Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Anatolij Burtowyj: „Całą moją twórczość łączy temat historyczny”

Слово Просвіти, №26 за 2021 рік

Przyszły artysta urodził się we wsi Huli w rejonie myroniwskim w obwodzie kijowskim. Ukończył Dniepropetrowską Szkołę Artystyczną oraz kijowski wydział wieczorowy Lwowskiego Instytutu Poligraficznego. Pracował w Zaporoskim Kombinacie Artystyczno-Produkcyjnym, później – jako redaktor artystyczny w wydawnictwach „Naukowa dumka” oraz „Dowira”. Od 1993 roku zajmuje się pracą twórczą. W swoich kompozycjach wykorzystuje zasadę stylizacji, charakterystyczną dla ukraińskiego malarstwa lat 20. i 30. XX wieku, interpretuje również tradycje sztuki ludowej i ikonopisarstwa, pasjonuje się tematyką przedchrześcijańską historii Ukrainy – epoką kultury trypolskiej, staroukraińskimi mitami i legendami, rozwija zasady szkoły Mychajła Bojczuka i jego następców. Krytycy sztuki nazywają styl A. Burtowego romantycznym ekspresjonizmem. Symbolika i pierwotne archetypowe obrazy współistnieją w dziełach artysty z realiami życia. Twórczość artysty jest niezwykle wieloaspektowa. Jest ilustratorem wielu utworów prozatorskich i poetyckich, autorem ekslibrisów. Rezultatem wspólnej pracy z Ihorem Rymarukiem stał się tomik wierszy „Diwa Obyda”, który został uznany za najlepszą publikację 2000 roku na Ogólnoukraińskim Konkursie Książki. Główne dzieła artysty: „Gorący czas” (1991), „Zew wieczności” (1992), „Oracz”, „Wielki Czwartek”, „Przyjaciele” (wszystkie z 1993 r.), „Trypolczycy” (1996), seria prac graficznych – „Cud przodków” (1997), „Modlitwa” (1998), „Wrota wieczności” (1999), „Wiatrak na skraju wsi” (1999), „Roksolana” (2000). Dziś Anatolij Burtowyj jest gościem „Słowa Proświty”. – To daleko nie pierwsza Pana wystawa w Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego. A od czego zaczęła się znajomość z tym muzeum? – Przyjaźnimy się od dawna. Naprzeciwko muzeum przy Andrijiwskim Uzwozie 34-W przez 22 lata znajdowała się moja pracownia twórcza. To moje rodzinne strony. W zasadzie tutaj minęła główna część mojego życia – twórczego, ciekawego, nasyconego. Często bywałem w muzeum jeszcze wtedy, gdy kierował nim Rostysław Synko. Moja pierwsza wystawa indywidualna w tym muzeum nosiła tytuł „Nasz rodowód”, druga – „Kraina Aratta”. Prezentowałem dzieła, w których poprzez znaki i symbole badam nasz rodowód i przedchrześcijańskie korzenie. Były tu też realistyczne pejzaże, ale przeważnie – temat historyczny. Zadaję sobie pytanie: jak można oddać charakter i „nastrój” kultury trypolskiej, która zrodziła się 4 tysiące lat przed naszą erą? Staram się szukać faktury, ekspresji. O tym niełatwo opowiedzieć – żeby człowiek zrozumiał, musi spojrzeć na samą pracę. Trzecią wystawę, o której pisała już gazeta „Słowo Proświty”, poświęciłem 207. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Na nowej, podsumowującej wystawie zaprezentowano 71 prac. Na pierwszym piętrze muzeum – grafika, kolorowe rysunki ołówkami, różne rodzaje grafiki; na drugim – malarstwo i lewkas. Prezentuję różnorodne prace: ekskurs historyczny, przemyślenie historii poprzez symbole i realistyczny pejzaż, prace namalowane z natury. Pokazuję jedną swoją pracę, którą wykonałem jeszcze w 1976 roku, kiedy uczyłem się w ósmej klasie. Aby stworzyć etiudę, wtedy po raz pierwszy wziąłem do rąk farby olejne. Namalowałem kuźnię (obecnie zburzoną) w mojej rodzinnej wsi Huli na Kijowszczyźnie. Prezentuję również autoportret, który namalowałem w 1981 roku, kiedy byłem na trzecim roku Dniepropetrowskiej Szkoły Artystycznej. Wykonałem go w manierze akademickiej. Prezentuję swoje prace z lat 90., a najbardziej to, co powstało w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Wśród nowych prac – portret żony Switłany. Jesienny pejzaż, który namalowałem z okna swojej pracowni. Jeszcze jedna nowa praca – „Dusza Mamaja”. Nie po raz pierwszy zwracam się do tego obrazu. Wcześniej miałem tradycyjnych Mamajów, a tym razem starałem się pokazać jego stan duchowy, aurę, jedność z wyższymi siłami, niebiosami. Wiele moich prac znajduje się dziś w muzeach i kolekcjach prywatnych. Tylko w zbiorach Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego jest ich około dwudziestu. Jak widać, prace prezentowane na wystawie są bardzo różne. Ale wszystkie moje dzieła łączy maniera i technika wykonania. Chcę czy nie, ale i tak rozpoznawalna jest kolorystyka, sposób malowania. Całą moją twórczość łączy temat historyczny, jest on widoczny w prawie wszystkich moich pracach. Do każdej pracy sam robiłem ramy. Pracowałem nad tą technologią dwa lata. Opierałem się na barokowej ikonie, która ma rzeźbę w lewkasie z charakterystycznym barokowym ornamentem. Być może ten ornament jest bardziej współczesny, bardziej nowoczesny, ale związany ze stylem baroku. Miło słyszeć wrażenia widzów o swojej wystawie. Było do mnie wiele pytań. Pewnie po to istnieje twórczość, aby była informacja zwrotna. – A od czego zaczęła się Pana fascynacja rysowaniem? – Jak u większości, wszystko zaczęło się w dzieciństwie. Kiedy miałem pięć lat, przyśnił mi się sen, że rozciąłem sobie rękę nożem i krew spłynęła do białej filiżanki. Potem jakbym napisał w książeczce patyczkiem litery, jakieś słowa, wersy. Od tamtej pory zacząłem rysować. Zacząłem oglądać program „Oliweć-maluweć” (Ołówek-malarzyk), wkrótce wziąłem udział w ogólnoukraińskim konkursie o tej samej nazwie i zostałem jego zwycięzcą. Im dalej, tym bardziej pasjonowałem się rysowaniem. Malowałem dużo kwiatów. Często bywałem na targach w Bohusławiu i Myroniwce, wtedy wystawiano tam litografie z kwiatami, które bardzo mi się podobały. Wpłynęło też to, że brat mojej mamy, Iwan, również malował. Widziałem, jak to robi. Uczyłem się. Potem zdawałem do Dniepropetrowskiej Szkoły Artystycznej, Kijowskiego i Charkowskiego Instytutu Artystycznego. Było aż 7 prób. W końcu ukończyłem Lwowski Instytut Poligraficzny na specjalności grafika książkowa. W moim opracowaniu ukazało się około 40 książek. Jako grafik książkowy zagłębiam się w książkę, to bardzo filigranowa technika, subtelna praca. Czasami ilustrowałem książkę piórkiem. Do niektórych książek robię tylko okładki, gdzieś ilustracje, inne wydania opracowuję w całości – makieta, oprawa artystyczna, design. Czyli tworzę artystyczny obraz książki. Wśród takich prac – album na stulecie emigracji Ukraińców do Kanady, tomik poezji Ihora Kuryliwa „Flet na wiatrach”. Równolegle pracuję w innych technikach. Przeważnie w malarstwie olejnym, a także malarstwo akrylowe, akwarela, bardzo lubię grafikę. Jeśli od ilustrowania książek przechodzi się na płótno metr na półtora, to trzeba wziąć do ręki szpachlę i myśleć zupełnie inaczej. Tam już potrzebna jest duża forma – ekspresja, jedność, zupełnie inne podejście. Artyści mają przysłowie: „Od malarstwa przechodzić do rysunku, od rysunku – do malarstwa”. Staram się stale przestrzegać tej zasady. Lubię dużo eksperymentować. Jak już wspominałem, podoba mi się akwarela, pewnie jest to najtrudniejszy rodzaj malarstwa. Tak, malarstwo olejne też ma swoją specyfikę. Ale tam można coś poprawić, a jeśli pomyliłeś się w akwareli, ona przepadła, obraz nie będzie świecił, nie będzie żywy. Akwarelę trzeba pisać mistrzowsko od razu. Ogólnie rzecz biorąc, każdy rodzaj malarstwa wymaga swojego podejścia. W moich pracach obecna jest romantyka, nawet mistyka, a także – ekspresja. – Co dały lata nauki? – Szczególnie dużo dała Dniepropetrowska Szkoła Artystyczna, gdzie uczyłem się w latach 1978–1982. Aby grać na jakimkolwiek instrumencie muzycznym, trzeba dobrze znać zapis nutowy, a artysta koniecznie musi znać rysunek, malarstwo, anatomię, podstawy kompozycji. To tak samo, jak znać alfabet, aby umieć czytać. Jeśli natomiast wziąć płótno, nanieść na nie plamę i powiedzieć, że ja tak widzę, to nie jest sztuka. Zatem przede wszystkim trzeba mieć wykształcenie zawodowe. A dalej – poszukiwania siebie, tematu, pisma, maniery, zadań, które stawia przed sobą artysta, co chce powiedzieć swoimi dziełami, po co to robi. Na moje uformowanie jako artysty wpłynął przede wszystkim Mychajło Bojczuk i jego szkoła. Bojczukizm to synteza sztuki ludowej, ikonopisarstwa i narodowych korzeni. Zbadałem twórczość Bojczuka i jego naśladowców. Wszyscy oni są różni. Zarówno w grafice, jak i w malarstwie. Każdy – to osobna indywidualność twórcza. Staram się szukać w ich dziedzictwie czegoś własnego, syntetyzować, przemyśliwać na nowo. Pewnie tak samo robi każdy artysta. Należę do stowarzyszenia twórczego „Switowyd”, wśród pierwszych jego uczestników była Maria Prymaczenko, Ołeksandr Iwachnenko, Witalij Szyszow, Mychajło Horłowyj, Anatolij Marczuk, Wasyl Kopajhora. Mykoła Storożenko i Ołeksandr Iwachnenko byli i są dla mnie wzorem wysokiego poziomu artystycznego. – W tym roku obchodzi Pan 40-lecie działalności twórczej. A co stało się punktem wyjścia? – Kiedy uczyłem się w szkole artystycznej, to u nas stale odbywały się wystawy prac studenckich. Byłem na trzecim roku, odbywała się kolejna taka wystawa, na której za serię prac graficznych otrzymałem pierwsze miejsce. Dostałem nagrodę – zestaw kartonu do malarstwa i zestaw farb olejnych. To był 1981 rok. Uważam, że od tamtej pory zaczęła się moja pełnowartościowa działalność artystyczna. Potem była praca w Zaporożu. A od 1985 roku, jak już wspominałem, miałem pracownię na Andrijiwskim Uzwozie. Wtedy wsparł mnie mój przyjaciel i nauczyciel Mykoła Stratiłat. Razem pracowaliśmy na Andrijiwskim. Moja największa wystawa indywidualna odbyła się w 1997 roku w Ukraińskim Domu w galerii „Alipij”. O moim życiu i twórczości nakręcono wtedy film dokumentalny, który pokazywano w Telewizji Ukraińskiej. Jeszcze wcześniej, w 1989 roku, prezentowałem Ukrainę w malarstwie ze strony stowarzyszenia monumentalnego „Jedność” w Wiedniu (Austria). Jedna moja wystawa indywidualna była w Kanadzie, pięć – w USA, prace eksponowano na biennale w Japonii, była ciekawa podróż twórcza na Węgry. Wiele wystaw odbyło się na Tarasowej Górze w Kaniowie. Na dzień dzisiejszy w Narodowym Rezerwacie Szewczenkowskim przechowuje się... W Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego otwarto wystawę poświęconą 60. rocznicy urodzin oraz 40-leciu działalności twórczej zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Burtowego. Ekspozycja prezentuje zarówno wczesne dzieła artysty, jak i prace stworzone w ostatnim czasie.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn