Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

„Jeśli nie widzisz drogi — stań na palcach”

Слово Просвіти, №26 за 2017 рік

Nic nie może być tak błogosławione, jak droga. Ona nie zdradza. Przeciwnie, może być szczodra i wdzięczna za nasze trudy. Tą myślą, wyniesioną do rangi epigrafu, na wskroś przesiąknięty jest utwór literacko-artystyczny Iwana Kokucy „Mleko od dzikiego koguta”. To dziewiąta książka pisarza, przedstawiona pod osąd czytelnika. Tak samo, jak i poprzednie jego prace, trzymając się z dala od ciasnej półki świeżych utworów współczesnych autorów, zdaje się ona rzucać wyzwanie teraźniejszości. Jeśli w swojej poprzedniej pracy „Utopiło korbło wiadro” autor odważył się obnażyć żywą prawdę — pokazać ludzkie i nieludzkie w człowieku, to w obecnej spróbował zważyć na szalach ludzkich relacji to, czym napełnia się świat — samo szczęście. Jego utworów trudno zaliczyć do jakiegoś gatunku. Mają one surrealistyczny kierunek i wymagają niespiesznego, przemyślanego czytania oraz myślącego czytelnika. Takiego, jak niegdyś wielki Brecht marzył mieć widza, który „przychodząc na spektakl, nie zostawiał w szatni wraz z kapeluszem także swojej głowy”. Siedzimy z Iwanem przy filiżance kawy i prowadzimy niespieszną rozmowę. To się spieramy, analizując czyny bohaterów jego książek, to razem próbujemy znaleźć dla nich usprawiedliwienie. On jest głębokim filozofem i wielkim mędrcem, wrodzonym mistrzem, który bawi się słowem, kąpie się w nim, bo jest bezgranicznie w nim zakochany. lu”. Zapewne właśnie jego czyn skłonił cię do wzięcia pióra i stworzenia głębokiego obrazu? — Zaprawdę, to godny czyn. Zachwyt, naśladownictwo? Nie, raczej przemyślenie, być może nawet filozoficznego widzenia, analizy. Całego utworu godny! No, wyobraź sobie: zima, cudowny słoneczny, mroźny dzień. W połowie ubiegłego wieku ludzie właśnie zaczęli powoli dochodzić do siebie po drugiej wojnie światowej i byli łakomi na wesołe zabawy. Wesele taty z pierwszą tak zwaną żoną wyprawiano z rozmachem. Z naszej wsi do sąsiedniej pędziło po skrzypiącym śniegu kilka sań z czeladzią pana młodego. Goście weseli, rozpaleni, bo nie bez tego, żeby u pana młodego już trochę nie „rozgrzało”. Wypiwszy dla odwagi przed wykupem panny młodej, rozciągają miechy harmonii, śpiewają. Wesele przecież! Z podwórek wyglądają ludzie – wszystkim chce się popatrzeć na pana młodego. No, a dalej wszystko, co już wiecie z tekstu: w samym rozkwicie wesela narzeczony nagle staje się przypadkowym świadkiem, jak świeżo upieczona teściowa uczy córkę ukryć przed nim trochę podarowanych pieniędzy. U nas mówią przepitych. Mówiąc, że potem się przydadzą. A ta — ani pary z ust. Nie oburzała się, nie wykręcała. Nie broniła ani jego, ani siebie. Właśnie ta milcząca zgoda ukochanej, faktycznie zdrada, i wywróciła jego świat. Nie, on nie stał się, jak mój bohater, włóczęgą, ale rzucił kwiatem o ziemię, zgarnął podpitych swoich gości, którzy nie mogli pojąć, co się dzieje, i wrócił do domu. Tak, biorąc pod uwagę wiejskie realia, to był czyn. Mój tata zmarł dość wcześnie. Zważywszy na to, że w życiu był wielkim dobrotliwym człowiekiem, ta książka to pamięć o nim, swoisty pomnik jego mężnej postawy życiowej. Nawiasem mówiąc, ta kobieta, z którą on tak i nie związał swojego losu, przyjeżdżała odprowadzić go w ostatnią drogę. To także czyn. Ale to już zupełnie inna historia. Być może nowej książki — kto wie? — Ciekawie, a co czytasz ty? Czy doczytujesz do końca to, co nie zachwyca cię? — Ja stanąłem na drodze zrozumienia, przeczytawszy tysiące książek. Wśród nich 10, które zmieniły mnie. — Młodzież nie lubi czytać. To bieda? — Moja dziewięcioletnia wnuczka Andriana, która, nawiasem mówiąc, zaprojektowała okładkę do powieści „Mleko od dzikiego koguta”, ma przyjaciółkę. Często podwożę dziewczyny na tenis czy na tańce i całą drogę rozmawiam z nimi. Mnie poraża ich widzenie świata, niebanalne myślenie, świeże poglądy. Czasem uczę się od nich. One są prawdziwe. A raz dziewczynka mnie oszołomiła, pytając: „A co by Pan mi poradził: od czego zaczynać czytać Márqueza?”. Ja zdrętwiałem. Czułem się szczęśliwy i niewiarygodnie wzbogacony. Jednocześnie znam wielu ludzi, którzy w życiu niczego nie czytali. I żyją. Oni są na swój sposób szczęśliwi. — Ty uważasz to za pełnowartościowe życie? — Jak dla mnie, to wszyscy my, ktoś w większym lub mniejszym stopniu, żyjemy na pół. Przeżywszy pewien okres czasu, dojrzałem, żeby powiedzieć o tym w swojej książce „Półogień”, opisując drogę człowieka od narodzenia do ostatka. To uosobienie nas z wami. My na pół żyjemy, na pół — nie, na pół — pracujemy, na pół — jesteśmy leniwi, na pół — uczciwi, na pół — kłamliwi. — Wtedy — na pół kochamy, czyż nie? Ty nie próbowałeś osobno poruszyć tematu miłości czy samego tylko kochania? — Odczuwać i widzieć — można. A zważyć to na słowo — bardzo trudno. Zbyt skomplikowany temat, częściowo nawet filozoficzny. A kłamać o miłości, kochaniu, ja nie chcę. — Być może, do tego tematu ty jeszcze dojdziesz? — Ja będę najszczęśliwszym człowiekiem na świecie. Przed Szekspirem wielu twórców brało się „podnieść” ten temat i tylko on, który nigdy nie był we Włoszech, nie widział ani dziedzińca, ani balkonu Julii, zdołał tak trafnie oddać uczucia, emocje, odtworzyć wydarzenia. — A co staje się impulsem do pisania? — U mnie — wspomnienia dzieciństwa. Praktycznie wszystkie tematy stamtąd. A życie je tylko szlifuje, koryguje. Teraz rozwijam temat, który kipi we mnie całe życie. Lat 20 temu napisałem powieść „Sasza, spodnie i kask”. Zważywszy na pewne okoliczności, zatrzymałem się. A teraz, w związku z wydarzeniami w Donbasie, ja wiem, o czym muszę mówić. W różne okresy ludzkiego bytu zdarzały się wojny. Wszystkie one są różne, a oto życie, którym gardzą władcy i którym żarliwie poświęcają się patrioci-wojownicy, jednakowo bezcenne, bo ono — jest ludzkie. — Czyli następna twoja książka o wojnie? — Tak, o wojnie, ale wojny tam prawie nie będzie. — Ty lubisz literaturę historyczną, głęboko orientujesz się w procesach historycznych. Chciałbyś żyć i tworzyć w innej epoce? — W 8. klasie, przeczytawszy „Spartakusa” Raffaello Giovagnolego, miałem pragnienie wyjść na arenę walk gladiatorów i zmierzyć się ze Spartakusem. — Dzisiaj tak samo? — Pobić się fizycznie, oczywiście, nie. Z latami coraz bardziej przekonujesz się, że siła słowa jest ważniejsza od fizycznej. Co do innych geniuszy swoich epok… Chciałbym być uczniem u Platona, chociaż jestem wdzięczny swoim nauczycielom. A jeszcze spojrzeć Jezusowi w oczy… W końcu, ja — to ja. I muszę powiedzieć swoje słowo, w szczególności w literaturze, tutaj i dzisiaj. — Przed sobą widzisz nieorane pole, w które masz rzucić swoje ziarno? — Zamierzyłem napisać powieść-trylogię „Koniec świata nie jest straszniejszy od początku”. Ale jak się ułoży — pokaże czas. — Tobie nieciekawie pisać przyziemne rzeczy? — Nie. W tym sensie chętnie ustępuję innym, komu to bliskie. Jednak uważam, że pełnowartościowo sądzić o człowieku, jakim on jest, za życia jest nieprawidłowo. A jedynie wtedy, kiedy on całkowicie przejdzie swoją drogę. — Jak odbierasz swoje pierwsze prace? Z książkami tak samo, jak z publikacjami dziennikarskimi: mija czas — i one tobie wydają się niedoskonałe? — Wracać do swoich poprzednich książek to to samo, co wracać do byłej kobiety. Nie tylko do żony — do kobiety w ogóle. Jednak muszę pochwalić się: mój pierwszy dorobek twórczy, sztuka „Zofia Potocka”, dzisiaj jest aktualna jak nigdy. Tam głęboki ślad polityki Rosji. Chociaż, przyznam się, mnie bardziej interesował temat eksploatacji kobiecego piękna. — Jeszcze za czasów radzieckich przeszedłeś wszystkie szczeble pracy w gazecie i radiu — od korespondenta do redaktora gazety obwodowej. W odnowionym dziennikarstwie byłeś redaktorem ogólnoukraińskiego czasopisma. Masz przebogate doświadczenie w relacjach międzyludzkich, kiedy zachodziła potrzeba bycia innym, czasem być może sprzecznym z twoją naturą? Czy często bohaterowie twoich utworów byli twoimi pierwowzorami? — Praktycznie zawsze. Jestem wszędzie — niby stoję za rogiem: w wietrze, włóczędze, w Chińczyku. I nawet w korbie, która podczas strasznego Hołodomoru utopiła wiadro, dlatego że nie było komu pić z niego wody, też jest moje serce. — Piszesz, kiedy się pisze? — Pod przymusem można porąbać wóz drewna, a nawet uszyć spodnie. Ale nigdy nie zmusisz się do zabawy, do igrania ze słowem, do kochania się w nim. Lubię pieszczotliwie obchodzić się ze słowem, porozmawiać, rozczesać je. Słowo nie zdradzi cię, jeśli traktuje się je uczciwie. Rozmawiała Łarysa SAJ-BODNAR

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn