywność społeczną i obywatelską, uczciwość, gorące i szczere serce. „Tak to nas, czworo »Francząt« — pisała Anna Franko-Klaczko — dorastało pod troskliwym okiem ojca, prowadzeni kochającą ręką mamy”. Dzieci dorastały w atmosferze skrajnego demokratyzmu (nawet liberalizmu) oraz szacunku do twórczości. Matka, Olga Fiodorowna, bardzo „niechętnie odmawiała czegoś dzieciom” i nigdy ich fizycznie nie karała, ojciec był wzorem codziennej niezmordowanej pracy dla wspólnego dobra i postępu. „U nas w domu nie było ani zmuszania, ani bicia, ani cieleśnie przekonującej trzciny” — świadczyła córka Anna. Zamiast tego rodzice zachęcali swoje dzieci do poznawania i twórczości własnym przykładem. Oboje wyznawali zasadę swobody ruchu i twórczości, a dlatego w wieku przedszkolnym nie zmuszali dzieci do książki (co więcej: Iwan Franko uważał, że czytanie dla przedszkolaków „szkodzi cielesnemu i duchowemu zdrowiu dzieci”). Zamiast tego za najlepszą książkę dziecięcego wychowania rodzinnego uważali przyrodę. Wszyscy — i dorośli, i dzieci — niezwykle kochali spacery po leśnych okolicach Lwowa, a latem — wędrówki po malowniczych podkarpackich wsiach i górskich masywach Karpat. Nieprzypadkowo Iwana Frankę nazywa się inicjatorem turystyki w Galicji. Aktywny tryb życia na łonie przyrody u Francząt w wieku młodzieńczym przerodził się w gorące zamiłowanie do gimnastyki i sportu. W rezultacie synowie Iwana Franki — Piotr i Taras — stali się fundatorami ukraińskiego ruchu sportowego i skautowego (obok Iwana Boberskiego, Stepana Hajduczka, Ołeksandra Tysowskiego, Iwana Czmoły i in.). W 1911 r. z inicjatywy Piotra Franki utworzono organizację „Płast”. Zamiłowanie do sportu nie poszło na marne. Zarówno Taras, jak i Piotr Frankowie byli nie tylko członkami towarzystw sportowych „Sokił-Batko”, „Sicz”, „Ukraina”, ale pozostawili także w dziedzinie wychowania fizycznego liczne rozprawy z teorii i historii gimnastyki oraz zawodów, które dzisiaj czekają jeszcze na swojego uważnego badacza i wydawcę. Jednak udział synów Iwana Franki w ruchu sportowym ówczesnej Galicji — to nie tylko przyczynek do historii rozwoju ruchu kultury fizycznej Ukrainy pocz. XX w., to ważny fakt historii narodowowyzwoleńczych zmagań. Bo właśnie organizacje sportowe i skautowe, do których należeli synowie Franki, były nie tylko szkołą hartowania ciała i ducha, ale także bazą narodowej konsolidacji ukraińskiej młodzieży na pocz. XX w. „Determinację, energię i odwagę (płastuni. — N. T.) wyrabiają sobie w czasie pokoju, aby na wypadek wojny być gotowymi na każde wezwanie” — pisał Piotr Franko. Od małego Iwan Franko wychowywał swoje dzieci starannie dobraną i przemyślaną lekturą. Pisarz sam stworzył dla swoich dzieci bajki ze zbioru „Kiedy jeszcze zwierzęta mówiły”, niezrównanego „Lisa Mikitę”, „Pantofle Abu-Kasima” i in. Wszystkie te teksty zostały napisane tak, aby uformować u młodego (nawet można powiedzieć — małego) wtedy jeszcze pokolenia „wykształcenie silnego i zdolnego do życia charakteru”. W twórczym dorobku Iwana Franki nie ma ani jednej baśni magicznej, bo, według jego przekonania, nie trzeba „rozbudzać młodej fantazji dziwacznymi obrazami zaklętych zamków, carów, rozbójników, smoków oraz demonów”. Zamiast tego lektura dla dzieci i młodzieży powinna rozwijać rozum, kształtować szlachetność ducha, przedstawiając życie prawdziwie, bez upiększeń. Za najlepszy wzór takiej lektury dla dzieci pisarz uważał bajki o zwierzętach. Na utworach Franki wyrastały nie tylko jego dzieci. Na nich wyrastało pokolenie. Pokolenie przyszłych sportowców, płastunów, strzelców siczowych — bojowników o wolność Ukrainy. „Nasze całe życie — wojną jest”, — te brutalnie prawdziwe słowa z bajki Franki „Lis Mikita” młode pokolenie wchłonęło z mlekiem matki. Wszak w warunkach bezpaństwowego narodu przetrwać, zwyciężyć i utwierdzić własne państwo mogło tylko pokolenie silne (fizycznie i psychicznie, intelektualnie i światopoglądowo), zdolne do zmian i do oporu, gotowe do walki oraz do poświęceń. Nic więc dziwnego, że z początkiem Pierwszej wojny światowej dom Iwana Franki opustoszał… Taras i Piotr Frankowie wzięli do rąk broń i poszli bronić swój kraj. Piotr jako chorąży Ukraińskich Strzelców Siczowych, a Taras najpierw jako żołnierz armii austriackiej, a później jako sotnik UHA. Wtedy Iwan Franko, którego życie nieuchronnie toczyło się ku końcowi, jak nigdy dotąd ostro czuł i rozumiał, że wolność narodu i jego własnego państwa musi być okupiona wysoką ceną, ceną ofiar i krwi. Przewidywał to jeszcze w swoim poemacie „Mojżesz”. Teraz zaś widział straszne sny, w których ukazywał mu się los własnych potomków. Jeden z takich snów został utrwalony w poezji „Czy proroczy sen?”, datowanej na 13 grudnia 1915 r. Zbolałemu poecie we śnie ukazał się syn Piotr, który w tamtym czasie przebywał w szeregach USS, „ukazał się ciemny cały, jak ciemny duch, / W jednej koszuli ciemnej, jak całe ciało” i „wpadł w czarną jamę, jak w ciasną studnię kwadratową”. „Za nim ręką ja sięgnąłem — i nie złapałem”, — pisze Franko. Co to? Skondensowany kłębek niepokojów o los własnego dziecka, poczucie nieuchronności i nieuniknionej śmiertelnej katastrofy, która wisiała nad głową Piotra Franki, czy straszne proroctwo? Proroctwo, do spełnienia którego nie dożył, ale które jednak się spełniło. „Czarna jama” systemu radzieckiego wciągnęła Piotra Frankę w swoją krwawą głębię. Na frontach Pierwszej wojny światowej Piotr Franko odznaczył się jako umiejętny zwiadowca, odważny żołnierz i lotnik, założyciel ukraińskiego lotnictwa wojskowego. Po wojnie był odnoszącym sukcesy wydawcą i pedagogiem, uczonym-chemikiem (który dokonał 36 wynalazków z zakresu obróbki i przetwarzania mleka), płodnym pisarzem, a według swoich myśli i przekonań — „przekonanym ukraińskim nacjonalistą” (w formułach radzieckich służb specjalnych). Jego słowa i czyny miały wyraźny antyradziecki charakter. Był godnym kontynuatorem idei swojego sławnego ojca oraz wielkim patriotą swojej ziemi. W rezultacie podczas przymusowej ewakuacji ze Lwowa z początkiem Drugiej wojny światowej totalitarny system reżimu stalinowskiego fizycznie zniszczył Piotra Frankę. Dzisiaj możemy z pewnością nazwać imiona zabójców syna Franki. A są to: Nikita Chruszczow, na osobisty rozkaz którego aresztowano Piotra, Pawło Meszyk (ludowy komisarz bezpieczeństwa państwowego USRR w 1941 r.), Wsiewołod Mierkułow (ludowy komisarz (minister) bezpieczeństwa państwowego ZSRR), Ławrientij Beria (Przewodniczący NKWD oraz Generalny Komisarz bezpieczeństwa państwowego ZSRR). Zachował się o tym dokument, który dzisiaj został odtajniony, dokument z klauzulą „ściśle tajne”, datowany na 6 lipca 1941 r., w którym Pawło Meszyk uważa za „celowe” „rozstrzelanie” Piotra Franki, Cyryla Studynskiego oraz śpiewaka operowego Mychajła Doncia. Los starszego syna Tarasa również ułożył się niełatwo. Po rozgromieniu UHA latem 1920 r. trafił do podmoskiewskiego obozu koncentracyjnego Kożuchów, w latach 1921–1922 był świadkiem wielkiego głodu w Charkowie, stale przebywał pod czujnym okiem rosyjskiego okupanta. Z początkiem Drugiej wojny światowej jako korespondent gazet „Samostijna Ukraina” oraz „Stanisławśke słowo” otwarcie bronił idei niepodległej Ukrainy, a jako członek związku ukraińsko-galicyjskich kombatantów jeździł z wykładami i agitował młodzież do wstępowania do dywizji SS-Galizien. Oczywiście, że wraz z przyjściem władzy radzieckiej na Ukrainę przesłuchania, donosy, śledzenie syna wielkiego Kamieniarza stały się codziennymi okolicznościami jego życia. Wszelako nie akceptował władzy radzieckiej, buntował się i nie znajdował kompromisu. Często „wygłasza oszczercze wymysły o radzieckiej rzeczywistości”, — wielokrotnie zaznaczano w donosach na niego. Tak, Tarasa Franki nie zniszczono fizycznie, jak jego młodszego brata Piotra. Jednak mieszkając na Ukrainie, zmuszony był mimikrować i ukrywać swoją prawdziwą duchową istotę, istotę ukraińskiego patrioty, za maską radzieckiego frankoznawcy. I mało kto domyślał się, że w rzeczywistości jego wnętrze pozostało takim, jakim było zawsze. Ukojenie znajdował w literaturze klasycznej i malowaniu akwarelami. A poza tym, jak świadczyła siostra Anna, w swoim organicznym ukraiństwie „był prostolinijnym i do drobiazgowości konsekwentnym. Kupował wyłącznie w ukraińskich sklepach, mówił wszędzie po-
Ludowy artysta Ukrainy Swiatosław Maksymczuk czyta Prolog do poematu I. Franki „Mojżesz”. Uczestnicy koncertu — Lwowski chór miejski „Homin”, kierownik artystyczny Rusłan Laszenko
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
orkiestry dętej, zatem była to raczej miniaturowa orkiestrowa miniatura. I oto wreszcie naszemu współczesnemu twórcy Ołeksandrowi Jakowczukowi udało się stworzyć pierwszą ukraińską symfonię na orkiestrę dętą pod symbolicznym tytułem „Nieskorzeni”. Wielkie zainteresowanie realizacją aktualnego projektu artystycznego wykazał naczelnik wojskowo-muzycznego zarządu Sił Zbrojnych Ukrainy – główny dyrygent wojskowy, ludowy artysta Ukrainy pułkownik Wołodymyr Daszkowski, który stworzył najdogodniejsze warunki dla jego urzeczywistnienia. Głównym inspiratorem idei został zasłużony pracownik kultury Ukrainy podpułkownik Wałerij Wynnykow – dyrygent Zasłużonej Akademickiej Orkiestry Ukrainy, Wzorcowo-Pokazowej Orkiestry Sił Zbrojnych Ukrainy. Pod jego batutą symfonia po raz pierwszy zabrzmiała w Kijowie, Charkowie i Lwowie. Realizacja tak wielkiego projektu we Lwowie stała się możliwa dzięki wsparciu naczelnika Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego generała-lejtnanta Pawła Tkaczuka. S. Pawłyszyn podzieliła się swoimi przemyśleniami po koncercie: „Utwór w tym gatunku jest unikalny: przekazana dźwiękami tragedia ma porażającą moc i przy wszystkich kontrastach oraz zmienności rozwoju akcji w bogatych barwach orkiestry dętej tworzy jedność. Nie lubię głośnego brzmienia w muzyce, ale w tym przypadku w ogóle nie było to odczuwalne, było celowe i głęboko przekonujące. Muzyka Jakowczuka nie jest ilustracyjna, jak na przykład utwory symfoniczne na temat bitew – „Rok 1812” Czajkowskiego czy „Bitwa pod Vittorią” Beethovena; to także nie muzyka filmowa. Zapewne wojskowi wykonawcy – dyrygent i orkiestra – sercem i duszą weszli w żywioł tego utworu, napisanego bez patosu, bez sentymentalizmu, prawdziwie krwią serca. Wydaje mi się, że gdyby wojownicy, którzy teraz walczą na froncie z moskalami, mogli muzyką odzwierciedlić swoje życie, zrobiliby to tak samo, jak kompozytor”. Jednoczęściowa w formie, naznaczona wysoką ekspresyjnością języka muzycznego i mistrzostwem barwnej dramaturgii, symfonia odbierana jest „na jednym oddechu”. Rozszerzony skład instrumentów perkusyjnych orkiestry oraz włączenie „dokumentalnego” frontowego instrumentu – specjalnie skonstruowanych do tej symfonii dzwonów, wykonanych z łusek 152-milimetrowych pocisków artyleryjskich, których użycie jest symboliczne, nadaje brzmieniu konsekwentne napięcie. Lecz szczególną wyrazowo-znaczeniową funkcję odgrywają soliści – mezzosopran (Julija Bojko), uosabiająca obraz Matki-Ukrainy, naj (Ołeh Dowhań) oraz skrzypce (Lubomyr Senyk), które brzmią w dialogu i symbolizują ukraińską pieśń ludową – duszę naszego narodu. Symfonia kończy się lamentacyjną kulminacją utworu, pod koniec której jednak pojawia się afirmatywna, zwycięska durowa harmonia. Po koncercie udało się usłyszeć wrażenia słuchaczy, co jest niezwykle ważne dla każdego kompozytora. Oto niektóre z nich. „Autorski koncert Ołeksandra Jakowczuka wywarł szczególne, niezapomniane wrażenie. Każdy numer jest ciekawy, wyważony, utalentowany, z wysokim profesjonalnym wykonaniem. A symfonia „Nieskorzeni” – to najlepszy, najgłębszy, najbardziej przekonujący utwór, poświęcony historycznemu tematowi narodu ukraińskiego we wszystkich czasach jego dążenia do prawdziwej wolności i swobody. Słuchając symfonii, wyobrażałam sobie tysiące wojowników w różnym wieku, którzy kroczą, walczą, giną, a na ich miejsce wstępują inni. I nie da się ich pokonać, bo są nieskorzeni, są prawdziwymi patriotami i godnymi bohaterami swojego narodu. Moje odczucia głęboko poruszyły różne intonacje marszowego charakteru, które brzmiały całą orkiestrą, a nie w poszczególnych grupach, co zubożyłoby nazwę. Do głębi duszy poruszający był piękny wokal wspaniałego mezzosopranu Juliji Bojko. Zamykając oczy, współczułam tysiącom matek, które opłakują swoich synów, którzy oddali życie za wolność Ukrainy. Czułam nie tylko powitanie, ale słowa, polane krwią i łzami: „Sława Ukrainie!” – „Bohaterom sława!” (Ołeksandra Smereczanśka, wykładowca dyscyplin chóralnych, emerytka). „Z wykształcenia jestem daleka od muzyki, a tym bardziej – klasycznej. Moja świętej pamięci mama Ołeksandra Bławacka całe swoje życie marzyła o niepodległej, wolnej Ukrainie. Mama była muzykiem, bardzo kochała muzykę, w szczególności orkiestry dęte. To chyba przeszło na mnie. Dzisiaj jestem szczególnie poruszona potęgą brzmienia symfonii „Nieskorzeni”. Tragizmu tematowi dodał wokal, a ostatnie akordy potwierdziły niezwyciężoność ducha naszego narodu. Brawo dla autora! Brawo dla wykonawców!” (Wira Bilewycz, inżynier Instytutu Inżynierii Mechanicznej i Transportu Politechniki Lwowskiej). „Symfonia Ołeksandra Jakowczuka „Nieskorzeni” była przeze mnie odbierana przez pryzmat znanej VII Symfonii Szostakowicza, ale tym razem słyszałem salwy „Gradów” i huk czołgów, skierowanych na pokojową ukraińską ziemię i jej naród. Ta czysto ukraińska symfonia nieskorzonych wywarła głębokie wrażenie, które pozostaje w pamięci na długo. Śmiało, porażająco i utalentowanie. Dziękuję!” (Doktor Lubomyr Biłas).
Tłumaczenie maszynowe
Iryna CZERNOWA-STROY, kand. nauk o sztuce, docent, zasłużony pracownik oświaty ludowej Ukrainy. „Niepokorność” stała się wiodącą ideą koncertu, a symfonia pod tym tytułem – jej najgłębszym i najbardziej przekonującym ucieleśnieniem. „Czuć, że autor skoncentrował tutaj swoje niezłomne przekonania patriotyczne, którym był wierny od młodych lat, w trudnych warunkach prześladowania ukraińskiej myśli narodowej. Może właśnie przez szczerość i prawdziwość działanie tej muzyki jest tak silne i głębokie” – takie było wrażenie doktor nauk o sztuce, profesor Stefanii Pawłyszyn z premierowego wykonania we Lwowie Symfonii nr 8 „Niepokonani”, poświęconej bohaterom ATO. Znamienne, że obecni na koncercie żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy, kadeci, a także wojownicy ATO, wstrzymując oddech, odbierali heroiczną muzykę współczesności, która utwierdzała tak zrozumiałe dla nich uczucia granicznego napięcia i poświęcenia w walce o ojczystą ziemię. Jak zaznaczył w słowie powitalnym z okazji 65-lecia swojego „brata po fachu” laureat nagrody im. Szewczenki, kompozytor Wiktor Kamiński, w muzyce nie istnieje gatunek, którego nie opanowałby Jakowczuk. Już samo zestawienie utworów z jego ogromnego dorobku imponuje różnorodnością tematyki i jej ucieleśnienia. Stworzył 2 opery, 8 symfonii, 3 poematy symfoniczne, 2 oratoria („Scytyjska pektorał” do wierszy B. Mozolewskiego oraz „Męka Pańska” do wierszy B. Olijnyka), „Liturgię św. Jana Złotoustego” na solistów i chór mieszany a cappella, 33 kantaty na różne składy wykonawcze, 7 koncertów instrumentalnych na instrumenty solowe i orkiestrę symfoniczną, 8 kwartetów smyczkowych, 12 koncertowych „Preludiów i fug” na fortepian, 352 opracowania ukraińskich pieśni ludowych i wiele innych. Nie sposób również pominąć unikalnego cyklu Jakowczuka „12 sonetów W. Szekspira” na bas i fortepian, napisanego na zamówienie światowej sławy śpiewaka z Anglii Pawła Hunki do „Antologii ukraińskiej pieśni solowej”, która zawiera romanse 23 ukraińskich kompozytorów klasycznych. Wszystkie utwory wykonają i nagrają na CD słynni śpiewacy operowi, a staną się one dostępne przez Internet. Takiego monumentalnego światowego projektu w historii ukraińskiej muzyki jeszcze nie było. Co ciekawe, swój cykl wokalny O. Jakowczuk pisał w języku ukraińskim w tłumaczeniu Ostapa Tarnawskiego, ale w taki sposób, że można, nie zmieniając praktycznie niczego w partii wokalnej pieśni, wykonywać je adekwatnie w języku angielskim w oryginale, co jest zjawiskiem unikalnym. Imię Ołeksandra Jakowczuka jest dobrze znane we współczesnym świecie muzycznym. 153 utwory muzyczne ukazały się drukiem w Kanadzie, na Ukrainie i w Anglii. Jest laureatem międzynarodowych konkursów kompozytorskich w Szwajcarii, Belgii, Niemczech. Zatem, biorąc przykład z galicyjskich „synów stulecia” Stanisława Ludkiewicza i Mykoły Kołessy, świętować swój 100-letni jubileusz na scenie lwowskiej filharmonii życzył jubilatowi W. Kamiński. Jeden wieczór oczywiście nie mógł nakreślić bogatej panoramy twórczości kompozytora. Program „monograficznego” koncertu złożyły trzy bloki tematyczne, jednak ich rozmieszczenie, czyli kolejność wykonania w koncercie, wydała mi się nieco dziwna. Zdecydowanie należałoby rozpocząć koncert muzyką duchową w wykonaniu chóru: „Ojcze nasz”, „Alleluja”, „Ave Maria”, które poświęcono pamięci poległych żołnierzy SZ Ukrainy w ATO. „Alleluja” oraz „Ave Maria” wykonywano jako światowe premiery, a dalej brzmiały chóralne opracowania ukraińskich pieśni ludowych „Zakukała kukułeczka”, „Rozwijaj się”, „Na ogrodzie”, „Prząśniczkę bym przędła”. Lepiej byłoby je tematycznie rozdzielić, moim zdaniem. Utwory chóralne wykonywał Galicyjski Akademicki Chór Kameralny pod dyrekcją artysty ludowego Ukrainy Wasyla Jacyjniaka – głównego dyrygenta i kierownika artystycznego słynnego zespołu. Dwie pieśni do słów D. Pawłyczki („List do matki”, solista M. Mohyła, i „Płacz”, soliści W. Domarecki, W. Kohut) oraz kompozycje instrumentalne O. Jakowczuka („Melodia” na waltornię z orkiestrą, solista S. Ozerski; oraz obrazek muzyczny „W Kodrach”) otwierały melodyczny dar kompozytora, jego umiejętność komunikowania się ze słuchaczem maksymalnie zrozumiałym, „demokratycznym” językiem muzycznym. Jak zauważyła S. Pawłyszyn, był jeszcze jeden niewielki utwór w tym koncercie, którego wprowadzenie do tego programu mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka nie do końca stosowne: to „Frontowe tango”, solista L. Senyk (skrzypce). Ale kompozytor umiejętnie podał go jako liryczną dygresję – epizod w napiętym życiu współczesnych frontowców. Ten utwór nikogo nie pozostawił obojętnym: długo nie cichły na sali oklaski i okrzyki „Brawo!”. Za pulpitem Złączonej Orkiestry Dętej Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego MO Ukrainy oraz 2. Galicyjskiej Brygady Gwardii Narodowej Ukrainy zmieniali się dyrygenci – podpułkownik Ihor Dubno, starszy porucznik Roman Wowk, wykładowca katedry sztuki muzycznej Wołodymyr Wiwczaryk oraz podpułkownik Bohdan Katryniak. Kulminacją wieczoru autorskiego Ołeksandra Jakowczuka stało się pierwsze wykonanie we Lwowie Symfonii nr 8 „Niepokonani” na solistów i orkiestrę dętą – wydarzenie doprawdy historyczne w ukraińskiej kulturze muzycznej. Ale każda historia ma swoją prehistorię. Wiadomo, że w 1915 roku Mychajło Hajworonski – twórca pierwszej w ukraińskim wojsku orkiestry dętej („dętej orkiestry”, jak wtedy mówiono) Strzelców Siczowych – kładąc fundamenty, marzył o stworzeniu pełnowartościowej symfonii na orkiestrę dętą. Minął czas. Pod koniec lat 90. na Ukrainę przyjeżdża Marjan Kuzan – francuski kompozytor ukraińskiego pochodzenia i tworzy „Elegię-dumkę” na profesjonalną wojskową... Czy wielu jest we współczesnej ukraińskiej muzyce kompozytorów z własnym artystycznym charakterem pisma, stylem i niepowtarzalnym światem wyobrażeń? Myślimy i przypominamy sobie... A czy możemy twierdzić, że artysta to przede wszystkim obywatel, który odczuwa arytmiczny, dzisiejszy puls życia i tragiczne wyzwania czasu?.. Jak pisał Ołeh Olżycz: „Kto ma uszy – niech słucha! Kto ma serce – niech kocha! Wstaje cytadela ducha – dziesiątki lat walki”. Koncert autorski znanego na Ukrainie i za granicą współczesnego kompozytora Ołeksandra Jakowczuka, który odbył się 15 czerwca w Lwowskiej Filharmonii Obwodowej, właśnie dlatego, myślę, miał wielki rezonans zarówno w kręgach muzycznych, jak i wśród szerokiego ogółu słuchaczy, że wyraźnie akcentował „wieczne” pytania estetyki twórczej. Jako prawdziwie współczesny artysta, prawdziwy profesjonalista i wyrazisty, narodowo określony kompozytor, Jakowczuk zadziwiająco organicznie łączy w twórczości szacunek do najlepszych tradycji ukraińskiej muzyki, które idą od M. Łysenki, L. Rewuckiego i B. Latoszyńskiego, ze śmiałym nowatorstwem, tworząc, dla przykładu, pierwszą współczesną ukraińską symfonię na orkiestrę dętą.
Tłumaczenie maszynowe
Natalia STARIUK, m. Dniepr. Zakończenie. Pocz. w nr 25 z 2017 r.
Ochroniona cała. Dotkniesz — i twardość, i chłód. Mocna zbroja — zasłona przed drwinami i ostrzami. Dotkliwe słowa, natrafiwszy, zginają się słabo. Tylko oczy ponad wszystkim (nie patrz) — szalone od łez. To bardzo osobiste, a zarazem, jak rozumiała sama Natalka, aż nadto typowe w tej rzeczywistości, gdzie i postmodernizm jest jakimś postsowieckim. Trzy siły prześladuje tłum: piękno, miłość i niezależność ducha. Lecz, właściwie, tylko dlatego, że i miłość, i piękno od ich dyktatu zawsze są niezależne. O niezależność… Wieczny wróg podłych… Pojęcie NIEZALEŻNOŚCI, obecnie dość sformalizowane, w poezji Natalki Nikuliny objawione jest jako nabytek życia wewnętrznego, jako cnota, wyhodowana w duszy: Deklarowaną niezależność możnych wybaczają: otwarcie się boją. Niezależność cichą, zawziętą Tych, których uważają za słabych, nie wybaczają. Znowu te określenia — “CICHA”, ale tuż obok — “ZAWZIĘTA”, bo cichy ŚWIAT niszczono i gwałcono, jak strefę poza prawem gwałtownych “możnych”. W końcu, cały dorobek Natalki i ostatnia książka “Znamię kaliny” przesycone są nicią (oczywiście, czerwoną, koloru kalinowej krwi i ognia) rozmyślań o NIEZALEŻNOŚCI. Jej pragną — i jej nie wybaczają innym; ją ogłaszają, ale powierzają zmikrowanym “żmijowoskórym”; ją naturalnie pielęgnuje w sobie NARÓD i srogo prześladuje TŁUM; niezależność istnieje jako nieodłączny składnik trójjedni: “piękno, miłość i niezależność ducha”. Właśnie tak — ducha, podwaliny godnego życia. W tyglu tych uczuć-rozważań powstaje proroczy wiersz: Bestia, która w tłumie śpi, budzi się nagle od zapachu krwi… Toż obecnie TŁUM po obu stronach wschodniej granicy upił się nienawiścią do ukraińskiej “niezależności ducha”: Tak, z instynktu tłumu, zaczynają się wojny. Pewnie i świata koniec zaczyna się tak… Natalka była niezależna i — bezbronna. Tak samo i poezja — prawdziwa, wysoka, z oznakami klasyczności — żyje własnym, NIEZALEŻNYM życiem, lecz staje się bezbronna wobec siły zapomnienia w prostackiej szarzyźnie niewiedzy, nieznajomości. Byłoby pisać trudniej, jak liczni werlibryści, którzy gromadzą razem cienie pstrych wrażeń (“Ja tak widzę”)? Ależ Natalka pielęgnowała samodyscyplinę w twórczości, jak samopoświęcenie, jak ofiarną oddaność prawdzie. Byłoby pisać prościej? E tam! Na to Natalka miała ważką odpowiedź: Obłudności święto. Obłudności święto — bezkarność LEKKIEGO WERSU. “Lekki wers” — to w dyskursie Natalki nie błyskotliwy pasażyk geniusza, Mozarta w słowie — to wyrzut energii, nieobciążonej sumieniem i zasadniczością: wszak przytoczone słowa — z poezji o odnoszącym sukcesy literacie-donosicielu: Najpierw donosy, a potem dedykacje – jedna i ta sama ręka. Obłudności święto. Obłudności święto – Bezkarność lekkiego wersu. Oczywiście, ta LEKKOŚĆ SŁOWA jako zjawisko, jako fenomen w poetyckich rozmyślaniach Natalki Nikuliny nie zawsze rzuca aż tak czarny cień na postać któregoś z dziarskich poetów: wszak czasami ta lekkość wersu jest tylko wynikiem szybkiego młodzieńczego rozpędu. Ale co dalej? Jakie granice wyznacza autorka beztroskiej grze “na polu słowa”? Lekkie twoje w wierszach istnienie — Takie słodkie, nietrwałe wino — Aż dopóki nie napełni się ono Żywą krwią prawdziwego cierpienia. Kiedy już po raz kolejny ostrzeżono o marności i moralnej próżności “lekkiego wersu”, staje się w tym kontekście jeszcze bardziej nieuchronne przesłanie z innej już cytowanej poezji: “Nie spodziewaj się… lżejszych mąk”. Grzech lekkosłowia i pokusę lekkiego istnienia odrzucono razem, jako grzech samozdrady. A zatem, KALINA. Przewodni ogień (“Śpiewa w wietrze kalinowy ogień”), pomocne piękno, sakralna istota na ziemi, która z woli nieba ratuje lub wymierza sąd. My, ludzie Siczysławszczyzny, czasem nie uświadamiamy sobie miary pokrewieństwa z tym przejawem niepalnej siły — widzialnym i metafizycznym, wypuszczamy z uwagi, że dorastaliśmy w łonie Kaliny, niech jakimkolwiek zretoryzowanym obecnie jest już ten obraz, ależ, poza tym kulturowo-oświatowym gwarem-szumem, my zawsze wiedzieliśmy, że niedaleko — Petrykiwka, miejscowość, gdzie zachowała się dawna tradycja naddnieprzańskiego malowania, swoista Wyspa Kaliny, malowanej wzruszająco-rytualnie — opuszkami palców. Słowo “Petrykiwka” tutaj używają nie tylko jako toponim, ale i jako nazwę (z małej litery) swoistego stylu artystycznego. I masowa produkcja (niezbyt mądre malowane szkatułki i plakietki), i wystawowe malowidła, i doskonałe muzealne dzieła petrykiwian — nieustannie trzymały nas w polu ochronnego światła Kaliny. A jeszcze tutejsze dyskusje (a nie — zażarte spory!) pomiędzy zwolennikami dekoracyjnego podejścia a rzecznikami kalinowej i kwiatowej symboliki jako pisma znakowego. Charyzma Jawornyckiego, który kiedyś odkrył światu kozacki “charakter pisma” naddnieprzańskiego (i petrykiwskiego) malowania, i przykre doświadczenie sowieckiej zorganizowanej twórczości jako produkcji, i cichy opór artystów, i swary pomiędzy mistrzami-liderami, i nowe odkrycie przemilczanych starych malarek, babć, “nieobjętych” ruchem produkcyjnego konwejera, — wszystko to działo się tutaj, wszystko kłębiło się w obfitych krzakach symbolicznej “kalinki-doli”, i każdy ze świadomie dołączonych wybierał wtedy sobie ulubionych “patriarchów”-matriarchinie malowania, urodzonych jeszcze pod koniec XIX wieku: historyk sztuki Lidia Jacenko przenikliwie interpretowała malowidła Jaryny (Oryszki) Pyłypenko, artysta-etnograf Wołodymyr Padun dostrzegał źródłowe wedyjskie kody w twórczości Paraski Pawłenko, Nadiji (Nadeżki) Biłokiń. Odważę się tutaj wspomnieć i o własnej znajomości ze staruszką Nadiją Owramiwną, która na nowo ukazała mi świat i wartość życia. Natalka Nikulina wybrała postać Tetiany Paty — jedynej wśród najstarszych mistrzyń, której rola została “upaństwowiona” w USRR, bo pod koniec lat 30. wykładała malarstwo w oficjalnej placówce Petrykiwki — szkole dekoracyjnego malowania. Pata była, bez wątpienia, genialną artystką, upodobaną jeszcze przez D. Jawornyckiego. A w każdym razie, wybór bohaterki przez Natalkę nie był postrzegany wówczas jako wybór w prawdziwym sensie: jeszcze w latach 70. młodą poetkę i dziennikarkę skierowano na uhonorowanie pewnej “kandydatury” (czyż nie wszystkim nam pisana była właśnie ta droga). Uznany mistrz Fedir Panko i autorytatywna badaczka Natalja Hłuchenka właśnie tworzyli hierarchiczny schemat rozkwitu — współczesnej — Petrykiwki: Pata — Panko — jego uczniowie. Oddajmy im sprawiedliwość: pewnie z najlepszych pobudek ci ludzie tworzyli swój mit. Ale przyniósł on i pewne szkody: w cieniu schematycznej pionowej linii znaleźli się talenty i geniusze z innych “obozów” oraz poza żadnymi obozami. Czy rozumiała Natalka Nikulina, że jest zaangażowana, że dopuszczono ją tylko do ograniczonego kręgu? Sądzę, że tak. Zaradziło zaś to, że i w proponowanych do normatywnego sławienia dorobkach i życiorysach udało jej się odkryć to, czego nie widzieli inni, i wszystko to, można by rzec, z punktu widzenia ideału. Za ideał zaś miała Kalinę. Wiersz, poświęcony Fedirowi Pance, nazwała “Zaśnieżyła się kalinka”. Mowa o konkretnym “kalinowym” panneau Fedora Sawycza, ale w podtekście — o tym, co zwycięża w człowieku — płomienna budownicza energia czy twardość zimowych kryształów. Wiersz ma optymistyczne zakończenie: “kalinowe serce nad światem płonie”. Zatem, nie przygasło, nie wygasło. Natalka zawsze należała do bardzo wdzięcznych ludzi, a wszyscy petrykiwianie, nawet nieprzejednanie ambitni, mieli swój czar, swój znak niepowtarzalności. Poemat w obrazach o Tetianie Pacie “Zrodzona kaliną” (z wersem Mychajła Diaczenki jako epigrafem: “Urodziła kalina kukułkę”) ma to balladowy, to epicki ład, lecz najbardziej czarującym jest liryczny obrazek nr 2 o pełnym drżenia przeniknięciu poetki w inną rzeczywistość malowidła “Kukułka na kalinie”: Im bardziej wpatruję się w ten świat, stworzony przez Tetianę Patę, w te przeplatania kwiatów, łodyg, drobnych mrówek i liści pierzastych, tym wyraźniej wydaje się: ja już tam, w tych splotach, trawiastych altanach, w zielonych bramach tych krzaków rozłożystych, w nimbach kwiatów, w przewieszaniu cienkich łodyżek i giętkich gałęzi. Ten świat wciąga, przyciąga, po stokroć on chłonie moje obolałe serce, tak zachłanne na jego piękno… Cały świat — w kalinowym krzaku z trawiastym podłożem. Świat, gdzie człowiek znajduje sobie odpowiednie, gdzie mu dobrze, pewnie i przytulnie. Świat, dokąd warto byłoby uciec… Pod takim względem jeszcze, może, nie pisano o fenomenie Petrykiwki, ależ tak-tak: to jak szewczenkowska idylla o sadzie wiśniowym — w kazamacie: w latach ciężkich i niepewnych nasze wiejskie malowanie — to nie tylko bazarowy grosz na chleb, czy wykonywanie fabrycznych norm, czy samopotwierdzenie w wyrzutach feerycznych barw, — to dla ratunku “obolałego serca”, to zbawienna wiara: raj jeszcze nie został utracony, jeśli ja go widzę, jeśli “ja już tam”, jak pisze Natalka. Zaiste, do tego uzdrawiającego “escape’u” uciekała się i sama Tetiana Pata — wieśniaczka, która doświadczyła i bolesnych strat, i zwątpienia, i horrorów bolszewickiej samowoli. Autorka zaś poematu “Zrodzona kaliną” Natalka Nikulina własnym wzrokiem powtórzyła i odtworzyła “Ucieczkę do Egiptu” po ukraińsku: ucieczkę w wyobrażony raj — nie jako w widmowo-rozmytą iluzję, a jako w zapowiedziany świat, dobrze ułożony według przejrzystych praw piękna i celowości. Przypominam sobie scenariusz Natalki do szkicu filmowego “Powiedzieć kwiatami wszystko…” (koniec lat 70.) z tytułowym wierszem wstępnym, który miał brzmieć zza kadru. Ta wspaniała poezja nie weszła do żadnego zbioru, ale, jak mawiał był reżyser telewizyjny naszej lit-dramy Wałentyn Desiateryk, “toż to właśnie jest sens naddnieprzańskiego malowania”. W scenariuszu opowiadano o trzech utalentowanych, młodych w tamtym czasie artystkach Eksperymentalnego zakładu petrykiwskiego malowania: bystrej, jaskrawo-ambitnej Wirze Tezyk, potulnej, jakoś smutno-dowcipnej Ninie Turczyn i Marii Kraweć — niewielkiej dziewczynie, jakby z ludowych bajek, która malowała w domu, w chatce-ylepiance, bo choroba przykuła ją do miejsca. Już wtedy czuło się, że właśnie Marijka — to jej, Natalki, bohaterka. I z czasem poetka napisze, wspominając głos Marijki, jej słowa:
A cóż to ja, niczym niegdyś Maria: „Jak coś »najdzie«, maluję tylko kalinę”. Tak i ja: kalina i kalina. Bez niej jakoś – niby bez duszy. Więc od „Czerwonej kiści” (1984) do „Znaku kaliny” (2000). Od fragmentaryczności obrazka: kiść, tylko jedna jedyna, – do wszechogarniającej sakralności: kalina tworzy, zwiastuje, ZNACZY: „W kalinowym gronie odczytuję los…”. To osobny temat – ikonografia kaliny w poezji Natalki Nikuliny. Noc kaliną ścieka w serce… Nasłuchuję… Czy to z serca kalina… po kropli… Zazwyczaj Natalka Nikulina unikała takiego nagromadzenia wielokropków: jej pozorna powściągliwość stroniła nawet od najmniejszego podejrzenia o rzekomo pokazową znaczącość, sztuczną głębokomyślność. Tutaj jednak – przypadek szczególny: cztery wielokropki – cztery ścieknięcia kalinowej krwi z serca poetki. Blisko do złożonej symboliki ikon „Chrystus-winiarz” z wyrastaniem winorośli przez ciało Zbawiciela i kroplami krwi w miejscu przebicia. Pradawne wyobrażenie przodków o Ziemi jako żywym ciele, o słonecznej – kalinowej krwi Wszechświata Natalka Nikulina odczuwa w sobie jako głęboko intymne przeżycie, jako zew bolesno-życiodajnej wiary. Święta Kalina – niby pramatka legendarnych winogron, najdawniejsze Pańskie objawienie – ZNAK dla tych, którzy wybrali ofiarność i poświęcenie: Mówi Bóg z głębi kaliny o cierniowej drodze wyzwolenia. „Z głębi kaliny”, z tej magnetycznej gęstwiny, nasyconej siłą, płyną burze natchnienia i płynie łagodność miłości, stamtąd przychodzą na świat geniusze i bohaterowie. W wierszu Natalki „Szewczenko w smutku i Szewczenko gniewny…” jest wymowny wers: I on idzie do nas z głębi kaliny. „Głębie kaliny” – wizja kosmicznych zasięgów, jednocześnie obraz cnotliwego kobiecego serca: Kocham! Będę kochać! nikt nie wyrwie imienia twego z głębi kaliny, która w sercu. W poezji „Artemij Wedel” brzmi pieśń, raczej jej zarodek – przejmująca i żarliwa melodia: O pieśni, szukajże głębokiego KALINOWEGO słowa, które mnie uleczy i w górę poprowadzi za sobą w bezpamiętną, bezgraniczną, już przeczuwaną wolność… Co przeczuwała sama Natalia? Co odczytywała w ZNAKU kaliny? „Mieszkałyśmy razem trzy towarzyszki”. Prawie tak, jak u Olhy Kobylańskiej, dnie i noce spędzałyśmy w pokoiku redakcji radiowej we trzy – Taisija Kowalczuk i my – dwie Natalie. Pewnego dnia Natalka Nikulina powiedziała, że wszystko u nas jest dokładnie tak, jak w „Melancholijnym walcu” Kobylańskiej: trzy towarzyszki, bardzo bliskie, ale różne. Różne też losy im pisano. Taisija wydawała się Natalce rodzimą siostrą narratorki Marty, ja przypominałam jej malarkę Hannusię, ona sama zaś rozpoznawała siebie w pianistce Sofii Doroszenko. Dlaczego właśnie w Sofii? Wzruszyła ramionami, odwróciła wzrok. To już później, już po wszystkim, przeczytałyśmy z Tasią „Melancholijny walc” i rzeczywiście ukazała się nam w Sofii świętej pamięci Natalka: „…chodziła taka cicha, skromna, odpychała tak wyraźnie całą uwagę, która na nią się zwracała, niby przykry ciężar, który plącze się pod nogami… Była bardzo miła w obejściu, lekka, ledwie zauważalna, ale milcząca i bardzo poważna. Uśmiech na jej ustach, który pojawiał się tylko rzadko, był niby na wieki pociemniony smutkiem”. Tak, to w jej fortepianie pękła i rozerwała się struna, i Sofia-Natalka wyczuła w tym zwiastowanie końca. „Wynieśli naszą »Muzykę«. Maj zabrał ją do siebie”. Nie, nie maj, a czerwiec 1997 roku. Cóż, pomyłki w zbiegach-przepowiedniach się zdarzają. Czyż zdarzają się w ZNAKACH KALINY: „Przemijające – przeminie, // Pozostanie słowo”?
Tłumaczenie maszynowe
— Iwanie, twoje książki nie są dla szerokiego ogółu. Czy cię to nie niepokoi?
— Wybrawszy swoją drogę, dla kogoś niezrozumiałą, literacko-zboczoną, czerpię z tego frajdę. Kiedy podniosłem słowo i wziąłem je sobie na piersi, na horyzoncie pojawiło się miejsce, gdzie byłoby ono stosowne. Teraz idę z tym słowem, nie przykucając. Przeszedłem szkołę socrealizmu i jestem mu wdzięczny, bo uświadomiłem sobie: tak pisać nie trzeba. W końcu literatura nie ogranicza się tylko do słowa. Słowo to cegła. Muszą być jeszcze jakieś komponenty.
W powieści „Wtopyla korba widro” („Wpadło korbie wiadro”) próbowałem „podnieść” temat Hołodomoru. „Zdaje się, czas zerwał wszystkie guziki z koszuli ludzkiej duszy. Rozchełstana i zmęczona. Czy zdoła ona dalej znosić próby, przygotowane dla niej?”
Straszne rzeczy dzieją się nie tylko wewnątrz kraju. To, co dotyczy człowieka, transformuje się na wszystko. Kiedy w powieści umiera rodzina na oczach czułego i bujnego słońca, bez deszczu płaczą okna, rośnie trawa, bez wiatru nad rzeką chylą się wierzby. Nie bez powodu. I korba, chce tego czy nie, topi wiadro przez to, że nie ma komu przyjść do studni napić się wody. Beznadzieja. Zdaje się, że przeszliśmy takie próby, że wystarczyłoby lekcji na dziesięć narodów. Nie, nie nauczyło. Degradacja narodu — oto co boli mnie najbardziej i o czym staram się mówić, wołać na cały świat ustami swoich bohaterów, ich czynami. Całe ciało mojego narodu pokryte jest tatuażami kłamstwa, korupcji, podłości i pychy. Ale ten tatuaż jest umiejętnie owinięty flagą. Trzeba go zerwać z tego ciała.
— Czy są jacyś bohaterowie, których niegodne czyny usprawiedliwiasz?
— Moja miłość do moich bohaterów — w ich działaniach. W moich utworach nie ma negatywnych bohaterów, w końcu tak jak nie istnieją dla mnie w życiu negatywni ludzie. Każdy przychodzi na tę ziemię z pewną misją i wykonuje ją tak, jak uważa za stosowne. Na przykładzie młodego kasztanowca, który staje się włóczęgą po Paryżu, a potem genialnym, światowej sławy malarzem, zademonstrowałem, jak można samodzielnie ulepić swoje szczęście, a potem podnieść je i ponieść. Narobił tyle złego, że wydawało się, iż wybielić go praktycznie niemożliwe. Nie widział przed sobą celu, ale stanął na palcach i zobaczył drogę. Droga do celu pokazała najlepsze jego cechy. I życie nabrało nowego sensu.
— Uważasz, że czasem 1,5—2 centymetry wystarczą, by zobaczyć świat i znaleźć swoje szczęście?
— Jestem o tym przekonany.
Szczęście to to, czym napełnia się twój świat. I ja tak samo jestem szczęśliwy, że „podniosłem” ten temat, wyrzuciłem na zewnątrz to, co żyło we mnie, bolało, co nosiłem w sobie wiele lat. Słońce świeci, popędza cię do życia: żyj, żyj! I nagle jeden szczegół przesłania niebo, wywraca świat i twoją świadomość. I rozumiesz, że nie tą drogą poszedłeś, nie tych wybrałeś na towarzyszy podróży. Jeden drobny szczegół przekrawa całe życie!
— Prototypem głównego bohatera powieści „Mołoko wid dykoho piwnia” („Mleko od dzikiego koguta”) stał się twój ojciec, czyż nie? Kiedyś opowiadałeś, jak zerwał z siebie kwiat młodości, rzucił o ziemię — i wszystko. Jak mówią u was na Winniczyźnie, „po byndach i po wesil-”
Tłumaczenie maszynowe
Nic nie może być tak błogosławione, jak droga. Ona nie zdradza. Przeciwnie, może być szczodra i wdzięczna za nasze trudy. Tą myślą, wyniesioną do rangi epigrafu, na wskroś przesiąknięty jest utwór literacko-artystyczny Iwana Kokucy „Mleko od dzikiego koguta”. To dziewiąta książka pisarza, przedstawiona pod osąd czytelnika. Tak samo, jak i poprzednie jego prace, trzymając się z dala od ciasnej półki świeżych utworów współczesnych autorów, zdaje się ona rzucać wyzwanie teraźniejszości. Jeśli w swojej poprzedniej pracy „Utopiło korbło wiadro” autor odważył się obnażyć żywą prawdę — pokazać ludzkie i nieludzkie w człowieku, to w obecnej spróbował zważyć na szalach ludzkich relacji to, czym napełnia się świat — samo szczęście. Jego utworów trudno zaliczyć do jakiegoś gatunku. Mają one surrealistyczny kierunek i wymagają niespiesznego, przemyślanego czytania oraz myślącego czytelnika. Takiego, jak niegdyś wielki Brecht marzył mieć widza, który „przychodząc na spektakl, nie zostawiał w szatni wraz z kapeluszem także swojej głowy”. Siedzimy z Iwanem przy filiżance kawy i prowadzimy niespieszną rozmowę. To się spieramy, analizując czyny bohaterów jego książek, to razem próbujemy znaleźć dla nich usprawiedliwienie. On jest głębokim filozofem i wielkim mędrcem, wrodzonym mistrzem, który bawi się słowem, kąpie się w nim, bo jest bezgranicznie w nim zakochany. lu”. Zapewne właśnie jego czyn skłonił cię do wzięcia pióra i stworzenia głębokiego obrazu? — Zaprawdę, to godny czyn. Zachwyt, naśladownictwo? Nie, raczej przemyślenie, być może nawet filozoficznego widzenia, analizy. Całego utworu godny! No, wyobraź sobie: zima, cudowny słoneczny, mroźny dzień. W połowie ubiegłego wieku ludzie właśnie zaczęli powoli dochodzić do siebie po drugiej wojnie światowej i byli łakomi na wesołe zabawy. Wesele taty z pierwszą tak zwaną żoną wyprawiano z rozmachem. Z naszej wsi do sąsiedniej pędziło po skrzypiącym śniegu kilka sań z czeladzią pana młodego. Goście weseli, rozpaleni, bo nie bez tego, żeby u pana młodego już trochę nie „rozgrzało”. Wypiwszy dla odwagi przed wykupem panny młodej, rozciągają miechy harmonii, śpiewają. Wesele przecież! Z podwórek wyglądają ludzie – wszystkim chce się popatrzeć na pana młodego. No, a dalej wszystko, co już wiecie z tekstu: w samym rozkwicie wesela narzeczony nagle staje się przypadkowym świadkiem, jak świeżo upieczona teściowa uczy córkę ukryć przed nim trochę podarowanych pieniędzy. U nas mówią przepitych. Mówiąc, że potem się przydadzą. A ta — ani pary z ust. Nie oburzała się, nie wykręcała. Nie broniła ani jego, ani siebie. Właśnie ta milcząca zgoda ukochanej, faktycznie zdrada, i wywróciła jego świat. Nie, on nie stał się, jak mój bohater, włóczęgą, ale rzucił kwiatem o ziemię, zgarnął podpitych swoich gości, którzy nie mogli pojąć, co się dzieje, i wrócił do domu. Tak, biorąc pod uwagę wiejskie realia, to był czyn. Mój tata zmarł dość wcześnie. Zważywszy na to, że w życiu był wielkim dobrotliwym człowiekiem, ta książka to pamięć o nim, swoisty pomnik jego mężnej postawy życiowej. Nawiasem mówiąc, ta kobieta, z którą on tak i nie związał swojego losu, przyjeżdżała odprowadzić go w ostatnią drogę. To także czyn. Ale to już zupełnie inna historia. Być może nowej książki — kto wie? — Ciekawie, a co czytasz ty? Czy doczytujesz do końca to, co nie zachwyca cię? — Ja stanąłem na drodze zrozumienia, przeczytawszy tysiące książek. Wśród nich 10, które zmieniły mnie. — Młodzież nie lubi czytać. To bieda? — Moja dziewięcioletnia wnuczka Andriana, która, nawiasem mówiąc, zaprojektowała okładkę do powieści „Mleko od dzikiego koguta”, ma przyjaciółkę. Często podwożę dziewczyny na tenis czy na tańce i całą drogę rozmawiam z nimi. Mnie poraża ich widzenie świata, niebanalne myślenie, świeże poglądy. Czasem uczę się od nich. One są prawdziwe. A raz dziewczynka mnie oszołomiła, pytając: „A co by Pan mi poradził: od czego zaczynać czytać Márqueza?”. Ja zdrętwiałem. Czułem się szczęśliwy i niewiarygodnie wzbogacony. Jednocześnie znam wielu ludzi, którzy w życiu niczego nie czytali. I żyją. Oni są na swój sposób szczęśliwi. — Ty uważasz to za pełnowartościowe życie? — Jak dla mnie, to wszyscy my, ktoś w większym lub mniejszym stopniu, żyjemy na pół. Przeżywszy pewien okres czasu, dojrzałem, żeby powiedzieć o tym w swojej książce „Półogień”, opisując drogę człowieka od narodzenia do ostatka. To uosobienie nas z wami. My na pół żyjemy, na pół — nie, na pół — pracujemy, na pół — jesteśmy leniwi, na pół — uczciwi, na pół — kłamliwi. — Wtedy — na pół kochamy, czyż nie? Ty nie próbowałeś osobno poruszyć tematu miłości czy samego tylko kochania? — Odczuwać i widzieć — można. A zważyć to na słowo — bardzo trudno. Zbyt skomplikowany temat, częściowo nawet filozoficzny. A kłamać o miłości, kochaniu, ja nie chcę. — Być może, do tego tematu ty jeszcze dojdziesz? — Ja będę najszczęśliwszym człowiekiem na świecie. Przed Szekspirem wielu twórców brało się „podnieść” ten temat i tylko on, który nigdy nie był we Włoszech, nie widział ani dziedzińca, ani balkonu Julii, zdołał tak trafnie oddać uczucia, emocje, odtworzyć wydarzenia. — A co staje się impulsem do pisania? — U mnie — wspomnienia dzieciństwa. Praktycznie wszystkie tematy stamtąd. A życie je tylko szlifuje, koryguje. Teraz rozwijam temat, który kipi we mnie całe życie. Lat 20 temu napisałem powieść „Sasza, spodnie i kask”. Zważywszy na pewne okoliczności, zatrzymałem się. A teraz, w związku z wydarzeniami w Donbasie, ja wiem, o czym muszę mówić. W różne okresy ludzkiego bytu zdarzały się wojny. Wszystkie one są różne, a oto życie, którym gardzą władcy i którym żarliwie poświęcają się patrioci-wojownicy, jednakowo bezcenne, bo ono — jest ludzkie. — Czyli następna twoja książka o wojnie? — Tak, o wojnie, ale wojny tam prawie nie będzie. — Ty lubisz literaturę historyczną, głęboko orientujesz się w procesach historycznych. Chciałbyś żyć i tworzyć w innej epoce? — W 8. klasie, przeczytawszy „Spartakusa” Raffaello Giovagnolego, miałem pragnienie wyjść na arenę walk gladiatorów i zmierzyć się ze Spartakusem. — Dzisiaj tak samo? — Pobić się fizycznie, oczywiście, nie. Z latami coraz bardziej przekonujesz się, że siła słowa jest ważniejsza od fizycznej. Co do innych geniuszy swoich epok… Chciałbym być uczniem u Platona, chociaż jestem wdzięczny swoim nauczycielom. A jeszcze spojrzeć Jezusowi w oczy… W końcu, ja — to ja. I muszę powiedzieć swoje słowo, w szczególności w literaturze, tutaj i dzisiaj. — Przed sobą widzisz nieorane pole, w które masz rzucić swoje ziarno? — Zamierzyłem napisać powieść-trylogię „Koniec świata nie jest straszniejszy od początku”. Ale jak się ułoży — pokaże czas. — Tobie nieciekawie pisać przyziemne rzeczy? — Nie. W tym sensie chętnie ustępuję innym, komu to bliskie. Jednak uważam, że pełnowartościowo sądzić o człowieku, jakim on jest, za życia jest nieprawidłowo. A jedynie wtedy, kiedy on całkowicie przejdzie swoją drogę. — Jak odbierasz swoje pierwsze prace? Z książkami tak samo, jak z publikacjami dziennikarskimi: mija czas — i one tobie wydają się niedoskonałe? — Wracać do swoich poprzednich książek to to samo, co wracać do byłej kobiety. Nie tylko do żony — do kobiety w ogóle. Jednak muszę pochwalić się: mój pierwszy dorobek twórczy, sztuka „Zofia Potocka”, dzisiaj jest aktualna jak nigdy. Tam głęboki ślad polityki Rosji. Chociaż, przyznam się, mnie bardziej interesował temat eksploatacji kobiecego piękna.
— Jeszcze za czasów radzieckich przeszedłeś wszystkie szczeble pracy w gazecie i radiu — od korespondenta do redaktora gazety obwodowej. W odnowionym dziennikarstwie byłeś redaktorem ogólnoukraińskiego czasopisma. Masz przebogate doświadczenie w relacjach międzyludzkich, kiedy zachodziła potrzeba bycia innym, czasem być może sprzecznym z twoją naturą? Czy często bohaterowie twoich utworów byli twoimi pierwowzorami? — Praktycznie zawsze. Jestem wszędzie — niby stoję za rogiem: w wietrze, włóczędze, w Chińczyku. I nawet w korbie, która podczas strasznego Hołodomoru utopiła wiadro, dlatego że nie było komu pić z niego wody, też jest moje serce. — Piszesz, kiedy się pisze? — Pod przymusem można porąbać wóz drewna, a nawet uszyć spodnie. Ale nigdy nie zmusisz się do zabawy, do igrania ze słowem, do kochania się w nim. Lubię pieszczotliwie obchodzić się ze słowem, porozmawiać, rozczesać je. Słowo nie zdradzi cię, jeśli traktuje się je uczciwie. Rozmawiała Łarysa SAJ-BODNAR
Tłumaczenie maszynowe
W Radziwiłłowie odbyło się zakrojone na szeroką skalę święto ukraińskiej książki „Czas czytać”. Wzięli w nim udział pisarze i wydawcy książek z siedmiu obwodów Ukrainy. Najliczniej przybyli z obwodu riwneńskiego, lwowskiego, wołyńskiego i tarnopolskiego. Inicjatorem i organizatorem tego literackiego wydarzenia był przewodniczący Radziwiłłowskiej Rady Rejonowej Wołodymyr Kondyk.
Podczas święta, którego hasłem stały się słowa Jewhena Małaniuka „Nieczytanie zniszczy Ukrainę na świecie”, czytelnikom zaprezentowano ponad 1000 ukraińskich książek różnych wydawnictw. Autorzy przedstawiali swoje książki. Czytelnicy Radziwiłłowa spotkali się z pisarzami Wołodymyrem Łysem i Nadiją Humeniuk z Łucka, Mykołą Tymczakiem, Mykołą Pszenycznym, Antonem Melnykiem z Dubna, Marią Morozenko z Kijowa, Kateryną Niemyrą, Darą Korniej i Natalią Matolinec ze Lwowa, Walentyną Lulicz, Oleną Miedwiediewą, Ołeksandrem Jewtuszkiem z Równego, Jewhenem Cymbaluk z Mlinowa, Serhijem Synjukiem z Krzemieńca, Haliną Hnatiuk i Wołodymyrem Jaszczukiem z Radziwiłłowa oraz wieloma innymi twórcami słowa artystycznego. W ramach radziwiłłowskiego święta odbył się konkurs im. Hryhorija Czubaja „Młody głos”. Zwycięstwo w tym konkursie twórczym
Tłumaczenie maszynowe
62-letni Mykoła Fesiuk ze wsi Ostrożec w rejonie młynowskim pracował jako traktorzysta, potem w kombinacie artystyczno-dekoracyjnym, a następnie jako maszynista koparki. Praca była tak wyczerpująca, że o twórczości nawet nie myślał. Jednak wystarczyło raz wziąć do ręki pędzel i położyć kilka pociągnięć na płótnie, by poczuł, że Bóg obdarzył go również talentem malarskim. Obecnie w dorobku artysty znajduje się ponad 100 prac, z których połowa powstała w ciągu ostatnich dwóch lat. Swoistym duchowym miernikiem twórczości artysty stała się jego wystawa indywidualna, po raz pierwszy zaprezentowana na Zamku w Dubnie. Jury konkursu imienia Hryhorija Czubaja „Młody głos” – przewodniczący rady rejonowej w Radywiłowie Wołodymyr Kondyk, córka Hryhorija Czubaja Sołomija, pisarka z Radywiłowa Hałyna Hnatiuk wraz ze zwyciężczyniami konkursu Bohdaną Czuczman, Wiktoriją Nidzielską oraz Anastasiją Newynną. 11-letnia Bohdana Czuczman ze wsi Oparypsy zdobyła nagrodę. Jej rówieśniczka Anastasija Newynna ze wsi Mychajliwka oraz 14-letnia Wiktorija Nidzielska z Radywiłowa zajęły miejsca na podium i zostały wyróżnione nagrodami, które odebrały z rąk córki Hryhorija Czubaja, Sołomiji. Hryhorij Czubaj pochodzi z rejonu radywiłowskiego. Autor znanych utworów „Wertep”, „Płacz Jeremiasza”, „Pięcioksiąg”, doświadczył represji ze strony władzy radzieckiej za ukraińską postawę narodową, przez co przedwcześnie odszedł z tego świata. Obecnie w chacie, w której w 1949 roku urodził się poeta, planują otworzyć muzeum poświęcone jego drodze życiowej i twórczej. Właśnie tę inicjatywę ogłosiła podczas święta książki córka Hryhorija Czubaja. Jednym z wydarzeń „Czasu czytać” był okrągły stół „Jak sprawić, by małe miasteczka czytały” z udziałem bibliotekarzy, pisarzy i czytelników. Dzieciom organizatorzy zaproponowali wspólne czytanie bajek, opowiadań, wierszy, oglądanie filmów na podstawie utworów ukraińskich pisarzy oraz spotkania z autorami. Słowo pięknie połączyło się z rzemiosłem ludowym, prezentowanym podczas warsztatów, z których jedne zorganizowały tkaczki z organizacji społecznej „Centrum badań i odrodzenia Wołynia”. Przygotowały one również ciekawą wystawę odrestaurowanych wzorów ukraińskiej odzieży oraz dawnych przedmiotów codziennego użytku z rodzinnych stron. Pierwsze święto książki „Czas czytać” w Radywiłowie odbyło się pięć lat temu. Teraz zostało wznowione. A w przyszłości, jak zaznaczyła jedna z jego inicjatorek i inspiratorek, poetka Hałyna Hnatiuk, planuje się uczynić „Czas czytać” wydarzeniem tradycyjnym. Święto będzie nadal aktywnie promować ukraińskie słowo, ukraińską książkę, a wraz z nimi – ukraińskiego ducha. Na wystawie znajduje się 60 obrazów, różnych pod względem treści i formy wykonania. Jednak żadne płótno nie pozostawia ludzkiej duszy obojętną. Obrazy są bowiem łatwe w odbiorze, nieprzeładowane metaforami, choć w każdym przedstawieniu obowiązkowo kryje się podtekst. Jeszcze jednym twórczym atutem Mykoły Fesiuka jest to, że lwia część prac artysty poświęcona jest właśnie rodzinnym stronom. Tak uważali miłośnicy twórczości artysty, którzy przybyli na prezentację jego wystawy. Aby wesprzeć twórcze przedsięwzięcie artysty, do Dubna przyjechali także jego ziomkowie z Ostrożca: znani aktywiści Ołeh Parchomej i Petro Prybysz, zespół choreograficzny „Freedom”, piosenkarki Kateryna Parchomej i Natalija Wozniak, grupa krewnych i przyjaciół… Jak zaznaczył dyrektor Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego w Dubnie Łeonid Kiczatyj, wystawa Mykoły Fesiuka wywołała na zamku prawdziwą furorę. Chodzi o to, że artysta z Ostrożca, przy wsparciu deputowanego ludowego Ukrainy Ołeksandra Dechtiarczuka, przekazał dla Zamku w Dubnie jedną ze swoich najnowszych, wyrazistych prac. Przedstawia ona realia współczesnej Ukrainy, bezkompromisową walkę rosyjskiego orła i ukraińskiego sokoła. Zwycięża sokół, ponieważ na swojej, danej przez Boga ziemi, broni własnej Matki... Na prezentacji wystawy był również obecny znany na Ukrainie historyk sztuki, artysta i wykładowca Mykoła Wasyłenko. Kiedy widzi się głębię obrazów na płótnach Mykoły Fesiuka, odnosi się wrażenie, że autor jest profesjonalnym artystą, dobrze wykształconym w szkołach plastycznych. Jednak Mykoła to zwykły wieśniak (pochodzi ze wsi Pisnyki w rejonie młynowskim), który, jak sam mówi, od dawna był przywiązany łopatą traktora do ziemi. Co więcej, gdy uczył się w szkole, z rysunku miał ocenę dostateczną. Nie najlepiej przyjmowano pierwsze prace malarskie Mykoły także w jego rodzinie, w której nie było artystów. Po tym, jak Mykoła wykonał kopię rysunku z czasopisma „Pereć”, brat zarzucił „kopiście”, że niby tak malować każdy może, a ty stwórz coś własnoręcznie… Stworzył. Tego samego dnia. Na co brat zareagował już inaczej, mówiąc, że z Mykoły może wyrosnąć poważny artysta. Żartował oczywiście, jednak z biegiem lat te słowa się spełniły… Nie wszystko przychodzi mu łatwo. Czasami nie było za co kupić farb i innych akcesoriów do malowania. Tym większego znaczenia nabiera ofiarność, jaką artysta okazuje tym, którzy obecnie bronią Ukrainy. Na przykład środki uzyskane ze sprzedaży obrazu „Nagi świat”, na którym nagi kozak na „czajce” pod żaglem płynie na Ukrainę, aby ją bronić (pojawia się skojarzenie z wojną na wschodzie Ukrainy i z oddanymi żołnierzami, którzy na początku putinowskiej agresji bronili Ukrainy bez odpowiedniej broni i amunicji), artysta przekazał na ratowanie rannego w ATO żołnierza. Tego, któremu została tylko stara, niedołężna matka, a on sam w wyniku wybuchu stracił nogi... Mykoła Fesiuk ma wiele obrazów poświęconych wojnie na wschodzie Ukrainy, tragiczny obraz o wydarzeniach II wojny światowej, kiedy w Ostrożcu faszyści rozstrzelali trzystu cywilnych mieszkańców. A w przyszłości artysta z Ostrożca planuje namalować swoje najjaśniejsze płótno, bez ani jednej smutnej nuty. Obraz ma być o prawdziwym pokoju na Ukrainie. Z tym marzeniem obecnie żyje i tworzy Mykoła Fesiuk. Materiały przygotował Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński
Tłumaczenie maszynowe
To wydarzenie miało miejsce w 1912 roku, a obecnie we wsi Plaszewa świętowano 105 lat od czasu funkcjonowania cerkwi św. Michała w świętym miejscu — modlitwą, konferencją i salwą z kozackiej armaty. A także wycieczką w przeszłość, aby historia tej świątyni stała się bliższa współczesnemu pokoleniu. Odwiedzający „Kozackie Mogiły”, rozpoczynając zwiedzanie od cerkwi św. Michała, pytają, ile ma lat, kto ją zbudował, i ze zdziwieniem dowiadują się, że ta świątynia jest jak swoista pielgrzymka. „Przybyła” ona tutaj z sąsiedniej wsi Ostrów, a w swoim życiu widziała oj jak wiele — aż od czasów hetmana Ukrainy Bohdana Chmielnickiego, który właśnie w niej przyjął od metropolity korynckiego Joazafa miecz, poświęcony na Grobie Pańskim w Jerozolimie — jako znak błogosławieństwa na obronę ojczystej ziemi i prawosławia. Ostrowska cerkiew powstała, według danych archiwalnych, w 1650 roku. A już rok później było jej pisane na wieki wpisać się w historię, bo właśnie ona stała się epicentrum uduchowienia kozackiego wojska. Właśnie w jej łonie 20 czerwca 1651 roku metropolita Joazaf odprawił mszę świętą na znak błogosławieństwa kozactwa na czyn zbrojny. Właśnie tutaj Bohdanowi Chmielnickiemu wręczono miecz przywieziony z Jerozolimy. W końcu na tych terenach świątynnych pozostał wiekopomny ślad samego Joazafa, który podczas bitwy wykazał się prawdziwym heroizmem. Kiedy kozackie wojsko, zdradzone przez sojuszników, zmuszone było się wycofywać, kapłan wyszedł naprzeciw polskiego oddziału i, podnosząc nad głową krzyż, próbował w ten sposób go zatrzymać. Zginął od wrogiej strzały, a dalej, po prostu poruszony takim czynem, polski król rozkazał pochować zabitego z wszelkimi honorami — właśnie pod babińcem cerkwi św. Michała. Niestety, wiele historycznych epizodów związanych z cerkwią zagubiło się w wiekach. I dopiero na początku XX wieku świątynia na nowo zaczyna przyciągać do siebie uwagę. Przyczynił się do takiego zwrotu losu dzięki inicjatywie odnowienia pamięci o epoce kozackiej i uczczenia bohaterów-przodków. Wszystko to miało urzeczywistnić się w duchowym panteonie „Kozackie Mogiły”. Bezpośrednim inicjatorem budowy „Kozackich Mogił” został archimandryta Witalij, który w 1909 roku w „Wołyńskich wiadomościach eparchialnych” przedstawił swoją wizję przyszłej świątyni. W całościowym kontekście panteonu przewidział on także historyczną cerkiew św. Michała. W rezultacie inicjatywa o. Witalija znalazła swoje realne urzeczywistnienie w zespole architektonicznym „Kozackich Mogił”. W 1912 roku cerkiew św. Michała rozebrano, przeniesiono i odbudowano w pierwotnym wyglądzie na wyspie Żurawlicha. Jednocześnie, według projektu eparchialnego architekta eparchii wołyńsko-żytomierskiej Wołodymyra Łeontowycza, połączono ją podziemnym przejściem z grobowcem nowo wzniesionej cerkwi św. Jerzego, gdzie umieszczono odnalezione szczątki poległych bohaterów bitwy pod Beresteczkiem. Obecnie w cerkwi zachowało się niemało zabytków przeszłości. W szczególności główną ozdobą cerkwi św. Michała stał się rzeźbiony drewniany ikonostas z XVII—XVIII wieku, wykonany przez ludowych mistrzów. Zapamiętują się ikony w cerkwi — głęboką duchową treścią, swoim życiorysem. Niektóre z nich mają sto i więcej lat. Ogólnie cerkiew św. Michała na terenach plaszewskich przez 105 lat przeżyła różne rzeczy: i sławę, i zniesławienie. Przeżyła wojenne nieszczęścia i nieszczęścia czasu pokoju — podczas komunistyczno-ateistycznych rządów. Obecnie cerkiew św. Michała jest odrestaurowana, posiada status zabytku architektury o znaczeniu narodowym.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Ołeny SKYDAN Film opowiada o ostatnich trzech miesiącach zesłania Tarasa Szewczenki w Kazachstanie. Tego lata poeta, zesłany do służby wojskowej w rosyjskiej armii carskiej, otrzymuje wiadomość od przyjaciół z Petersburga, że ułaskawił go osobiście car Aleksander II. Jednak dowództwo wojskowe fortu Nowopietrowskiego nie spieszy się z powiadomieniem Tarasa o tym fakcie i wydaniem ukazu o zwolnieniu. Co więcej, tajny agent z Petersburga próbuje zrobić wszystko, aby poeta pozostał tam na zawsze. Zdjęcia do filmu odbywały się w Kijowie, Odessie, w Białogrodzie nad Dniestrem na terenie twierdzy Akerman oraz w obwodach mangystauskim i ałmackim Kazachstanu. Odeska Wytwórnia Filmowa w pełni zabezpieczyła proces zdjęciowy w sprzęt techniczny, unikalne kostiumy historyczne, a także zorganizowała zdjęcia w swoich pawilonach. Autorem scenariusza i reżyserem obrazu jest aktor, literat i reżyser Ołeksandr Denysenko. Jego scenariusz w 2012 roku zwyciężył w Międzynarodowym konkursie scenariuszy filmowych, poświęconym 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Operator – Ołeksandr Krysztalowycz. Role w filmie grają Borys Orłow (to on wciela się w postać Kobziarza), Bohdan Beniuk, Ołeh Wołoszczenko, Ołeksandr Pożarski, Roman Łuckyj, Hanna Topczij, Akinet Oryntaj i inni. Prace nad filmem mają zostać zakończone jesienią 2017 roku. Wejście obrazu na szerokie ekrany zaplanowano na marzec 2018 roku. A firma filmowa „Dyrekcja kina” przedstawiła Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina gotowy pełnometrażowy film fabularny reżysera Wołodymyra Tychego „Brama” (tytuł roboczy „Baba Prisia”). Film stał się jednym ze zwycięzców VIII konkursu selekcyjnego Derżkina i otrzymał 50% finansowania państwowego. Autorem scenariusza jest znany ukraiński dramaturg Pawło Arje, producenci – Ihor Sawyczenko i Dmytro Kożema. Obraz to ekranowe wcielenie sztuki P. Arje „Na początku i przy końcu czasów, albo Baba Prisia”, która w inscenizacjach różnych reżyserów z sukcesem grana jest na scenach ukraińskich i zagranicznych teatrów. Obraz opowiada o rodzinie, która mieszka w czarnobylskiej strefie wykluczenia. Przewodzi jej Baba Prisia, która rzekomo przyjaźni się z rusałkami, je halucynogenne grzyby i kiedyś w czasach wojny zarżnęła dwunastu esesmanów. Mieszkają z nią wnuk Wowczyk i chorowita córka Sława, którą swego czasu porzucił mąż. Niespodziewanie ich spokojne życie kończy się – Baba Prisia otrzymuje mistyczną wiadomość o katastrofie, która wydarzy się w najbliższym czasie. Sztuka Pawła Arje „Na początku i przy końcu czasów, albo Baba Prisia” pisana była jako scenariusz dokumentalny. Autor wielokrotnie jeździł do strefy wykluczenia. Mieszkał z samosiołami, badał ich życie codzienne, zapisywał język. Potem z wielogodzinnych nagrań montowano tkankę przyszłego scenariusza, budowano wizerunki bohaterów, którzy z kolei napełniali energią dramaturgię i popychali fabułę do finału. Główne role w filmie zagrały Irma Witowśka-Wanca, Witalina Bibliw, Jarosław Fedorczuk, Dmytro Jaroszenko i Dmytro Tubolcew. Ukraiński widz będzie mógł zobaczyć obraz pod koniec 2017 roku. Ukraińsko-włoski film komediowy „Izi”, stworzony przy wsparciu Derżkina, został zakwalifikowany do programu konkursowego jednego z największych festiwali filmowych świata — festiwalu w Locarno, który odbędzie się od 2 do 12 sierpnia. „Izi” — to komedia opowiadająca o przygodach w ukraińskich Karpatach 40-letniego Włocha Isidoro — byłego odnoszącego sukcesy pilota „Formuły-3”. Zdjęcia odbywały się na Ukrainie (w Kijowie, Lwowie, Karpatach) oraz we Włoszech (w Grado). W rolach głównych – Ostap Stupka, Weronika Szostak, Orest Harda, Nicola Nocella, Barbara Bouchet. Autorem scenariusza i reżyserem obrazu jest Andrea Magnani. Scenariusz stworzono przy udziale znanego greckiego scenarzysty Nikosa Panayotopoulosa. Producenci – Ołeh Szczerbyna, Julija Czerniawska, Chiara Barbo oraz Massimo Di Rocco. Operator filmu – Dmytro Nedria. We włoskich kinach obraz startuje 31 sierpnia, a w ukraińskich – 14 września. Jeszcze jeden nowy obraz przedstawiła Derżkinowi firma filmowa „Mahika-film”. Jest to film animowany „Przyczynna” według utworu o tym samym tytule autorstwa Tarasa Szewczenki. Autor scenariusza i scenograf filmu Andrij Szczerbak, kierownik artystyczny – Ołena Kasawina, producent – Hennadij Kofman. Autorzy filmu starali się przekazać widzowi ideę, że miłość nie znosi przemocy i okrucieństwa, jest ona w stanie pokonać nawet śmierć. Umrzeć dla zakochanych jest lepszym wyborem niż żyć z wojną w sercu: lepiej stać się Jaworem i Kaliną i nie widzieć ludzkiego bytu, ale być razem w naturalnej ciszy. Unikalność filmu polega na eksperymentalnym połączeniu tradycyjnej animacji z niestandardowymi technikami wideo-artu i wideo-instalacji. Temat wojny, który przewija się przez film „Przyczynna”, jest aktualny dla wielu Ukraińców. Ten film jest bardzo ważny dla całego zespołu, jednak najbardziej dla autora scenariusza i scenografa Andrija Szczerbaka: „Jestem rodem z Ługańska. Wojna zabrała mi i mojej rodzinie dom, który pozostał tylko we wspomnieniach z dzieciństwa, oddaliła bliskich niegdyś ludzi”. W stolicy, w twierdzy „Kosyj Kaponir”, centrum producenckie „InsightMedia”, Odeska Wytwórnia Filmowa oraz Tanaris Production (Kazachstan) kończą zdjęcia do filmu fabularnego „Taras. Powrót”, który powstaje przy wsparciu Derżkina. Z tej okazji na planie zdjęciowym obrazu odbyło się spotkanie jego twórców z przedstawicielami mediów. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 1 7 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKI
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninych, 3. Łączny nakład w czerwcu — 16 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”,
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 13 hrywien 06 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Wydział kultury Eduard OWCHARENKO Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe