Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №26 за 2019 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 26 (1026), 27 czerwca — 3 lipca 2019 Drodzy przyjaciele, koledzy, współtowarzysze!

15 lipca 2019 roku swoje 80. urodziny obchodzi znany ukraiński pisarz, działacz społeczny, polityk, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Pawło MOWCZAN. Z tej okazji 15 lipca 2019 roku o godzinie 17 w Domu Ukraińskim (ul. Chreszczatyk 2) odbędzie się przyjacielskie życzenie dla naszego jubilata, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, autora dziesiątek książek Pawła MOWCZANA. Prosimy o przyłączenie się do Mowczanowego kręgu. PRZEZ CIERNIE — DO GWIAZD...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Nadzieja nasza w Konstytucji… Którą przestrzegają wszyscy — od prezydenta po komików

Mirosław LEWICKI Chociaż słowo „konstytucja” bardzo często brzmi u nas we wszystkich przypadkach, to rzadko kto zastanawia się, co ono oznacza. We wszystkich encyklopediach powiedziano, że jest to podstawowy dokument państwowy (ustawa zasadnicza), który określa ustrój państwa, porządek i zasady funkcjonowania przedstawicielskich, wykonawczych i sądowych organów władzy, system wyborczy, prawa i obowiązki państwa, społeczeństwa i obywateli. Pozostałe ustawy państwowe z reguły opierają się na konstytucji. Ten termin, zarówno prawniczy, jak i polityczny, pochodzi od łacińskiego słowa constitutio — ustanowienie, ustrój, porządek. W encyklopediach odnotowano, że pierwsze konstytucje pojawiły się w połowie XVIII wieku. 17 września 1787 roku Stany Zjednoczone przyjęły swoją Ustawę Zasadniczą. Uważa się ją za najstarszą konstytucję świata. Nas, Ukraińców, często namawia się, byśmy się na nią wzorowali, zapominając, że to właśnie ukraińska myśl polityczna zrodziła, a dokładniej odrodziła tradycję umów społecznych, które dziś nazywa się konstytucjami. Chodzi o dokument znany jako Konstytucja Bendiery hetmana Pyłypa Orlyka. Uważa się ją za pierwszą europejską konstytucję w nowoczesnym rozumieniu. Została napisana w 1710 roku, aby ustanowić wolną Republikę Zaporosko-Ukraińską przy poparciu króla Szwecji Karola XII. Jest godna uwagi tym, że stworzyła demokratyczne standardy podziału władzy między gałęzie: ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, na długo przed publikacją (w 1748 r.) traktatu „O duchu praw” francuskiego filozofa Monteskiusza. Ta Konstytucja ograniczyła także uprawnienia wykonawcze hetmana i powołała kozacki parlament, wybierany demokratycznie, pod nazwą Rada Generalna. Niestety, ówczesne europejskie elity nie rozumiały znaczenia Ukrainy dla ogólnego bezpieczeństwa Europy. Za to niezrozumienie przyszło zapłacić setkami milionów żyć, które zostały urwane w wojnach sprowokowanych lub wprost rozpętanych przez nienasyconą Rosję. Dlatego dążeń ówczesnej ukraińskiej elity politycznej do uzyskania przez Ukrainę państwowej i politycznej niezależności Europa nie poparła, a w konsekwencji Konstytucja Pyłypa Orlyka nigdy nie została wdrożona. Dlatego świat do dziś patrzy na nas, Ukraińców, przez pryzmat prawa i mentalności Rosjan. Świat także bardzo mało wie nie tylko o najstarszej nowożytnej konstytucji europejskiej, ale i o drugiej pod względem daty jej uchwalenia — o Konstytucji wyspiarskiego państwa Korsyka, uchwalonej w 1755 roku. Zwracam na nią uwagę nie z powodu roku jej uchwalenia, lecz ze względu na tragiczny los Korsyki. Gdy jedna część mieszkańców składała głowy za niepodległość, druga część tej kiedyś włosko­języcznej (a dokładniej — jednego z dialektów włoskiego) wyspy prowadziła tajne rokowania z Francuzami w sprawie sprzedaży wyspy Francji za długi! Strasznie czytać o czymś takim. Bo coś podobnego dzieje się dziś u nas. Gdy część kwiatu narodu składa głowy w obronie niepodległości i soborowości, inna część, którą dawno nazwano moralnym i politycznym zepsuciem, prowadzi tajne rokowania z naszym wrogiem o „tani gaz”. I opowiada nam różne bajki o federalizmie, choć obowiązująca Konstytucja wyraźnie stwierdza, że Ukraina jest państwem unitarnym. I to nie tylko naruszenie Konstytucji. Gdy u naszych sąsiadów Polaków opozycja na początku czerwca zaczęła mówić o potrzebie pogłębienia decentralizacji Polski, cała władzowa „maszyna” propagandy zaczęła mówić na pełnych obrotach, że to bardzo niebezpieczny krok ku federalizacji państwa i że federalizacja jest zagrożeniem dla istnienia państwa! Zakończenie na str. 2 CZY STWORZYMY CZAS CZŁOWIEKA? RYCERZ DUCHA SŁOWIAŃSKIEGO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Nadzieja nasza w Konstytucji… Którą przestrzegają wszyscy — od prezydenta po komików», s. 1

Nasza nadzieja w Konstytucji… którą wykonują wszyscy — od prezydenta do komików

Zakończenie. Początek na str. 1. I mówi się to tam, gdzie rosyjskie wpływy, a co za tym idzie rosyjskie zagrożenie, są o rząd wielkości mniejsze od wpływów i zagrożenia, jakie dla Ukrainy stanowi obecnie doprowadzony przez Putina do skrajności reżim rosyjskiego szowinizmu. Dziwi mnie, dlaczego przez prawie 40 dni prezydentury Wołodymyra Zełenskiego nie było publicznych komentarzy w sprawie tych „inicjatyw” putinowskich pachołków, które z każdym dniem coraz aktywniej są wtłaczane do głów politycznie nieodpowiedzialnego społeczeństwa Ukrainy. Czy to tylko polityczna lekkomyślność, bez zrozumienia, do czego taka koncepcja „przyszłości” Ukrainy może doprowadzić? A może dla „żartu” jest to milczące przyzwolenie na straszną koncepcję samozniszczenia państwa? I wcale nie jest to związane ze stosunkowo młodym wiekiem Konstytucji Ukrainy. Ma ona zaledwie 23 lata. Choć człowiek w tym wieku ponosi pełną odpowiedzialność za czyny i słowa. Na tle przybliżonej daty (2300 rok p.n.e.) pojawienia się najstarszego wśród znanych kodeksów, wydanego przez króla Sumeru, Ustawa Zasadnicza Ukrainy jest bardzo młoda. Najstarsze znane nauce prawa zwalniały z płacenia podatków sieroty i wdowy, a także chroniły biednych przed lichwą ze strony bogatych. Dla mnie wielką zagadką jest to, jakaż to — czy humanitarna, czy jakaś inna — katastrofa musiała wydarzyć się na Ziemi w zamierzchłej przeszłości, i kiedy ona nastąpiła, że ludzkość w XVIII—XX w. musiała tworzyć bazę prawną, o której wspomina się w bardzo dawnych źródłach historycznych. Dla mnie odpowiedź na to pytanie pozwoliłaby głębiej zrozumieć przyczyny wielkiej rosyjskiej katastrofy politycznej 2000 r., kiedy zdecydowana większość ludności Federacji Rosyjskiej zagłosowała w ówczesnych przedterminowych wyborach prezydenckich na Władimira Putina. W zależności od tego, jak obiektywnie wyrażona jest wola ustawodawcy, rozróżnia się dwie grupy konstytucji: pisane i niepisane. Konstytucje pisane sporządzono w formie dokumentów prawnych i z kolei dzielą się one na skodyfikowane (jednolity akt w usystematyzowanej formie) oraz nieskodyfikowane (zbiór kilku dokumentów). Większość państw świata, w tym Ukraina, posiada pisane skodyfikowane konstytucje. Przykładami konstytucji nieskodyfikowanych są konstytucje Izraela i Szwecji. Konstytucje niepisane stanowią rzadki wyjątek. Do nich umownie można zaliczyć konstytucje Wielkiej Brytanii, Nowej Zelandii i Kanady, gdzie oprócz dokumentów pisanych istnieją też niepisane (zwyczaje konstytucyjne, precedensy sądowe, tradycje itp.). Do czasu przewrotu bolszewickiego w Rosji w 1917 roku, a w konsekwencji okupacji Ukrainy przez bolszewicką Rosję, na terytorium Ukrainy również oprócz prawa pisanego bardzo rozpowszechnione było niepisane, znane u nas pod nazwą prawa zwyczajowego. Miało ono korzenie w czasach Rusi Kijowskiej lub nawet znacznie głębsze. Echo jego siły wpływu jeszcze dziś można znaleźć w folklorze, przysłowiach i życiu codziennym narodu. Bolszewicy, okupując Ukrainę, bezlitośnie walczyli z ukraińskim prawem zwyczajowym, które, na równi z językiem, było jednym z kodów identyfikacyjnych narodu. Często w literaturze fachowej spotykamy twierdzenie, że w ciągu dwóch pokoleń na Ukrainie całkowicie zniszczono prawo zwyczajowe. Trudno mi się z tym zgodzić, bo na początku lat 90. XX w., kiedy zacząłem pracować w Kijowie, zazwyczaj ustępowano miejsca w transporcie publicznym starszym osobom. A obecnie masowym stało się zjawisko, gdy starsza kobieta „wisi” w metrze nad dziewczynami, które, wsadziwszy, jak to mówią w narodzie, „ślepiaki” w smartfony, nie widzą świata. Na tym przykrym, antykulturowym przykładzie właśnie tutaj kładę nacisk, bo to jaskrawy dowód, że nie tylko u większości „pokolenia smartfonów”, ale i u ich rodziców zniszczono elementy kultury i przyzwoitości, które może kształtować tylko prawo zwyczajowe. Trudno oczekiwać, aby człowiek, z którego duszy wykastrowano ten element narodowej samoidentyfikacji, mógł z należytym szacunkiem odnosić się do Konstytucji oraz całego systemu prawa, który nakłada jakieś zobowiązania na obywatela. Dlatego bardzo często słyszymy pretensje różnego rodzaju homosovieticusów (nie tylko „urodzonych w ZSRR”, ale i tych, którzy urodzili się po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości): a co mi państwo dało, że mam być mu czymś zobowiązany? Obecnie od nikogo nie słyszałem dawno powtarzanego przez legendarnego Mychajła Horynia w połowie lat 90. XX w., nieco przystosowanego do ukraińskich warunków cytatu z historycznej mowy inauguracyjnej (20 stycznia 1961 r.) 35. Prezydenta USA Johna Fitzgeralda Kennedy’ego: „Nie pytajcie, co Ukraina może zrobić dla was, — pytajcie, co wy możecie zrobić dla Ukrainy”. Temu politykowi należy się jeszcze jedna bardzo ważna dla Ukrainy sentencja: „Brak marzeń gubi naród”. Tym aktywnie spekulowano podczas kampanii wyborczej na prezydenta. Wychodząc z obecnych ukraińskich warunków, ta myśl wymaga pewnej modyfikacji: „Marzenie zbudowane na kłamstwie i fałszywych nadziejach może zgubić i naród, i państwo”. J. Kennedy mówił: „W warunkach demokracji niepoinformowanie jednego wyborcy może zaszkodzić wszystkim innym”. A u nas fałszywie poinformowanych były miliony, co postawiło Ukrainę na niebezpiecznej krawędzi. Jedną z przyczyn tego jest putinowsko-oligarchiczne kłamstwo. Ale to nie jest jedyna przyczyna. W czasach radzieckich ZSRR rządzili ludzie, a nie prawa. Wyobrażenie o systemie zarządzania państwem, ukształtowane w czasach radzieckich, nie bardzo się zmieniło. Dlatego u przeciętnego obywatela nie ma zaufania i szacunku do prawa. W tym do Ustawy Zasadniczej, która powinna być najwyższą świętością w polu legislacyjnym państwa. Ale nią nie jest. Z jednej strony, wielu urzędników demonstracyjnie łamie Konstytucję Ukrainy. Z drugiej strony, nie sprzyja szacunkowi do Konstytucji norma, zgodnie z którą decyzje Sądu Konstytucyjnego mają bardziej polityczny niż prawny charakter. Jeśli w sprawie jakiegoś problemu konstytucyjnego opinie sędziów się podzieliły, to oznacza to już decyzję polityczną. Prawną w świadomości obywatela może być postrzegana tylko taka decyzja, która została podjęta konsensusem. Jeśli jakieś prawo można interpretować dwojako, to takie prawo jest wątpliwe. I w żaden sposób nie sprzyja formowaniu kultury prawnej i konstytucyjnej w społeczeństwie. I to nie tylko ukraińska osobliwość. W innych krajach także istnieje norma, zgodnie z którą decyzje podejmuje się większością, a nie konsensusem. Ukraina na tym tle wygląda całkiem przyzwoicie, bo decyzja podejmowana jest większością całego składu Sądu Konstytucyjnego, a nie większością grupy sędziów, która prowadzi ten czy inny spór konstytucyjny. Nie tylko na Ukrainie rozpowszechnione jest poczucie niesprawiedliwości z powodu podjętych decyzji. Pracując niedawno nad tematem moralności we współczesnym Kościele, natrafiłem na szokującą konstatację jednego z mieszkańców Niemiec. Według jego słów (wygrał sprawę), decyzje współczesnych sędziów (w tym przypadku niemieckich) zależą przede wszystkim od tego, jak potężnych adwokatów możesz wynająć, a nie od tego, czy prawda jest po twojej stronie… Wszystko to tylko pogłębia odziedziczoną po czasach ZSRR patologię, kiedy „niepisane prawo” jest silniejsze od pisanego. Kierując się właśnie „niepisanym prawem” radzieckiej przeszłości, ludność coraz bardziej bezczelnie deklaruje, że ona „będzie robić” „jak mu wygodnie”, a nie jak nakazuje prawo. Po historycznej konstytucyjnej nocy (z 27 na 28 czerwca 1996 r.) miałem wielką nadzieję, że temu haniebnemu zjawisku wreszcie położono kres. Jednak ówczesny minister sprawiedliwości Serhij Hołowaty radził nie łudzić się zbytnio. Według jego słów, aby Konstytucja mogła należycie zacząć działać, trzeba w ciągu dwóch lat uchwalić szereg ustaw dla jej implementacji. I potrzebna jest wola ze strony kierownictwa państwa, aby Konstytucja zaczęła działać. Obecnie z żalem stwierdzamy, że nie uchwalono ustaw potrzebnych do implementacji Konstytucji. I nie było woli ze strony ówczesnego prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmy. A dlaczego? To pytanie jeszcze wymaga zbadania. Czy to było zwykłe niedbalstwo? Czy mała osobista zemsta na Ukrainie, że Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła nie ten wariant Konstytucji, który L. Kuczma zamierzał poddać pod referendum? A może, realizując własne interesy, skłaniał Leonida Kuczmę do bierności w kwestii implementacji Konstytucji odrażający „adwokat” Stusa? Wiadomo, że od 1995 roku Wiktor Medwedczuk był już w otoczeniu Kuczmy. A od 1996 roku był jego doradcą. Obecnie aktywnie „doradza” Ukraińcom, a dokładniej „populacji” bez narodowego szacunku do samego siebie, by nie wykonywać ukraińskich praw. Przede wszystkim ustawy o języku. I wzywa do życia w niewoli komunistycznych wartości. W tak haniebnie ciężkiej atmosferze naród ukraiński wita 23. rocznicę uchwalenia Konstytucji Ukrainy. W bieżącym roku to podwójnie szczególny dzień. Rocznica Konstytucji wypada w przeddzień 40. dnia (29 czerwca) władzy Wołodymyra Zełenskiego. Chrześcijaństwo uczy nas, że dusza, która przenosi się w inny świat, jeszcze 40 dni błąka się w świecie, gdzie żyła w ludzkim ciele. Wielu zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami stwierdza (kto ze zdziwieniem, a kto ze strachem), że dusza prezydenta Zełenskiego przez 40 dni aktywnie krążyła w starym świecie — parodii i komedii. Jego wystąpienie inauguracyjne 20 maja z obcojęzycznymi naleciałościami jest tego dowodem. 15 czerwca dał „pokaz” (w stylu komika, a nie głowy poważnego państwa) na festiwalu „Wolny Mariupol”. „Mnie szczerze wszystko jedno, w jakim języku mówicie. Wy zawsze jesteście Ukraińcami. My wszyscy siebie nawzajem rozumiemy (…) Chłopaki, wszystko, co zdołamy, gwarantuję, będziemy robić”. Niestety, podobne rzeczy słyszeliśmy w 1994 roku od Leonida Kuczmy oraz w 2010 od Wiktora Janukowycza. Wybryk Kuczmy zahamował na lata proces ukraińskiego odrodzenia. Z przerażeniem wspominam językowe „spory” w Administracji prezydenta Kuczmy, gdzie nam odpowiadano: „A mnie prezydent pozwolił rozmawiać po rosyjsku”… Językowe naleciałości Janukowycza wylały się w tragiczną ustawę Kiwałowa-Kolesniczenki. W co wyleją się językowe naleciałości Zełenskiego, kiedy po 40 dniach jego władzy słyszymy „oświadczenia”: „Będę rozmawiać, jak mi wygodnie”? Jest wiele symptomów, które wskazują, że przygotowywana jest rewizja ustaw o języku ukraińskim i o oświacie. Jest wiele symptomów, które wskazują, że może to doprowadzić do nowego Majdanu! Wielu ściska się serce, gdy słyszą doniesienia, że propagandyści rewanżystowskich idei wychodzą z cienia i pragną wpływać na ukraińską oświatę, media oraz politykę. W wywiadzie dla kanału telewizyjnego „Espreso.TV” minister oświaty i nauki Lilija Hrynewycz poinformowała o faktach prorosyjskiego nacisku, wywieranego na autorów podręczników do historii Ukrainy: „Na przykład wczoraj do jednego z moich kolegów, autora „Najnowszej historii Ukrainy” — podręcznika dla 11 klasy, który już otrzymał aprobatę Ministerstwa, zadzwonili i powiedzieli: „Musicie zmienić w waszym podręczniku „wojna rosyjsko-ukraińska” na „konflikt wewnętrzny””. Kiedy powiedział: „Nie będę tego robić, a mój podręcznik już otrzymał aprobatę Ministerstwa Oświaty”, odpowiedziano mu: „Ale teraz sytuacja ideologicznie się zmienia!”. Według słów minister Hrynewycz, „sytuacja jest niepokojąca, fundamenty ukraińskiej państwowości znalazły się pod zagrożeniem”. Jednak żadnego komentarza w sprawie insynuacji rewanżystów ze strony prezydenta nie znalazłem. Przecież powiedział w Mariupolu, że jemu „szczerze wszystko jedno”, na jakich fundamentach buduje się państwo narodowe. Jego bardziej martwi, dokąd przenieść biuro prezydenta. I rozżerają go drobne ambicje, które mają bardzo mało wspólnego z wielką państwową mądrością i odpowiedzialnością. Artykuł 106 Konstytucji Ukrainy wyraźnie mówi, że „prezydent Ukrainy (…) sprawuje kierownictwo nad działalnością polityki zagranicznej państwa”. Jednak, według słów deputowanego ludowego Ukrainy, kierownika ukraińskiej delegacji w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy (ZPRE) Wołodymyra Ariewa, opublikowanych przez niego na Facebooku, nowy prezydent Ukrainy odmówił wsparcia ukraińskiej delegacji w ZPRE. Takie coś, podkreśla parlamentarzysta, zdarzyło się po raz pierwszy: „Na moją prośbę o przeprowadzenie takiego spotkania z prezydentem Zełenskim, aby skoordynować działania, aby zapewnić sobie wsparcie nowej władzy, otrzymaliśmy milczenie”… „I kiedy brzmią oświadczenia od europejskich polityków o tym, że delegację Federacji Rosyjskiej trzeba przywracać do ZPRE tylko dlatego, że są pozbawieni możliwości ochrony swoich praw w europejskich sądach, to, zważywszy na agresję Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie, wygląda to na politykę podwójnych standardów. A w odniesieniu do ukraińskich obywateli, którzy nadal cierpią z powodu okupacji, w ogóle — jako cyniczne bluźnierstwo”, — twierdzi ukraiński polityk. Odmowa prezydenta Zełenskiego spotkania z delegacją parlamentarną zmusza do szukania odpowiedzi na pytanie: „Dlaczego?” w szerszym planie. W nocy z 24 na 25 czerwca Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy przyjęło rezolucję o zmianie mechanizmu sankcyjnego, w której zaprosiło Rosję do powrotu do pracy w ZPRE bez ograniczeń prawa głosu. Największymi lobbystami tej kwestii były Francja i Niemcy. Kilka dni temu z wizytą państwową w tych krajach był prezydent Ukrainy. Trzeba szukać w zagranicznych mediach informacji, czy nie stało się tak, że Wołodymyr Zełenski, jako człowiek bez doświadczenia w polityce i dyplomacji, „palnął” gdzieś, że Ukraina nie będzie sprzeciwiać się powrotowi Rosji do ZPRE… Wszystko to jednych już teraz zmusza do mówienia o nowym Majdanie, a innych o emigracji politycznej. Już kilka razy od momentu zmiany władzy prezydenckiej na Ukrainie słyszałem od ludzi sukcesu i utalentowanych osób, że „sytuacja z każdym dniem staje się coraz bardziej debilna i trzeba wyjeżdżać i budować swoją małą Ukrainę gdzieś, powiedzmy, w Kanadzie, jeśli nie jest się w stanie zbudować wielkiej Ukrainy na ojczystej ziemi. Zbyt boleśnie jest być diasporą we własnym domu”… Oto takie niewesołe rozważania w przeddzień 40. dnia prezydentury Zełenskiego. Tym bardziej, że po nocnym głosowaniu w sprawie „kwestii rosyjskiej” w ZPRE bardzo zachwiała się moja wiara, że świat rozumie niebezpieczeństwo ze strony Rosji. W tej sytuacji, jak mawiał wielki metropolita Szeptycki, „nadzieja nasza w Bogu”… Myrosław ŁEWYCKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Archiwum przeszłości dla przyszłości. Na Ukrainie powstanie archiwum tajnych radzieckich służb specjalnych

Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej pokazał 24 czerwca pomieszczenia, w których zostaną zgromadzone wszystkie dokumenty archiwalne Czeka-NKWD-KGB. Obecnie są one przechowywane w archiwach organów siłowych Ukrainy w stolicy i centrach obwodowych. Jednak policja i służby specjalne demokratycznego kraju nie powinny pracować z informacjami historycznymi. Dlatego scentralizowane Archiwum od teraz będzie mieścić się w Kijowie na Lewym brzegu przy ul. Puchiwskiej 7, budynek nr 5. (Na tym samym terenie znajduje się obecnie Mennica Narodowego Banku Ukrainy). Gabinet Ministrów przekazał na ten cel jedno z pomieszczeń Narodowego Banku o powierzchni ponad 11 tysięcy metrów kwadratowych, które planuje się zrekonstruować do 18 tysięcy metrów kwadratowych, aby pomieścić w nim 4 mln już zbadanych spraw oraz 3 mln tych, które oczekują na zbadanie… Takim jest kolejny etap reformy dekomunizacji na Ukrainie. Tworzona jest cywilna instytucja archiwalna dla dostępu do byłych tajemnic rządowych ZSRR. Do archiwum zostaną przewiezione dokumenty z lat 1917—1991, które obecnie przechowywane są w Służbie Bezpieczeństwa, Służbie Wywiadu Zagranicznego, Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, Policji Narodowej, Gwardii Narodowej, Ministerstwie Obrony, Państwowej Służbie Granicznej, organach prokuratury oraz sądach. Aby otrzymać te dokumenty do wglądu, potrzebne będzie jedynie podanie i dokument potwierdzający tożsamość. W prezentacji wzięli udział Wołodymyr Wiatrowycz — przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Naród u nas rozstrzyga teraz konflikty konstytucyjne! Wtedy trzeba zlikwidować Sąd Konstytucyjny Ukrainy, bo SKU stwierdził, “że rozwiązanie konfliktu konstytucyjnego przez naród drogą przeprowadzenia przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej “odpowiada” wymogom Konstytucji”. No cóż, tak na hura, na przełaj, na poziomie absolwenta nie najlepszej szkoły prawniczej? — podsumowuje decyzję SKU większość prawników-konstytucjonalistów kraju. “Powołując się na artykuł 5. Ustawy Zasadniczej, gdzie wskazano prymat władzy narodu ukraińskiego oraz odwołanie SKU do konfliktu prezydenta i parlamentu, — można “uzasadnić” absolutnie każdą decyzję w naszym kraju! Ale przecież musimy odróżniać demokrację bezpośrednią od przedstawicielskiej. Mamy do czynienia z Ukazem prezydenta, wybranego poprzez przedstawicielską formę rządów”, — podkreślają prawnicy. Taka liczba spornych momentów i kolizja prawna nasuwają myśl, że decyzja SKU była polityczna, a nie prawna, jak powinna być! I jest ona nadzwyczaj korzystna dla obecnej władzy, która próbuje tę władzę zmonopolizować. Według danych ostatniego sondażu socjologicznego, w proprezydenckim Pomieszczenie dla nowego archiwum Ihor Kułyk — dyrektor Branżowego Państwowego Archiwum Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Andrij Kohut — dyrektor Branżowego Państwowego Archiwum SBU. Występując przed dziennikarzami podczas konferencji prasowej “Tajne archiwa radzieckich służb specjalnych przeniosą się do specjalnego archiwum” pierwszy wicepremier Ukrainy Stepan Kubiw zaznaczył: “Dawno w Moskwie wynaleziono jedną z najbardziej okrutnych metod represji — represję prawdy. Bo prawda, niczym szczepionka, kształtuje odporność społeczeństwa na historyczne manipulacje, zapobiega przeinaczeniom i kłamstwu. Teraz, kiedy Rząd przekazał Ukraińskiemu Instytutowi Pamięci Narodowej ten budynek na archiwum, wszystkie dokumenty staną się ogólnodostępne w jednym pomieszczeniu. W perspektywie pozwoli to przeprowadzić cyfryzację katalogów i dokumentacji, zdigitalizować same dokumenty dla wygody wyszukiwania i korzystania. Dostępność archiwów pomoże obalić radzieckie mity i manipulacje, przemyśleć własną historię i lepiej planować przyszłość. Szczerze dziękuję wszystkim, którzy dołączyli do tworzenia archiwum, ale najbardziej dziękuję bohaterom-obrońcom Ukrainy wszystkich czasów. Wasze imiona, być może, były utajnione, ukryte przed współczesnymi i potomnymi. W tajemnicy pozostawały także imiona waszych katów. Ale dzisiaj zrobiliśmy kolejny krok do pełnego otwarcia prawdy. Wasza pamięć i wasz wyczyn nie będą już tajemnicą”. Wołodymyr Wiatrowycz wyjaśnił, po co jest to potrzebne zarówno dla państwa, jak i dla społeczeństwa: “Po pierwsze: wygoda dla użytkowników. Wszystko w jednym miejscu, komfortowe czytelnie, dla dostępu wystarczy jedynie wniosek i paszport; nie będzie zbędnej papierkowej roboty, jak teraz, aby wejść do reżimowego pomieszczenia SBU czy MSW. I po drugie: ukraińskie służby specjalne muszą przechowywać ukraińskie tajemnice. Zabieramy siłowikom pokusę regulowania dostępu do informacji o naszej przeszłości”. Andrij Kohut opowiedział, że przez cztery lata wdrażania reformy znacznie wzrosła liczba osób zainteresowanych historią Ukrainy. To ludzie, którzy szukają prawdy o losach bliskich, oraz naukowcy, wielu z zagranicy: “Aby zachować stałość dostępu i odpowiedzieć na rosnące zapytania ludzi, Branżowe Państwowe Archiwum SBU już teraz jest gotowe rozpocząć przekazywanie dokumentów organów represyjnych komunistycznego reżimu totalitarnego do archiwum UIPN”. Prawda, do tego najpierw trzeba odpowiednio urządzić pomieszczenia przyszłego scentralizowanego archiwum. Ihor Kułyk nakreślił najbliższe plany: “Dążymy do stworzenia nowoczesnego archiwum, maksymalnie wygodnego dla Występuje Wołodymyr Wiatrowycz użytkownika. Głównym jego przeznaczeniem jest zapewnienie wolnego dostępu do dokumentów archiwalnych. Będzie to archiwum przeszłości dla przyszłości. Zgromadzona baza dowodowa zbrodni popełnionych przez komunistyczną władzę nie tylko pozwoli nie dopuścić do ich powtórzenia w przyszłości, ale także pozwoli lepiej rozumieć praktyki, którymi i dzisiaj posługuje się Rosja w wojnie hybrydowej przeciwko Ukrainie oraz ogólnie na świecie”. Informacja: Stały dostęp do materiałów archiwalnych organów represyjnych jest zagwarantowany każdemu w wykonaniu ustaw Ukrainy oraz Rekomendacji nr R (2000) 13 Komitetu Ministrów Rady Europy dla krajów członkowskich w sprawie europejskiej polityki dostępu do archiwów, która uznaje możliwość obiektywnego badania własnej historii za nieodłączną cechę demokracji. W ramach pakietu ustaw dekomunizacyjnych 9 kwietnia 2015 r. uchwalono ustawę Ukrainy „O dostępie do archiwów organów represyjnych komunistycznego reżimu totalitarnego lat 1917–1991”, zgodnie z którą wprowadza się wolny dostęp do archiwów oraz przekazanie ich spod jurysdykcji organów siłowych do Branżowego Państwowego Archiwum Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Ustawa była opracowywana przy udziale społeczeństwa, w szczególności Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego oraz Reanimacyjnego Pakietu Reform. Po upadku reżimu komunistycznego Polska, Czechy, Bułgaria, kraje bałtyckie oraz kraje Europy Środkowo-Wschodniej uczyniły dostępnymi tajne dokumenty organów karnych i tajnej policji oraz przekazały je cywilnym urzędom – odpowiednikom Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Ukraina jest jednym z krajów przestrzeni poradzieckiej, gdzie dostęp do archiwów KGB jest najprostszy. Taki wniosek wyciągnęli autorzy raportu analitycznego „Europejskie praktyki legislacyjne dekomunizacji: wnioski dla Ukrainy”, który zaprezentowano w Kijowie. Do uzyskania dostępu do archiwów KGB wymagane są minimalne wymogi – wystarczy wskazać w zapytaniu informacje o osobie, o której poszukuje się danych. Za dostęp nie trzeba płacić, kopiowanie dokumentów jest również bezpłatne. W ukraińskich archiwach praca to sama przyjemność. To, co w Rosji nadal jest „ściśle tajne” (sprawy ofiar radzieckich represji), na Ukrainie jest ogólnodostępne. Odajnienie dokumentów okresu komunizmu nie może wpłynąć na jakość życia społecznego. Byłym donosicielom, współpracownikom komunistycznych służb specjalnych będzie trudniej udawać autorytety moralne czy pretendować do ważnych stanowisk państwowych. Natomiast ofiary komunistycznego reżimu będą miały dowody na to, że były prześladowane. Bardzo ważne jest, aby każdy mógł spojrzeć na skomplikowaną historię XX wieku przez pryzmat historii swojej rodziny. Jedną rzeczą jest, gdy mówi się o wydarzeniach historycznych, które nie mają związku z konkretną osobą. A zupełnie inną rzeczą jest widzieć, jak ta historia jest związana z tobą. Aby zapewnić trwałość tak wysokiego wyniku, niezbędne jest zakończenie reformy – stworzenie Archiwum Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. istotnie osłabia całą władzę państwową na Ukrainie, co w konsekwencji rozpoczętej pięć lat temu i do dziś nieprzerwanej wojny hybrydowej stawia ukraiński naród na krawędzi całkowitej porażki z moskiewskim putinowskim neoimperium. Faktycznie jest to historia o tym, jak rosyjski mistrz szachowy, przyjaciel znanego ukraińskiego oligarchy, wymyślił system, w którym urzędujący prezydent naszego kraju ma w przedterminowych wyborach parlamentarnych uzyskać większość konstytucyjną i pełną kontrolę nad Ukrainą... Właśnie dlatego wszystkie patriotyczne organizacje Ukrainy oraz poszczególni patrioci muszą natychmiast się zjednoczyć, przeciwstawić się realnym zagrożeniom dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy oraz śmiertelnym wyzwaniom dla ukraińskiej Państwowości, Niepodległości i Soborności. Przecież 17 artykuł Konstytucji Ukrainy wprost mówi: „...ochrona suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy, zapewnienie jej bezpieczeństwa ekonomicznego i informacyjnego są najważniejszymi funkcjami państwa, sprawą całego Narodu Ukraińskiego”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Rozważania o realiach kraju – pierwszej na świecie Konstytucji. Sąd Konstytucyjny Ukrainy nie zdołał określić się w kwestii konstytucyjności decyzji, ale nielegalnych wyborów postanowił nie odwoływać...

prezydenckiej partii ma realną szansę zdobyć większość w przyszłym parlamencie. A to bezpośrednia możliwość sformowania nie tylko koalicji, ale i w przyszłości „własnego” Gabinetu Ministrów. Zatem polityczna decyzja Sądu Konstytucyjnego w sprawie konstytucyjności Dekretu prezydenta o rozwiązaniu Rady Najwyższej, podjęta na korzyść ekipy „Sługi Narodu”, stawia przed nami niezwykle ważne pytanie: co robić z zagrożeniami dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, wynikającymi z tego, że rezultat politycznej decyzji SK prowadzi do uzurpacji władzy i możliwej dyktatury? Jakie zatem istotne zagrożenia stoją dziś przed ukraińską państwowością? 1. W następstwie przyjęcia przez Sąd Konstytucyjny Ukrainy politycznej decyzji trwa proces uzurpacji władzy, który może z czasem przerodzić się w prorosyjską dyktaturę na wzór „batki Łukaszenki”, przy czym zostaną rażąco naruszone normy konstytucyjne, które gwarantują Ukraińcom ich prawa i wolności. 2. W następstwie samego tylko zastosowania pewnych technologii programowania świadomości wyborców poprzez kontrolowane przez prorosyjskie siły na Ukrainie media oraz niszczenie przez moskiewskie służby specjalne wizerunku patriotycznych konkurentów, dojście do władzy prezydenckiej słabej i nieprzygotowanej osoby oraz odpowiadającej mu ekipy do Administracji Prezydenta i do przyszłego parlamentu, a z czasem, odpowiednio, i do ukraińskiego rządu, istot- Materiały przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK Protestacyjna akcja patriotycznej opinii publicznej przeciwko rozwiązaniu parlamentu pod SK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Konstytucja w obronie języka

Ihor ALEKSEJEW, członek Rady Charkowskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Niedawno miała miejsce seria bardzo korzystnych dla języka ukraińskiego wydarzeń, wśród których najbardziej wyczekiwanym okazało się uchwalenie ustawy o języku. Ukraina odniosła wielkie zwycięstwo w nierównej walce. W społeczeństwie, w którym prawo wyborcze posiadają sympatycy wrogów całej ludzkości oraz żarłocy, taka ustawa o języku jest wielkim osiągnięciem. Teraz musimy skupić się na tym, aby jej nie uchylono i nie zmieniono na gorsze. Oczywiście – aby ona działała. Ale nie mniej ważne jest zrozumienie tego, co będzie za pięć lat, za piętnaście, za sto, za tysiąc; co będziemy musieli robić w tych nowych warunkach – na te pytania trzeba mieć z wyprzedzeniem przynajmniej przybliżoną odpowiedź. Najważniejsze – dokąd zmierzamy – już czas myśleć o głębszym reformowaniu naszego ustawodawstwa w ukraińskim kierunku. Aby, kiedy pojawi się możliwość jego udoskonalenia, mieć już przemyślaną ideę – jak. Konstytucja ma wiele funkcji i nieprawnicy zazwyczaj skupiają się na jej symbolicznym znaczeniu, na wyłożeniu w niej najbardziej podstawowych zasad funkcjonowania państwa. Od nich wiele razy słyszałem życzenie, aby Konstytucja była jak najkrótsza i najprostsza oraz aby wszyscy znali ją na pamięć. Rozumiem, jak to jest dobrze. Uważam, że w odpowiedni sposób powinna być napisana preambuła. A sama Konstytucja – to powinno być wyłożenie idei narodowej. Powinna być napisana tak, aby wszystko co dobre chroniła i pielęgnowała, a nic złego się nie przedostało i nie wypełzło. Przecież jeszcze jedna z funkcji Halyna WOŁOSZCZUK, docent katedry filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Kluczowym na forum był referat „Hołodomor i terror przeciwko językowi ukraińskiemu” Michaela Mosera, profesora językoznawstwa Instytutu Slawistyki Uniwersytetu Wiedeńskiego, profesora Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Monachium oraz Katolickiego Uniwersytetu im. Pétera Pázmánya w Budapeszcie i Piliscsabie, prezesa Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów (Wiedeń, Austria). Prelegent wyodrębnił trzy następujące kwestie: 1) internacjonalizacja i ukrainizacja; 2) dialektyka ukrainizacji, czyli „zabójcza” dialektyka ukrainizacji; 3) ukrainizacja po bolszewicku. „Aktywną pracę nad rozwojem ukraińskiego języka standardowego oraz jego rozpowszechnianiem przede wszystkim powinni wykonywać ukraińscy inteligenci-pisarze i nauczyciele. Bolszewicy, rzecz jasna, im nie ufali. Pisarze byli pod czujną kontrolą partii. Kiedy Mykoła Chwylowy wysunął hasło „Precz od Moskwy!”, które praktycznie oznaczało jedynie żądanie zbudowania ukraińskiej kultury i literatury na wzór europejskich tradycji niezależnie od rosyjskich, to tę tezę w 1926 r. błyskawicznie napiętnowano jako teoretyczne sformułowanie ukraińskiego faszyzmu” – podkreślił profesor Michael Moser. Przez dwa dni uczestnicy dyskutowali wokół kompleksu ważnych problemów naukowych, których szerokość potwierdzają nazwy sekcji: — Lingwokulturowe aspekty rozumienia Hołodomoru. — Teksty folklorystyczne o Hołodomorze: rozkodowanie zakodowanych sensów. — „Nowomowa” w radzieckim dyskursie totalitarnym. — Praktyki komunikacyjne w epoce i po Hołodomorze: wymiary prywatny i publiczny. — Język władzy i władza języka w epoce Hołodomoru. — Narracje Hołodomoru i świadomość kulturowa literatury ukraińskiej. — Z nauczycielami – na lekcję. Nowa wiedza akademicka, związki międzyprzedmiotowe, innowacyjne metodyki w nauczaniu tematu Hołodomoru: jak to działa. — Wypowiadanie traumy Hołodomoru: poszukiwanie nowych strategii myślenia językiem i pisania naukowego. Badacze przede wszystkim zwrócili uwagę na skalę językowego wpływu totalitarnej konstytucji, i ona, moim zdaniem, jest podstawowa – to rangowanie ustaw. Ustawy Ukrainy mają wszystkie jednakową wagę, oprócz Ustawy Zasadniczej. Charakteryzuje się ona podwyższoną stabilnością. Wyraża się to w tym, że zawiera zasady dokonywania pewnych działań nie zwykłą większością głosów w Radzie Najwyższej Ukrainy, a 2/3, 3/4 i wreszcie, jej pierwsza część może być zmieniona tylko drogą przeprowadzenia ogólnoukraińskiego referendum. Teraz uchwalono korzystną dla nas ustawę o języku, a jutro mogą uchwalić niekorzystną. Do tego potrzebna jest zwykła większość głosów deputowanych, dla których język nie jest najważniejszy. Gdyby w Konstytucji był głębszy i bardziej przemyślany artykuł na poparcie języka ukraińskiego, tego problemu by nie było. W 1996 roku naród Ukrainy poprzez parlamentarzystów wyraził w Konstytucji swój stosunek do kwestii językowej w taki sposób, że język, i to nie jeden, wspominany jest dziesięć razy. Właściwie zaś język ukraiński wspominany jest dwukrotnie. Konstytucji, która sprzyjałaby językowi ukraińskiemu w większym stopniu, nie udałoby się uchwalić. Ukrainizacja szła bardzo powoli i cały czas baliśmy się, że może się zatrzymać. Przyjęta od początku (i obowiązująca do dziś) redakcja artykułu o języku nie przeszkodziła w przyjęciu swego czasu wrogiej ustawy językowej. Nie skłoniła od razu i nieodwołalnie do podjęcia zdecydowanych środków w celu uwolnienia się od niewolniczego spadku. „Artykuł językowy” mieści się w pierwszej części Konstytucji, a zmienić go można tylko drogą ogólnoukraińskiego referendum. U nas obecnie może nie być wspólnego punktu widzenia, czy w ogóle trzeba to robić i jeśli robić, to jak. Ale teraz mamy czas, żeby wspólnie pomyśleć. Proszę Szanownych Czytelników „Słowa Proświty” o zapoznanie się z moimi przemyśleniami dotyczącymi tego, jakie powinno być stanowisko języka ukraińskiego w Konstytucji Ukrainy, aby zagwarantować prawa języka ukraińskiego. Konstytucja Ukrainy powinna w zrozumiały dla każdego sposób gwarantować, że: • ukraiński będzie znać coraz więcej ludzi na świecie; • ukraińskiego będzie używać jako głównego coraz więcej ludzi na świecie; • literacki język ukraiński będzie przyspieszenie rozwijał się w celu poprawy pełnienia swoich funkcji, co zwiększy jego samowartość i da mu przewagi konkurencyjne. Wniósłbym pod ogólnoukraińskie referendum taką redakcję artykułu o języku: Język ukraiński jest jedynym językiem państwowym Ukrainy. Język ukraiński uznaje się za najcenniejszy składnik kultury Narodu Ukraińskiego oraz podstawę państwa Ukraina. Państwo sprzyja doskonaleniu języka ukraińskiego metodą naukową. Normowanie języka ukraińskiego ma na celu zwiększenie jego efektywności. Państwo gwarantuje rozpowszechnianie języka ukraińskiego i sprzyja jego stosowaniu jako głównego we wszystkich sferach na całym świecie. Ukraina sprzyja zachowaniu i rozwojowi języków narodów bezpaństwowych, a także kontaktom przedstawicieli mniejszości narodowych z ich ojczyznami. Państwo wspiera realizację języka ukraińskiego jako języka komunikacji międzynarodowej, a także naukę innych języków komunikacji międzynarodowej oraz tych języków, które wymagają wsparcia. Stosowanie języków na Ukrainie jest gwarantowane przez Konstytucję Ukrainy i określane przez ustawę. Sformułowanie „jedyny język państwowy” jest lepsze niż po prostu „język państwowy”, zgodzicie się. Zauważcie, że pojawia się teraz coraz więcej działaczy, którzy nie mają nic przeciwko „drugiemu językowi państwowemu – angielskiemu”. Pytanie, czy państwo ukraińskie powinno sponsorować cudze języki, będzie stawiane zawsze i patrioci muszą mieć na nie przygotowaną zdecydowaną odpowiedź. Również Konstytucja powinna wymownie wyjaśniać fakt, że język jest bardzo ważny. Że język się rozwija i jest to proces świadomy i kierowany przez naszych najwybitniejszych ludzi. Że ukrainizacja powinna być ważnym zadaniem państwowym, za którego pomyślną realizację urzędnicy ponoszą odpowiedzialność osobistą. Że należy ją prowadzić zgodnie z realiami zglobalizowanego poinformacyjnego świata, w którym Ukraińcy mają prawo być obecni w każdej niszy. Że mniejszość, która nie ma własnego państwa, która ma własne państwo oraz która jest rezydenturą imperium – to mniejszości trzech różnych rodzajów i stosunek do nich musi być zasadniczo różny; że jest to kwestia nie tylko bezpieczeństwa narodowego, ale także po prostu etyki, sumienia. Że zapisane w Konstytucji wspieranie nauki języków komunikacji międzynarodowej jest wspaniałą normą, ale nie może ono odbywać się ze szkodą dla perspektyw języka ukraińskiego, który może i powinien sam stać się językiem komunikacji międzynarodowej. Maryna Wardanian, docent Krzyworoskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego, mówiły o narracjach Hołodomoru i świadomości kulturowej literatury ukraińskiej. W szczególności Iryna Zacharczuk zauważyła, że utwory literatury ukraińskiej na temat Hołodomoru 1932–1933 lat na Ukrainie ujawniają przyczyny głodu, przeżycia ludzi na granicy życia i śmierci, a także zawierają cechy dokumentalistyki, faktograficzności i psychologizmu. Współczesna literatura ukraińska, zdaniem profesor, szuka odpowiedzi na wyzwania i dylematy tragedii Hołodomoru. Pouczająca i interesująca była rozmowa o praktykach komunikacyjnych w epoce i po Hołodomorze. Blok praktyczny sympozjum prowadzili studenci-absolwenci II Letniej szkoły międzynarodowego laboratorium metodycznego dla edukatorów „Verba Magistri” Ołeksandra Bykowa, Serhij Kolisniczenko, Ołena Jabłunowśka. Przedstawili oni lekcję binarną z historii Ukrainy i literatury ukraińskiej, stosując innowacyjne metodyki w nauczaniu tematu Hołodomoru. Po lekcji odbył się okrągły stół „Nauczanie w szkole średniej i wyższej tematu Hołodomoru – ludobójstwa narodu ukraińskiego: nowe treści współczesnej edukacji”, podczas którego omówiono sposoby wzmocnienia powiązań międzyprzedmiotowych w szkołach i wyższych uczelniach, a także integracji historii Ukrainy, literatury ukraińskiej, sztuk plastycznych i muzycznych przy nauczaniu tematyki Hołodomoru. Zatem w centrum uwagi sympozjum znajdował się kompleks problemów związanych z przemyśleniem parametrów wartościowych języka totalitaryzmu radzieckiego i radzieckiego dyskursu nienawiści. Analiza referatów, wystąpień i dyskusji potwierdziła efektywność wspólnej pracy naukowców, w szczególności literaturoznawców, historyków, lingwistów, psychologów, reżyserów filmowych, edukatorów, prawników i innych, a także potrzebę stałego dialogu naukowców ze społeczeństwem. Przecież, jak zaznaczyła naukowiec Łesia Onyszko, dziś wydaje się zasadne rozpowszechnianie wśród wszystkich warstw ludności prawdy o Hołodomorze jako katastrofie humanitarnej XX wieku, nadając jej ogólnoludzkie brzmienie. Morderstwo milionów w 1932–1933 latach to nie statystyka i nie próba prymitywnej rywalizacji, a tragedia osobista. Utrata każdego życia jest niedopuszczalną ceną za osiągnięcie jakichkolwiek celów politycznych lub ideologicznych. Naszą ukraińską pamięć trzeba uchronić i umieć przekazać ją następnym pokoleniom.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Lingwistyka w centrum dyskusji o temacie Hołodomoru

Niedawno w Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (m. Kijów) odbyło się Międzynarodowe sympozjum naukowe „Epoka Hołodomoru w językowym i koncepcyjnym obrazie świata”, na którym po raz pierwszy w najnowszej historii Ukrainy dyskursy językoznawcze i literaturoznawcze stały się centralnymi w dyskusji na ten temat. We współpracy organizatorami wydarzenia byli Ukraińskie Naukowo-Badawcze Centrum Badania Hołodomoru (HREC in Ukraine), Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, Instytut Historii Ukrainy NAN Ukrainy, Naukowo-Edukacyjne Konsorcjum Badania Hołodomoru (HREC, Kanada). W forum wzięło udział ponad 40 naukowców z różnych regionów Ukrainy. W dyskusjach uczestniczyli także znani uczeni z Austrii, Kanady, Polski i innych krajów. systemu na osobowość, dostrzegając w „nowomowie” środek tłumienia duchowości, indywidualności, wolności myśli. O tym mówiła m.in. Larysa Masenko, profesorka Katedry Języka Ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, wygłaszając referat na temat „Koncept „zwykłego sowieckiego człowieka” jako narzędzie depersonalizacji społeczeństwa”. Szczególną uwagę badaczka poświęciła analizie destrukcyjnych zjawisk w stosunkach rodzinnych oraz bezprecedensowej unifikacji życia narodowego ludów ZSRR w okresie dominacji reżimu komunistycznego. Ważne myśli przedstawił (przez Skype’a) Roman Serbyn, profesor emeritus Uniwersytetu Quebecu (Montreal, Kanada), który podkreślił ścisły związek między tragedią Hołodomoru w latach 1932–1933 a lingwocydem języka ukraińskiego, przedstawiając je jako składowe ludobójstwa narodu ukraińskiego. Tymczasem naukowa sekretarz Narodowego Memorialnego Kompleksu Bohaterów Niebiańskiej Sotni – Muzeum Rewolucji Godności Lesia Onyszko opowiedziała o opracowywaniu słownika sowiecko-ukraińskich terminów „Eufemizmy okresu/ epoki Hołodomoru”, stwierdzając, że władza często sięgała po ich użycie w celu manipulowania świadomością ludzi. Kierownik Wydziału Folklorystyki Instytutu Etnologii NAN Ukrainy, profesor Wasyl Sokił (Lwów) oraz profesorka Katedry Folklorystyki Ukraińskiej im. Filareta Kołessy Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki Hanna Sokił (Lwów) ujawnili środki porównawcze wyrażania oraz leksykę emocjonalno-ekspresywną w prozie folklorystycznej o Hołodomorze. Iryna Zachartschuk, profesorka Katedry Literatury Ukraińskiej Riwneńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

fesorzy O. W. Skydan, obecny rektor uniwersytetu agroekologicznego, W. W. Tarasowa, W. I. Nykytiuk, Ju. W. Bohojawłenska, M. M. Kostrycia. Działalność naukowa jest nieodłącznym elementem całej drogi twórczej profesora Chodakiwskiego. Jest on autorem szeregu monografii, wśród nich „Metodologia badań naukowych w paradygmacie energetyki”, która została uhonorowana pierwszym miejscem wśród najlepszych prac naukowych w nominacji „Psychologia zarządzania” (pięć wydań), „Ekonomia i zarządzanie pracą”, „Własność intelektualna” (trzy wydania), „Opatrzność”, „Synergetyczny paradygmat ekonomii” i in. Obecnie rozpoczął cykl prac z zakresu publicystyki naukowej książką „Karol Wojtyła — uczony, znawca pracy, działacz religijny, święty i cywilizacyjna perspektywa rozwoju ludzkości” (2018 r.) i in. A jest jeszcze „słodkie” — głęboko osobiste — pociągnięcie do poezji, pisania wierszy. Gdy zostaje sam — przychodzi do niego piękna Klio i szepcze miłe sercu rymowane wersy, w których synowska miłość do matki — Ukrainy, obrazowe pojmowanie życia, ludzkich relacji, elegia przyrody. Wydał już trzy zbiory wierszy. Osobny temat do biografii twórczej tego utalentowanego człowieka to rodzina. Jest jeszcze jedna wielka miłość u profesora: miłość dawna, głęboka, która jest z nim przez te wszystkie lata — do ukraińskości i Ukrainy. Jest ona na całe życie. To matczyne ojczyste słowo żyje w nim i brzmi na strunach duszy melodią rodzinnego kraju, szumem drewlańskiej puszczy, szemraniem wiosennych strumyków po długiej zimie, klangorem żurawich i bocianich stad, które powracają wiosną z wyraju na rodzinne Polesie. Gdziekolwiek przyszło mu bywać — pozostawał wierny tej muzyce, pielęgnował ją w duszy, uczył tego dzieci i wnuki. Ta miłość i wierność ukraińskim zwyczajom i tradycjom przywiodła go do „Proświty” — organizacji społecznej, która liczy już półtora wieku i która doprowadziła Ukrainę do zrozumienia odrębności naszego narodu, jego prawa do posiadania własnego niepodległego państwa na swojej, przez Boga danej ziemi. Tutaj, w żytomierskiej „Proświcie”, profesor Jewhen Chodakiwski spotkał szczerych ludzi o podobnych poglądach, dla których Ukraina i ukraińskość są ponad wszystko. Dlatego wspólnie przeprowadzają wiele działań na rzecz utrwalenia wśród rodaków szacunku do swojego Niepodległego państwa. Zwłaszcza teraz, gdy tak zwani „moskiewscy bracia”, lekceważąc międzynarodowe prawo bezpieczeństwa, rozpętali przeciwko Ukrainie niewypowiedzianą wojnę w Donbasie, zagarnęli Krym i grożą ustami swojego opętanego kremlowskiego führera zniszczeniem zarówno naszego państwa, jak i języka, kultury, duchowości oraz zrusyfikowaniem całej ukraińskiej ludności. Przyjemnie i radośnie bywa mu na zgromadzeniach proświciańskich, słuchać treściwych referatów przewodniczącego towarzystwa obwodowego Swiatosława Wasylczuka, dziennikarza, pisarza. Treściwe i głębokie są wystąpienia prośwician, wykładowców uniwersytetu agroekologicznego Hennadija Machorina, Wołodymyra Feszczenki, Wołodymyra Charchyszyna, młodego aspiranta Mykoły Prystawśkiego. Umiejętnie dyskutują Jakiw Hryszczuk, Petro Kostiuk, Mykoła Duchnycz, Wasyl Melnyczuk, Mychajło Szworobej, Julija Szewczuk, Natalija Kowszewna, Julija Dawydiuk, Henadij Cwik, Petro Łewkiwśkyj, Wiktor Mytiuk, Wołodymyr Turanśkyj, Ludmyła Kowalczuk. Wielką popularnością wśród widzów cieszą się występy zasłużonego mistrza twórczości ludowej Ukrainy Wałerija Bereziwśkiego, niedoścignionego mistrza gry na ludowych instrumentach dętych, „króla sopiłki”, który ponadto odnawia stare i wytwarza nowe instrumenty muzyczne. Pierwszy ataman pierwszego odnowionego ośrodka kozackiego na Żytomierszczyźnie w 1990 roku. Znacząca jest zasługa żytomierskiej „Proświty” w realizacji Ustawy Ukrainy o dekomunizacji, gdyż proświcianie brali bezpośredni udział w pracach odpowiednich komisji przy miejscowych organach władzy. Taki właśnie jest profesor, doktor ekonomii, akademik Jewhen Iwanowycz Chodakiwski, który wkroczył niedawno w dziewiątą dekadę swoich lat. ————————— *Per aspera ad astra (łac.) — przez ciernie do gwiazd

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Per aspera…*

S. KARPENKO, Żytomierz Nawet po wielu przeżytych latach człowiek pamięta w najdrobniejszych szczegółach swoje dzieciństwo, podczas gdy wydarzenia z dorosłego życia, zwłaszcza w starszym wieku, pamiętane są już nie wszystkie. Może to potwierdzić profesor Jewhen Iwanowycz Chodakiwski, doktor nauk ekonomicznych, wykładowca Żytomierskiego Narodowego Uniwersytetu Agroekologicznego, gdzie od dziesięcioleci niesie młodemu pokoleniu żytomierzan światło wiedzy i nauki. W myślach ucieka na rodzinne poleskie tereny Korostenia, a w nich wypływają jedna po drugiej obrazy pamięci, zmieniając się jak w wieloodcinkowym filmie… Oto oni w styczniu 1944 r. z mamą i siostrzyczką Wałentyną odprowadzają do sowieckiego wojska ojca Iwana Stepanowycza, wiejskiego pracownika, ulubieńca dzieciaków. Pracownicy polowego komisariatu wojskowego, dwóch zdrowych chłopów w mundurach, poganiali: — Szybciej, szybciej, nie ma czasu z wami się cackać, wieczorem pociąg odchodzi na punkt zborny w Nowogrodzie Wołyńskim. Wojna teraz, na froncie potrzebne są posiłki, i to jak największe, — i popchnęli ojca w budę samochodu… — Kiedyż cię czekać, mężu drogi, o jakiej porze? Jakże domowi bez gospodarza, dzieciom bez tatusia? — załamywała ręce w lamentach mamusia Nadija. — Niech powalczy, i inni też. A to wyście się spasły pod Niemcami na wolnym chlebie. — Czyż z własnej woli poszliśmy pod Niemca? Czemuż Krasnaja Armija zostawiła nas, a sama drapała aż do Moskwy? — mimowolnie odparła mama. — Gadaj mi jeszcze, to tobą NKWD się zajmie, wtedy pożałujesz, — huknął na nią jeden z wojskowych. Mama ze strachem umilkła: NKWD — to było straszne. Głód i rozstrzeliwania lat 30. wszyscy dobrze pamiętali. Więcej ojca nie widzieli. Był karabinierem na pierwszej linii. Jak potem opowiadał frontowiec z sąsiedniej wsi, który okaleczony wrócił z frontu, ich, nowo zmobilizowanych (a były to tysiące chłopaków i mężczyzn z Żytomierszczyzny w wieku od szesnastu do pięćdziesięciu pięciu lat), nawet nie przebierano w mundury wojskowe, walczyli w swoim, domowym. Politruk Aksjonow z Powołża mówił wprost: — A po co im umundurowanie? Wszystko jedno za miesiąc większość zginie, to jeszcze tracić na nich odzież wojskową? Politruk wiedział, co mówił. Pułk, w którym służyli mieszkańcy Korostenia, szedł na zachód. Wielkie walki toczyły się o miasto Sławutę. Tutaj właśnie skosiły niemieckie kule setki żytomierzan, wśród nich — Iwana Chodakiwskiego. Tam, w zbiorowej mogile, pozostał na zawsze, by mościć drogę do władzy krwawemu wodzowi i jego poplecznikom. Z uniwersyteckiego gabinetu profesora widać było zielone drzewa Starego Bulwaru. Tam dostojnie spacerują młode matki z dziecięcymi wózkami, troskliwie wioząc swoje małe słoneczko-szczęście, chłopców i dziewczynki. W altanie żarliwie dyskutuje grupa studentów, energicznie gestykulując na pomoc swoim wypowiadanym argumentom. Cieplej na sercu robi się Jewhenowi Iwanowyczowi: to — nowa Ukraina, wolna i niepodległa, której iść w przyszłość, budować zamożne i szczęśliwe życie w swoim państwie na swojej, przez Boga danej ziemi. Cieszy się profesor, wszak ma już dwoje wnucząt. — Jewhenie Iwanowyczu, czas na pana, za piętnaście minut w bibliotece rozpocznie się konferencja literacko-artystyczna pamięci Tarasa Szewczenki. Jest pan jednym z prelegentów, — przypomina metodyk katedry Nastia Puhaczowa. Wykładowca śpieszy do sali uniwersyteckiej biblioteki, wypełnionej studentami i wykładowcami. I nie tylko: przyszedł też przewodniczący Żytomierskiej „Proświty” Swiatosław Wasylczuk, zasłużony dziennikarz Ukrainy, honorowy profesor ich uniwersytetu, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody imienia Iwana Ohijenki — uczonego, działacza politycznego i religijnego, rodem z Brusiłowa na Żytomierszczyźnie. Tutaj też wykładowcy — proświcianie Hennadij Machorin, Wołodymyr Feszczenko, Wołodymyr Charczyszyn, przewodniczący „Młodej Proświty” aspirant Mykoła Prystawski. Otwiera konferencję kierownik katedry nauk społecznych uczelni, doktor nauk historycznych Ihor Melnyczuk. Natchnienie mówią o Tarasie prelegenci, podkreślając, ile znaczy dla ukraińskiej literatury i historii Taras Szewczenko. Przy trybunie — profesor Jewhen Chodakiwski: — Taras Szewczenko — bojownik, obce mu było konformizm, wysługiwanie się, ugodowość. Właśnie z jego ust wybrzmiało gromkie wezwanie do swojego narodu: Wstawajcie... kajdany zerwijcie, I wrogą złą krwią Wolność skropcie. Profesor zwraca się do młodzieży: uczcie się od Tarasa kochać Ukrainę, pracować szczerze dla niej, a w razie potrzeby zbrojnie bronić naszego najdroższego osiągnięcia — niepodległego ukraińskiego państwa. Tak jak robią to najlepsi synowie Ukrainy, walcząc w Donbasie przeciwko imperialnej Rosji, która ma na celu zniszczyć nasze państwo, zrujnować nasz ukraiński świat, nasz język, kulturę, literaturę, zrobić z nas mankurtów i renegatów… Wieczorem Jewhen Iwanowycz bada ciernisty życiowy i społeczny szlak wybitnej światowej osobistości — papieża Rzymskiego Jana Pawła II, Karola Wojtyły, który miał ukraińskie korzenie: jego matka Emilia Kaczorowska była Ukrainką z Krzemieńca, ojciec — Polak, porucznik polskiego wojska. Toteż uczony napisał naukowo-publicystyczne wydanie „Pontyfik”, na 100-lecie od dnia jego urodzin, które będzie obchodzone za rok. Telefon przerwał tok myśli, dzwoniła siostra Marija z Korostenia: — Żeniu, braciszku, nasz drogi profesorze, jak zdrowie, praca, życie-bytowanie? Kiedy podarujesz nową książkę swoich prac naukowych? Wiedz, że jesteśmy dumni, iż mamy takiego uczonego brata. Telefon rozbudził rój myśli i wspomnień. Gorzkich i przyjemnych. Oto on, siedmioletni chłopiec, idzie do szkoły. A w domu — głodno i zimno: co to wiejskiej rodzinie bez ojca, bez gospodarza. Mamusia, choć była mało wykształcona, zachęcała syna: ucz się, nauka prowadzi z lasu, a nie w las. Chodził do szkoły aż do wsi Chotyniwki, jedenaście kilometrów. I był najlepszym uczniem w klasie spośród czterdziestki dzieci. Rysował. Śpiewał. I kiedy po otrzymaniu świadectwa dojrzałości koledzy z klasy Mykoła i Petro Didkiwscy jechali wstępować do Białocerkiewskiego Instytutu Rolniczego i zawołali ze sobą Jewhena — z radością się zgodził. Tak rozpoczęła się w jego życiu zupełnie inna karta: w nauce, wśród poważnych i mądrych wykładowców, którzy dziwili wiejskiego chłopca ogromem wiedzy i rozumieniem świata. Oto w rękach instytutowy dyplom, z zaznaczeniem nabytej kwalifikacji „uczony agronom”. I skierowanie do przyszłej pracy — na Tarnopolszczyznę, m. Borszczów. Zgodził się i cieszył z gościnności Galicjan. A mówili przecież o nich u nas na Żytomierszczyźnie co tylko… „Bandery, walczyli w bandach OUN-UPA przeciwko sowieckiej władzy”. Na całe życie zapamiętał dobroć i życzliwość tych ludzi. Rozmawiał tylko po ukraińsku, bo szanował język ojca-matki, wyrastał w ukraińskiej pieśni, zwyczajach, wierzeniach ziemi drewlańskiej i nie wyobrażał sobie siebie poza tym ukraińskim cudownym światem. Hańba i biada temu, kto wzgardził i zdradził to słowo, i „do sąsiadów przystał najmować się za parę chodaków i skwarkę na obiad”, jak zabójczo trafnie napisał później młody poeta Wasyl Symonenko, zniszczony za to przez komunistyczny moskiewski reżim. Jakoś przy spotkaniu absolwent-kolega z roku przechwalał się, pracując na Rówieńszczyźnie: „Ja w pracy na wsi tylko po rosyjsku gadam, wszak ja uczony człowiek, a oni prości kołchoźnicy, na dodatek zachodniacy”. Taki nędzarz, przecież sam był rodem z wiejskiej rodziny z Kijowszczyzny. Ale pociągała go działalność naukowa, dlatego wrócił na rodzinny Korosteń, gdzie we wsi Hrozino działał naukowo-badawczy instytut nieczarnoziemnej strefy Ukrainy „Polissia”. Zważając na niemałe praktyczne doświadczenie w branży, przyjęto go na stanowisko starszego pracownika naukowego. Czuł, że stać go na więcej, i po kilku latach wstąpił na aspiranturę Instytutu w Kijowie. Po trzech latach — błyskotliwa obrona pracy kandydackiej na temat „Efektywność pracy w uprawie ziemniaków”. Było to w 1977 roku. Potem — stanowisko prorektora Żytomierskiego Instytutu Rolniczego, zajmował się przekwalifikowaniem kadr rolniczych. Ale nie zatrzymał się, postanowił osiągnąć szczyty nauki — zdobyć stopień naukowy doktora. Wytrwale torował drogę do gwiazd przez liczne życiowe trudności i niedole. I osiągnął swoją gwiazdę w 1992 roku, zdobywając stopień naukowy „doktora ekonomii”. Wtedy — praca na niwie wykładowczej w Żytomierskim Instytucie Rolniczym (obecnie — Narodowy Uniwersytet Agroekologiczny) oraz politechnicznym instytucie. Komunikacja z wykładowcami, studencką młodzieżą stawia coraz wyższe poprzeczki. Szczególna jest obecna młodzież: patriotyczna, dociekliwa, skrupulatna, która pragnie znać prawdziwą historię Ukrainy, nie sfałszowaną przez wysługujących się i pseudonaukowców starego totalitarnego systemu, która nie ma już kompleksu narodowej niższości, która szanuje prawdziwych bohaterów Ukrainy. Wśród nich i ci, którzy walczą obecnie w Donbasie. W tak ważnej sytuacji trzeba jasno wiedzieć, kto jest twoim przyjacielem, a kto — wrogiem. A to — agresywny zaborczy moskiewski imperializm, który rozpętał wojnę przeciwko Ukrainie i pragnie zniszczyć nasze wolne państwo. Poznać tak złożone prawdy pomaga studentom profesor Chodakiwski. Jeszcze jeden ważny kierunek jego działalności — przygotowanie dla uczelni kadr wykładowczych. W czasie pracy na uniwersytecie pod jego naukowym kierownictwem obroniło prace kandydackie i doktorskie ponad dwa tuziny wykładowców. To doktorzy nauk pro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ścieżka polesiańskiego wilka: złoty podział. Pawluk I. Przewoźnik marzeń: księga liryki / Ihor Pawluk. — Charków: Majdan, 2019

Antonina CARUK, Kropywnicki Czyje marzenia o miłości i śmierci przewozi poeta, raz kierując się ku Noemu, raz ku Charonowi? Dlaczego czuje się samotnym wilkiem, którego ścieżki, podobnie jak ścieżki „przeklętych poetów”, przypominają „przepaście-upadki i upadki-wzloty”? Gdzie jest złoty podział między świtem a światem? Retoryczna narracja rzecznika epoki, który uświadomił sobie, że wszyscy ziemianie: „politycy i media, / Wiejscy wujowie, poeci, handlarze” — są pasażerami jednego „Titanica”, którzy zapomnieli, że zostali wybrani do życia na brzegach rajskiej rzeki i że „Droga Mleczna — starszy brat Dniepru”. Dlaczego wciąż modlą się do bogów ulepionych na krwi i czują na sobie spojrzenie Księżyca, podobnego do uśmiechu Stalina? Jak zerwać z zgniłą epoką, która żywi się naszą krwią i jaskiniowymi strachami? Ihor Pawluk świadomie wywołuje odrazę do samego siebie wczorajszego: szokuje czytelnika statusem mimowolnego uczestnictwa każdego w widzialnym śladzie na Ziemi, jak warstwy ekskrementów. Prowokuje wybuch energii artystycznej przez zderzenie wzniosłego z podłym, pięknego z brzydkim. Jak tu nie przypomnieć klasycznego powiedzenia Anny Achmatowej: „z jakich śmieci rosną wiersze”, oraz filozoficznego prawa o jedności i walce przeciwieństw, gdy boskie i piekielne stają do pojedynku: „Płonący dymek z majdańskich opon / Przypomina to anioła, to zwierzę”. Wzniesienie ducha narodowego staje się wyblakłym wspomnieniem historycznym, a w delikatne „domowe” obserwacje drżącej ludzkiej harmonii w świecie wplata się motyw karmiczny, skruchę z powodu własnego udziału w zbiorowej winie — utratę przez człowieka przeznaczenia bycia szczęśliwym na swojej ziemi. W absurdalnie rozchwianym świecie kryzysowo-wojennym spowiedź poety „między krzyżem a plahą” jest metaforycznie gęstą werbalizacją stanów rozdwojenia — ciała zakorzenionego w Internecie i duszy, która dąży do wyżyn, która liczy na decydujące spotkanie Boga-poety z „ucłowieczonym” diabłem. Zadanie ocalenia zostaje ujęte jako trójjedność: „Ratując ciało i świat przed rozpadem / I moją zbolałą ojczyznę”. Immanentny motyw zbioru, cechy intonacyjne, system współrzędnych obrazów zostają przedstawione w utworze, który go otwiera, określa zarówno gęstość poezji, jak i organiczny splot motywów. Dlatego metodą powolnego czytania spróbujemy odkodować zawarte w nim sensy. Podstawą świata artystycznego jest wertykala „ziemia—niebo”, oś duchowej jedności z umarłymi. Cykliczne powroty bohatera lirycznego do egzystencjalnego stanu utraty najbliższych przedstawiono jako zmierzch świata, spowodowany zniszczeniem jego harmonii: „Już niebo pociemniało — jak pierwsza ziemia na trumnie. / Struna pękła — linia frontu duszy” — i to wywołuje aluzję do „Zmierzchu bogów”. Horyzontala w układzie współrzędnych wyznaczona jest liniowym ruchem po określonej trasie: „i sapie pociąg”. Przyziemne przesądzenie bytu wywołuje gorycz nie tyle z uświadamianej powolności przemieszczania się, jakiejś skazanej na zagładę przygnębienia pasażera-zakładnika, ile z obrazu taniej prostytutki, która się śmieje. I ten śmiech, najwyraźniej, zmusza bohatera lirycznego, by wynurzył się ze wspomnień, rozejrzał się dookoła, oderwał od wewnętrznego bólu, po to by natknąć się na ból z powodu społecznych przemian: „Bazarowy smutek Ukrainy we mnie i wokół”. Nastrój prostytutki dysonuje z kordocentryczną żałobą bohatera lirycznego, z wyrażonymi przez niego nastrojami ludowymi w epoce handlowania, dzikiego kapitalizmu i niwelowania wartości. Geometria związków napełnia się krwią i nerwem, rozrasta się kolorem i ruchem, gdzie przestrzeń boli jak drżąca struna między łonem matki a Łonem kosmicznym, a życie uświadamia się jako preludium śmierci. Czy nie dlatego poczucie nieodwracalnej straty towarzyszy stanowi nieważkości. Nieważkości jako opuszczenia czy utraty rdzenia… Bohater wciąż pragnie ukryć ból za uśmiechem („Śmieszna nieważkość. Tak lekko — że aż nieciekawie…”), jednak zbolałą zbroję śmiechu przebija rozpaczliwie samotna łza, zapytana przez poranną kawę, która symbolizuje powrót z nocnego Wszechświata marzeń i cierpień do codziennej marności spotkań i pożegnań. Nieskończone rozmyślania nad istotą bytu jakby zostają wprawione w ruch przez wywołany obraz wrzeciona losu wokół przemijającego ludzkiego życia — świecy: „I topnieje nawinięta noc na grobową świecę”. A obraz grobowej świecy staje się impulsem do nowego zwoju spowiedniczości i istotowej oceny rzeczywistości („A dal czekoladowa błyszczy krwią słono”) oraz retorycznego pytania: „Czyżby / Spełniły się wszystkie kolorowe sny?..” Między dwoma biegunami — materialno-cielesnym a duchowo-niebiańskim, boskim i diabelskim w człowieku — na pograniczu życia i śmierci rozwija się tragiczna wizja irracjonalności miłości w wymiarze ofiarnym. Księga „Przewoźnik marzeń” zawiera liryki I. Pawluka z lat 2011—17, dlatego odzwierciedla zmiany poczucia świata, uwarunkowane zarówno sytuacją społeczną (zwątpienie w obronę przez ukraińską klasę polityczną interesów narodowych, wojna, dewaluacja wartości), jak i osobistą (śmierć ojca, utrata przyjaciół), co nie mogło nie wpłynąć na korelację kanonu estetycznego, bo, jak wiadomo, poeta sam jest sobie kanonem i normą: „A ja życie ściskam do metafory, / Jak Wszechświat ktoś w uranowe jądro, / Albo jak wino tysiącletnie w amforach…”, „Już moje poematy na słowa rozbierają, / Jak świątynie na cegły”. Ponieważ niemal równocześnie ukazały się dwa kolejne zbiory poety — „Salt” po angielsku (Nowy Jork), tłumaczenia na rosyjski „Pęknięcie” — oraz gotowy do druku zbiór liryczny „Czarny len”, można stwierdzić, że mimo apokaliptycznych wizji-ran, słowem-bólem, słowem-nicią pamięci rodowej, z wiarą w żywe ziarno narodu, toruje się duchowa wertykala odrodzenia. „Opisz, co przeżyje nasz naród. / Wypowiedz ból świata, jak umiesz” — to sens twórczości, a poeta opisuje dym majdański Ojczyzny — „bolesną drogę do Boga i do siebie”. I choćby co mówił, choćby jakie wizje czasu uobecniał medytacyjnymi zanurzeniami, zawsze mówi o sobie, o swoim sieroctwie, o skazaniu duszy na przeżywanie najważniejszych chwil bytu w samotności. I nie mogą temu zaradzić ani status społeczny, ani spełnienie zawodowe, ani rodzinne zaplecze, ani osiągnięcia twórcze. Jeśli wiersze początku nowej dekady obfitują we wspomnienia bohatera lirycznego o cichych ucieczkach od rzeczywistości w świat wyobraźni, gdzie świadkiem poetyckich wylewów bywał „stakan wódki” i, w konsekwencji (przez okulary kobiecej logiki), zdrada tzw. „przyjaciół”, a zatem uraza do całego świata, odosobnienie, które towarzyszą rusyfikmom, aluzjom do sympatii osób, które stawiają się poza prawem, czasem powstaje wrażenie modelowania prób wzbudzenia litości, napotyka się manipulacje wulgaryzmami, które odbiera się jako ucieczkę od ciężaru odpowiedzialności talentu (coś w rodzaju cyklu Jesienina „Moskwa kabacka”), co graniczy z nerwowym załamaniem, to dalej buduje się wektor przechodzenia inicjacji: dziecko-sierota—błazen—poszukiwacz prawdy—mnich—ślepy przewodnik ku doskonałej harmonii Wszechświata duszy. Dostrzegalne jest przechodzenie samoobserwacji w pielęgnowanie własnej inności, romantyczny konflikt-wyzwanie wobec świata łączy się z wyznaniem niewypowiedzianej pogańskiej miłości. Samotność dąży do tego, by zostać usłyszaną. Człowiek szuka Boga w sobie. Poeta realizuje się w lakonicznej aforystyczności, jakby podsumowując przebytą drogę: „Trwożą duszę ci, których kocham. / Hartuje duszę zżęta droga”. Właśnie o „chodzeniu po mękach” swojej epoki poeta spowiadał się w powieści-medytacji w wierszach „Pielgrzym” (2017). Sens życia został odnaleziony: „Nagle umierać wszyscy potrafią, / A jednak powoli…/ To znaczy — żyć / Na tej planecie”. Filozoficzna koncepcja, ujawniona w zbiorze, ciąży ku przeobrażeniu świata, ku klasyfikacyjnej zwartości, ułożonej w nominatywne szeregi między dwoma biegunami — „czarna sława i białe przekleństwo”, „Między krzyżem a plahą / Grzesznicy i święci”. Zatem cechy współczesnego świata — „maszyny, kościoły, ostów…”, ludzkość — „wojownicy, artyści, handlarze”, albo „rusałki i małpy”. Dotknąwszy skrzyżowania dawnej historii Ukrainy: „wiking, grek, mongoł”, I. Pawluk zwraca uwagę na obraz wewnętrznego wroga: „Kiedy my — / Jak statki w butelkach. / Kiedy losy pisane kursywą, / A donosy — / Krwią po kościach…” — oraz na tragiczne skutki asymilacji: „Pływają na niebie dwa bociany / Nad gniazdem / Jak nad trumną krzyż”. Nominatywne szeregi: „Żurawie i motyle…/ Koniny gniada. / Apokalipsa w „te-liku”. / Dym. / Wielka Woda” — jako semantyczne skupiska obrazów niezrealizowanych marzeń (żuraw w niebie), krótkiego szczęścia (anioły jak motyle) i wyczerpującej pracy, której znakiem jest koniny. Zjawiska upodabnia się według dominującej cechy świętości: „I cerkiewka, jak matka, / I kalina, i krzyże…”, a obraz chwały wywołuje gloria (pieśń pochwalna) i odwrotna strona chwały, gdzie „róże z żabami, / Zdrada i NLO”. Nie może nie rzucić się w oczy częstotliwość używania przez Pawluka porównań. A. Potebnia słusznie twierdził o decydującej roli porównań w poznawaniu świata przez dziecko. Jest to jego sposób poznawania istoty rzeczy i zjawisk, a także — prawdziwego poety, który w każdym wieku pozostaje dzieckiem. Bez wątpienia jest to jedna z wizytówek stylu — świeżość widzenia świata przez soczewkę porównań. W zbiorze „Przewoźnik marzeń” tworzą one całe grona, nabywają cech mikro- i teleskopowych, nadają raz filozoficzne, raz przyziemne brzmienie, zbliżają to, co niezgodne, wybuchają paradoksami, tworzą aureolę tajemniczości wiedzy i rozbijają w pył pietystyczny stosunek do przedmiotu przedstawienia-wyrażenia: „Lubię umierać, jak umiera czas. Ale, jak przestrzeń, nie lubię umierać”, „dusza szybsza niż kule”, „Sny przychodzą do mnie, / Jak do Rzymu błękitnookie wandale”, „Gniazda dusz — jak szklanki na szablach”, „Życie — jak łowienie ryb / Z zatopionej łodzi”, „A mój Pegaz przygryza wędzidło, / Bo Muzę, jak Temidę, czeka ślepa”, „Tak smutno, jak na pogrzebie Boga”, „Wielkie oczy śmierci — / Jak u pszczoły czy muchy”. Zatem znana sentencja, że w literaturze najważniejsze jest nie to, o czym się pisze, lecz jak to zrobiono, w lirycznej księdze I. Pawluka, gdzie obserwowane są stany duszy naszego współczesnego, nabiera polifoniczności odpowiedzi na to, jak układa się życie człowieka w rozchwianym świecie o bardzo niskim progu bólu. Właściwie niuansowanie psychologicznych stanów duszy przekazano przysłówkom sposobu działania: „Dziko i bezbożnie stało się na świecie <…>/ gdzie wszystko jest na sprzedaż, nawet wiatr”, dlatego żurawie lecą „cmentarnie”, „cicho festiwaluje automat”. Paleta stanów jest szeroka: od „pępowinowo”, „strasznie i samotnie”, „pusto, jak na starym cmentarzu”, „biało i boleśnie”, „sennie, dinozaurowo”, „labiryntowo”, przez „laurow-cierniowo”, „gwiezdnie, zrujnowanie, niezaoranie”, „oczyszczająco i ku górze” aż po „lodowato, ludzko, judaszowo” i „ohydnie, piekielnie i nago”. Autor subtelnie zestawia słowa zbliżone brzmieniem: mnich — monarcha, szampan — szamańskie, rusałki — małpy, spodziewam się — spowiadam się, operuje powtórzeniami właściwymi tradycji pieśni ludowej: „Długo-długo wydawały się nam drogi niebieskimi żyłami, / Cicho-cicho opadały na nas gwiazdy — jodowana sól. / Ciężko-ciężko patrzyli w siebie…”. Czasem wiersz przypomina odkrycie-oswajanie Słowa, smakowanie jego brzmieniowości i subtelnego brzęczenia semantyki, drgań sensu, pojętych przez pierwszego odkrywcę: „Śnieżynka w śnie kobiety”, „Bicie bytu”, „Urazy. Tramwaje. Trawy”. Poeta dąży do ludowej prostoty i zwięzłości wypowiedzi, czuje w trzewiach, że lud prędzej uwierzy nie krwi, lecz łzie, dlatego potwierdza „obieg łzy”, ale nie sentymentalności, losu krewnego, choć pijanego, i śmierci — bliskiej. Dążenie do wewnętrznej pierwotnej czystości duszy w kruchych współrzędnych ziemskiego bytu realizuje się w obrazie samotnego wilka: „Przejmuję od wilka polesiańskiego pozę myśliwego, / Swoją duszę schowawszy, / Jak kulę w lufie”, „Zorza moja, jak łza wilcza <…>/ Ode mnie zwierz we mnie tylko ucieknie” — i rozpoczyna nowy zwój wewnętrznych zmagań o prawo do życia i gotowość do śmierci, o własną misję duchową — prawdziwy smutek pieśni przy wymodlonej ikonie zorzy „i świecy z bandery­owskiej skrytki”. Nowy zbiór laureata Narodowej Nagrody im. Szewczenki, którego utwory przetłumaczono na kilka języków świata, zachwyca emanacją cichego światła i dlatego współbrzmi z nieokiełznaną „Ostatnią księgą” (1998) wierszy Borysa Niczerdy: „Udajmy: tak. I bądźmy niezmiernie szczęśliwi, / że choćby jak umiało / nas gonili, a i zbili się z tropu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ma dar jednoczenia wokół siebie zawsze życzliwej i energicznej, pełnej nowych pomysłów Switłany Wynohradenko. Już samo jej nazwisko symbolizuje rozkosz płynącą z piękna przyrody i sztuki oraz twórczej pracy na rzecz ludzi; duchowo bogatego życia; połączenia duchowego i istniejącego, boskiego i ziemskiego; działań ludzkiego rozumu i pracy fizycznej; piękna ludzkiego życia. Jej współpracownicy to pracowici i niestrudzeni w swojej miłości do bliźnich ludzie o szczodrej duszy. O takich mówi się, że na nich trzyma się Boży świat. Wymienię imiona darczyńców, które zostały odnotowane na początku tego wydania: rodzina Wynohradenków — Switłana i Hennadij (Kijów), Tetiana Dolinśka (Kijów), Bandurko Iryna (Kijów), Bandurko Iryna (Charków), Bibikowie Tetiana i Ihor (Kijów), Bojko Anatolij (Odessa), Dubenśka Ksenija (Kijów), Burbeza Julija (Kijów), Kohut Ihor (Kijów), rodzina Kukurudzów — Ołena i Nazar (Kijów), rodzina Pawłowów — Sonia i Wiktor (Kijów), Szipiłowa Julija (Kijów). Życzmy więc ich zgranemu, działającemu towarzystwu dalszych sukcesów w codziennych trudach oraz na bezkresnych przestrzeniach Miłości w tworzeniu i utwierdzaniu Piękna i Dobra. szczenko oraz Serhijem Arefjewem, żywiołowy ukraiński taniec Oksany Huź i Iwana Hładkowa, trafnie dobrane dekoracje wypełniały przestrzeń muzyczną. Temporytmem spektaklu zamiast dyrygenta umiejętnie kierowała koncertmistrz Halina Briuzhina. A trafnym prowadzącym był aktor Mykyta Mysnyk. To już druga eksperymentalna próba operowa Ałły Chomenko, która okazała się jeszcze bardziej profesjonalna niż „Eugeniusz Oniegin” Piotra Czajkowskiego. Projekt wspiera jako wdzięczny widz rektor Ołeksandr Samojłenko. Na zdjęciu Wiktorii Borysiuk: Odarka — Tetiana Diaczenko, Karaś Dmytro Butrej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Serca rozgrzane dobrem

Tetiana MAJDANOWYCZ, pisarka Współczesne procesy przemian w sferze nauki i kultury na Ukrainie, niestety, nie zawsze są konstruktywne. W ostatnich latach, z powodu braku wystarczającego wsparcia państwa, w niebyt odeszło szereg kijowskich czasopism, które naświetlały życie kulturalne narodu ukraińskiego. Podobny los spotkał wydawnictwo „Krynycia”, które obecnie, na początku 2019 roku, wycofuje się z wyścigu wydawniczego: już ogłosiło zakończenie swojej działalności. Wkrótce w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy zostanie zaprezentowana ostatnia książka ze sławnej listy wydań „Krynyci”: wielkoformatowy album-badanie P. W. Nesterenki „I ożyje dobra sława, sława Ukrainy… Szewczenkiana w ekslibrisie, 1917—2017” („Krynycia”-KVIC, 2019). Wśród znaczących książek w biografii L. I. Andrijiwskiego jako artysty-grafika — wydania „Ukraina na starej pocztówce” (opracowali M. Zaboczeń, O. Poliszczuk, W. Jaciuk; „Krynycia”, 2000) oraz monograficzny album Wołodymyra Jaciuka „Szewczenkowska pocztówka jako zabytek historii i kultury, 1890—1940” („Krynycia”, 2004, 2008). To unikalne wydanie kontynuowało różnogatunkową serię „Krynyci” pt. „Skarby Tarasowej Góry”. I właśnie ono przyciągnęło do tego wydawnictwa historyka sztuki Petra Nesterenkę, którego wspomnianej książce przeznaczone było stać się zwieńczeniem sławnej 20-letniej historii „Krynyci” w latach 1998—2019. Przedstawione w książce ekslibrisy, a zebrano ich tu 1120, rozpatrywane są w kontekście historyczno-artystycznym jako oryginalna warstwa grafiki książkowej małych form i świadectwo ogólnonarodowej miłości do nieśmiertelnej duchowej istoty poety, prozaika, artysty. Jest ona adresowana do naukowców, twórców, pracowników bibliotek i muzeów, kolekcjonerów, a także wszystkich, którzy zachwycają się wysokim wizerunkiem Kobziarza. Wydanie zostało już zgłoszone do planu programu Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy „Ukraińska książka” na 2017 rok, lecz okazało się, że program ten zakończył swoje istnienie. Nowo utworzony Instytut Książki nie poradził sobie z jego kontynuacją. Nastały czasy, kiedy autor stracił nadzieję na to, że ta książka ujrzy światło dzienne. Ale… stał się cud. W rzeczywistość naszej dramatycznej teraźniejszości wtrąciła się Boża Opatrzność. Podczas wydarzenia twórczego, poświęconego Dniu Niepodległości Ukrainy, w Sali Kolumnowej Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej zawiązały się mocnym powrósłem patriotyzmu dobre relacje Petra Nesterenki z ludźmi sukcesu, przedsiębiorcami i działaczami społecznymi, którzy zawsze stawiali przed sobą wysokie cele humanistyczne. W wystawie artystycznej „Ukraina — państwo moje” brały udział twórcze rodziny miasta. Uroczyste nagradzanie zwycięzców konkursu odbywało się przy wsparciu materialnym darczyńców, wśród których była również rodzina Wynohradenków — Switłana i Hennadij. Niezapomniane spotkanie z ludźmi, których życiowe credo to czynić dobro, stało się początkiem dalszej współpracy z wydawnictwem „Krynycia”. Switłana Wynohradenko postanowiła pomóc wydać ekslibrisową Szewczenkianę, zachwyciwszy się tym projektem wydawniczym, i zaangażowała do tej szlachetnej sprawy swoją koleżankę Tetianę Dolinską oraz ich przyjaciół z Kijowa, Charkowa i Odessy. Przejęta problemami wydania książki, Switłana Wołodymyriwna odwiedziła wydawnictwo i osobiście poznała dyrektora oraz redaktora naczelnego; zainteresowała się dostępnym asortymentem książkowym. Wysoko oceniła jakość produkcji wydawnictwa, którego książki czytane są w wielu krajach świata. Ustalając, że do wydania książki niezbędne jest wsparcie finansowe, zorganizowała zakup książek dla bibliotek dziecięcych i szkół Kijowa i Kijowszczyzny, bliskiej jej Charkowszczyzny, Czernihowszczyzny oraz innych regionów. Wśród nich takie popularne, jak „Szewczenkowa Krynycia. Zbiór aforyzmów z utworów T. Szewczenki”, „Wieniec pieśni. Ukraińskie pieśni ludowe z nutami”, „Miłość sławnych pisarzy w listach i w życiu”, „Książka o Ojcu. Antologia poezji ukraińskiej”, liczna seria słownikowa „Krynyci”, a z dziecięcych — książki T. Majdanowycz „Strażniczka Słowa”, „Bajki i baśniowe historie”, „Kraina Ukrainia”, „Kalinowy ptak” (wiersze i pieśni, wraz z kompozytorem L. Łewczenko-Butuchanową) i inne. Na Ukrainie nastała obecnie epoka wolontariuszy, dobroczyńców, bez których aktywnej i pełnej poświęcenia pracy doszłoby do ogólnej ruiny bytu kulturalnego. A na polu ukraińskiej kultury działają swoi bohaterowie… „Człowiek cnotliwy nie jest samotny, niechybnie znajdą się ludzie o podobnych poglądach” — od kilku tysiącleci sprawdza się ta mądrość, wyrażona przez Konfucjusza. A jeszcze wypisałam do przemyśleń jego dziwne stwierdzenie, z którym mojej duszy było trudno się zgodzić: „Nie widziałem, żeby ludzie kochali dobro tak samo, jak piękno”. Czyżby to była prawda? I oto moja osobista współpraca ze Switłaną Wynohradenko, z jej rodziną i przyjaciółmi, która trwa już 5. rok, dała mi podstawy, by nie zgodzić się z tym twierdzeniem słynnego chińskiego filozofa. A może po prostu miałam szczęście?... Może i Państwu tak się poszczęściło, szanowni czytelnicy? Bo ja jednak zobaczyłam człowieka, który kocha dobro tak samo, jak piękno — i jest to przede wszystkim Switłana Wynohradenko. Jest ona odnoszącą sukcesy przedsiębiorczynią, międzynarodowym ekspertem ds. biznesu i zdrowia, kandydatką nauk psychologicznych, działaczką społeczną — przewodniczącą zarządu międzynarodowej organizacji społecznej „MOZIRON” (Międzynarodowa organizacja na rzecz zachowania i rozwoju narodu). W swoim dorobku ma wiele spraw charytatywnych, wymienię kilka, aby nakreślić ich różnorodny kierunek. Jest to stworzenie klubu dla osób starszych „Wesoła chata” we wsi Biłyj Kołodiaz na Charkowszczyźnie, charytatywne wsparcie domów dziecka w różnych obwodach Ukrainy, wieloletni udział w nagradzaniu zwycięzców ogólnoukraińskiego festiwalu-konkursu pieśni wojskowo-patriotycznej „Pamięć serca”, celowa pomoc weteranom pracy i wojny itp. A najczęściej na tych różnorodnych wydarzeniach Switłanę Wynohradenko, wraz z jej przyjaciółmi-kolegami, można zobaczyć z delikatnymi, barwnymi kwiatami, które harmonijnie dopełniają jej szczery uśmiech. I byłam nie raz obecna przy tym, jak z wykwintnymi bukietami kwiatów kończy różne sprawy charytatywne, darując uczestnikom, oprócz wsparcia materialnego, szczególną radość Piękna Bożego Bytu. Właśnie taką ukazała się na okładce gazety „Sprawy Rodzinne” (nr 2, 2017), która wychodzi w kolorze w formacie czasopisma. Dobroczynność Switłany Wynohradenko to naprawdę sprawa rodzinna. Jeszcze babcia, matka mamy, robiła na drutach skarpetki, szyła odzież dziecięcą i darowała do domów dziecka. Tę sztafetę przejęła również Switłana. Organizacja społeczna „Federacja kobiet na rzecz pokoju na całym świecie”, która wspiera wspólną pracę kobiet w celu konsolidacji wysiłków na rzecz budowania społeczeństwa obywatelskiego, tworzenia zdrowych rodzin, wychowania kultury pokoju, kształtowania wartości duchowych, moralnych i rodzinnych dla stworzenia pokojowej światowej rodziny, wybrała Switłanę Wynohradenko „Kobietą roku”—2017 w nominacji „Matka wielodzietna”. Switłana Wołodymyriwna posiada dwa wyższe wykształcenia — pedagogiczne i medyczne, zajmowała się pracą naukową, wraz z mężem wychowała czworo dzieci: Katerynę, Ołeksandra, Julianę i Annę. Lecz za swoje uważa Switłana Wołodymyriwna również wiele dzieci pokrzywdzonych przez los, którymi stale się opiekuje. Dużo pracuje w centrum informacyjno-zdrowotnym w Kijowie, przy ul. M. Pryjmaczenko 8; ma licznych przyjaciół, chętnie dzieli się doświadczeniem, wiedzą ze wszystkimi, którzy potrzebują jej pomocy. Bliskich duszy przyjaciół i ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Operowy sukces nieżyńskiej uczelni

Nadija Onyszczenko Marzenie o błogosławionym kraju wybrzmiewa w finale komicznej opery Semena Hułaka-Artemowskiego „Zaporożec za Dunajem”, po raz pierwszy wystawionej w Petersburgu w 1863 roku. Historyczne wydarzenia o zesłanych do Turcji kozakach zaporoskich są bliskie także współczesnym Ukraińcom, którzy kochają swoją Ojczyznę. Takimi są wykładowcy i studenci wydziału kultury i sztuki Gogolowskiej uczelni. W ramach projektu starszej wykładowczyni katedry mistrzostwa wokalno-chóralnego Alli Chomenko „Tradycje wokalne Nieżyńskiej wyższej szkoły” dwanaścioro uczestników, dzięki autentycznym kostiumom, pięknym głosom i organicznemu artyzmowi, obdarowało nas wysokim przeżyciem estetycznym. Natchnieni melodyjnością i poezją kompozytora oraz autora libretta, przeżywali wraz z nim tęsknotę za rodzinnym krajem. Miłość Oksany i Andrija w drżącym wykonaniu Marianny Tysewycz i Jarosława Jotki jest nieoddzielna od miłości do Ukrainy. Dla tego rajskiego zakątka są gotowi przepłynąć Dunaj. Nawet hulaka Iwan Karaś nie może zapomnieć o swoich kozackich korzeniach, przeistaczając się w tureckiego Osmana. Jego komiczny duet z Odarką naturalnie przelewał się ze sceny basem Dmytra Butreja i sopranem Tetiany Diaczenko oraz prawdziwym, nieudawanym humorem. Aria Sułtana, zaśpiewana przez Serhija Hładarjowa, ludowe pieśni dziewcząt i parobka, wykonane przez Nelejә Nesyn, Tetianę Stupak, Anastasiję Tere-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Mykoła KNIAŻYCKI: „Żyjemy w niełatwych czasach!”

„Wierzę, że ukraiński naród chroni Pan Bóg…” — Lina Kostenko pisała: Ten sam zaduch, te same kotły, tylko inny diabeł dorzuca drewna. Czy Pana zdaniem rzeczywiście zaczadziliśmy się na kilka stuleci? — Myślę, że cały czas próbują nas zagazować i na bardzo wielu ten gaz działa, ale mimo wszystko Ukraina się dokonała i dokonuje. Choć takich zaczadzonych ludzi wśród Ukraińców jest bardzo wielu. — Jaki diabeł dorzuca nam drewna? — Diabeł to zawsze ten, kto jest antypodą Boga i Bożych zamysłów. Wierzę, że ukraiński naród chroni Pan Bóg. Zatem diabeł to ten, kto chce, aby to państwo zostało zniszczone, a Ukraińcy zostali pozbawieni tej wolności, którą daruje Bóg. Bóg daje człowiekowi wybór między wolnością a niewolą, między dobrem a grzechem, a diabeł kusi, by ludzie nie wybrali tej wolności i temu sprzyja. W tym przypadku diabeł to, oczywiście, Rosja. — Jak powstał pomysł przeprowadzenia Międzynarodowego Forum Via Carpatia? Kto go wymyślił? — To był mój pomysł, związany z tym, że Huculi to jeden z niewielu ukraińskich subetnosów, które, w odróżnieniu od zniszczonej kultury Łemkowszczyzny czy uprzemysłowionej i częściowo zniszczonej Bojkowszczyzny, zdołały zachować tę swoją kulturę dzięki wielu okolicznościom historycznym. I ukraińscy intelektualiści zawsze zachwycali się tą kulturą i badali ją. Kiedy zacząłem jeździć na Huculszczyznę, zobaczyłem, że i kultura Hucułów, niestety, znajduje się obecnie w niełatwej sytuacji, a tym bardziej pamięć o tych koryfeuszach ukraińskiej myśli kulturalnej, literackiej i społeczno-politycznej, którzy na początku XX wieku odwiedzali Huculszczyznę. Ta pamięć zaciera się, a muzea, które się tam zachowały, są w żałosnym stanie, i ekonomicznie rejon wierchowiński jest obecnie najbiedniejszym rejonem obwodu iwanofrankiwskiego. Aby odnowić tę pamięć i tę tradycję, trzeba zwrócić na to uwagę Ukraińców i przypomnieć im o tym. — Serhij Żadan powiedział: „Ukraina to ciekawy kraj, który ma coś do powiedzenia światu”. Ale czyż świat nie widzi, że moskiewskie zagrożenie jest gotowe rozprzestrzeniać się nie tylko na Ukrainę? — Świat bardzo często wielu rzeczy nie widzi, w tym moskiewskich zagrożeń. Świat nie widział tych zagrożeń przed rozpoczęciem II wojny światowej, w okresie międzywojennym i woli nie widzieć ich teraz. Jest ku temu kilka przyczyn. Po pierwsze, oczywiście, świat i Europa podzielają z nami wspólne wartości, jednak zamożne społeczeństwo, które od dawna żyje w pokoju i w którym kult pieniądza jest bardzo wielki, rozpatruje Rosję jako możliwość zarobienia dodatkowego majątku. I żeby go zarobić, nie potrzebują sankcji — potrzebują otrzymywać stamtąd gaz, ropę, środki. Ukraina staje temu na przeszkodzie, ponieważ zachowanie Rosji w stosunku do Ukrainy, oczywiście, sprzeciwia się europejskim wartościom. Zatem w europejskich społeczeństwach toczy się wewnętrzna dyskusja — między tymi ludźmi, dla których najważniejsze są wartości, a tymi, dla których te środki są najważniejsze. To jeden z ważnych aspektów. Nie powinniśmy zapominać, że wśród naszych sąsiadów są i tacy, którzy nie bardzo pragną, aby Ukraina się dokonała. Są skrajnie prawicowe ruchy, które podnoszą głowę w wielu europejskich społeczeństwach — i nie tylko podnoszą głowę, ale są też finansowane przez Federację Rosyjską. Istnieją też tradycyjnie szowinistyczne nastroje u europejskich narodów. Ukraina nigdy nie była imperialnym narodem — Ukraina zawsze była narodem, który chce zbudować dobrobyt dla Ukraińców i obronić siebie. — Kiedy udało się Panu zostać dobrym przyjacielem Petra Poroszenki? — Nie mogę powiedzieć, że jesteśmy z Petrem Olekseowyczem przyjaciółmi, ale znam go bardzo długo. Jeszcze nie będąc deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy, zajmowałem się mediami, środkami masowego przekazu, i on również. Dużo rozmawialiśmy, a Petro Poroszenko zawsze był zwolennikiem sił narodowo-demokratycznych, jeszcze za czasów Pomarańczowej rewolucji. Nie byłem w jego partii, ale zgodziłem się teraz wziąć udział w wyborach z ramienia jego partii ES, bo uważam, że musimy zachować wszystkie te pozytywne osiągnięcia, które mieliśmy przez ostatnie 5 lat i które bez Petra Poroszenki by się nie dokonały. Do części z nich sam miałem bezpośredni stosunek: kierując Komisją ds. Kultury i Duchowości, inicjowałem pierwsze ustawy, które zakazywały rozpowszechniania filmów, seriali kraju-agresora, które wspierały tworzenie ukraińskiego kina, oczywiście ustawę o funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego, a także odpowiadaliśmy za kwestie legislacyjnej regulacji procesów religijnych — właśnie w naszej komisji rodziły się pierwsze listy do Bartłomieja. A później — apel Rady Najwyższej do Bartłomieja z prośbą o nadanie Tomosu ukraińskiej cerkwi. Myślę, że tego, co udało nam się osiągnąć w budowaniu narodu przez ostatnie 5 lat, nigdy nie osiągnęliśmy wcześniej w czasie ukraińskiej niepodległości — to był najbardziej radykalny postęp. I teraz naszym głównym zadaniem w warunkach, gdy antyukraińskie siły podnoszą głowę, a ich rankingi rosną, jest po pierwsze zachowanie naszych zdobyczy, a po drugie ich rozwijanie. I tutaj nie można być samemu — trzeba szukać zespołu ludzi, dla których to również są wartości. I w partii Poroszenki widzę bardzo wielu takich ludzi, bo oprócz samego Petra Olekseowycza, to oczywiście Andrij Parubij, Wołodymyr Wiatrowycz, Andrij Łewus, Mustafa Dżemilew, który konsekwentnie walczy o wolność narodu krymskotatarskiego, przeciwko rosyjskiej okupacji Krymu, oraz Jana Zinkewycz — wolontariuszka, która stworzyła pierwszy batalion udzielający pomocy lwowskim wojskowym, i dowódca 95. brygady Zabrodski — znany ukraiński desantowiec, oraz wielu innych. — Mamy lidera, który nie jest doświadczony, powiedział Pan. Więc jak zamierza Pan organizować wsparcie dla Zełenskiego dla dobra Ukrainy? — Powiedziałbym, że musimy pracować, pomagać i pilnować. Musimy krytykować te kroki, które, jak mi się wydaje, mogą być zagrożeniem dla Ukrainy, i wspierać te kroki, które są pozytywne dla budowania narodu. To nie tylko moje stanowisko, ale i partii ES. — W 2009 roku przeprowadzałem wywiad z członkiem Klubu Rzymskiego, dyrektorem Międzynarodowej Szkoły Zarządzania Bohdanem Hawryłyszynem. Powiedział: „Ukraińcy odnoszą sukcesy na świecie wszędzie, oprócz Ukrainy”. Proszę to skomentować. — Bardzo szanowałem świętej pamięci pana Bohdana Hawryłyszyna. Przyjaźniliśmy się. Ja i teraz wspieram szkołę dla młodych liderów, którą stworzyła rodzina Bohdana Hawryłyszyna. Bez wątpienia pan Bohdan miał na myśli to, że Ukraina, jako postkolonialny i postludobójczy naród, który cały czas znajduje się pod atakiem sąsiada, niezwykle trudno się odbudowuje. Natomiast kiedy Ukraińcy, silni i utalentowani ludzie, trafiają do demokratycznych społeczeństw, oni, zahartowani ciągłą walką zarówno o przetrwanie, jak i o to, by obronić swój talent, bez wątpienia odnoszą sukcesy w tych demokratycznych społeczeństwach. A naszym zadaniem jest sprawić, aby i nasze ukraińskie społeczeństwo było demokratyczne. O tym, w jakich czasach żyjemy, postanowiłem zapytać znanego ukraińskiego dziennikarza, deputowanego ludowego Ukrainy 7. i 8. kadencji, w przeszłości kierownika różnych firm medialnych, a obecnie przewodniczącego Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. Kultury i Duchowości. Zatem proponujemy czytelnikom naszą szczerą rozmowę. W 1999 roku pisał tak: „Mieliśmy Czas Zabójców, żyjemy w Czasie Jezuitów — czy stworzymy Czas Człowieka?”. W jakim czasie żyjemy obecnie? — W okresie przejściowym: od jezuitów do człowieka — tak bym powiedział. I najwyższy czas dodać do tych haseł, które były częścią kampanii wyborczej Petra Poroszenki — „Język, Wiara, Armia” — słowo „Człowiek”. — Czy obecnie władza pod kierownictwem Zełenskiego z powodzeniem prowadzi politykę międzynarodową? — Jeśli Zełenski chce zachować ukraińską niepodległość — a nie ma innego wyjścia — wydaje mi się, że będzie prowadził tę samą politykę międzynarodową, którą prowadził prezydent Poroszenko. Oczywiście będzie na niego wywieranych bardzo wiele wpływów z różnych stron — i Europy, i USA, a przede wszystkim Federacji Rosyjskiej, aby poszedł na te ustępstwa, których ona od nas wymaga. I ma on bardzo wielką pokusę, by to zrobić, bo wydaje mu się: idąc na takie ustępstwa, można osiągnąć kompromis z Putinem i ochronić również ukraiński interes. Ale to iluzja. Kompromisu z najeźdźcą, który chce zniszczenia twojego państwa, osiągnąć będzie niemożliwe. Wydaje mi się, że Zełenski z każdym dniem rozumie to coraz wyraźniej. — Niedługo przed swoim odejściem Iwan Dracz pisał tak: Rosja dla Ukrainy — bardzo blisko: śmierć! I bardzo daleko — śmierć... Jak mamy postępować z tą Rosją? — Wykonać hasło Chwylowego — „Precz od Moskwy!”. Nie ma innego sposobu, by obronić się przed Rosją, jak przeprowadzić wewnętrzne reformy i zostać członkami zarówno UE, jak i NATO, oraz sprawić, by granica zarówno UE, jak i NATO przebiegała na wschodniej granicy Ukrainy. — 51% Ukraińców w 2018 roku nie przeczytało ani jednej książki. Dokąd zmierzamy? — Mimo wszystko w ubiegłym roku wydano najwięcej ukraińskich tytułów. Ludzie mało kupują z kilku powodów — część czyta książki w formie elektronicznej, nie wszyscy kupują w księgarniach. Bez wątpienia musimy tworzyć programy popularyzacji czytelnictwa, poświęcać temu poważną uwagę. Zainicjowałem ustawę o utworzeniu Ukraińskiego Instytutu Książki — i teraz jestem przewodniczącym jego Rady Nadzorczej. Instytut Książki zaczął efektywnie pracować dopiero w ubiegłym roku, kiedy na jego czele stanęła Ołeksandra Kowal, która założyła Lwowski Forum Wydawców. — Jurij Szewelow swego czasu stwierdził: „Trzej straszni wrogowie ukraińskiego odrodzenia — Moskwa, ukraiński prowincjonalizm i kompleks Koczubejewszczyzny — żyją dzisiaj”. Który wróg jest największy? — Trudno nazwać jakiegoś jednego. Ale oczywiste jest, że dwaj pozostali pochodzą od Moskwy. Ponieważ byliśmy prowincjonalni, gdyż byliśmy kolonizowani przez Moskwę. A kompleks Koczubejewszczyzny wsparła Moskwa. Dlatego są one ze sobą powiązane. „Ukraińcy — silny naród!” — Czy chciałby Pan coś zmienić w swoim życiu? — Nie można zmienić przeszłości, ale można zmienić przyszłość. Staram się brać pod uwagę doświadczenie swojego życia, w tym własne błędy i wybór, który za każdym razem stawia przed człowiekiem Bóg. — Znane są słowa Jewhena Czykałenki: „Mało kochać Ukrainę do głębi duszy — trzeba kochać ją do głębi swojej kieszeni”. Jaki procent bogatych ludzi dzisiaj realizuje to życzenie? — Czykałenko, wydawca gazety „Rada”, zrobił niezwykle wiele dla rozwoju ukraińskiej myśli społeczno-politycznej, był właścicielem ziemskim, który sam pracował na ziemi i zarabiał te środki, i był Ukraińcem z poglądów i systemu wartości. Niestety, współcześni bogaci ludzie stali się bogaci nie dlatego, że zarobili środki ciężką pracą, a przez to, że banalnie ukradli te pieniądze podczas podziału majątku państwowego po rozpadzie Związku Radzieckiego. I tacy ludzie, niestety, często u nas postrzegają Ukrainę nie jako perspektywiczne państwo, a jako kraj, z którego można te pieniądze wyciągnąć, a potem uciec lub wywieźć je do innych krajów. I tym ci nasi bogaci ludzie różnią się od Jewhena Czykałenki — mecenasa, idealisty, właściciela ziemskiego, patrioty i intelektualisty zarazem. Takich ludzi u nas, niestety, dzisiaj są jednostki. — Czy nadchodzące wybory do Rady Najwyższej będą w stanie radykalnie zmienić losy państwa? — Niestety, tak. Mówię — niestety, dlatego że może dojść do rewanżu, którego bardzo chce Rosja i do którego gotowe są niektóre siły na Zachodzie, dla których najważniejsze jest zarabianie pieniędzy. Dlatego naszą sprawą jest zrobić wszystko, aby do tego nie doszło i abyśmy mogli rozwijać te pozytywne osiągnięcia, które mamy na dzień dzisiejszy. — Czy nie byłby Pan przeciwny dwuizbowemu parlamentowi? — Zawsze pojawia się pytanie — po co? Jeśli dwuizbowy parlament inicjują zwolennicy federalizacji Ukrainy, to jest to wielkie zagrożenie dla naszego kraju. A jeśli zwolennicy rozwoju samorządu terytorialnego, to jest to pozytyw — jak na przykład w Polsce. U nas często za pięknymi ideami ukrywają się złe zamiary. Najpierw musimy mówić o zamiarach i strategii, a dopiero potem — o narzędziach, za pomocą których to osiągać. A dwuizbowy parlament to tylko narzędzie. — Czy czuje Pan, że Lwów to duchowa stolica Ukrainy? — Dla mnie osobiście — tak. Dlatego że centrum mojego życia było lwowskie wychowanie, to, że dorastałem tutaj — na tych ulicach. Ale szanuję uczucia mieszkańca Odessy czy Charkowa, który uważa swoje miasto za duchową stolicę. Uważam, że mają do tego prawo. — „Człowieku, człowieku, człowieku! Zbierz siebie całego w sobie w jedno”, — wzywa Lina Kostenko. Czy uda się Ukraińcom zebrać dla rozwoju kraju? — Wierzę, że to zrobimy. Ukraińcy — silny naród. Jeśli przetrwaliśmy tak burzliwy XX wiek, kiedy Ukraińców zginęło więcej niż gdziekolwiek na świecie — przetrwamy i będziemy w stanie zbudować silne państwo. Bo dla mnie pełna realizacja interesów narodu przejawia się tylko w budowie silnego, efektywnego państwa, które chroni każdego swojego przedstawiciela. Oczywiście, zależy to od każdego z nas. Wierzę, że sił nam na to wystarczy. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, m. Lwów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ołeksandr KRAWCZENKO: Ołeksandr KRAWCZENKO:

Ołeksandr Krawczenko — ludowy artysta Ukrainy, solista-wokalista Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki, poeta, autor projektu Narodowej Operetki „Teatr Poetycki”, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego. 30 czerwca artysta obchodzi swój jubileusz. Ołeksandr Iwanowicz jest gościem „SP”. — Jak chłopak z małej wsi na Czernihowszczyźnie został artystą? — Występowałem w amatorskim teatrze. W naszej wsi nie było szkoły, do sąsiedniej codziennie pokonywałem 10 km. Wracałem do domu późno i, żeby nie było tak strasznie, układałem wiersze. Los zaprowadził mnie do Kijowskiego Instytutu Teatralnego (obecnie Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego). Tam nabór prowadziła ludowa artystka Ukrainy Ołeksandra Zacharywna Smoliarowa. Nic we mnie nie dostrzegła i powiedziała: „Nie macie żadnych zdolności, nie nadajecie się do teatru. Jesteście wzorowym uczniem, dobrze się uczyliście w szkole, ale nigdy nie będziecie artystą”. Zrozumiałem, że się nie dostanę. Usiadłem i napisałem wiersz, który postanowiłem przeczytać przed komisją egzaminacyjną jako odpowiedź Smoliarowej: Dlaczego tak pewnie słyszę to kłamstwo, Dlaczego tak pewnie wszystko robię na pewno? Nikogo nie proszę, niczego nie błagam, Bo to wszystko głupie, daremne. Pozamykali się w skafandrach własnych dusz, Zeszli na dobre w swym pierwszorusie. Czy jest wam obce spadanie ciepłych gruszek Czy profil niebieskiej osy na gruszy. Ja w tym żyłem, byłem krzewem, We mnie kryły się młode zajączki. Wszyscy uciekali przed deszczem, ja zostałem pod deszczem, Bo chciałem rosnąć i dorastać. I wyrosłem, i mam już imię, Ale nie ma gruszek, nie ma zajączka. I krzew wita mnie z daleka, Chcę znów rosnąć i znów dorastać. Kiedy przeczytałem wiersz, ktoś z członków komisji przyjęcia zapytał, kto jest jego autorem. Wstydziłem się powiedzieć, że to ja, i powiedziałem, że Taras Hryhorowycz Szewczenko. Komisja wybuchnęła śmiechem, bo wyrecytowałem go niezgorzej. Pomyśleli jednak, że z nich drwię. Mimo to postawili mi celująco. Przechodzę pierwszy tur, drugi, gram na akordeonie, śpiewam. I mnie biorą. Po tym zebrała nas Smolarowa i jednemu radziła przeczytać „Dworskie gniazdo”, innemu — „Burzę”, jeszcze komuś — „Intrygę i miłość” Schillera. A do mnie: „Saszo, a ty chodź po Kijowie i patrz, w której ręce trzymają widelec, a w której łyżkę”. Akurat obok przechodziła kobieta, która się zatrzymała i spojrzała na mnie: „Jesteś studentem?” Odpowiadam: „Tak, chyba już przyjęli”. A ona: „Jestem Julia Ipolitiwna Solnceva — żona Ołeksandra Dowżenki. Chcę was zaprosić na zdjęcia do filmu »Niezapomniane«. I to wszystko przy Smolarowej. Wyjeżdżam na zdjęcia. Tak zaczęło się moje życie aktorskie, moje pierwsze uniwersytety. W filmie powierzono mi niewielki epizod, jest duży plan. Potem znaleźliśmy wspólny język i pracowaliśmy ze Smolarową. A wkrótce do nas przyszedł Borys Pietrowycz Stawycki, który prowadził nas aż do ostatniego kursu. — Przez wiele lat Pana życie było związane z Mikołajowem. — Zawsze wspominam ten okres życia z ogromną miłością. Wokół były wspaniałe osoby. Do dziś dyrektorem Mikołajowskiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Dramatu i Komedii Muzycznej pracuje Mykoła Berson. Przyjaźnię się z nim do dziś. Tam otrzymałem tytuł narodowego, zagrałem role, o których można tylko marzyć. To Mister X z operetki o tym samym tytule, Barinkaj z „Cygańskiego barona”, Danilo z „Wesołej wdowy”, Edwin z „Silvy”. O mnie pisano ciekawe artykuły. Wśród autorów — mój przyjaciel, laureat Nagrody im. Szewczenki Dmytro Krempień, który, niestety, niedawno zmarł. Były też lata pracy w Mikołajowskim Akademickim Artystycznym Rosyjskim Teatrze Dramatycznym. Grałem wiele głównych ról, pracowałem z legendarnymi reżyserami Litkiem, Ogłobliniem. — I mimo to zdecydował się Pan przeprowadzić do Kijowa? — Kilka razy zapraszał mnie Wiktor Szułakow, który był wtedy kierownikiem artystycznym Kijowskiego Teatru Operetki. Najpierw odmówiłem i powiedziałem, że nie lubię operetki, jestem aktorem dramatycznym. Chociaż wtedy już grałem główne role w operetkach. Wiktor zaprosił mnie po raz drugi. A kiedy powiedział, że wystawi „Cygańskiego barona” i potrzebuje aktora do roli Barinkaja, nie mogłem odmówić. W tamtym czasie byłem już Artystą Narodowym Ukrainy. Pracowałem w Mikołajowskim oddziale Kijowskiego Instytutu Kultury. Było wielu studentów, wśród których są już dziś znani aktorzy. A moja córka już ukończyła instytut teatralny i pracowała najpierw w stołecznym Teatrze im. Łesi Ukrainki, a potem w telewizji. Tak, w Mikołajowie byłem czołowym aktorem. Ale Kijów to twórczy rozwój, większe możliwości, poza tym ciekawie było zacząć pracę w tak znanym teatrze. Dziś mam nowe plany. Lada chwila ma ukazać się zbiór wierszy. Rok poświęciłem pracy nad książką „Niedopita filiżanka kawy Bohdana Strutynskiego”. Piszę o naszym kierowniku artystycznym teatru. O Bohdanie Dmytrowyczu napisano już wiele dobrych materiałów, ale w gatunku eseju o nim jeszcze nikt nie pisał. Przy filiżance kawy opowiada o szczególnych sprawach, swojej twórczości, momentach życia. Część tych esejów drukowała się w gazecie naszego teatru, mam nadzieję, że wkrótce ujrzy świat jako osobne wydanie. — Pana żona także jest aktorką? — Mamy ciekawą, romantyczną historię. Swoją karierę aktorską zaczynałem w Żytomierskim Teatrze. Do nas przyszła piękna, młoda aktorka. Spotykaliśmy się, po roku wzięliśmy ślub. Od tego czasu co roku przyjeżdżamy do Żytomierza. Chodzimy tymi ścieżkami, po których kiedyś spacerowaliśmy. Dlatego Żytomierz jest dla nas tak drogi. W maju znów tam byliśmy, siedzieliśmy w tym skwerku, gdzie bywaliśmy jako młodzi. — W Kijowskiej Operetce pracuje Pan już 22 lata. Jak przez ten czas zmienił się teatr? — Wraz z objęciem stanowiska dyrektora generalnego i kierownika artystycznego Bohdana Strutynskiego teatr niezwykle się zmienił—

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Wszyscy musimy dążyć do celu”

ся. Bohdan Dmytrowycz — menedżer nie tylko europejskiego, lecz światowego poziomu. Teatr zmienił swój wygląd radykalnie, zarówno z zewnątrz, jak i od wewnątrz. Mamy jedną z najlepszych aparatur dźwiękowych w Ukrainie, mamy jaskrawe, mocne inscenizacje. Zawsze pełne sale. I wszystko to zasługa jednego człowieka, który odmienił cały twórczy świat teatru. Wśród naszych projektów są międzynarodowe festiwale „O fest” i „Karpacka przestrzeń”. Razem ze Strutynśkim wymyśliliśmy, żeby w operetce powstał „Poetycki teatr Ołeksandra Kraczenka”. Ze swoimi przyjaciółmi ze sceny w Art-centrum im. Iwana Kozłowśkiego stworzyliśmy poetyckie spektakle na podstawie utworów Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Franki, a także na podstawie moich własnych wierszy. Chcę, aby w przyszłości projekt miał nie tylko ukraiński, ale również międzynarodowy charakter. Nasz kierownik artystyczny lubi niezwykłe rzeczy. Wśród nich są monospektakle z udziałem Dmytra Szaraburyna o Georgu Otsie i Asi Seredzie-Goldun. — Znakiem rozpoznawczym teatru stało się przedstawienie „Moja czarująca lady”, w którym stworzył Pan barwny obraz Alfreda Doolittle’a. — To była jedna z pierwszych inscenizacji Bohdana Strutynśkiego w naszym teatrze. Długo zastanawialiśmy się z nim nad tym, jaki będzie mój bohater, w czym leży jego specyfika. Są ludzie, którzy chowają się za maską jakiejś gry. Doolittle gra przed swoimi przyjaciółmi, przed tłumem ludzi, by wyciągnąć od nich pieniądze. Ale to wszystko tylko maska. Naprawdę, uważam, Alfred jest człowiekiem niezwykłym. „Wszyscy się boimy — mówi mój bohater. — Nikt nie wie, co nas czeka w naszym rozdartym, rozkradzionym, rozbitym kraju”. Spektakl, który ma już 15 lat, jest niezwykle współczesny. Każdy aktor ma w nim co zagrać. A przede wszystkim jest to zasługa reżysera. On dał mi swobodę, mogę fantazjować. — Ma Pan także ciekawą rolę w przedstawieniu „Fiołek z Montmartre”. — To ostatnia inscenizacja Siergieja Smijana. Bardzo kochałem tego człowieka. Siergiej Kostjowycz był wspaniałym reżyserem, wiele mnie nauczył. Powierzył mi rolę ministra wyszukanych sztuk — generała Frascatiego. I tacy kierownicy, jak Frascatti, byli wszędzie. Do teatru operetki przychodzili też partyjni przywódcy, którzy wprowadzali partyjną filozofię w życie teatru. A w rzeczywistości byli tak samo ograniczeni, jak mój bohater. Jeszcze jednego generała — Harrisona Howella — gram w przedstawieniu „Całuj mnie, Kate”. Cieszę się, że miałem okazję popracować z Iraklijem Hogiją — kierownikiem teatru „Achmetelis” z Tbilisi, który przyjechał do nas na inscenizację „Hanumy”. Podszedł do mnie i powiedział, że chce, abym zagrał księcia Wano Pantiaszwili, ponieważ nie widzi innego aktora do tej roli. Powiedziałem, że jestem trudnym człowiekiem, że ze mną ciężko się pracuje. „Nie, znajdę wspólny język, obiecuję ci, że zagrasz tę rolę” — powiedział Iraklij. Bardzo urzekła mnie romantyka jego duszy. Również Bohdan Strutynśkyj dał mi możliwość pracy z tak wspaniałym reżyserem. I jestem bardzo wdzięczny losowi, że miałem taką możliwość. Niedawno u nas wszedł na scenę „Maruś Czuraj” w inscenizacji Siergieja Pawluka. Przedstawienie jest wspaniałe. I bardzo się cieszę, że powierzono mi rolę Bohdana Chmielnickiego. Kolejną nową inscenizacją Bohdana Strutynśkiego jest „Skrzypek na dachu”, w którym gram Lazarza. Mam nadzieję, że przed nami jeszcze wiele ról, które będę mógł zagrać. Specyfika pracy w teatrze operetki wymaga od aktora większych umiejętności zawodowych: trzeba nie tylko mieć talent dramatyczny, ale także umieć tańczyć i śpiewać. Wymagania naszego teatru są niezwykle wysokie. Często mówi się, że w operetce „ścierają się” głosy. Nie wiem, czy tak jest naprawdę, ale najważniejsze, żeby nie ścierała się ludzka dusza. — Zajmuje się Pan także działalnością dydaktyczną? — Jestem profesorem Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego w Kijowie. Wcześniej przez 32 lata wykładałem na Narodowym Uniwersytecie Kultury. Przeszedłem tam na propozycję Siergieja Smijana. Mam własny kurs reżyserski. Wśród studentów są wspaniałe studentki pierwszego roku, Ania Janczuk i Wika Kuzik-Dobrjanska. Mają otwarte serca. Są także dwoje studentów szóstego roku, którzy w tym roku kończą studia. To Ołeksandra Szewelowa i Siergiej Worobjow. Są już prawie mistrzami, którzy wkraczają na szeroką drogę sztuki operowej. Jest też student piątego roku — solista Narodowej Opery Ukrainy Andrij Masłakow. Niezwykle utalentowany człowiek. Już reżyserował przedstawienia w Niemczech i na Kubie. Teraz chce wystawić „Mozart-bok”. A ja pomagam mu w opracowaniu koncepcji reżyserskiej. Ponadto ukazał się mój podręcznik „Retoryka”, z którego uczą się studenci. — Nad czym jeszcze Pan pracuje? — Kończę pracę nad sztuką. Postanowiłem spróbować swoich sił także w tym gatunku. Będzie to utwór o tematyce religijnej. Zawsze będziemy nieść swój krzyż, który powierzyła nam los. Ale czy zawsze uświadamiamy sobie swoją odpowiedzialność za misję, która została nam wyznaczona na tym świecie? Będę szczęśliwy, jeśli sztuka zainteresuje jakiś teatr. Są też plany dotyczące monospektaklu. Nad tą kwestią pracuję wspólnie z głównym choreografem naszego teatru Wadimem Prokopenką. Przy jeszcze jednym projekcie być może będę pracować razem z głównym artystą Narodowej Operetki Ukrainy Saszkiem Biłozubem. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Spoglądasz w przeszłość i widzisz twarze wybitnych ludzi, których miałeś szczęście znać. I nierzadko łapiesz się na myśli, że w przeszłości takich ludzi było znacznie więcej niż we współczesności. Być może się mylę, ponieważ krąg moich znajomości wyraźnie zawęził się w porównaniu z czasem, gdy ja, pracując przez osiem lat w dziale krytyki «Literatury Ukrainy», znajdowałem się w epicentrum całego życia literackiego, a także istnieje jeszcze jedna dość istotna okoliczność: wielkie dobrze widać właśnie z dystansu. Dlatego nie zaryzykuję takich pochopnych stwierdzeń w rodzaju: w zastraszającym tempie maleje nasza ludność, genofond się wyczerpuje itd. Pozostawię te tematy kompetentniejszym i śmielszym w diagnozach. Nie mogę nie opowiedzieć o wybitnych ludziach i wydarzeniach z ich życia, które mnie poruszyły. To po prostu mój obowiązek — przypominać o wielkich. Odtworzyć swoje wrażenia z nich. Oto on, siwogłowy, o męskiej urodzie i jeszcze o staturze bohatyra, ciężko stąpa wąziutką aleją pośród pachnącego kwiecia w Domu Twórczości. O tym, że przyjechał tu Borys Ten, powiedział mi Iwan Dziub, który mówi o nim niemal z uwielbieniem. Jeśli już sam Dziub — człowiek unikatowy i egzotyczny zarówno swoją biografią, jak i sferą tłumaczeniowych zainteresowań — patrzy na Borysa Tena jak na istotę niebiańską, to kim zatem jest Borys Ten?! Przy pierwszym korpusie spotykam się z Zahrebelnym, a on od razu mówi: „Wiesz, co tu za wydarzenie? Borys Ten przyjechał”, i w jego tonie wyraźnie słychać szacunek dla przybysza. Zahrebelny — jako człowiek szczypliwy i ironiczny — mało o kim może wypowiadać się z zachwytem. Bo też nie na każdym kroku spotyka się wybitnych ludzi. Jego twórczym wyczynem jest przekład „Odysei” i „Iliady” Homera. Kompetentni ludzie twierdzą: przekład jest konge­nialny. Życiowy i twórczy wyczyn tego człowieka. To nieprzypadkowo: w kręgach literackich Borysa Tena nazywano Ukraińskim Homerem. Borys Ten już idzie nam naprzeciw. Okrągława twarz, uważne oczy, duża głowa harmonijnie pasuje do szerokich ramion. Serdecznie witają się z Zahrebelnym. Pawło Archypowycz przedstawia sławnemu tłumaczowi nas z Dziubem. On — jako człowiek szczególnie wychowany — wypowiada kilka życzliwych słów. Dziuba, jako kolegę z cechu tłumaczy, być może zna, a o mnie, zielonym neofiycie krytyki, raczej nawet nie słyszał. Jednak zachowuje się wobec mnie niemal jak wobec równego. To prawdziwa arystokratyczność i szlachetność charakteru — człowiek nie podkreśla, że między nim a tobą istnieje wielki dystans społeczny. Staraliśmy się z Dziubem delikatnie wypytać go, skąd wziął się taki fenomenalny poliglota? Bo przecież nikt specjalnie nie programował w nim poligloty i nie najmował dla niego zdolnych guwernerów, ani nie znał on żadnych seminariów twórczych, którymi kierują mędrcy-mentorzy, kierując dociekliwych prozelitów ku ważnym drogowskazom. Po prostu, jak mówią, wziął się sam z siebie. Żartował: kształtował się w warunkach „językoznawstwa porównawczego”. Zdobywając wykształcenie średnie (i to na wsi!), uczył się greki starożytnej i łaciny. Od wujka, który ra-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Człowiek, który brzmiał jak Dniepr

Nowa książka Mychajła Słabosznyckiego „Z pamięci lustra” zamyka swoisty cykl prozy wspomnieniowej, w którym już opublikowano „Ścieranie kurzu z lustra” i „Cienie w lustrze”, cieszące się szerokim rozgłosem. Książka, podobnie jak dwie poprzednie, ukaże się latem nakładem wydawnictwa „Jarosławów Wał”. Oddajemy uwadze czytelników ten fragment wspomnień. ...nieżyw w Paryżu — jego francuski. Drugi wujek — „amerykanin” (wrócił z Ameryki) — dawał mu lekcje angielskiego. A nauczyciel-Niemiec chętnie uczył pilnego chłopca niemieckiego. Polacy, których w Dermaniu żyło sporo, wzbogacili jego znajomość polskiego. Sąsiednia wieś była niemal w całości czeska. Stąd jego czeski. Po ukończeniu szkoły kontynuował naukę w Kleweńskim Seminarium Duchownym, a potem w Wołyńskim Seminarium Duchownym. Te dwie placówki nie figurowały w jego oficjalnej biografii w informatorze Związku Pisarzy, podobnie jak nie było tam ani słowa aluzji do jego związków z religią w ogóle i do działalności cerkiewnej Chomiczewskiego. Dlatego w chwili, gdy go poznaliśmy, zupełnie o tym nie wiedzieliśmy. Bardzo przypominało mi to historię Mykoły Łukasza, który również sam się ukształtował. Bez żadnych opiekunów i nauczycieli, bez jakichkolwiek studiów czy seminariów, opanował do perfekcji tyle języków i stał się geniuszem przekładu literackiego. Potem spojrzałem na Iwana Dziuba, który zaprowadził mnie do Borysa Tena, i wtedy — nareszcie! — dotarło do mnie: on również należy do tej rzadkiej породy ludzi. Wydawałoby się człowiek zupełnie daleki od humanistyki. Doktor nauk fizyczno-matematycznych, który przez niemal pół wieku zajmował się problemami naukowymi, „przy okazji” uczył się języków obcych i wydawał jedną po drugiej książki w swoich przekładach. Wydaje się, że obojętne mu, z którego — francuskiego, włoskiego czy hiszpańskiego — tłumaczy. Wszystko robił (przynajmniej tak to wygląda z zewnątrz) jakby bez wysiłku. A potem samodzielnie nauczył się japońskiego i całkowicie skupił się na przekładach literatury japońskiej. To wszystko zjawiska, które nam, lingwistycznie nieuzdolnionym, trudno pojąć. Musimy przyznać: wśród nas są — ale bardzo rzadko — ludzie, których rzeczywiście pocałował Pan Bóg. Bo wszystkie inne wyjaśnienia brzmią nieprzekonująco. Często łapiemy się na przyjemnej myśli, że moglibyśmy robić znacznie więcej, bo i nasz „sufit” jest dużo wyższy, niż sobie wyobrażamy, ale gdy przychodzi do czynu, wtedy z goryczą stwierdzamy, że po prostu sami sobie schlebiamy. Ale to na marginesie. Takie myśli przychodzą na myśl, gdy rozmawia się z ludźmi unikatowego kalibru, na wzór Mykoły Łukasza czy Borysa Tena. U nich wszystko jest trochę inaczej niż u innych. Wiktor Żeżera zwrócił uwagę na ciekawy szczegół (całkowicie w duchu Borysa Tena!): „Przekład »Odysei« sprawdzali z żoną przy nagraniu muzyki organowej — przez sześć lat”! Który z tłumaczy może opowiedzieć o czymś podobnym ze swojej praktyki twórczej?! Przy okazji, o poziomie przekładu i znaczeniu ukraińskich tekstów Homera w interpretacji Borysa Tena. Niekwestionowany autorytet w dziedzinie sztuki poetyckiej i przekładowej, Mykoła Bażan, twierdził, że temu przekładowi może zazdrościć każda najbardziej rozwinięta literatura świata. Według uznania rosyjskich ekspertów filologicznych, to właśnie przekład „Odysei” i „Iliady” autorstwa Tena jest artystycznie najdoskonalszy spośród wszystkich, jakie istnieją w literaturach słowiańskich. W niektórych z nich — także w rosyjskiej — pojawiają się głosy o potrzebie uwspółcześnienia przekładów, które są już wyraźnie archaiczne. (Teksty, jak wiadomo, także się starzeją). A przekład Tena, zdaniem Rylskiego i Bażana, brzmi bardzo współcześnie — wydaje się, że Borys Ten raz na zawsze „zamknął” temat ukraińskiego Homera. Namiętny czytelnik Zahrebelnyj zasypuje Borysa Tena pytaniami, który z nich — Ajschylos, Eurypides, Arystofanes, Sofokles, Arystoteles, Platon, Horacy — jest już w ukraińskich przekładach, skoro większość z nich czytał po rosyjsku. Okazuje się, że niemal wszystkich przetłumaczył Borys Ten. Jego „Prace i dni” (tytuł znanego poematu Hezjoda) to cała biblioteka literatury antycznej w języku ukraińskim. Potem Zahrebelnyj opowiedział nam o dramatycznych wątkach życia Mykoły Chomiczewskiego, znanego nam jako Borys Ten. O jego aresztowaniu w latach trzydziestych i uwięzieniu. Za co aresztowano? „A za nic! — ekspresyjnie mówi Pawło Archypowycz. — Wtedy poważnej przyczyny nie szukano. Złapali — i skazali!” Zatem uwięzienie. Aż nazbyt sprzyjające miejsce dla pracy twórczej. Można by sądzić, że podporządkowany jest jej cały tamtejszy reżim. A tak naiwnie może pomyśleć tylko dlatego, że Chomiczewski potrafił tłumaczyć wielkich Greków i Rzymian również tam. I robił to — wyobraźmy sobie — w myślach, wydobywając z własnej fenomenalnej pamięci oryginały i wtłaczając w nią przekłady. Przy okazji, przed osobistym poznaniem Borysa Tena myślałem, że tłumaczy tylko autorów antycznych. I jakież było moje zdziwienie i zachwyt, gdy dowiedziałem się, że zna nie tylko grekę i łacinę, ale także angielski, francuski, niemiecki, szereg języków słowiańskich. W jego interpretacjach zabrzmieli po ukraińsku i Szekspir, i Verlaine, i Mickiewicz, i Puszkin. A potem — jeszcze jedno odkrycie. Wieczorami, gdy spacerowaliśmy wśród drzew i kwiatów, Borys Ten czytał swoje wiersze. Okazało się, że jest także poetą. Ale wyjaśnił nam: nie bardzo ulega wezwaniom muzy, bo tak wiele arcydzieł światowej literatury czeka na przekład na język ukraiński. Dlatego jest głęboko przekonany: dla naszej literatury niepomiernie większą korzyścią będzie nie jego wierszowanie, lecz jego tłumaczenie. Obchodził się ze swoim talentem literackim tak, jak jego wielcy współcześni — Mykoła Łukasz i Hryhorij Kocur, również byli poetami, ale całą swoją energię oddali przekładom. Byli silniejsi od twórczego egoizmu, który tkwi w każdym utalentowanym człowieku. Prawdziwą sensacją dla mnie stało się odkrycie, że Chomiczewski jest także kompozytorem. Pisał muzykę. Zorganizował poleski ludowy chór „Lonok” i długo nim kierował. Miał wykształcenie pedagogiczne, muzyczne i duchowne. Syn duchownego Mykoła Chomiczewski miał wiele talentów. Właśnie o takich mówi się: jeśli człowiek jest naprawdę utalentowany, to jest utalentowany we wszystkim. Naprawdę wyjątkowy przypadek. Tłumacz Ołeksa Synyczenko, który przez dłuższy czas kierował redakcją literatury zagranicznej Państwowego Wydawnictwa Literatury (obecnie „Dniepr”) i współpracował z Borysem Tenem, zachowując wobec niego czcigodne uczucie, opowiedział o jego wyjątkowej pracowitości i wymagalności wobec siebie. Przekłady już przyjęte do wydania on przerabiał i przerabiał. Trzeba go było niemal siłą wyrywać łamy, które wciąż na nowo redagował. To było jak poszukiwanie absolutu dokładnego wyrazu, którego, jak wiadomo, nie ma. (Przypomnijmy popularne dzieło Honoriusza de Balzaca o tym samym tytule, w którym przedstawiono do maniakalności nieokiełznane pragnienie artysty, by osiągnąć wymarzony absolut). „Kiedy Borys Ten poczuł, że jego ziemski czas się wyczerpuje, pojechał do Kijowa, by pożegnać się ze wszystkimi swoimi przyjaciółmi. »Bardzo trudno było mu obejść wszystkich, ale żadnego domu nie pominął…« — wspomina Ołeksa Synyczenko w autobiograficznej książce »Mój szeroki szlak«. I długo musiała Ukraina czekać na tego, kto podejmie pracę Tena na jego wysokim twórczym poziomie. Jeszcze za życia wielkiego tłumacza pierwsze kroki stawiał Andrij Sodomora, który dziś samotnie góruje wysokim twórczym szczytem na polu ukraińskojęzycznej antyczności. Podjął sztafetę po Borysie Tenie i pokazał się godnym jego twórczym spadkobiercą. Może mi się to teraz tylko wydaje, a w rzeczywistości podczas spotkań w Irpieniu tego nie było, bo młodość zawsze dynamicznie zwrócona jest ku jutru i nie bardzo skupia się na dzisiejszym dniu, ale tak bardzo chcę myśleć, że wtedy, patrząc na pokryte zmarszczkami, poznaczone twarz tego starszego, lecz wciąż fizycznie krzepkiego mężczyzny, czułem, że za nim stoi szczególne życie. Że jest tam tak wiele nieznanego — tego, co nie jest zbyt popularne w rozmowach, jak na tamte czasy. Nie wiedziałem, że Wasyl Chomiczewski był jedną z zauważalnych postaci w Ukraińskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym. Wszystkich jej duchownych represjonowano, metropolitę Wasyla Lipkiwskiego rozstrzelano, a Chomiczewskiemu, rektorowi Soboru Świętej Zofii w Kijowie, a potem cerkwi Piotra i Pawła na Podolu, udało się przeżyć. Nie wiedziałem, że Chomiczewski ochrzcił syna Kostika swojego dobrego przyjaciela Mykoły Zerowa. Starszy o siedem lat od niego, stał się dla Chomiczewskiego i przyjacielem, i mentorem. Pod jego spojrzeniem i dobrą opieką Chomiczewski stawiał pierwsze kroki literackie. Działo się to w tych samych dwudziestych latach. Hryhorij Zlenko zbadał publikacje nieznanego A. Lepskiego w czasopiśmie „Cerkiew i życie” i przekonująco dowiódł, że za tym pseudonimem stoi Chomiczewski. Taki pseudonim, zdaniem Zlenki, utworzono od nazwiska Halebskiego, znanego też jako Paweł Aleppski, bratanka prawosławnego patriarchy Makarego; patriarcha wraz z Pawłem dwukrotnie przebywali na Ukrainie w 1654 i 1656 roku. Paweł Halebski pozostawił po sobie interesujące wspomnienia z podróży. Wydałem we wersji zaadaptowanej przez Mykołę Rybego fragment jego pamiętników z podróży „Ukraina — ziemia kozaków”. Historyk Serhij Biłokiń również wyjaśnił wiele szczegółów z tego okresu życia Mykoły Chomiczewskiego i opublikował szereg nieznanych materiałów o cechach jego działalności cerkiewnej, która wyróżniała się twórczym podejściem. Biłokiń znalazł też notatkę w ówczesnej gazecie, w której mowa o tym, że Chomiczewski — nie tylko znawca języków, lecz także poeta. I że ten duchowny drukuje się pod zagadkowym pseudonimem Bористен w bardzo dalekim od Cerkwi i religii w ogóle czasopiśmie „Czerwony szlak”. Tylko że nie było tam mowy o jego przyjaźni z Mykołą Zerowem i Maksymem Rylskim. To zresztą ta karta życia Mykoły Chomiczewskiego, bez której jego biografia wygląda na okaleczoną. A kiedy się ją poznaje, rozumie się, dlaczego przyjęto go do Związku Pisarzy dopiero w 1957 roku. Wtedy, gdy potępiono kult jednostki Stalina. Ciąg dalszy nastąpi. Borys Ten O

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Budziciel ukraińskiego narodu

W liście do Jewhena Chałampijowycza Wołodymyr Wynnyczenko napisał: „Wierzę, że przyjdzie wybierać ulicę na pomnik dla Pana...”. Od tamtego czasu minęło prawie sto lat... Pomnika Jewhena Czykałenki, którego imię stoi jako jedno z pierwszych w narodowym panteonie, do tej pory nie ma… Heorhij ŁUK’JANCZUK, przewodniczący Międzynarodowego Stowarzyszenia Społecznego „Bractwo Sołowieckie”. Budzicielem ukraińskiego narodu obok Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki nazywała Jewhena Chałampijowycza Czykałenkę (1861—1929) cała narodowo świadoma ukraińska inteligencja początku XX wieku. Siewcą, budowniczym narodu nazywali go współcześni. Działacz polityczny i społeczny, wybitny agronom, literat, mecenas, wydawca, dziennikarz. Trudno znaleźć coś, do czego Jewhen Czykałenko nie przyłożyłby swoich rąk. Po przeprowadzce do Kijowa „z głową zanurzył się w ukraińską działalność społeczną”. Ściśle współpracował z Mychajłem Hruszewskim, Wołodymyrem Wynnyczenką, Symonem Petlurą, Mychajłem Kociubynskim, Serhijem Jefremowem, Dmytrem Doroszenką oraz wieloma innymi wybitnymi ukraińskimi działaczami tamtego czasu, których wspierał materialnie, niezwykle wiele zrobił dla ochrony języka ukraińskiego i prawdziwej historii Ukrainy. Od 1905 roku wraz z Wołodymyrem Łeontowyczem i Wasylem Symyrenką podjął się wydawania ukraińskiej gazety „Hromadska dumka”, później „Rada”. Była to jedyna codzienna ukraińskojęzyczna gazeta w carskiej Rosji. Miłość Jewhena Czykałenki do Ukrainy zadziwiająco połączyła się z obowiązkiem mówienia prawdy, czasem gorzkiej, o własnym narodzie i „pchania pługa”, podnosząc bruzdy narodowej dziewiczej ziemi... Obecnie szeroko znana jest jego skrzydlata fraza — „Łatwo kochać Ukrainę do głębi serca, znacznie trudniej do głębi kieszeni”. W 1917 roku Jewhen Czykałenko był wśród inicjatorów i członków Ukraińskiej Centralnej Rady, jednym z najbardziej autorytatywnych ukraińskich działaczy. Radzili się go najsłynniejsi ukraińscy politycy rewolucyjnej Ukrainy, chociaż, niestety, nie zawsze wsłuchiwali się w jego mądre rady. Od 1919 roku przebywał na emigracji. Przez długi czas pracował w Podiebradach w Ukraińskiej Akademii Rolniczej. Spod pióra Czykałenki w 1897 roku wyszło pięć książek (w języku ukraińskim), w półmilionowym nakładzie! — „Rozmowy o rolnictwie”. A także — „Rozmowy o języku” w dwóch nakładach. proświtańskiemu działaczowi. Nie było też dziwem, że właśnie Ołeksij Iwanowycz stworzył instytucję naukowo-społeczną „Instytut Hrinczenkoznawstwa” i stanął na jej czele. Autor ponad 350 publikacji naukowych i popularnonaukowych z zakresu literaturoznawstwa, historii pedagogiki Ukrainy, folklorystyki, metodyki nauczania języka ukraińskiego i literatury, ponad 700 publikacji w prasie periodycznej, wystąpień w radiu i telewizji, w 2013 r. na Lwowskim Uniwersytecie Narodowym imienia Iwana Franki obronił rozprawę doktorską w celu uzyskania stopnia naukowego doktora nauk filologicznych „Biografia naukowa i spuścizna twórcza Hryhora Tiutiunnyka: problematyka źródłoznawcza i tekstologiczna”. Jest to pierwsza na Ukrainie rozprawa doktorska ze specjalności „Literaturoznawstwo źródłowe i tekstologia”. W tym samym roku został wyświęcony na diakona w UKP KP. Po przymusowym przesiedleniu z okupowanego Ługańska w sierpniu 2014 r. pracował na stanowisku profesora katedry filozofii i ekonomii edukacji Połtawskiego Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego imienia M. W. Ostrogradskiego oraz dodatkowo — katedry dyscyplin filologicznych macierzystej alma-mater w Starobielsku i Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego imienia W. Dala w Siewierodoniecku. Wierzył, że wróci do wyzwolonego od prorosyjskich najemników Ługańska. O. I. Neżywyj jest autorem wielu odrębnych wydań, kompilatorem i redaktorem szeregu książek, badaczem procesów literaturoznawczych w Donbasie i na Ługańszczyźnie w szczególności. Jako członek NSPU, NSŻU, NSKU, Połtawskiego Związku Literatów publikował w wielu periodykach. Uważał za zaszczyt owocną współpracę ze „Słowem Proświty”. Przez 20 lat ługańszczanie ufali mu, by był członkiem miejskich i obwodowych stowarzyszeń Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, wybierali go delegatem na zjazdy proświtańskie. Wśród licznych nagród resortowych są proświtańskie: medal „Budowniczy Ukrainy”, laureat ogólnoukraińskich nagród imienia Iwana Ohijenki, imienia Borysa Hrinczenki. Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy uhonorował go odznaką NSPU, nagrodami literackimi imienia Wołodymyra Sosiury, Wasyla Symonenki, Dmytra Nytczenki i innych. W swoich ostatnich studiach literaturoznawczych „Wyznania”, które ujrzały światło dzienne w wydawnictwie „Połtawski literat”, wyznał miłość do Ługańszczyzny i Połtawszczyzny, ponieważ jego los życiowy połączył dwa rodzinne kraje przez pryzmat życia literacko-artystycznego, naukowego i społecznego. I nie ma wątpliwości, że ta miłość jest wzajemna. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, Zarząd Ługańskiego Obwodowego Stowarzyszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Jeden z premierów rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej Wiaczesław Prokopowycz we wspomnieniach o Jewhenie Czykałence powiedział: „Gdyby istniało niepodległe państwo ukraińskie, uczciłoby pamięć Jewhena Czykałenki w godny sposób”. Odnowione w 1991 roku państwo istnieje już prawie 30 lat, ale imię wybitnego działacza narodowego, niestety, wciąż jeszcze nie wyszło z cienia zapomnienia”. O tym mówiono przy okrągłym stole, który odbył się 20 czerwca w Kijowie w Muzeum Szistdesiatnyków. Uczestnicy wymienili poglądy na temat roli Jewhena Czykałenki w historii Ukrainy oraz upamiętnienia jego pamięci w Kijowie — pomnikiem i nazwą jednej z centralnych ulic. Przewodniczący „Centrum Oświatowego Odrodzenia Narodowego im. J. Czykałenki” Jurij Hnatkewycz (z prawej), dyrektor Muzeum Ukraińskiej Rewolucji 1917—1921 lat, historyk Ołeksandr Kuczeruk (z lewej) oraz inni uczestnicy okrągłego stołu podczas dyskusji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Oficer, naukowiec, lekarz...

Związek Oficerów Ukrainy z głębokim smutkiem zawiadamia, że 16 czerwca 2019 r. odszedł od nas prawdziwy patriota Ukrainy, aktywny członek Związku Oficerów Ukrainy, odznaczony jego najwyższym wyróżnieniem — „Krzyżem Zasługi”, kapitan w stanie spoczynku Mykoła Dmytrowycz Zozula. Jego życie to droga wiernej i sumiennej służby ojczystej ziemi i wybranej sprawie, wzór ludzkiej godności, prawości, umiejętności wymagającej, a zarazem cierpliwej pracy z ludźmi. Odszedł od nas uczciwy i szczery, wrażliwy człowiek, niezawodny i dobry towarzysz, troskliwy członek rodziny... Urodził się 13 grudnia 1936 r. we wsi Teliżenci w rejonie iziasławskim obwodu chmielnickiego. Narodowości ukraińskiej. Kandydat nauk biologicznych, docent. W 1959 r. ukończył Wasylkowskie Wojskowo-Techniczne Училище [Училище → Szkołę] ... Poprawka: W 1959 r. ukończył Wasylkowską Wojskowo-Techniczną Szkołę na kierunku technik-mechanik obsługi samolotów. W latach 1959—1965 studiował na wydziale leczniczym Kijowskiego Instytutu Medycznego im. O. O. Bohomolca. Uzyskał specjalność lekarza. Równolegle w latach 1962—1968 studiował na wydziale mechaniczno-matematycznym Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki. Specjalność — matematyka. W latach 1965—1969 — aspirant katedry fizjologii normalnej Kijowskiego Instytutu Medycznego, specjalność biofizyka. W 1971 r. obronił rozprawę kandydacką na temat: „Poszukiwanie optymalnej pracy mięśnia przy powtarzalnych obciążeniach i jego model”. Kierunek działalności naukowej — matematyczne modelowanie systemów biologicznych. Autor 36 prac naukowych, podręczników i metodycznych opracowań dydaktycznych. W latach 1969—1971 — inżynier-programista wydziału cybernetyki, a w latach 1972—2001 — asystent, starszy wykładowca, docent katedry biofizyki wydziału biologicznego Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki. Za swoją prawość i uczciwość doznał prześladowań karnych ze strony radzieckich władz okupacyjnych. Wieloletni niezmienny przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Weteranów, aktywny członek Związku Oficerów Ukrainy oraz Kijowskiego Oddziału Związku Więźniów Politycznych i Represjonowanych. Wszyscy, którzy znali Mykołę Dmytrowycza, kochali go i szanowali za wrażliwy stosunek do ludzi, wielką hojność duszy, mądrość i optymizm. W te smutne dni Zarząd Związku Oficerów Ukrainy oraz wszyscy członkowie naszej organizacji wyrażają szczere, głębokie współczucie siostrze zmarłego, bliskim, najbliższym i przyjaciołom zmarłego. Jasna, dobra pamięć o Mykole Dmytrowyczu na zawsze pozostanie w naszych sercach. Chwała Ukrainie! Chwała Bohaterom! …skiej nagrody za satyrę i humor Olega Fedorowycza Czornohuza – Lidia Stepanivna (ur. 1942), kandydatka nauk medycznych, lekarka-kardiolog szpitala „Feofania”. Jest także matką znanego poety, członka NSPU, NSŻU, Narodowej Spilki Kobziarów Ukrainy, twórczego związku „Asocjacja Estradowych Działaczy Ukrainy”, kobzarza-banduzysty, wykonawcy estradowego, laureata festiwalu „Piesenny Wernisaż” Jarosława Czornohuza. Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, KO NSPU wyrażają szczere współczucie rodzinie zmarłej. Smucimy się razem z wami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Świetlanej pamięci O. I. Neżywego. Słowo o pobratymcu

Gorzka wiadomość wstrząsnęła szerokim gronem proświtian. 17 czerwca w Połtawie, w wieku 63 lat, odszedł w zaświaty nasz pobratymiec Oleksij Iwanowycz Neżywy. Opuścił nas bezinteresowny podwижnik, jeden z jaskrawej plejady romantycznego plemienia Don Kichotów. Człowiek wielkiej duszy, talentu, pracowitości, miłości do ojcowskiej Połtawszczyzny i nabytej drugiej małej ojczyzny, Ługańszczyzny, którym, podobnie jak Wielkiej Matce-Ukrainie, poświęcił do ostatka całe swoje świadome istnienie. Nie wytrzymał. Nie podołał. Nie zdołał. Nie zdążył urzeczywistnić swoich licznych zamysłów i planów. Poległ w walce o utwierdzenie ukraińskiej państwowości, jej duchowości, jej moralności i szczęśliwej przyszłości. O. I. Neżywy w 1980 r. przeniósł się do Ługańska, gdzie w 1984 r. z wyróżnieniem ukończył ukraińską specjalizację wydziału filologicznego miejscowego instytutu pedagogicznego. Studia łączył z pracą dziennikarską w gazetach „Trybuna studenta”, „Młodohwardijec”, w centrum prasowym obwodowego sztabu studenckich oddziałów. W Ługańsku Oleksij Neżywy pracował w kilku uczelniach wyższych i średnich zakładach edukacyjnych. Jednak bazą dla niego pozostawał Ługański Narodowy Uniwersytet im. Szewczenki: tam pełnił obowiązki kierownika katedry, tam stworzył gabinet-muzeum literacko-krajoznawcze, tam został wybrany pierwszym przewodniczącym miejskiej ługańskiej „TUM-Proświty”, został członkiem kolegium redakcyjnego, a potem p.o. odpowiedzialnego sekretarza ogólnoukraińskiego naukowo-proświtiańskiego czasopisma „Bachmutski szlak”. I nie przypadkowo jego rozprawa kandydacka „Pedagogiczna spuścizna Borysa Hrinczenki” była poświęcona

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Pogrążeni w żałobie…

Kijowska organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy informuje, że 21 czerwca 2019 roku po długiej chorobie zmarła żona wybitnego ukraińskiego pisarza, dziennikarza, redaktora czasopism „Perec” i „VUS”, autora licznych książek humorystycznych i satyrycznych, laureata wielu nagród literackich, w tym Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Michajła Kociubynskiego, im. Ostapa Wyszni, Ogólnoukraińskiej Nagrody Literacko-Artystycznej im. Stepana Rudańskiego, laureata No-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zdjął, / Nisko się nie ukłonił. / Darujmy, bracia, / swojego zięcia, / Siostrą młodą, / A zięć siostrę wziął, / Czapkę zdjął, / Nisko się ukłonił”. Zapisano od Iryny Hrabczak 13.11.1972 r. Warto wyodrębnić także pieśń przy obiedzie, kiedy goście zachowują się ceremonialnie, oczekując zaproszenia: “My nie zdolni po górze chodzić, / My nie zdolni gołąbków kruszyć, / My pójdziemy po równiutkim, / My weźmiemy po całe”. Według twierdzenia autora, jest to utwór wyłącznie cybuliwski. I tylko w tej wsi można było usłyszeć także dowcipne zaproszenie: “Przesuńcie się, garnki i miski, / Niech usiądą świadkowe!” Najwyraźniej to właśnie tutejsi przodkowie stworzyli także kilka kupletów przy wykupie panny młodej: “W dolinie pszenica, / W środku strzałka, / W naszej Cybulówce, / Po sto rubli dziewka”. Określić kolejność w obrzędzie weselnym pomogły głosy Tetiany Dawydczuk, Niny Medwid i Sandry Hwynty-Zacharczenko, które same brały ślub z obrzędem koronacji w cerkwi. Ponad 120 pieśni ludowych weszło do rozdziału “Pieśniowe amulety”. Być może należało uporządkować je nie tylko w porządku alfabetycznym, ale także według kierunku tematycznego: historyczne, rodzinno-obyczajowe, balladowe. Przynajmniej niektóre oryginalne pieśni warto byłoby przedstawić w zapisach nutowych. Ciekawie było obserwować wariantywność melodii na przykładzie zapisu w Cybulówce “Oj, chciała mnie matka”. Wyróżnia się on korzystnie od podobnych wzorców w pełniejszym wydaniu “Pieśni żartobliwe” (“Naukowa dumka”, 1967): “Chciała mnie matka”, “Swatał mnie, mateńko, pierwszy”, “Chciała mnie matka za pierwszego dać” i in. W porównaniu z obszernym zapisem od Jawdochy Zujchy wcale nie przegrywa lakoniczna melodia “Ożenił się szczygieł”. Żartobliwa, ale jednocześnie pouczająca dla tych, którzy szukają lekkomyślnych “siczek”: “Ożenił się-roztrwonił, / A jej nie ma, / Jeden dzień pobyła / I już porzuca”. Moim zdaniem, oryginalne są kupałowe przekrzykiwania w zapisach od Iryny Hrabczak oraz folklorystki powojennego pokolenia Tetiany Kurty-Desiak. Ciekawy jest rozdział “Słowa pomocne” z poprzedzającym komentarzem o magii werbalnej (słownej), podstawowym środku leczniczym u znachorów. Autor zaznacza, że w niektórych przypadkach można samemu uciec się do zaklęcia. Powiedzmy, przed wyniesieniem dziecka stał), “Borys Godunow” M. Musorgskiego (3 przedstawienia), “Faust” Ch. Gounoda (10 przedstawień), na scenie Kijowskiego teatru “Sołowcow” — partie Mefistofelesa (trzykrotnie), Borysa (cztery razy). Znawca źródeł przytacza szczegółową chronologię pojawienia się artysty przed publicznością Kijowa, Charkowa, Odessy, Mikołajowa, Jekaterynosławia, Żytomierza. Ważnym kamieniem milowym dla Ukraińców stał się udział F. Szalapina w koncercie pamięci T. Szewczenki 4 kwietnia 1902 r. w Kijowie. Swoją drogą, w informatorze znajdujemy wersy także o nauczycielu Szalapina — Dmytro Usatowie (s. 246), rosyjskim tenorze, który w Tyflisie (współczesne Tbilisi) miał prywatną szkołę wokalną, gdzie jego uczniem został Fiodor. Swego czasu D. Usatow debiutował w Charkowie, kilka lat śpiewał w Operze Kijowskiej, jednak najciekawszym dla nas jest jego doświadczenie kompozytorskie — romanse do słów T. Szewczenki (“Duma”, “Dumy moje, dumy”, “Kozak”). Czyżby to od niego przyszło zafascynowanie Szalapina ukraińskimi pieśniami ludowymi, poezją Kobziarza? Z książki I. Łysenki dowiadujemy się o ciekawych faktach przeszłości i teraźniejszości. Tak, polska śpiewaczka Hanna Kerner na początku 1928 roku w Kijowie przedstawiła wśród utworów także kompozycje Łewka Rewuckiego. Wśród innych śpiewaków, którzy w swoim repertuarze mieli ukraińskie pieśni ludowe, romanse ukraińskich kompozytorów, — Serhij Lemeszew, Irma Jaunzem, Maryna Skybyćka, Ołeksandr Wikinski, Jewdokija Stefanowycz, Iwan Strukow, Fiodor Strawinski. Swoją drogą, ten ostatni, ojciec reformatora muzyki XX wieku Igora Strawinskiego, ponad ćwierć wieku służył jako solista Opery Maryjskiej w Petersburgu, wykonując partie basowe. Uważany był również za znanego interpretatora muzyki ukraińskiej, w tym także

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Za przykładem Cezara

Wasyl PYŁYP CZAK, kompozytor, zasłużony artysta Ukrainy To prawdziwie pisane przesłania jednej wsi z głębi wieków. „Z duchowymi skarbami przodków”, jak zaznaczono w adnotacji. Przede wszystkim z obrzędu weselnego, zapomnianych pieśni, magicznych zaklęć. Oczywiście, niektórzy, przewracając strony tej książki, będą mile zdziwieni, mówiąc, że taka pieśń jest mi znana, ale z innym początkiem, innym zakończeniem. Zapewne autor liczył na taką wariantowość, sięgając do różnych nosicieli folkloru w rodzinnej wsi Cybuliwka, która znajduje się w rejonie trostianeckim w obwodzie winnickim. Sądząc po badaniu „Według dawnych zwyczajów”, które w istocie jest przedmową, Iwan Maluta gruntownie opracował dużą liczbę opublikowanych zbiorników pieśni ludowych w zapisach folklorystów i pisarzy drugiej połowy XIX — pierwszej połowy XX w. Dokonał rzetelnego przeglądu obrzędu weselnego w różnych stronach Ukrainy, w szczególności na Podolu. Zaznaczył, że melodie prawie nie różnią się od siebie i postanowił nie zwracać się o pomoc naukową do etnografa muzycznego. Ale tę lukę jeszcze można nadrobić, organizując powtórną ekspedycję etnograficzną z etnografami muzycznymi „na gorącym uczynku”. I w ten sposób odkryć jeszcze jedną wysepkę kultury etnograficznej Ukrainy. Podobieństwo tekstów obserwuje się także w melodiach z Bukowiny, Galicji, Zakarpacia i Wołynia. I to nie dziwi, bo zwyczaje podczas tego wydarzenia są jednakowe: sławić narzeczonych, dziękować ich rodzicom i krewnym. To zaobserwował autor w zapisach folklorystów, w szczególności Jewhenii Jaroszynskiej, Marii Rudenko, M. Szubrawskiej i pisarzy Stepana Rudanskiego, Łesi Ukrainki, Iwana Manżury, Markijana Szaszkewycza i in. Czy nie największe wrażenie na I. Malucie podczas opracowywania sprawy wywarła książka „Pieśni Podola. Zapisy Nasti Prysiażniuk we wsi Pohrebyszcze 1920—1970 gg.” („Naukowa dumka”, 1976). Dorobek pieśniarski tej folklorystki jest współmierny chyba tylko z zapisami Hnata Tanciury od legendarnej Jawdochy Zuichy. Jedną z zalet autora jest to, że „pokusił się o uszczegółowienie weselnego obrzędu”. Tradycyjnie okres przygotowawczy zaczyna się w czwartek, kiedy narzeczony w domu wybranki ogłasza swój zamiar ożenku i zaprasza „na chleb-sól, na wesele”. Wtedy też — wspólna wieczerza i pieśni o krowaju: „A u naszej piecy, / Złote ramiona, / Złote skrzydła, / Żeby krowaj gniotła”. W piątek pieczono jak najwięcej kołaczy, którymi zapraszano na wesele. W sobotę — chyba najbardziej wzruszające momenty. W domu młodej, kiedy rozplatają warkocz. A w niedzielę wykup narzeczonej, zdejmowanie wieńca i welonu, pożegnanie z panieństwem. Niestety, nie zbadano weselnego obrzędu wyjścia młodych z domów (młody i młoda osobno ze swoich domów, czy już razem z muzyką, czy bez muzyków?) do cerkwi na ślub (a w czasach radzieckich do rejestracji w radzie wiejskiej). Następnego dnia (w poniedziałek) przeważają pieśni żartobliwe. Krewni młodej ostrzegają swatów przed krzywdą. A ci zapewniają: „Synowo nasza pożądana, / Nie rok my cię czekali, / Siedem lat koszul nie prali, / I wszystko w kątek składali, / Póki ciebie, pożądanej, doczekali”. Goście cieszyli się z przytupywaniem, żartobliwymi melodiami o podarkach gospodarza, które przywoził z targu: „Żebym ja mu prawdę mówiła, / Żebym ja go gołębiem zwała”. Zgadzała się przebiegła żonka dopiero po ostatnim „podarku”: „Nagaika na ścianie, / Ona jeździ po mnie, / Teraz będę prawdę mówiła, / Teraz będę gołębiem zwała”. Wtedy też krojono krowaj. A weselny wtorek — przeważnie bez muzyków. Wymyślają komediowe sytuacje, na przykład, obwiązują bramę sznurkiem, żeby wziąć wykup za narzeczoną. I goście udawanie oburzają się: „Co to za hołota / Stoi w wrotach? / Za butelkę wódki / Nie puszcza do dziewki”. A prześmiewcy zmuszają zięcia umyć nogi teściowej i wzuć w podarowane buty — z aluzją, by jej dogadzać. Weselny obrzęd towarzyszy śpiewom. Wśród tych pieśni są unikalne, które nie spotykają się w innych zbiornikach folklorystycznych. To — kiedy nakrywają młodą. Jeśli ona ma braci, to oni „Radę radzą, / Czym zięcia darować”. Bo ten z honorem: „A zięć konia wziął, / Czapkę nie”. Olga KUSZNIRUK, kandydat nauk o sztuce Poszukiwania źródłoznawcze znanego znawcy historii sztuki wokalnej Ukrainy, autora prawdziwego bestsellera w tej dziedzinie — „Słownika śpiewaków Ukrainy” (1997, 2018), zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Iwana Maksymowycza Łysenki uzupełniła nowa praca, która naświetla jeszcze jedną stronę kontekstu śpiewaczego. Jest to — encyklopedyczny informator „Zagraniczni śpiewacy na Ukrainie” (Kamieniec Podolski: Sp. z o.o. „Drukarnia „Ruta”, 2019). Tym razem za punkt zainteresowania badawczego autor wybrał działalność na terenie Ukrainy śpiewaków z zagranicy, którzy swoimi występami gościnnymi czy pracą w teatrach operowych, filharmoniach, państwowych i prywatnych placówkach edukacyjnych kształtowali wraz z miejscowymi artystami ogólnokulturalną przestrzeń Ukrainy, sprzyjali jej intensywnemu rozwojowi, w końcu, dołączyli do ustanowienia fundamentów profesjonalizmu w tej dziedzinie. Autor nie stawiał za cel podawania wyczerpujących informacji o swoich bohaterach, natomiast skupiał uwagę na faktach, które łączyły artystów z ukraińską sceną. W przedmowie podkreśla zasadniczą dla tego procesu rolę działalności włoskich artystów w Odessie, znamiennym zjawiskiem akumulacji której stało się otwarcie Włoskiej opery (połowa XIX w.), która działała aż do początku XX wieku. Słownik nie tylko zaspokaja czytelnicze pragnienia dowiedzenia się nowych faktów z życia znanych artystów lub też imion śpiewaków, którzy tylko raz czy dwa razy przebywali na Ukrainie (jak np. Estończyk Hendrik Krumm, Turczynka Suna Korad, Francuzka Margot Kaftal, Kanadyjczyk Louis Quilico). Zoltana Kodálya, węgierskiego kompozytora, etnografa, wykładowcę zapytano: „Kiedy trzeba zaczynać uczyć muzyki dziecko?” Odpowiedział, że za sprawę trzeba się brać 9 miesięcy przed narodzeniem dziecka, ale później sprostował swoją myśl: „9 miesięcy przed narodzeniem matki dziecka!” To potrzeba wrażliwej duszy. Odwieczna i dozgonna. Usłyszeć cudowną ukraińską pieśń ludową i zamrzeć od słodkiego bólu. Właśnie dlatego dziennikarz i pisarz Iwan Maluta nazwał swoją książkę „Na potrzeby duszy” („Ukraiński priorytet”, 2018). Do jej treści nastraja podtytuł „Relikty folklorystyczne ojczystego kraju”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

«Zagraniczni śpiewacy na Ukrainie»: nowy przewodnik Iwana Łysenki

…liko, Brazylijka V. Orico, Rumun Ion Pisso, Amerykanin Jan Pirs, Holenderka Erna Spoorenberg, Fin Harras Hurst, Belg Szewalje, Bułgar Konstantyn Szekerlijski, Polak Kleczyński i inni), czy też wydarzenia nadzwyczajne (solowe koncerty w Pałacu Sportu Imy Sumak 22 i 24 grudnia 1960 r.; w Pałacu „Ukraina” – Montserrat Caballé 11.11.2008 i 14.04.2018 r., Luciano Pavarotti 13.04.2005 r., Jose Carreras 13.10.2010 r., Dmytro Chworostowski 16.12.2011, 30.01.2013 r., Demis Roussos 8.03.2012 r. itd.), lecz także dostarcza impulsu do różnorodnych kierunków badań naukowych, na przykład dotyczących związków artystycznych Ukrainy z różnymi krajami, o szczególnościach twórczej drogi tego czy innego śpiewaka. W szczególności działalność Czecha pochodzenia, tenora Antona Bartzala (1847–1927) okazała się ozdobą kijowskiej sceny operowej w latach 1870–77, a także jednego sezonu w Odessie. Był osobiście znany z Mykołą Łysenką, propagował jego twórczość; sam autor przewodnika podaje, że w 1875 roku śpiewak wykonał w Petersburgu dwie sceny i duety z opery „Noc Bożego Narodzenia”. Interesującym przykładem współpracy koncertmistrzowskiej samego M. Łysenki z solistką Teatru Wielkiego Marią Klimentową był jej koncert 8 maja 1885 r. w Kijowie. Dużą sympatię do M. Łysenki okazywał rosyjski baryton, solista Teatru Maryjskiego Leonid Jakowlew. Tak więc w jego wieczorze solowym kompozytora w 1886 r. w Kijowie wykonał kilka jego romansów i arii. Postacie wybitnych Leonida Sobinowa i Fiodora Szalapina autor przedstawił jako prawdziwych przyjaciół kultury ukraińskiej. Pod kierunkiem Mykoły Bażana Ł. Sobinow, po nauczeniu się języka ukraińskiego, w 1927 roku śpiewał w nim swoją główną partię — Lenskiego („Eugeniusz Oniegin” P. Czajkowskiego) na scenach opery kijowskiej (6 przedstawień) i odeskiej (2 przedstawienia), a także wagnerowski Lohengrin — w Charkowie (1926). Artysta chętnie występował w Kijowie, gdzie publiczność z zachwytem witała jego pojawienie się na scenie. Po raz pierwszy gościł tu w 1904 roku, a już w marcu 1908 r. śpiewał w czterech operach („Manon” J. Masseneta, „Poszukiwacze pereł” G. Bizeta, „Eugeniusz Oniegin” P. Czajkowskiego, „Romeo i Julia” Ch. Gounoda). Znaczącym okresem w twórczej biografii Ł. Sobinowa był sezon 1925–26 r., kiedy przez ponad trzy miesiące brał udział w przedstawieniach (do wymienionych dołączyli „Lohengrin” R. Wagnera, „Traviata” G. Verdiego, „Halka” S. Moniuszki, „Dubrowski” E. Naprawnika). Poza sceną operową śpiewak wiele występował na Ukrainie także na estradach filharmonii (Kijów, 1902, 1910, 1918, 1928, 1933; Charków, 1902, 1923, 1925, 1933; Odessa, 1910; Dniepr, 1910). W przewodniku I. Łysenki należycie przedstawiono postać legendarnego basa Fiodora Szalapina w związku z jego licznymi występami operowymi i koncertowymi na Ukrainie (s. 264–266). Tak czytelnicy mogą dowiedzieć się, że w Operze Kijowskiej śpiewał w operach „Życie za cara” M. Glinki (6 przedstawień), „Rusałka” A. Dargomyżskiego (4 przedst

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na ulicę matka wypowiada w celu uniknięcia uroku: “Swoja wieś, swoi ludzie, / Mojemu dziecku szkody nie będzie”. A w razie uroku kładzie je na progu, trzykrotnie przechodzi, liże czoło, wyciera pieluchą i wypowiada: “Jaka matka zrodziła, / Taka i odeszła”. Wysokopoetycki przykład wyszeptywań chorób, jak wyganiać je “w trzciny, w błota, gdzie w dzwony nie dzwonią, gdzie ludzie nie chodzą, gdzie zwierzęta nie brodzą, gdzie głosu nie słychać, gdzie koguty nie pieją, gdzie słońce nie świeci, gdzie Bóg szelmę piętnuje”. Jednak znachorzy, z reguły, zamawiają na konkretną dolegliwość — na chore zęby, urok (od nieżyczliwych spojrzeń), na przestrach, kurzajki itp. Prawie wszystko autor zapisał od niepiśmiennej matki, którą wtajemniczyła sąsiadka-znachorka Jawdocha Zahorujko, przestrzegając przed przekleństwami. Jest ciekawy przykład magicznego przywoływania, aby przyciągnąć do siebie ukochanego. Jako wyjątek, podano przykład czarnej magii w celu powrotu męża, który porzucił żonę. Bardzo stosowne jest ostrzeżenie, by kończyć modlitwy “słownym amuletem, który blokuje przejmowanie choroby na siebie”. Jednak nie do końca wiadomo, czy przed, czy po wyszeptywaniu wypowiadać od siebie: “Chodzi pług po ziemi, / Jak nie szkodzi ziemi, / Żeby tak to niczym / Nie szkodziło mnie”. Na koniec autor przypomina, że “Dobre słowo od siedmiu chorób leczy, a złe słówko rani serduszko”. W zamykającym rozdziale książki — autorskie rozważanie “Hoj daj, Boże!” Mowa jest, znowuż, o szczególnej misji pieśni ludowej, którą nazywa “królową folkloru” we wszystkich zwyczajach i obrzędach. Wysokie niebo chmury nosi, Po brzegi napełnione deszczem. Dopóki serce pieśni prosi, My nie istniejemy, a żyjemy, — zapewniła niedługo przed śmiercią utalentowana poetka Hanna Chubacz w cyklu “Siwe myśli”. I trzeba zgodzić się ze znanym specjalistą z zakresu folklorystyki, profesorem Mykołą Dmytrenką, że Iwan Maluta do końca wypełnił “szlachetną misję artysty: zebrać, przygotować do druku zapisy różnych gatunków twórczości pieśniarskiej”. Obecnie należy podziękować mecenasowi wydania — Wasylowi Hawryłowyczowi Łewyckiemu, dyrektorowi DP “Lewona — S”, również człowiekowi szlachetnej duszy, patriocie Ukrainy “aż do głębi swojej kieszeni”. kameralno-wokalnych miniatur M. Łysenki, a także ról Mykoły (“Natalka Połtawka” I. Kotlarewskiego—M. Łysenki), Mykoły Burłaki (operetka “Nieboszczyk Opanas” A. Jankowskiego). W informatorze podano niemało przykładów śpiewaczych losów zagranicznych artystów, którzy związali swoje życie zawodowe z Ukrainą na zawsze. Dla przykładu, Rosjanka, ludowa artystka Ukraińskiej SRR Ołeksandra Stanisławowa (1900—1985) po Saratowie w ciągu 1938—52 lat pracowała w Kijowskim teatrze opery i baletu, wykonując, w szczególności, partie Oksany (“Zaporożec za Dunajem” S. Hułaka-Artemowskiego), Natalki (“Natalka Połtawka”), Hanny (“Najmyczka” M. Werykiwskiego), Warwary (“Bohdan Chmielnicki” K. Dańkewycza), a w 1952—57 latach — jako solistka Kijowskiej filharmonii. Do tego samego szeregu należą śpiewaczki następnego pokolenia — Gruzinka Lamara Czkonija i Rosjanka Hałyna Tuftina, które aktywnie zajmowały się jeszcze działalnością pedagogiczną. Wkład Iwana Łysenki w przestrzeń źródłoznawczą ukraińskiej sztuki wokalnej jest niezwykle potężny — “Słownik muzyków Ukrainy”, “Encyklopedia ukraińskiej pieśni”, “Słownik oper”, “Słownik ukraińskich bibliotek prywatnych”, “Utracone arcydzieła Ukrainy”, “Ogniska ukraińskiej kultury”, “Wałkiwska encyklopedia”, szereg wspomnień “Muzyczna kultura Ukrainy”, dwutomnik “Ukraińscy śpiewacy we wspomnieniach”, książki o poszczególnych działaczach — Iwanie Alczewskim, Juriju Kyporence-Domanskim, Iwanie Steszence. W tym wykazie jako wielka pomoc w poznawaniu operowo-koncertowego życia śpiewaczego Ukrainy XIX—XXI wieków przysłuży się i nowa praca badacza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ogień duszy i dynamit. Na 90-lecie urodzin Iwana Hnatiuka

Lubow PROĆ, osiedle Dublany, obwód lwowski. Iwan Hnatiuk (1929—2005) — poeta, zrodzony „z ognia Słowa Tarasa”. Jego najwyższe „uniwersytety” to stalinowskie więzienia i łagry. Nic dziwnego, że swoją drogę życiową artysta określił jako „krzyżową”, gdyż ścieżka ta była usłana kolczastym cierniem: mękami, cierpieniami, bólem… A jednak — „Każde uderzenie serca — Ukraina”! W tym jednym, jedynym wersie — cały Hnatiuk: pełen poświęcenia i ofiarności, niezłomny i nieugięty. Patriota. Buntownik. Laureat nagrody im. Szewczenki. Rycerz Słowa i Ducha. Niezapomniany Iwan Hnatiuk zarówno w życiu, jak i w literaturze zawsze był „nie jak wszyscy”: ostry i wyrazisty, nieustępliwy i bezkompromisowy, impulsywny i nieprzewidywalny… Jednym słowem, taka sobie ciekawa wybuchowa mieszanka ognia i dynamitu, z którą należało obchodzić się niezwykle ostrożnie, w przeciwnym razie — zapłonie i poparzy palącym deszczem ciętych słów: zawsze obiektywnych i sprawiedliwych, choć nie zawsze miłych i przyjemnych dla ucha i serca. Nie potrafił mówić szeptem, półgłosem. Nawet tam, za „kolczastym splotem drutów” srogiej Kołymy, tak i nie nauczył się omijać ostrych kantów niebezpiecznych sytuacji i przykrych rozmów, — zawsze bezpośredni i ostry jak naostrzona strzała. Leonid Czerewatenko trafnie „odmalował” poetę: „Niewysoki wzrostem. Ostre niebieskie oczy. Ubrany skromnie, ale schludnie. Lecz najważniejsze — spojrzenie: jakby gwoździe wbijał”. Przez swoje długie i ciężkie życie Iwan Fedorowycz nie tylko zdążył „obrosnąć” wrogami i nieżyczliwymi, ale też wyhodował doborowe grono oddanych przyjaciół i wdzięcznych wielbicieli swojego niecodziennego talentu, którzy zasypywali ulubionego pisarza listami, pełnymi miłości i zachwytu, a on w większości nie miał ani sił, ani czasu odpowiedzieć im w ten sam sposób. Zamiast listów — nowe wersy utworów poetyckich i prozatorskich, tak samo bolesne i żarliwe, jak w młodości. Rację ma Ołena Nykanorowa: „Jego wiersze — takie, jak on sam: ostre, maksymalistyczne, bezkompromisowe… Można by dalej dobierać określenia z tego synonimicznego szeregu, bo właśnie prawdziwość, brak najmniejszego odcienia fałszu czy chęci przystosowania się do okoliczności wbrew własnym zasadom, nieumiejętność bycia przyjemnym i wygodnym za cenę rezygnacji z nich, jest tym głównym, co przyciąga w ludzkiej i twórczej osobowości poety, zmusza do szanowania jego postawy…”. Iwan Hnatiuk — człowiek wielostronnego talentu: poeta, eseista, tłumacz, działacz społeczny. Jego autobiograficzna powieść „Ścieżki-drogi” została uwieńczona najwyższym wyróżnieniem literackim państwa — Narodową Nagrodą Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. „I. Hnatiukowi ideowo bliski jest sam duch demaskacji Szewczenki, przy czym autor wznosi się do poziomu poetyckiego patosu. Dlatego jego pełne pasji demaskowanie moskiewskiej polityki wobec Ukrainy oraz ukraińskich przywódców tej polityki — renegatów, hipokrytów, faryzeuszy, typów niemoralnych i sprzedajnych — brzmi jak historyczna kontynuacja pasji Szewczenki, jest ono szczególnie aktualne w naszej przejściowej dobie nieustannych słownych batalii oraz tanich obietnic i tak samo nieustannego niszczenia państwa ukraińskiego. Jednocześnie i miłość poety do rodzinnego kraju — zmartwychwstałej Ojczyzny — jest tak samo głęboka i święta, jak miłość Szewczenki”. Szedłem i idę wybraną drogą, Żyję tylko Ukrainą i bez strachu Spotkam śmierć, rozpięty na krzyżu. Tarnopolska dziennikarka Iryna Tyran, przechodząc Hnatiukowymi „Ścieżkami-drogami”, jest głęboko poruszona: „Drogi autora inaczej jak golgotą nazwać nie można. To, czego doświadczył, nazywają »ziemskim piekłem«, i dziw bierze, jak zdołał przeżyć w maszynce do mięsa, gdzie był skazany na świadomą zagładę”. Wybiegł na tę cierpiętniczą drogę w świat z progu ojcowskiego domu we wsi Dzwyniacza na Tarnopolszczyźnie. Bolesne kamienie milowe na niej — utrata ojca-frontowca w ostatnim dniu bitwy o Berlin; pierwsze aresztowanie przez organy KGB (był wtedy studentem drugiego roku pedagogicznego technikum w Krzemieńcu); łyk wolności — i aresztowanie ponowne; po czteromiesięcznym śledztwie niemal wyrok śmierci, zamieniony na 25 lat kołymskich specjalnych łagrów za udział w narodowowyzwoleńczym ruchu… W „Ścieżkach-drogach” czytamy: „Mój światopogląd zaczął się kształtować jeszcze w czterdziestym drugim roku, jednocześnie z powstańczo-wyzwoleńczą walką narodu przeciwko zaborcom”. Jako bardzo młody człowiek odnalazł Iwan Fedorowycz swoje miejsce w życiu społecznym — w pierwszych szeregach „tragicznego pokolenia”, które …Żyło i w walce, I w mękach niewolniczej cierpliwości, Lecz nie zwątpiło w sobie… Zawsze: i kiedy na kołymskich pryczach wykrztuszał przeziębione płuco, i kiedy mężnie zmagał się z gruźlicą w domu (już spisany na śmierć), i kiedy ciężko cierpiał na bezsenność z powodu losu stokroć dręczonej Ukrainy w nasz mętny czas, — niezawodną podporą dla wrażliwej duszy było ojczyste Słowo. Ono dla niego — jedyny przewodnik w gęstych zaroślach wątpliwości, słoneczny promień w ciemnych ostępach dzisiejszego bezprawia i nieprawości. O, jak serce poety ranił niemiłosierny ból za beznadziejne położenie ojczystego języka w niby wolnym państwie! A jednak — przez męki, cierpienia, zwątpienie — zielonym pędem — wiara i optymizm: Byli Wałujewowie na niego, I cyrkularze ich były. Ale oni go, żywego, Wpędzić do grobu nie zdołali! Szczególną stronę w twórczości I. Hnatiuka stanowią poematy. Budzi szczery podziw ich tematyczna różnorodność (heroiczna przeszłość, matka, narodowe świętości narodu ukraińskiego…), doskonałość formy artystycznej: „Patriarcha”, „Armagedon”, „Złotokopuła sobór”, „Rocznica”, „Spowiedź Naływajki”… A przy tym poeta utalentowanie wypróbował się jeszcze w jednym trudnym gatunku — filigranowe i barwne są jego sonety, splecione w wieniec — „Niwa życia”. Każdy wers, który wybiegał spod niestrudzonego pióra niezłomnego Iwana Hnatiuka, — do błysku wyostrzony bólem za tragiczną ukraińską historię, za nasze gorzkie nieszczęście… Czytelnicy dobrze znają Iwana Fedorowycza także w innej postaci: miękkim, przyjaznym, czułym, kochającym. Odpryski słońca i światła — w każdym wersie zdumiewająco lirycznych cykli: „Rzeźba złotego cienia”, „Sonety rodzinnej miłości”, „Światło zgasłej gwiazdy”, „Pierwotność”… I jeszcze, i jeszcze, i jeszcze… Nie ma liczby strofom, które pijesz jak odurzający zapach majowych ogrodów, — tyle w nich aromatu, lekkości, radości. Przez delikatną koronkę poetyckich wersów przeziera jasna głębia wypracowanej myśli, błyska słońce wysokiego uczucia: Wykłosiło się lato na ściernisku. Chłonie horyzont. Siwieje ziemia. Tylko spóźnione wspomnienia o lecie, Jak żurawie, krzyczą mi z oddali… Przez wszystkie swoje dni, zarówno smutne, jak i dźwięczące radością, Iwan Hnatiuk niósł w obolałym sercu czułą i drżącą miłość do niezapomnianej matki, dobrej i cierpliwej żony, z którą poznała go Kołyma, a także do swojej ulubionej nauczycielki Jewdokii Fedotiwny Romanenko (po zamążpójściu — Babycz). W drugiej książce wspomnień „Bezdroża” pisarz napisał o niej, o tym, jak całe życie strzegł jej obrazu w pamięci i sercu. Odnaleźli się po pięćdziesięciu czterech latach, kiedy Jewdokia Fedotiwna, przeczytawszy w czerkaskiej gazecie artykuł o swoim dawnym uczniu, odnalazła go listownie w Borysławiu. Cały rok, mniej więcej raz w miesiącu, rozmawiali listami, ściślej — duszami. W tej korespondencji odbiła się szczera przyjaźń między uczniem a nauczycielem, a co najważniejsze — jak nauczyciel swoją dobrocią zasiewał w dziecięcym sercu tę nieśmiertelną miłość i szacunek do siebie. „Właśnie w celu wychowania relacji nauczyciela z uczniem — podkreśla Iwan Hnatiuk — odważyłem się jeszcze za życia opublikować swoją korespondencję z Jewdokią Fedotiwną, która na zawsze pozostała nie tylko moją najulubieńszą nauczycielką, ale jasną pamięcią serca”. W wzburzone dni jeszcze niepewnych pragnień, Kiedy płonąłem w młodzieńczym porywie, Ty, niczym gwiazda w poranną wczesność, Oświeciłaś marzenia moje buntownicze, — napisał poeta jeszcze w 1953 roku w kołymskiej niewoli. Twórczość pisarza od dawna znana jest ukraińskiej diasporze, została przyjęta z wielkim zrozumieniem i zachwytem. Oto opinia Łesi Chrapływej-Szczur (Kanada): „W nieuporządkowanym chaosie okoliczności, wydarzeń i ideologii, którymi roi się i choruje dzisiejsza Ukraina, głos Iwana Hnatiuka jest niezbędny. Dla przyszłej stabilizacji i ustanowienia duchowych wartości w pojęciach całego narodu. W umocnieniu dla tych, którzy wierzą. I żeby otworzyły się oczy tym, którzy dali się zwieść wrogim przekonywaniom i zastraszeniom. To słowo, pisane nie tylko atramentem, ale i krwią męczennika, powinno mieć szczególny posłuch i siłę. Powinno stanąć na straży prawdziwego odrodzenia”. Hryhorij Wysznewyj (Australia): „Iwan Hnatiuk to nie tylko poeta, ale i myśliciel. Jego przebogate doświadczenie dotyczące komunistycznego systemu nie pozwala mu optymistycznie patrzeć w jutrzejszy dzień. Najwyraźniej dlatego, że u władzy wciąż pozostają dawni komuniści, nadzieja na tak zwanych demokratów także jest zbyt mała…”. Marija Owczarenko (USA): „Poeta żyje tylko myślami o Ukrainie, a motyw miłości do rodzinnego kraju złotą nicią przechodzi przez mnóstwo jego utworów…”. Czasami odnosiło się mimowolne wrażenie, że pisarza bardziej znają i publikują za granicą niż w domu, na Ukrainie… Niewdzięczna to sprawa — robić suchy statystyczny rachunek wszystkiego, co napisał Iwan Hnatiuk za życia. Powiem prosto: hojny plon! Najdoborowsze, najwartościowsze (z punktu widzenia samego autora) utwory połączył pokaźny tom wybranych poezji pod wymownym tytułem „Droga krzyżowa” (ponad osiemset stron!). W posłowiu czytamy: „Jeszcze żadna moja książka nie wychodziła na świat z przedmową czy posłowiem — obeszło się, a do tej książki… sam wziąłem się napisać posłowie, choć niewielkie. I niech ono będzie moim, że tak powiem, testamentem: sam ją układałem i chciałbym, żeby tylko te wiersze i poematy, które do niej weszły, oprócz oczywiście tych, które jeszcze napiszę, może, a także oprócz wierszy i bajek dla czytelników w wieku dziecięcym, pozostały moim twórczym spadkiem… To, właściwie, mój twórczy raport przed czytelnikami…”. Ukraina — najświętsza modlitwa całego życia Poety Iwana Hnatiuka. Jest ona jego pierwszą i ostatnią Spowiedzią, która pełnymi pasji wersami wycierpianych utworów pomaga odradzać historyczną pamięć narodu, zdeptaną narodową cześć i godność, a obecnie już i z bronią w ręku bronić rodzinnej ziemi. … Ale i obrócona w ruinę Ty — niepokorna i żywa, — Za to tak srogo, Ukraino, Ciebie też nienawidzi Moskwa! Najwyższym testamentem dla nas, obecnie żyjących, brzmią wersy poety: Niech znieważają podli faryzeusze Jej imię i pamięć nieszczęść, — Kochajcie do śmierci i, ginąc za nią, Swoją krwią — wolność uświęćcie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

go”), wykonany własnoręcznie przez rockmana. Po raz ostatni wszedł on na scenę “leśnej opery” w Sopocie w 1979 roku, gdzie wykonał swój hit “Nim przyjdzie wiosna” do poruszających duszę wersów poezji Jarosława Iwaszkiewicza: “…Nie budź mnie, / niczego nie pragnę. / Bo wiem: istnieję / w tym bezmiarze, / w morzu miłości, / dla ludzkości istnieję”. Był to jakiś nieznany Niemen, zachwycający się melodią wiosny, gdzie szept brzóz i tchnienie wiosny są jak “melodia cicha, melodia dziwna, której nawet nie słychać”. Wykwintna poezja Iwaszkiewicza, pełna muzycznych skojarzeń, idzie w parze z późnym liryzmem Niemena, buntownika w przeszłości. To muzyczne arcydzieło, uhonorowane Grand Prix festiwalu, weszło później do albumu “Postscriptum” oraz annałów muzyki rockowej XX wieku. Nieprzypadkowy jest też zwrot Niemena ku poezji Iwaszkiewicza, wybitnego polskiego pisarza ukraińskiego pochodzenia, dla którego muzyka była nie tylko źródłem twórczości, ale i najważniejszym przedmiotem artystycznego postrzegania świata, nieodłączną częścią jego życia (przez pewien czas Iwaszkiewicz uczył się w Konserwatorium Kijowskim; jego krewnymi byli wybitni muzycy światowej klasy — Karol Szymanowski i Henryk Neuhaus). W ostatnich latach Czesław Niemen stopniowo odchodzi od swoich dawnych kolegów z branży, ignorując muzyczne “tuszowki” i poświęcając coraz więcej uwagi swoim eksperymentom z muzyką elektroniczną oraz grafiką komputerową. Kryzys twórczy, a później ciężka choroba (rak!) stopniowo odsuwały Niemena od kontaktów z publicznością. Mimo to nie zapominał on o białoruskim kraju. Przyjeżdżał na ojczystą ziemię z koncertami, rozmawiał z Władimirem Mulawinem, liderem zespołu “Piesniary”, przekazywał niemałe środki na wiejskie szkoły. Czesław mężnie znosił ciężki cios bezlitosnego losu. Odszedł z życia 17 stycznia 2004 roku, na 6 tygodni przed tym, jak przyszła wiosna, o której śpiewał w Sopocie… Tę piosenkę pamiętają do dziś: na festiwalu w Sopocie w 2009 roku wykonano ją z okazji 70-lecia urodzin wybitnego artysty muzyki rockowej. “Dał nam wzorzec twardego, nieustępliwego człowieka, który nie zgina się, idąc pod wiatr — rozważa na łamach magazynu “Jazz Forum” znany polski dziennikarz Marek Gaszyński w odniesieniu do moralnego wpływu osobowości Niemena na społeczeństwo — przekonał nas, że lepiej dawać, niż odbierać…” Sztuka Czesława Niemena żyje do dziś: jest dla młodzieży, dla tych, którzy mają iść w przyszłość i decydować, jak żyć na tym świecie…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Requiem dla Czesława Niemena

Jego sztuka żyje, jest dla młodzieży, dla tych, którym przyjdzie iść w przyszłość i decydować, jak żyć w tym świecie. Za sprawą kaprysu losu Polak z Białorusi oszołomił Europę swoim słynnym hitem „Dziwny jest ten świat”, który otworzył nową, słowiańską kartę w historii muzyki rockowej i stał się hasłem młodego pokolenia burzliwych lat 60. Czesław Wydrzycki urodził się 80 lat temu w białoruskiej wsi Stare Wasiliszki, położonej nad rzeką Niemen: to ona dała mu swoje imię. Jego ostatni hit „Nim przyjdzie wiosna”, uhonorowany Grand Prix festiwalu w Sopocie w 1979 roku, stał się requiem dla Czesława Niemena, najwybitniejszego polskiego muzyka, legendy europejskiej awangardy rockowej XX wieku. Jego utwory do dziś wykonują w Polsce i na Białorusi… Wołodymyr SKRYNCZENKO „W tym, co robię, jest znacząca cząstka słowiańskiego ducha…” Czesław Niemen Kaprysy losu Bruno Coquatrix, dyrektor paryskiej „Olimpii”, zwrócił się do Czesława, solisty zespołu rockowego Niebiesko-Czarni, z pewną prośbą dotyczącą pseudonimu. „Wy, Rosjanie i Polacy, macie bardzo trudne nazwiska do wymówienia. My, Europejczycy, nie poradzimy sobie z tym” — zaczął z troską. Czesław nie od razu zrozumiał istotę prośby pana Coquatrixa. „Czy nie pomoże mi pan z pseudonimem, panie Czesławie?” — uprzejmie zapytał Bruno. „Niemen! — wykrzyknął on. — Od teraz jestem Czesław Niemen”. …Wspomniał dzieciństwo, rodzinną wieś Stare Wasiliszki pod Lidą, gdzie się urodził, białoruski kraj, wspomniał też ten dzień przed wyjazdem do Polski, kiedy żegnał się z ojczystymi stronami. Czesław stał jak zaczarowany nad lustrzaną taflą Niemna, wpatrując się w nią uważnie, by zapamiętać na wieki. Dzieciństwo mijało mu w muzycznej rodzinie: ojciec był stroicielem fortepianów. Zatem przed repatriacją Czesław śpiewał jeszcze w chórze cerkiewnym miejscowego kościoła i uczył się w Liceum Muzycznym w Grodnie. Dalszą edukację muzyczną zdobywał w Gdańsku, w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej, gdzie obok nauki gry na fagocie zaczął śpiewać w zespole amatorskim. Jak i jego koledzy z branży, Czesław zaczynał od klubów młodzieżowych wybrzeża bałtyckiego. Śpiewał rock and rolle w stylu Elvisa Presleya, fascynował się też repertuarem latynoamerykańskim — sambą, cha-chą i bossa novą. Los uśmiechnął się do niego w 1962 roku, kiedy na I Festiwalu Młodych Talentów w Szczecinie trafił do „złotej dziesiątki laureatów”, a później do najpopularniejszego wówczas zespołu rockowego Niebiesko-Czarni na rolę solisty i autora szlagierów. Właśnie wtedy, już po sukcesie w paryskiej „Olimpii”, gdzie Czesław występował obok Steviego Wondera i innych gwiazd show-biznesu, otrzymał osobiste uznanie od legendarnej Marleny Dietrich, która wykonała na scenie warszawskiej Sali Kongresowej jego pierwszy hit „Czy mnie jeszcze pamiętasz?” w niemieckiej wersji „Mutter, hast du mir Jarosław Iwaszkiewicz vergeben”. Do sławy brakowało mu niemal kroku, ale… Rycerz słowiańskiego ducha Niemen nigdy nie przypominał supergwiazdy — ani krzty pozy, nawet nieco z Martina Edena, bohatera powieści Jacka Londona o tym samym tytule, ale jego szalony sukces, niezwykły wpływ na młodzież i wolnomyślicielski duch jednak niepokoiły jego konkurentów z branży oraz władzę, która już dawno z podejrzliwością obserwowała jego koncerty. Dla polskiej estrady początku lat 60. Niemen pozostawał takim niepokornym jak Hodża Nasreddin z Buchary. A najbardziej drażniło władzę jego niechęć do „gięcia się” przed nią: w zasadach był nieugięty. Stawało się to skandalicznym tematem pierwszych stron polskiej prasy. Po ostrej krytyce następowały wyciągnięcie konsekwencji organizacyjnych — zakaz występów. Lecz to nie przeszkodziło Niemenowi zająć artystycznego Olimpu. W 1967 roku na firmamencie europejskiej muzyki rockowej rozbłysła jasna gwiazda tego niepokornego artysty: w Opolu stał się sensacją konkursu. Tam właśnie wykonał swój najważniejszy hit, z którym wszedł do historii muzyki rockowej — „Dziwny jest ten świat”. Dla tych, którym poszczęściło się obserwować jego pojawienie się na scenie, było to wstrząsem! Wydawało się, że giętki i oburzony tenor Niemena protestował przeciwko drapieżnym prawom współczesnego mu społeczeństwa, które żyło według zasad dżungli: „Dziwny jest ten świat, / gdzie jeszcze wciąż mieści się wiele zła, / i dziwię się ludziom, / że wciąż wciąż / człowiek człowiekowi wilkiem…” Protest Niemena szedł w parze z protestem młodzieży przeciwko tradycyjnym wartościom mieszczańskim. Nic dziwnego, że na fali młodzieżowej rewolucji, która przetoczyła się przez cały świat, ten hit miał niezwykły rezonans i stał się hasłem młodego pokolenia burzliwych lat 60. Na Niemena spadł „złoty deszcz” tytułów i nagród. Uhonorowano go Grand Prix festiwalu w Sopocie w 1968 roku; wtedy też w sprzedaży pojawiły się od razu trzy albumy Niemena — „Dziwny jest ten świat”, „Sukces” oraz „Czy mnie jeszcze pamiętasz”. A do tego „Złota Płyta” od firmy Polskie Nagrania za album „Dziwny jest ten świat” jako pierwszy pod względem sprzedaży w historii polskiej estrady. Nie zapomniano o nim za oceanem: od amerykańskiego tygodnika „Billboard” otrzymał nagrodę-statuetkę jako „najpopularniejszy polski piosenkarz 1968 roku”. Coraz częściej rozmyślał nad kaprysami losu show-biznesu, który niemal zalał potok bezsensownych, pustych szlagierów. Niemen pragnie wzbogacić infantylną muzykę rockową źródłami polskiej klasyki poetyckiej. Jego ulubionym poetą staje się Cyprian Norwid, zapomniany polski poeta XIX wieku, który wywarł największy wpływ na twórczość Niemena. Myśl — oto co najbardziej imponuje Niemenowi w kapryśnej poezji Norwida. Właściwie zwrot ku klasyce — Norwidowi, Asnykowi i Iwaszkiewiczowi — natchnął go do nowych osiągnięć twórczych. Przejawiło się to w albumie „Niemen Enigmatic”, który specjaliści uważają za epokowy w twórczości piosenkarza. Właśnie wtedy odchodzi od zwykłych form muzyki rockowej, w szczególności od trzy- minutowego formatu piosenek, które brzmiały teraz jak zakrojone na szeroką skalę wokalno-instrumentalne poematy. Wzbogaca swoje utwory nie tylko kompozycyjnie, ale i instrumentalnie, wykorzystując najnowocześniejsze instrumenty — organy Hammonda, syntezator Mini-Moog, Mellotron, Fender piano i inne, które odtwarzają magię muzyki elektronicznej, angażuje do swoich projektów także polskich wirtuozów jazzu, w szczególności saksofonistów Zbigniewa Namysłowskiego i Michała Urbaniaka, z którymi pracował nad albumem „Niemen Enigmatic”. Wokal Niemena nabiera wyrazistych cech i barw: organicznie łączy w sobie charakterystyczną dla bluesa manierę wykonawczą w stylu soul z zauważalnym wpływem mugamu — azerskiej szkoły wokalnej, do której należał wybitny radziecki piosenkarz Raszid Beibutow. Z czasem, dopiero po śmierci tej wybitnej osobowości i artysty, specjaliści w dziedzinie popularnych gatunków muzyki byli w stanie w pełni ocenić wkład twórczy Rzeźba przedstawiająca Niemena we wsi Stare Wasiliszki Czesława Niemena w rockową awangardę XX wieku, tajemniczy świat jego muzycznych wyobrażeń, który ogarnął swoją twórczością. “Dziwny świat jego muzyki i filozofii życia — wspominał swojego kolegę Paweł Brodowski, były basista zespołu rockowego “Akwarele”, a później redaktor naczelny magazynu “Jazz Forum” — powstał na styku dwóch różnych kultur… dwóch odmiennych cywilizacji: Wschodu i Zachodu, na styku tradycji i nowoczesności, muzyki… ludowej i religijnej, popularnej i klasycznej… Był artystą renesansowym, który wykraczał poza granice stylów… Infantylną muzykę rockową przeniósł w inny wymiar i wniósł do niej teksty z najświętszych kanonów wielkiej poezji”. Niczym majestatyczny fryz antycznego sarkofagu brzmi poezja Norwida w centralnej kompozycji albumu “Niemen Enigmatic” — “Bema pamięci żałobny rapsod” — żałobnej rapsodii na śmierć polskiego generała Bema, który poległ w walce o wolność węgierskiego narodu jako “ostatni rycerz” (według słów Karola Marksa w przemówieniu na polskim wiecu w 1867 roku). Ta niezwykła rock-misterium w wykonaniu Niemena zanurza nas w mistyczny rytuał pogrzebu średniowiecznego rycerza, gdzie obecne są cienie przeszłości przy świecach-pochodniach, skrzyżowane ręce rycerza oraz koń, który “tęsknie tańczy” w rozpaczy za swoim panem. Wydaje się, że i sam Niemen, który prowadzi partię solową na organach Hammonda, idzie jednocześnie w tłumie średniowiecznych płaczek, pomagając im swoim dramatycznym śpiewem. W albumie “Człowiek jam niewdzięczny” Niemen znów powraca do Norwida — udźwiękawia jego poezje — Italiam! Italiam! (“Do Włoch! — Myśli, płyń pod fal szum…”) oraz Aerumnarum Plenus (“Cóżem winien, żem jest pełen trosk? / Śpiewać muszę, a śpiewać — czas?”). Niemen zawsze głęboko uświadamiał sobie swoją życiową misję: “W tym, co robię, jest znacząca cząstka słowiańskiego ducha…”. Kiedy przyjdzie wiosna… Sława ruszyła za Niemenem na Zachód, przekraczając granice, morza i oceany… Aplauzy biją mu Paryż i Nowy Jork, Delhi, Moskwa i Rzym, pokazuje go Eurowizja na Olimpiadzie w Monachium w 1972 roku. Ale jego marzeniem pozostawało życie bez tras koncertowych: gorzki posmak sławy zmęczył go. Lata 70. Niemen dużo czasu spędzał w studiu, gdzie nieustannie eksperymentował z muzyką elektroniczną, pragnąc odnaleźć swój algorytm rockowej awangardy — muzyki przyszłości. Wtedy też zafascynował się malarstwem: projekt niektórych jego albumów, w szczególności “Requiem dla Van Gogha” (“Requiem dla Van Gogha”)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Podróż w przeddzień festiwalu

W nocy z 29 na 30 czerwca na stołecznym Art-przystani odbędzie się festiwal filmów ukraińskich „Otwarta noc. Dubel 22”. Jednocześnie z Kijowem filmy krótkometrażowe zostaną pokazane w 100 lokalizacjach na Ukrainie i za granicą. Mychajło Illenko „Otwarta noc” — festiwal, którego celem jest każdorazowe odkrywanie nowych ukraińskich nazwisk w dziedzinie kinematografii i produkcji telewizyjnej, odbywa się pod hasłem: „My. Dla nas. O sobie”. W przeddzień festiwalu jego organizatorzy zaprosili przedstawicieli mediów na przejażdżkę po Dnieprze statkiem „Omar Chajjam”. Odbyła się tu konferencja prasowa oraz nieformalne spotkanie z przedstawicielami i partnerami festiwalu filmowego. Podczas spotkania zaprezentowano program na rok 2019 (pokazy przedfestiwalowe, konkursowe, pozakonkursowe i specjalne, a także programy postfestiwalowe); pełny skład jury; listę oficjalnych miejsc festiwalowych na Ukrainie i za granicą; oficjalny zwiastun wydarzenia. — Tradycyjnie rozpoczynamy festiwal w ostatnią sobotę czerwca, a kończymy w ostatnią niedzielę. Festiwal trwa sześć godzin — zaznaczył prezes i dyrektor artystyczny „Otwartej nocy”, reżyser filmowy Mychajło Illenko. Mamy też program dodatkowy. Z udziałem kierowniczki działu programowego sieci kin „Linia kino” Liany Plyseckiej oraz dyrektora kin „Bumer” i „Magnat” Serhija Złenki odbędzie się dyskusja na temat: „Dystrybucja kinowa kina krótkometrażowego”. Na kanale telewizyjnym Suspilne: UA pokazana zostanie seria wydań telewizyjnych poświęconych festiwalowi. W programie pozakonkursowym znajduje się kilka filmów trwających po trzy minuty. To osobny program Andrija Rizola „Oglądaj ukraińskie”. Nasz festiwal poszukuje filmów, w których jest bohater, staramy się nieść nadzieję. Prezentujemy ukraińskie kino. Ważnym, ale nie jedynym czynnikiem jest język filmów. Niektóre obrazy są bez słów lub rosyjskojęzyczne, ale wszystkie one są ukraińskie w treści. Wśród członków jury są kompozytor i poeta Roman Kolada, producent Wołodymyr Jacenko, reżyser i producent Wałentyn Wasjanowycz, aktorka Nina Naboka, krytyk filmowy Jewhen Stasinewycz, dźwiękowiec Wołodymyr Tretjakow, producent Mariana Nowikowa, tłumaczka Kateryna Poprawka. Dzięki wsparciu banku „Aval” główna nagroda festiwalu w tym roku wynosi 100 tys. hrywien. Łącznie w ciągu 22 lat festiwalu pokazano ponad 700 filmów. — Festiwal „Otwarta noc” powstał wtedy, gdy ukraińskiego kina praktycznie nie było — podkreślił przewodniczący Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina Pyłyp Illenko. — A ten festiwal jako jedyny od samego początku był poświęcony właśnie ukraińskiemu kinu, podczas gdy wszystkie pozostałe popularyzowały na Ukrainie kino zagraniczne. Dopiero później inne fora filmowe zaczęły tworzyć programy narodowe i konkursy narodowe. Dziś na Ukrainie praktycznie nie ma odnoszącego sukcesy filmowca, który nie brałby udziału w „Otwartej nocy”. To jedna z głównych platform startowych ukraińskiego kina. Jestem przekonany, że właśnie ten festiwal jest jednym z najważniejszych czynników, dzięki któremu można mówić o odrodzeniu narodowej kinematografii. Festiwal zachował i reanimował te procesy, które były praktycznie zniszczone, te pozostałości wielkiego ukraińskiego kina, które istniały w formie krótkiego metrażu. Dziś ukraińskie kino już konkuruje ze światowym nie tylko na własnym rynku, ale także na prestiżowych międzynarodowych festiwalach filmowych. I w tym wielka zasługa „Otwartej nocy”. Dla przewodniczącego Rady Mecenasów festiwalu „Otwarta noc” Andrija Rizola szczególne znaczenie mają emocje, które przepełniają uczestników festiwalu i widzów. Ma on wielką charyzmę i magnetyzm. W istocie, dzięki pomocy partnerów, ten festiwal stał się najbardziej masowym na Ukrainie. — W tym roku „Otwarta noc” odbędzie się przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury — podkreśliła rzeczniczka funduszu Anastasija Herasymowa. — Dzięki profesjonalizmowi zespołu festiwalowego, który zdaje sobie sprawę, jak ważne jest przestrzeganie procedur, odpowiedzialne traktowanie środków budżetowych, łączenie części twórczej i technicznej. Festiwal „Otwarta noc” zajął pierwsze miejsce w konkursie Ukraińskiego Funduszu Kultury. Mamy nadzieję, że nasze wsparcie stanie się gwarancją organizacji wysokiej jakości festiwalu i szerzenia idei kina do publiczności nie tylko w Kijowie, ale także na platformach regionalnych. W tym roku widzowie zobaczą programy złożone z nowych filmów debiutantów i znanych artystów. Będzie to 8 filmów fabularnych, 4 dokumentalne, 6 animowanych, 4 pozakonkursowe i 3 retrospektywne. Jako eksperyment festiwal wprowadził konkurs reklamy. Niestety, liczba zgłoszonych filmów jest niewystarczająca do pełnowartościowego konkursu, dlatego na festiwalu zostaną pokazane jedynie wybrane spoty reklamowe w osobnym „Programie reklamy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wołodymyr Koszuba i jego uczniowie

W Narodowym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy odbył się koncert muzyki organowej „Wołodymyr Koszuba i jego uczniowie”. W ten sposób znany ukraiński organista, artysta ludowy Ukrainy, uczcił 35-lecie swojej działalności pedagogicznej. Wołodymyr Koszuba jest absolwentem Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, uczniem założyciela ukraińskiej szkoły organowej, legendarnego profesora Arsenija Kotlarewskiego. Był wśród pierwszych solistów-organistów, od których zaczynała się historia Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy. Imię wykonawcy jest znane daleko poza granicami naszego kraju. Jego sztuką zachwycają się słuchacze na prestiżowych międzynarodowych festiwalach organowych. Przez wiele lat Wołodymyr Wiktorowycz jest prezesem Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Organistów i Mistrzów Organowych. Aktywną działalność koncertową łączy z pedagogiczną. Już od 35 lat wykłada w Kijowskiej Specjalistycznej Szkole Muzycznej im. Mykoły Łysenki, którą sam kiedyś ukończył. To właśnie z inicjatywy Wołodymyra Koszuby, popartej przez dyrekcję szkoły, zakupiono organy elektryczne i otwarto jedyną na Ukrainie klasę organów. Od września 1983 roku Wołodymyr Wiktorowycz pracuje w rodzinnej szkole, wychował plejadę utalentowanych organistów. Koncert rozpoczął się występem ucznia siódmej klasy Kijowskiej Szkoły Muzycznej im. Mykoły Łysenki Bożena Carycyna, który wykonał utwór Samuela Scheidta „Echo”. Nasycony był program występu uczennicy ósmej klasy tej szkoły Sofii Nakonecznej. W jej wykonaniu zabrzmiały utwory Johanna Sebastiana Bacha, Louisa Lefébure-Wély’ego, Jeana Langlais, Camille’a Saint-Saënsa i George’a Thalben-Balla. Wołodymyr Koszuba, Sofia Nakoneczna, Božen Carycyn i Walerija Bałachowska. Koncert zakończył znany organista i pedagog Wołodymyr Koszuba, w którego występie zaprezentowano zarówno klasykę („Tako rzecze Zaratustra” Richarda Straussa i „W stylu marsza” Vincenzo Petralego), jak i muzykę współczesną („Ave Maria” Wiaczesława Samofałowa). Wywiad z jedną z najbardziej znanych uczennic Wołodymyra Koszuby — zasłużoną artystką Ukrainy Waleriją Bałachowską czytajcie w kolejnych numerach „SP”. Oczarował występ solistki Narodowej Filharmonii Ukrainy Tetiany Żuk-Siedowej. W swoim występie pani Tetiana zwróciła się w szczególności ku ukraińskiemu dziedzictwu muzycznemu, prezentując scherzo ze zbioru „Karpackie drogi” Łesi Dyczko. A zasłużona artystka Ukrainy Walerija Bałachowska, która kontynuowała program jubileuszowy, już od ponad dekady pracuje jako solistka Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy. zrozumiała, że jej prawdziwym powołaniem jest żywy kontakt z dziećmi, który daje niesamowitą satysfakcję emocjonalną. Dzieło O. Rudenko — studio artystyczne „KLYOWO kolorowo” otworzyło swoje drzwi dla dzieci i dorosłych prawie rok temu w niewielkiej miejscowości Kałyta w obwodzie kijowskim. Główna dewiza studia: „Z nami twórczość dostępna jest każdemu!”. A za najważniejsze zadanie uważa się tu nauczenie dziecka czerpania przyjemności i pozytywnych emocji z procesu rysowania, a także pomoc w pozbyciu się problemów psychologicznych, lęków i budowaniu pewności siebie. Projekt pokazuje, jak uczniowie w swoich pracach odkrywają barwną tematykę morską. Dla młodych artystów niezwykle ważna jest opinia osób trzecich o ich twórczości. Wystawa pokazuje również, że stosując określoną metodykę nauczania i nietradycyjne techniki rysowania, można szybko osiągnąć zauważalne rezultaty. Wielu zwiedzającym zapadły w pamięć prace „Na słonecznej wyspie” (autor Artem Kudin, 9 lat), „Morze Śródziemne” (Anna Miaka, 11 lat), „Maki na morzu” (Darja Herasymenko, 13 lat), „Muszla” (Albina Twerdochlib, 11 lat), „Tam jest życie” (Anastasija Kowalczuk, 10 lat), „Cisza morska” (Anastasija Kałyta, 10 lat). Materiały przygotował Eduard Owczarenko. Zdjęcia autora.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tajemniczy świat akwareli

W Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej odbyły się Międzynarodowy Festiwal Miniatury Akwarelowej „Miniwatercolor Kyiv 2019” oraz wystawa prac wychowanków współczesnej studia artystycznego „КЛЬОВО кольорово” — „Morska bajka”. Międzynarodowy Festiwal Miniatury Akwarelowej „Miniwatercolor Kyiv” to wyjątkowa przestrzeń do wymiany myśli i doświadczeń, miejsce poszukiwania nowych twórczych pomysłów. Festiwal odbywa się już po raz drugi. Jeśli w ubiegłym roku wzięło w nim udział 83 uczestników z 11 krajów świata, to w 2019 roku uwadze zwiedzających przedstawiono ekspozycję prac ponad 150 uczestników z 22 krajów. Są to artyści-akwareliści z Ukrainy, Białorusi, Czech, Niemiec, Egiptu, Włoch, Łotwy, Mołdawii, Słowacji, Węgier, Hiszpanii, Bangladeszu, USA, Kanady, Gruzji, Indii, Islandii, Luksemburga, Meksyku, Peru, Nepalu, Polski, Rumunii, Portugalii, Tajlandii i Turcji. Organizatorkami festiwalu są Wiktoria Hryhoriewa i Walentyna Piteninа. W programie znalazły się warsztaty doświadczonych mistrzów akwareli. To wymiana doświadczeń i możliwość profesjonalnej komunikacji. Do niezależnego i profesjonalnego wręczenia dyplomów i nagród festiwalu zaproszono międzynarodowe jury w składzie artystów Anny Massinissy (Włochy), Giorgosa Politisa (Grecja), Franca Goloba (Słowenia) oraz krytyków sztuki z Ukrainy Switłany Dołeski i Anny Anders. Do przeprowadzenia konkursu przyłączyli się szanowni sponsorzy — producenci i dystrybutorzy materiałów artystycznych najwyższej jakości: Daniel Smith (USA), Sennelier (Francja), Artemiranda (Hiszpania). Natomiast wystawa „Morska bajka” zaprezentowała do ogólnego oglądu około 40 prac 16 uczestników w wieku od 7 do 13 lat. Kierowniczką studia jest Olesia Rudenko, pedagog-artystka z 14-letnim doświadczeniem pracy. Pani Olesia ukończyła Korsuń-Szewczenkiwskie Pedagogiczne Kolegium im. Tarasa Szewczenki. Studiowała na Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym im. Mychajła Drahomanowa oraz na Kijowskim Uniwersytecie Pedagogicznym im. Borysa Hrinczenki. Pracowała w szkołach artystycznych Kijowa i obwodu kijowskiego, potem zajęła się pracą naukową. A następnie zrozu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Z szacunkiem i miłością

W Połtawie odsłonięto pamiątkową tablicę Panasowi Myrnemu z okazji 170. rocznicy jego urodzin Wiecznym tchnieniem Zielonego Gaju poświęcone jest połtawskie przedmieście, gdzie prawdziwym strażnikiem ducha Panasa Myrnego jest ogólnokształcąca szkoła I–III stopnia nr 8, noszącą imię pisarza. Wydarzenie, które odbyło się z okazji 170. rocznicy urodzin klasyka literatury ukraińskiej, a mianowicie odsłonięcie przy wsparciu miejskiej rady pamiątkowej tablicy Panasowi Myrnemu, dzieło rzeźbiarza Dmytra Korszunowa, zadedykowano Olbrzymom Słowa i obrońcom Ukrainy. Walentyna SZEMCZUK, przewodnicząca Połtawskiego Obwodowego Oddziału Międzynarodowej Organizacji „Kobieca Hromada” Zdjęcia Switłany CZYPENKO — Siedemdziesiąt lat temu, w 1949 roku, w 100-lecie urodzin ukraińskiego pisarza Panasa Myrnego, poltawska szkoła nr 8 otrzymała jego imię, a odsłonięcie tablicy pamiątkowej Panasowi Myrnemu jest wyrazem głębokiego szacunku dla wielkiego syna Ukrainy — rozpoczęła uroczystość dyrektor ZOSZ nr 8 imienia Panasa Myrnego, nauczycielka najwyższej kategorii, metodyczka Switłana Bohodysta. — Od wielu dziesięcioleci łączy nas szczera współpraca na rzecz upamiętnienia pamięci Panasa Myrnego i jego współpracowników Łesi Ukrainki oraz Mykoły Dmytrijewa tablicami pamiątkowymi, które odsłonięto w Poltawie, Berlinie i Tbilisi, a wkrótce pojawi się ona w Hadziaczu dla Oleny Pczilki — zwróciła się do uczestników uroczystości zasłużona pracownica kultury Ukrainy, laureatka nagrody imienia Panasa Myrnego Rady Obwodowej w Poltawie, inicjatorka odsłonięcia tablicy pamiątkowej Panasowi Myrnemu Walentyna Szemczuk, i w swoich poetyckich wierszach wysławiła wyczyn Bohaterów-współczesnych. Uroczystości zgromadziły dzieci i nauczycieli, przewodniczących i deputowanych rad obwodowej i miejskiej, naukowców, muzealników, dziennikarzy, bibliotekarzy, artystów. Na elewacji szkoły, w której wybrzmiewają słowa powieści i liryki pisarza, gdzie godnie czci się jego twórczość, zainstalowano tablicę pamiątkową Panasowi Myrnemu. Prawo do jej odsłonięcia przyznano najlepszym uczniom — wychowankom Poltawskiego Terytorialnego Oddziału Małej Akademii Nauk Ukrainy, zwycięzczyni Ogólnoukraińskiego konkursu-quizu „Czy znasz Szewczenkę?” Nadiji Nakoniecznej oraz przewodniczącemu samorządu uczniowskiego Bohdanowi Raткевičowi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Uhonorowanie pamięci Iwana Mazepy przez mieszkańców Mikołajowa

Inna BEREZA, Halyna ZAPOROZCZENKO, członkinie Mikołajowskiego Miejskiego Międzyrejonowego Oddziału „Proświta” im. Mykoły Arkasa. Członkowie Proświty z Mikołajowa 16 czerwca uczcili jubileuszowe daty — 380. rocznicę urodzin legendarnego Hetmana Ukrainy Iwana Mazepy oraz 310. rocznicę jego ostatniej drogi przez Ukrainę. Historyczna skala tej postaci jeszcze za życia została trafnie określona przysłowiem „Od Bohdana do Iwana nie było Hetmana”. To on przez 22 lata silną ręką dzierżył buławę i położył kres niesławnej Ruinie. I choć moskiewskie imperium nie szczędziło czarnych barw, by zniekształcić wizerunek Iwana Mazepy, w pamięci potomnych stał się on prawdziwym symbolem ukraińskiego oporu wobec Moskwy. Zamiast anatemie, która została ogłoszona przez moskiewskich popów na rozkaz Piotra I, Iwanowi Mazepie należy się jasna pamięć za jego polityczne, mecenasowskie i budownicze działania — prawdziwa ukraińska chwała! Dlatego w Dzień Świętej Trójcy we wsi Łymany w rejonie witowskim obwodu mikołajowskiego odbyło się uhonorowanie Hetmana — porywające widowisko artystyczne „Drogą Mazepy”. Właśnie z tych miejsc na brzegu limanu Dniepr-Bug rozpoczął swoją ostatnią drogę Iwan Mazepa wraz ze swoim wiernym Pyłypem Orłykiem i Karolem XII. Członkowie Mikołajowskiego Miejskiego Międzyrejonowego Oddziału „Proświta” im. Mykoły Arkasa wraz z mikołajowskim kozactwem złożyli kwiaty pod znakami pamięci ku czci historycznej przeprawy Hetmana i jego towarzyszy przez liman oraz w miejscu dawnej kozackiej cerkwi. Odbyło się nabożeństwo żałobne ku pamięci Iwana Mazepy oraz wszystkich bojowników o wolność i niepodległość Ukrainy, a po złożeniu kwiatów goście z Mikołajowa i członkowie lokalnej społeczności cieszyli się widowiskiem teatralnym i koncertem profesjonalnych oraz amatorskich aktorów. Zasłużone oklaski otrzymali członkowie Proświty — uczestnicy inscenizacji „Ostatnia droga Mazepy”, w której w rolę Hetmana wcielił się aktor Mykoła Jewtuszenko, Pyłypa Orłyka — znany mikołajowianom uczestnik Majdanu Godności Ołeh Hilakin, Karola XII — poeta Ołeksandr Maczuła, a Poniatowskiego — pisarz Witalij Rohoża. Za scenariusz, organizację i inicjatywę towarzystwo zawdzięcza przewodniczącemu naszego oddziału, zasłużonemu pracownikowi kultury Ukrainy, kawalerowi orderu „Za zasługi”, profesorowi Omelanowi Szpaczynskiemu. Podczas koncertu występowali także pisarze, którzy w ostatnich latach publikowali książki o sławnym Hetmanie. W szczególności W. Rohoża, autor powieści historycznej „Iwan Mazepa” (ostatnia książka trylogii „Zaporożcy”), oraz (organizator — ataman mikołajowskiego kozactwa Serhij Paraskun) oraz kozacki kulesz. Mieszkańcy społeczności, studenci filologii ukraińskiej Czarnomorskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Petra Mohyły na czele z kuratorem Władleną Russową, członkowie Proświty naszego oddziału oraz Towarzystwa Witowskiego doznali estetycznej przyjemności i dowiedzieli się wiele nowego o historii walki Ukrainy o niepodległość. Wszyscy szczerze śpiewali zarówno Hymn Ukrainy, jak i „Modlitwę za Ukrainę” M. Łysenki, a także słuchali pieśni „Kozackie krzyże” (muz. O. Biłasza) w wykonaniu autora słów M. Jewtuszenki, która kończy się wersami: „Stoją na mogiłach krzyże, / Do pamięci wzywają iść”. Halyna Zaporozczenko, która napisała poemat „Iwan Mazepa”. Rozbrzmiewały pieśni „Ukraino droga”, którą wykonał Denys Łysanczuk (sł. W. Rohoży, muz. wykonawcy), wianek ukraińskich pieśni ludowych w wykonaniu Iryny Łozowej (artyści-wokaliści Mikołajowskiej Filharmonii Obwodowej). Amatorscy aktorzy ze społeczności wsi Łymany przypomnieli widzom o autorze „Natalki Połtawki” w jubileuszowym roku I. Kotlarewskiego ariami z opery o tym samym tytule autorstwa M. Łysenki. Wzruszyła śpiewem „Ukraina — to my” oraz „Jedna kalina” wokalistka filharmonii ludowej i członkini naszego oddziału Iryna Sira. Wspaniałym uzupełnieniem koncertu była wystawa mistrzów sztuki dekoracyjno-użytkowej, kozackie zabawy. W przeddzień Dnia Konstytucji Ukrainy, 27 czerwca 2019 roku, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki wspólnie z partiami i organizacjami społecznymi o orientacji narodowo-demokratycznej uhonorują ojca ukraińskiej Konstytucji Pyłypa Orłyka. Przy jego pomniku (skrzyżowanie ulic Lipskiej i Pyłypa Orłyka) przeprowadzą wydarzenie publiczne, podczas którego odbędzie się wręczenie nagrody „Proświty” imienia Borysa Hrinczenki za 2018 r. Początek o 10.00. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCARENKO. Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA, Iryna STELMACH. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy 279-39-55. Redaktor dyżurny Eduard OWCARENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 Kijów, ul. Marka Wowczka 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Mykoła CYMBALIUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALIUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn