Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Soborna stolica, do której przykuta była uwaga całej Europy

Слово Просвіти, №26 за 2021 рік

Sławko POLATYNCZUK, przewodniczący Kamieniecko-Podolskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Aby poczuć atmosferę Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 roku, która wrzała w Kamieńcu Podolskim 100 lat temu, warto poczytać wspomnienia naocznych świadków tamtych wydarzeń, których nazwiska zachowała historia. Nasze miasto odegrało ważną rolę w historii walk wyzwoleńczych o niepodległość w latach 1917–1921. Właśnie Kamieniec cztery razy stawał się centrum ukraińskiego życia politycznego i wojskowego – stolicą Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL). Dmytro Doroszenko pisał: „Cichy Kamieniec bardzo ożywił się i napełnił ludźmi, wszystkie pomieszczenia w mieście przepełniły się”. Osyp Mehas również wspomina w swoich pamiętnikach: „Kamieniec Podolski – to jedno z najlepszych miast. Podczas pobytu rządu URL, Kamieniec miał ponad 100 tysięcy ludności i ukraińskiego wojska ponad 30 tysięcy. Tutaj mieściły się od czerwca 1919 r. do 17 listopada 1919 r. główna kwatera wojskowa Armii Halickiej, stolica Dyrektoriatu, główny urząd dyktatora Petruszewicza i wszystkie główne departamenty ukraińskich ministerstw. W Kamieńcu wychodziły w tym czasie trzy dzienne ukraińskie czasopisma, kilka tygodników, były drukarnie państwa ukraińskiego, główny państwowy bank ukraiński, główna kwatera wojskowa głównego atamana Symona Petlury oraz różne dyplomatyczne poselstwa państw europejskich”. Tutaj rozmieściły się Dyrektoriat URL na czele z głównym atamanem Symonem Petlurą i dyktatorem Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL) Jewhenem Petruszewiczem. Ze wszystkich tymczasowych stolic Kamieniec przebywał w tym statusie najdłużej. Jeszcze od końca lutego 1919 r. pracowało tu Ministerstwo Oświaty Narodowej URL. Mychajło Hruszewski występował tu z wykładami i redagował gazetę „Życie Podola”. Jednym z ważnych wydarzeń dla całej Ukrainy, które miały miejsce w mieście, można nazwać datę 14 października 1919 r. Właśnie w tym dniu odbyła się pierwsza próba zjednoczenia całego narodu ukraińskiego pod jedną przysięgą na wierność URL. I dzisiaj po raz kolejny przeglądamy w Centralnej Bibliotece Miejskiej imienia Kosti Sołuchy oraz w Kamieniecko-Podolskim Uniwersytecie Narodowym imienia Iwana Ohijenki film wideo naszego reżysera Andrija Zajcia „Przysięga 1919” o okresie kamienieckim Dyrektoriatu URL, kiedy od czerwca do listopada 1919 roku Kamieniec Podolski przebywał w statusie tymczasowej Sobornej stolicy Ukrainy i po raz pierwszy oficjalnie składali przysięgę na wierność Ukrainie: Wysoki Dyrektoriat na czele z Symonem Petlurą, ministrowie, sędziowie, urzędnicy państwowi oraz ukraińskie wojsko. Przecież okres kamieniecki Dyrektoriatu był ważnym okresem walki o ukraińską państwowość w czasach narodowo-wyzwoleńczych zmagań. Osyp Mehas pisze: „Główny ataman Symon Petlura oświadczył, aby wszystkie centralne instytucje i organizacje państwa ukraińskiego złożyły przysięgę lojalności i wierności Ukraińskiej Republice Ludowej. Ataman Petlura dążył do budowy państwa ukraińskiego na zasadzie dyscypliny i porządku nie tylko w ukraińskiej armii, ale także w ukraińskiej służbie cywilnej i państwowej. Petlura wyrażał twardą wiarę i nadzieję w niezwyciężoność narodu ukraińskiego, który w swojej orientacji dojrzał do tego stopnia, że oprócz władzy ukraińskiej innej nie chce. To postanowienie głównego atamana i Dyrektoriatu było koniecznie potrzebne z punktu widzenia ówczesnej sytuacji na Ukrainie, gdzie różne grupy polityczne i wojskowe ulegały obcym wpływom wrogiej agitacji, zwłaszcza ze strony denikinowców, bolszewików, Polaków, Rumunów itd. Oprócz tego, w Ukraińskiej Armii Halickiej (UAH) pod wpływem dyktatora Petruszewicza i jego zarządu wojskowego krążyły pogłoski o możliwym przejściu wojsk UAH na stronę Denikina, który obiecywał Petruszewiczowi wywieźć z Włoch na Ukrainę 50 000 ukraińskich jeńców”. 13 października 1919 r. wychodzi „Ustawa o uroczystej obietnicy Dyrektoriatu, ministrów, urzędników i sędziów oraz przysiędze wojskowych na wierność Ukraińskiej Republice Ludowej”, w której został wyłożony tekst uroczystej obietnicy Dyrektoriatu, a także przysięgi dla ministrów, sędziów i wojska. Także 13 października 1919 r. Ukraińskie Bractwo Cyrylo-Metodiańskie zwróciło się do Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej o przyjęcie przysięgi kościelnej na wierność narodowi ukraińskiemu. Tutaj też zaznaczano, że przysięga Wysokiego Dyrektoriatu powinna mieć wielkie znaczenie dla całej ludności ukraińskiej oraz wszystko po to, aby zjednoczyć władzę ukraińską z narodem i chłopstwem, które stanowi główny grunt ukraińskiej państwowości. 14 października 1919 r. Dyrektoriat URL wydał tekst przemówienia do narodu Ukrainy, w którym między innymi informowano: „Oddając siły swoje na walkę o los rodzinnego kraju, dzisiaj składamy publiczną uroczystą obietnicę wiernie służyć swojemu narodowi, nie przerywając walki, dopóki nie uwolnimy naszej Ukrainy od wszystkich wrogów, dopóki wyczerpany naród nasz nie stanie na pewnej drodze spokoju i dobrobytu, dopóki pod ochroną silnej władzy republikańskiej nie stanie się on wolnym gospodarzem rodzinnego kraju i dopóki nie utrwali zdobytej ziemi i wolności”. Adiutant Symona Petlury Ołeksandr Docenko wspomina: „Dzień 14 października 1919 r. był dniem odpoczynku, zapomnienia i marzeń o lepszym losie… Miasto przybrało świąteczny wygląd: wszędzie kwiaty i dywany – pierwszy raz za czas całej walki Rząd, współpracownicy i wojsko przysięgali na wierność URL. Nastrój podniosły”. Ułożono porządek święta. Pawło Szandruk wspomina: „Głównodowodzący Petlura odwiedził nas przed świętem Matki Boskiej 14 października i powiadomił, że w świętą niedzielę odbędzie się „Święta przysięga” i pułk ma się przygotować. Do tego czasu zorganizowaliśmy nawet swoją orkiestrę. 14 października odbywała się przysięga. Ja przyprowadziłem pułk, który ustawił się w bataliony. Uzbrojony pułk, który maszerował na Centralny plac (dzisiaj Rynek Ormiański) przy orkiestrze, sprawiał niezwykłe wrażenie. Zagraniczni agenci wojskowi obserwowali wydarzenia, które miały miejsce. Ceremonia podniosła nam nastrój, zwłaszcza wspaniałe przemówienie głównego kapelana, wielce szanownego Pawła Paszczewskiego”. Gazeta „Ukraina” z 15 października 1919 r. tak pisała o przebiegu przysięgi: „Od rana miasto przybrało świąteczny wygląd. Budynki Wysokiego Dyrektoriatu, zarządu miejskiego, ziemstwa gubernialnego, klubu narodowego, państwowych i innych instytucji społecznych oraz osób prywatnych były przybrane dywanami, świerkiem, flagami narodowymi. Most Nowoplanowski był ukwiecony klonem. Ulice cały dzień były przepełnione ludem, który brał udział w wielkim święcie”. Cały plac, gdzie miała odbyć się przysięga, był wypełniony wojskami, przedstawicielami instytucji rządowych i społecznych oraz obywatelami. Pośrodku placu został zbudowany wielki pawilon, cały wyłożony dywanami, obity materiałem i ozdobiony ukraińskimi herbami oraz flagami. Obok pawilonu wystawiono wartę honorową z flagą. Paradę wojskową, przeprowadzoną tego dnia, obserwowali obecni na uroczystej ceremonii przedstawiciele wojskowi Polski, Rumunii i Czechosłowacji. Premier URL Isaak Mazepa w swoich wspomnieniach pisał: „Okres kamieniecki – jeden z najbardziej tragicznych w historii naszych walk wyzwoleńczych o rewolucję. To był okres, kiedy ukraińskie siły zbrojne po raz pierwszy od kilku stuleci zeszły się ze wszystkich ziem ukraińskich do wspólnej walki o niepodległą Ukrainę”. Właśnie wydarzenia w Kamieńcu- Podolskie najjaśniej odzwierciedlają momenty największego wzlotu ukraińskiego wojska i idei narodowej w całości, z którego musimy wyciągnąć właściwe wnioski po to, aby nie powtarzać ich w przyszłości. Dlatego musimy pamiętać swoją historię. Kamieniecka doba Ukraińskiej Republiki Ludowej stała się bodaj najważniejszym kamieniem milowym w historii ukraińskiej państwowości, gdzie, oprócz wszystkich zewnętrznych i wewnętrznych zgód i nieporozumień, miała miejsce pierwsza próba zjednoczenia narodu ukraińskiego, który w tamtym momencie był podzielony zarówno geograficznie, jak i ideologicznie. A uroczysta obietnica jak najlepiej odzwierciedla nie tyle konkretne wydarzenie, co samą epokę stołecznego Kamieńca – centrum politycznego i kulturalnego życia Ukrainy, do którego była przykuta uwaga całej Europy i świata.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn