Strona · s. 8strona oryginału ↗
Lekcje samodzielnego życia
Слово Просвіти, №26 за 2017 рік
— Ihorze Dmytrowyczu, zacznę od najważniejszego: jak wpłynęły na Pana życie i twórczość ojca ukraińskiego narodu — Tarasa Szewczenki? — Już dawno należałoby napisać coś na temat „Taras Szewczenko w moim życiu”, ale najwyraźniej jeszcze nie nadszedł na to czas. Jednak już teraz mogę z pewnością stwierdzić, że Szewczenko w znacznym stopniu wpłynął na kształtowanie mojego światopoglądu i proces ten ma swoją kontynuację. Dlatego też naturalne jest, że znaczna część mojej biografii jest ściśle związana z jego memoriałem w Kaniowie. I nie tylko. Ogółem już ponad trzy dekady. — A teraz jeszcze kilka słów o Pana stosunku do tej zniewagi (inaczej nie można tego nazwać), której dopuszczono się wobec świętego dla każdego z nas miejsca — Kaniowskiego Muzeum Kobziarza? — Oczywiście chodzi o wydarzenia z lat 2010—2013. Wtedy najbliższe otoczenie poprzedniego prezydenta-uciekiniera, korzystając z formalnego pretekstu przygotowań do 200-lecia poety, postanowiło radykalnie zmienić wizerunek memoriału Szewczenki, dostosowując go do potrzeb reżimu i na życzenie Moskwy. Przecież o żadnej aneksji Ukrainy i jej nowej kolonizacji nie mogło być mowy bez obniżenia wpływu idei Szewczenki na Ukraińców. A do tego konieczne było wykorzenienie jego ducha z muzeów w Kaniowie i Kijowie, a przy rekonstrukcji memoriału — niedopuszczenie do realizacji projektu Wasyla Kryczewskiego z lat 30. XX wieku, który ma wyraźnie narodowy i wysokiej klasy artystyczny wizerunek. Bolszewicy również robili wszystko, aby nie dopuścić do ukształtowania memoriału w ukraińskim stylu — od ograniczenia finansowania i represji w 1937 roku przeciwko budowniczym, aż po sztywną kontrolę ideologiczną przez kolejne pięćdziesiąt lat. Święto 1 maja 1923 roku „uczczono” demonstracyjnym zniszczeniem memoriału: zrzucono z mogiły wspaniały pomnik — Krzyż, który ustanowiła Stara Kijowska Hromada w 1884 roku. A pod koniec lat 80. XX wieku kierownictwo związkowe, przy wsparciu miejscowych mankurtów, zaczęło zabudowywać unikalne, objęte ochroną krajobrazy szewczenkowskie obiektami przemysłowymi Ministerstwa Energetyki i Ministerstwa Przemysłu Naftowego i Gazowniczego ZSRR. Lecz na szczęście Ukraińców — mamy Tarasa Szewczenkę, który jest w stanie obronić i siebie, i Ukrainę. Oczywiście pod warunkiem, że będziemy wypełniać jego testamenty. Więc i mnie przypadło osobiście zobaczyć już trzy fale narodowego odrodzenia, zrodzone przez geniusza Kobziarza i pole siłowe Tarasowej Góry. — A jak inżynier-elektromechanik i socjolog z wykształcenia, były zastępca przewodniczącego Kaniowskiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego, a następnie dyrektor generalny-kierownik naukowy Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu znalazł się w pracy dyplomatycznej? — Przed tym była jeszcze praca na stanowisku ministra kultury i turystyki w rządzie Jurija Jechanurowa. Wtedy wielu uczestników Pomarańczowej Rewolucji zaangażowano do pracy państwowej. Niestety, do władzy doszli nie tylko ci, którzy chcieli zmienić przyszłość Ukrainy. I wtedy, już po pół roku, powstał pierwszy kryzys rządowy. Ja zaś po Pomarańczowym Majdanie kontynuowałem pracę jako dyrektor generalny Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu. Przedtem, w grudniu 2004 roku, Czerkaski Sąd Apelacyjny uchylił bezprawne zarządzenie Ministerstwa Kultury rządu Janukowycza z 22 stycznia 2004 roku o zwolnieniu mnie z pracy w Szewczenkowskim Rezerwacie i w marcu następnego roku wróciłem na Tarasową Górę. Przez rok mojej nieobecności nominat owianej złą sławą i wtedy wszechwładnej SDPU(o) (jak się okazało — zjednoczonej z Moskwą i przeciwko ukraińskiemu narodowi) doprowadził memoriał Szewczenki do stanu ruiny, a mnie przypadło pilnie znormalizować sytuację i nadrobić stracony czas z rekonstrukcją muzeum. I jakoś, w ostatnich dniach września, podczas kolejnej narady roboczej z konserwatorami w muzeum, zadzwonił mój telefon. Przeprosiłem kolegów i odebrałem połączenie: okazało się, że dzwoni Prezydent! Powiedział: „Ihorze, witam! Tu Juszczenko. Jak się masz?”. Znaliśmy się z nim, ale nie na tyle, żeby tak po prostu dzwonić. „Kiedy będziesz w Kijowie?” — pyta. Odpowiedziałem, że wybieram się gdzieś za dzień — Iwan Marczuk zaprosił na ceremonię wmurowania kamienia węgielnego pod jego muzeum. On na to mówi: „No, to może się zobaczymy. Trzeba omówić dwie kwestie…”. Ja i dzisiaj nie wiem, jaka była druga, ale pierwszą wypowiedział przy spotkaniu i bez żadnego wstępu: „Bierz się za Ministerstwo Kultury i Turystyki”. Szczerze mówiąc, nieco osłupiałem z zaskoczenia: gdzie Kaniów, a gdzie Kijów! A i w Kaniowie pracy — morze… Ale Prezydent powiedział: „Trzeba! I to niezwłocznie: w rządzie już dawno brakuje dwóch ministrów — ochrony zdrowia oraz kultury. Należy pilnie zakończyć formowanie Gabinetu Ministrów. Zresztą Kaniowowi też będziesz mógł pomóc…”. Z czasem Prezydent publicznie zadeklarował nową rolę Ministerstwa Kultury — niemal jako „ministerstwa obrony kultury narodowej”, co bardzo mi się spodobało. Po Majdanie — myślę, że nie tylko mi — wydawało się, że powstała unikalna szansa na uformowanie nowego państwa, gdzie wszystko radykalnie zmieni się na korzyść ludzi. Więc, poradziwszy się rodziny i kolegów, zgodziłem się. Ministerstwo Kultury — to unikalne Ministerstwo, gdzie są specjaliści z zakresu turystyki, teatru, muzyki, kina, zagranicznego ukraiństwa, języka ukraińskiego i pięknego piśmiennictwa, sztuk pięknych, muzeów, ochrony zabytków, cyrków, placówek edukacyjnych i jeszcze wielu dziedzin wiedzy. Wtedy minister odpowiadał nawet za politykę państwową w sferze humanitarnego traktowania zwierząt. I wszystko to było dla mnie interesujące. — Ale kierownik musi być przede wszystkim menedżerem w swojej dziedzinie i kreatywną osobowością… — Absolutnie słusznie. Trzeba umieć zjednoczyć wokół siebie te kilkaset wysokiej klasy specjalistów różnych kierunków pracy (a w sferze kultury i turystyki pracowało wtedy niemal pół miliona ludzi!), nie zmusić, a zmotywować kolegów do generowania nowych pomysłów i wcielania ich w życie. Do tego już zdobyłem pewne doświadczenie, pracując w różnych dużych zespołach pracowniczych. Wiedziałem, jak formuje się i wykonuje budżet, co to są kosztorysy, struktura zarządzania na wszystkich szczeblach, w tym także na poziomie samorządu lokalnego. I przy tym nie należałem do żadnej z partii i nie miałem zobowiązań wobec biznesu czy oligarchów (ich w Kaniowie przecież nie było!). Myślę, że to również wpłynęło na moją nominację w tym romantycznym postmajdanowym okresie. Na całe życie wyryła się w pamięci lekcja, dana mi u zarania mojej pracy zawodowej. Po Odeskim Instytucie Politechnicznym skierowano mnie do Kaniowskich Zakładów Elektromechanicznych „Magnit” — jednego z liderów na Ukrainie w produkcji techniki obliczeniowej dla kompleksu wojskowo-przemysłowego. W tamtym czasie miałem już doświadczenie pracy na katedrze, swoje wynalazki, które zdobyły międzynarodowe uznanie, odbyłem staż w Pradze (i to w latach 80.!). Pamiętam, jak takim sobie odeskim elegancikiem z poczuciem własnej ważności przyjechałem do zakładu. A mnie mianują kierownikiem służby eksploatacji w wydziale galwanizacji, gdzie oprócz elektryków i ślusarzy-remontowców byli też hydraulicy. — Nie chcę — mówię — z moją wiedzą i doświadczeniem kierować hydraulikami. Nie po to się uczyłem! A główny energetyk spojrzał na mnie pobłażliwie-ironicznie i mówi: „A panu, młodzieńcze, do dobrego hydraulika oj jeszcze jak daleko…”. To była jedna z pierwszych i ważnych lekcji mojego samodzielnego życia: to, że masz dyplom wyższej uczelni (a ktoś inny pieniądze, znajomości), jeszcze nic nie znaczy. Najważniejsze jest to, co i jak człowiek potrafi robić.
— Ale mowa teraz nie o Ministerstwie Kultury, a o ścieżce dyplomaty… — Wszystko w naszym życiu ma związek przyczynowo-skutkowy. Swoją kadencję w rządzie Jechanurowa przeszedłem od początku do końca i po wyborach parlamentarnych w 2006 roku, niespodziewanie dla mnie, zostałem mianowany przez Radę Najwyższą do kolejnego składu Gabinetu Ministrów. Ale przepracowawszy tam trzy miesiące, nie chciałem godzić się z dyktatem donieckich (wielu z tych „moich” kolegów jest teraz w rozjazdach) i złożyłem dymisję w geście protestu przeciwko wygaszaniu reform, w szczególności dotyczących rozpowszechniania języka ukraińskiego w kinie, a także z powodu ograniczenia finansowania na renowację zabytków, przeszkód w popularyzacji ukraińskiej sztuki w kraju i za granicą. Wniosek, nawiasem mówiąc, sam napisałem do parlamentu, pamiętając ostrzeżenie Alberta Camusa, że ze złem można albo współpracować, albo z nim walczyć. Z czasem zaproszono mnie do Sekretariatu Prezydenta na stanowisko kierownika Służby ds. zachowania narodowego dziedzictwa kulturowego. Wcześniej była to Główna służba polityki humanitarnej z dość szerokimi uprawnieniami. Ale przed moim mianowaniem natychmiast ją przemianowano. W ten sposób ówczesny szef Sekretariatu — z własnej inicjatywy czy z podpowiedzi z ulicy Hruszewskiego, postanowił mnie przywołać do porządku za moją nieustępliwość w kwestii wydzielania środków na pewne projekty na Zakarpaciu i w Kijowie. Ale, pomimo takiej nieco dziwnej nazwy, do kompetencji mojej Służby należały kwestie nie tylko kultury i turystyki, ale także nauki, edukacji, ochrony zdrowia, sportu, wydawnictw książkowych, wolności sumienia i jeszcze wielu kierunków polityki humanitarnej, która wtedy, jak i teraz, potrzebowała poważnych reform. Ale na to nie było należytej O dzisiejszym jubilacie, Ihorze Lichowym, można usłyszeć czy przeczytać całkiem sporo pstrych i niejednoznacznych opinii, myśli, ocen. Zazwyczaj do upubliczniania tego w naszym wzburzonym społeczeństwie skłaniają ludzi pewne osobiste (finansowe, karierowe) interesy i, jako jeden z instrumentów ich realizacji, — dostęp do zasobów informacyjnych i bliskość do władzy. Ani jednego, ani drugiego nasz bohater nie ma. Jak nigdy nie miał wspólnych interesów z oligarchicznymi klanami czy ich ogonami w systemie ukraińskiej władzy. Oglądając się na etapy jego sinusoidalnej biografii, widzisz człowieka, który z jakiegoś powodu jest wypychany ze skostniałego ciała tego systemu. Jaka jest tego przyczyna: konfliktowość jego natury, profesjonalizm czy pewne zasady moralno-etyczne, przez które nie może przejść? Aby to zrozumieć, z szerokiego spektrum życia i działalności Ihora Lichowego — od dziecięcych lat w poleskiej wsi do najwyższych gabinetów władzy, wybieram jeden okres — pracę dyplomatyczną. Tym bardziej, że jest to bodaj jedyny przypadek, kiedy wychowanek naszego proświtańskiego środowiska osiągnął szczyty dyplomatycznej kariery — został Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
