Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Muzyka niepokonanych

Слово Просвіти, №26 за 2017 рік

Iryna CZERNOWA-STROY, kand. nauk o sztuce, docent, zasłużony pracownik oświaty ludowej Ukrainy. „Niepokorność” stała się wiodącą ideą koncertu, a symfonia pod tym tytułem – jej najgłębszym i najbardziej przekonującym ucieleśnieniem. „Czuć, że autor skoncentrował tutaj swoje niezłomne przekonania patriotyczne, którym był wierny od młodych lat, w trudnych warunkach prześladowania ukraińskiej myśli narodowej. Może właśnie przez szczerość i prawdziwość działanie tej muzyki jest tak silne i głębokie” – takie było wrażenie doktor nauk o sztuce, profesor Stefanii Pawłyszyn z premierowego wykonania we Lwowie Symfonii nr 8 „Niepokonani”, poświęconej bohaterom ATO. Znamienne, że obecni na koncercie żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy, kadeci, a także wojownicy ATO, wstrzymując oddech, odbierali heroiczną muzykę współczesności, która utwierdzała tak zrozumiałe dla nich uczucia granicznego napięcia i poświęcenia w walce o ojczystą ziemię. Jak zaznaczył w słowie powitalnym z okazji 65-lecia swojego „brata po fachu” laureat nagrody im. Szewczenki, kompozytor Wiktor Kamiński, w muzyce nie istnieje gatunek, którego nie opanowałby Jakowczuk. Już samo zestawienie utworów z jego ogromnego dorobku imponuje różnorodnością tematyki i jej ucieleśnienia. Stworzył 2 opery, 8 symfonii, 3 poematy symfoniczne, 2 oratoria („Scytyjska pektorał” do wierszy B. Mozolewskiego oraz „Męka Pańska” do wierszy B. Olijnyka), „Liturgię św. Jana Złotoustego” na solistów i chór mieszany a cappella, 33 kantaty na różne składy wykonawcze, 7 koncertów instrumentalnych na instrumenty solowe i orkiestrę symfoniczną, 8 kwartetów smyczkowych, 12 koncertowych „Preludiów i fug” na fortepian, 352 opracowania ukraińskich pieśni ludowych i wiele innych. Nie sposób również pominąć unikalnego cyklu Jakowczuka „12 sonetów W. Szekspira” na bas i fortepian, napisanego na zamówienie światowej sławy śpiewaka z Anglii Pawła Hunki do „Antologii ukraińskiej pieśni solowej”, która zawiera romanse 23 ukraińskich kompozytorów klasycznych. Wszystkie utwory wykonają i nagrają na CD słynni śpiewacy operowi, a staną się one dostępne przez Internet. Takiego monumentalnego światowego projektu w historii ukraińskiej muzyki jeszcze nie było. Co ciekawe, swój cykl wokalny O. Jakowczuk pisał w języku ukraińskim w tłumaczeniu Ostapa Tarnawskiego, ale w taki sposób, że można, nie zmieniając praktycznie niczego w partii wokalnej pieśni, wykonywać je adekwatnie w języku angielskim w oryginale, co jest zjawiskiem unikalnym. Imię Ołeksandra Jakowczuka jest dobrze znane we współczesnym świecie muzycznym. 153 utwory muzyczne ukazały się drukiem w Kanadzie, na Ukrainie i w Anglii. Jest laureatem międzynarodowych konkursów kompozytorskich w Szwajcarii, Belgii, Niemczech. Zatem, biorąc przykład z galicyjskich „synów stulecia” Stanisława Ludkiewicza i Mykoły Kołessy, świętować swój 100-letni jubileusz na scenie lwowskiej filharmonii życzył jubilatowi W. Kamiński. Jeden wieczór oczywiście nie mógł nakreślić bogatej panoramy twórczości kompozytora. Program „monograficznego” koncertu złożyły trzy bloki tematyczne, jednak ich rozmieszczenie, czyli kolejność wykonania w koncercie, wydała mi się nieco dziwna. Zdecydowanie należałoby rozpocząć koncert muzyką duchową w wykonaniu chóru: „Ojcze nasz”, „Alleluja”, „Ave Maria”, które poświęcono pamięci poległych żołnierzy SZ Ukrainy w ATO. „Alleluja” oraz „Ave Maria” wykonywano jako światowe premiery, a dalej brzmiały chóralne opracowania ukraińskich pieśni ludowych „Zakukała kukułeczka”, „Rozwijaj się”, „Na ogrodzie”, „Prząśniczkę bym przędła”. Lepiej byłoby je tematycznie rozdzielić, moim zdaniem. Utwory chóralne wykonywał Galicyjski Akademicki Chór Kameralny pod dyrekcją artysty ludowego Ukrainy Wasyla Jacyjniaka – głównego dyrygenta i kierownika artystycznego słynnego zespołu. Dwie pieśni do słów D. Pawłyczki („List do matki”, solista M. Mohyła, i „Płacz”, soliści W. Domarecki, W. Kohut) oraz kompozycje instrumentalne O. Jakowczuka („Melodia” na waltornię z orkiestrą, solista S. Ozerski; oraz obrazek muzyczny „W Kodrach”) otwierały melodyczny dar kompozytora, jego umiejętność komunikowania się ze słuchaczem maksymalnie zrozumiałym, „demokratycznym” językiem muzycznym. Jak zauważyła S. Pawłyszyn, był jeszcze jeden niewielki utwór w tym koncercie, którego wprowadzenie do tego programu mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka nie do końca stosowne: to „Frontowe tango”, solista L. Senyk (skrzypce). Ale kompozytor umiejętnie podał go jako liryczną dygresję – epizod w napiętym życiu współczesnych frontowców. Ten utwór nikogo nie pozostawił obojętnym: długo nie cichły na sali oklaski i okrzyki „Brawo!”. Za pulpitem Złączonej Orkiestry Dętej Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego MO Ukrainy oraz 2. Galicyjskiej Brygady Gwardii Narodowej Ukrainy zmieniali się dyrygenci – podpułkownik Ihor Dubno, starszy porucznik Roman Wowk, wykładowca katedry sztuki muzycznej Wołodymyr Wiwczaryk oraz podpułkownik Bohdan Katryniak. Kulminacją wieczoru autorskiego Ołeksandra Jakowczuka stało się pierwsze wykonanie we Lwowie Symfonii nr 8 „Niepokonani” na solistów i orkiestrę dętą – wydarzenie doprawdy historyczne w ukraińskiej kulturze muzycznej. Ale każda historia ma swoją prehistorię. Wiadomo, że w 1915 roku Mychajło Hajworonski – twórca pierwszej w ukraińskim wojsku orkiestry dętej („dętej orkiestry”, jak wtedy mówiono) Strzelców Siczowych – kładąc fundamenty, marzył o stworzeniu pełnowartościowej symfonii na orkiestrę dętą. Minął czas. Pod koniec lat 90. na Ukrainę przyjeżdża Marjan Kuzan – francuski kompozytor ukraińskiego pochodzenia i tworzy „Elegię-dumkę” na profesjonalną wojskową... Czy wielu jest we współczesnej ukraińskiej muzyce kompozytorów z własnym artystycznym charakterem pisma, stylem i niepowtarzalnym światem wyobrażeń? Myślimy i przypominamy sobie... A czy możemy twierdzić, że artysta to przede wszystkim obywatel, który odczuwa arytmiczny, dzisiejszy puls życia i tragiczne wyzwania czasu?.. Jak pisał Ołeh Olżycz: „Kto ma uszy – niech słucha! Kto ma serce – niech kocha! Wstaje cytadela ducha – dziesiątki lat walki”. Koncert autorski znanego na Ukrainie i za granicą współczesnego kompozytora Ołeksandra Jakowczuka, który odbył się 15 czerwca w Lwowskiej Filharmonii Obwodowej, właśnie dlatego, myślę, miał wielki rezonans zarówno w kręgach muzycznych, jak i wśród szerokiego ogółu słuchaczy, że wyraźnie akcentował „wieczne” pytania estetyki twórczej. Jako prawdziwie współczesny artysta, prawdziwy profesjonalista i wyrazisty, narodowo określony kompozytor, Jakowczuk zadziwiająco organicznie łączy w twórczości szacunek do najlepszych tradycji ukraińskiej muzyki, które idą od M. Łysenki, L. Rewuckiego i B. Latoszyńskiego, ze śmiałym nowatorstwem, tworząc, dla przykładu, pierwszą współczesną ukraińską symfonię na orkiestrę dętą.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn