Nagradzają Pawło Hrycenko, Switłana Koronenko, Taras Kremin
HALYNA DATSIUK
Tłumaczenie maszynowe
W tym roku Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka obchodził jubileusz – 25 lat od dnia założenia. W dalekim 1999 roku Petro Jacyk, kanadyjski milioner ukraińskiego pochodzenia, przebywając w Kijowie, wyraził pewnego razu myśl, że należy założyć konkurs wśród młodzieży, który promowałby język ukraiński. Przygnębiały go ulice miasta, na których wszędzie słychać było język rosyjski. Był przekonany, że Ukraina musi mówić po ukraińsku, tak jak Francja mówi po francusku, Niemcy – po niemiecku, Turcja – po turecku, Japonia – po japońsku… Ideę konkursu poparli członkowie Ligi Ukraińskich Mecenasów – i projekt został zaproponowany Ministerstwu Oświaty i Nauki Ukrainy. Od samego początku konkursem opiekował się Mychajło Słaboszpycki, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, autor popularnej książki „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym. Petro Jacyk”. Już w maju 2000 roku na scenie Narodowej Filharmonii Ukrainy uroczyście stali zwycięzcy pierwszego konkursu języka ukraińskiego, mieli święto, a gratulował im cały kraj. Petro Jacyk mówił ze sceny Narodowej Filharmonii Ukrainy: „Państwo nasze to Ukraina, a językiem państwowym jest ukraiński. Od tego, kim uświadamia sobie siebie młody człowiek, zależy przyszłość narodu. Odnoszące sukcesy narody mówią swoim językiem. Ukraińcy muszą mówić po ukraińsku. Starszych już nie przerobimy, trzeba iść do młodzieży”. Petro Jacyk zdążył nagrodzić zwycięzców tylko pierwszego konkursu. W przeddzień drugiego zmarł. Od tamtej pory konkurs nosi imię swojego założyciela, a konkursem przez ponad dwie dekady opiekuje się prezes Ligi, doktor nauk farmaceutycznych, profesor, kierownik katedry farmacji przemysłowej, klinicznej i farmakologii klinicznej NMAPO imienia P. L. Szupyka, przewodniczący Rady Nadzorczej PJSC „Firma farmaceutyczna „Darnycia” Wołodymyr Zahorij. Od tamtej pory przez dwie dekady, w Dniu ukraińskiego piśmiennictwa i języka, konkurs rozpoczynał się w jednym z centrów obwodowych Ukrainy, a kończył swoją pracę licznymi uroczystościami w Narodowej Filharmonii, Operze Narodowej czy Narodowym Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki z udziałem znanych edukatorów, ukraińskich pisarzy, aktorów, działaczy społecznych i prasy. MONU w swoich komunikatach prasowych podawało statystyki: udział w konkursie biorą wszystkie szkoły Ukrainy, a to miliony uczestników. Z czasem uczestnikami turnieju językowego stali się studenci wyższych uczelni różnych stopni akredytacji oraz uczniowie szkolnictwa zawodowego. I co znamienne: niemal od samego początku pracy konkursu był jeszcze jeden współorganizator projektu – Ministerstwo Obrony Ukrainy. Na wszystkich uroczystościach konkursowych obecni widzą na scenie licealistów i kursantów, którzy otrzymują wyróżnienia. Dziś wielu wojskowych zwycięzców minionych lat z bronią w ręku broni języka ukraińskiego już na froncie. Celem konkursu Jacyka, jak zapisano w jego Regulaminie, jest utwierdzenie państwowego statusu języka ukraińskiego, podniesienie jego prestiżu wśród młodzieży, wychowanie szacunku do kultury i tradycji narodu ukraińskiego. Ale konkurs miał też wrogów. Smutny fakt: 25 października 2010 roku ówczesny minister oświaty i nauki Ukrainy Dmytro Tabacznyk podpisał dekret, którym faktycznie zlikwidował Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka, i wtedy w obronie konkursu stanęła ukraińska inteligencja oraz pisarze (Dmytro Pawłyczko, Mychajło Słaboszpycki, Iwan Dziuba, Pawło Mowczan, Marija Matios, Wasyl Szklar i inni), którzy napisali otwarty list do prezydenta Wiktora Janukowycza z żądaniem anulowania decyzji ministra oświaty. Konkurs obroniono. Z początkiem kwarantanny covidowej konkurs po raz pierwszy przeszedł na formę zdalną, a z początkiem pełnoskalowej wojny rosyjsko-ukraińskiej w ogóle pojawiło się pytanie, czy możliwe będzie prowadzenie konkursu, kiedy istnieją śmiertelne ryzyka dla dzieci. Ale organizatorzy podjęli decyzję o kontynuowaniu projektu jako niezwykle ważnego i potrzebnego właśnie podczas wojny i, jak się okazało, była to jedyna słuszna decyzja. Oczywiście, obecnie konkurs odbywa się z przestrzeganiem wszystkich wymogów bezpieczeństwa, a czasem i zdalnie. Od samego początku konkurs był projektem mecenackim. W jego finansowaniu brali udział mecenasi nie tylko z Ukrainy, ale i z zagranicy. Petro Jacyk mawiał: żeby znać język, trzeba dużo pracować, a praca musi być wynagrodzona. Dziś mecenasi konkursu to firma farmaceutyczna „Darnycia”, PJSC „Eximed”, Związek Ukrainek Australii i inni. Znamienne, że państwo również wspiera uczestników – zdobywcy I nagrody otrzymują stypendia prezydenckie (co miesiąc przez rok kalendarzowy). Stypendystami prezydenckimi XXV konkursu zostali: trzecioklasistka z obwodu rówieńskiego Marharyta Szkodycz, czwartoklasistka z obwodu dniepropetrowskiego Ksenija Kusznir, piątoklasistka Sofija Iwaniuk i jedenastoklasistka Melisa Iwaniuk z Zakarpacia, szóstoklasistka z Wołynia Marta Rewko, siódmoklasistka Diana Sobolewa i ósmoklasistka Darja Cimbalist z obwodu winnickiego, dziewiątoklasistka Sofija Nezajuszcza i dziesięcioklasistka Alona Pchajko z Mikołajowa. Ciąg dalszy na str. 2. JURIJ MOSENKIS 10–11 PRENUMERATA—2025 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (str. 22). Koszt wynosi: 1 mies. — 65 UAH. 3 mies. — 195 UAH. 5 mies. — 325 UAH. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Kyryło STECENKO, ludowy artysta Ukrainy, przewodniczący Kijowskiej „Proświty”
Taką ambitną nazwę otrzymał szeroko zakrojony program partnerski, który zaprezentowano 30
...szczyzny, studentka Hlafira Pozdniakowa z Chersońszczyzny i Jana Pasieka z Chmielnicczyzny. Prezydenckie stypendia otrzymają także wojskowi, którzy zdobyli pierwsze miejsce w konkursie: licealista Kijowskiego Wojskowego Liceum im. Iwana Bohuna Hanna Drozd i Denys Sołowej, licealista Wojskowego Liceum Narodowej Akademii Wojsk Lądowych im. hetmana Petra Sahajdacznego Pawło Sywous, kursant Instytutu Wojskowego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Jarosław Iwanczenko, kursant Wojskowego Instytutu Wojsk Czołgowych Narodowego Uniwersytetu Technicznego „Charkowski Instytut Politechniczny” Rostysław Jaworski, kursanci Wojskowego Instytutu Telekomunikacji i Informatyzacji im. Bohaterów Krut” Oksana Wirah i Kostiantyn Pałamarczuk, kursant Żytomierskiego Wojskowego Instytutu im. S. P. Korolowa Kateryna Żyrna. W tym roku do przeprowadzenia konkursu przyłączył się Światowy Kongres Ukraińców w osobie Lubow Lubczyk, przewodniczącej Koordynacyjnej Rady Wychowawczo-Oświatowej, i dzięki wysiłkom pani Lubow oraz nauczycieli, którzy pracują w ukraińskich szkołach sobotnich, konkurs odbył się w wielu krajach, gdzie mieszkają Ukraińcy – w Australii, Włoszech, Bułgarii, Polsce, Szwecji, Szwajcarii, Uzbekistanie, Tadżykistanie, Wielkiej Brytanii, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Rumunii i w innych krajach, i spełnił swoją potężną funkcję jednoczącą. W przeddzień wręczenia nagród zwycięzcom XXV konkursu w agencji informacyjnej odbyła się konferencja prasowa z udziałem Wołodymyra Zahorija, prezydenta Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Liga Ukraińskich Mecenasów”, przewodniczącego Rady Nadzorczej PrAT „Firma Farmaceutyczna «Darnica»”; Ołeksija Serhijenki, zastępcy naczelnika zarządu – naczelnika wydziału planowania czerwca przewodniczącej Kijowskiej „Proświty” na tradycyjnym okrągłym stole w agencji informacyjnej „Nachołos” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Zgodnie z zamysłem ten program ma trwać dziesiątki lat i obejmować szereg kulturalno-artystycznych, oświatowych, organizacyjnych i informacyjnych przedsięwzięć w Kijowie i za granicą. Przykładami takich inicjatyw mogłyby stać się projekt „Duch Ukrainy w świątyniach świata”, międzynarodowa kampania promocyjna na rzecz repatriacji imion ukraińskich geniuszy (odzyskiwanie narodowego dziedzictwa symbolicznego), zakładanie sieci ukraińskich ośrodków kulturalnych i katedr ukrainistyki w stolicach świata. Ogólny cel programu można sformułować jako koncepcyjne, systemowe i akcentowane szerzenie takich artefaktów ukraińskiej kultury, które potrafią jasno i wyraziście demonstrować naszą niepowtarzalną tożsamość kulturową i ucieleśniać unikalne cechy ukraińskiego ducha narodowego, pomimo różnorodności epok historycznych, rodzajów sztuki, gatunków, stylów czy imion autorów. Ważnymi celami tego strategicznego programu powinny stać się konsolidacja światopoglądowa i organizacyjna światowego ukraińskiego środowiska, a także zdecydowane przemyślenie globalnej marki Ukrainy – jej celowy „rebranding” i „reframing” w warunkach wojny wyzwoleńczej. Niezwykle aktualna wydaje się także potrzeba międzynarodowego obalenia moskiewskiego mitu o Kijowie jako o „kolebce trzech braterskich narodów”. Ogólnie rzecz biorąc, nadszedł moment masowego wydawania w językach światowych oczyszczonej i prawdziwej historii nie tylko Rusi-Ukrainy, ale także Moskwy, u podstaw których położono by odnowioną ukrainocentryczną narrację historyczną. Obecne okoliczności historyczne dają nam możliwość bycia usłyszanymi przez świat, ponieważ już 11. rok Ukraina znajduje się w epicentrum ogólnoświatowej bitwy Dobra ze Złem. Jej osobliwością jest to, że toczy się ona w trybie online i jest stale relacjonowana w globalnej sieci informacyjnej. Oczywiste jest, że podobne zakrojone na szeroką skalę zamierzenia mogą być realizowane wyłącznie w ramach instytucjonalnego partnerstwa z władzą, biznesem i sektorem obywatelskim. Uważamy, że naturalnymi partnerami powinny zostać Kijowska Rada Miejska, Kijowska Miejska Administracja Państwowa, odpowiednie kijowskie uczelnie wyższe i jednostki NANU, Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, MSZ, MON, MKSK Ukrainy oraz inni. I na zakończenie – najciekawsze pytanie: „Czy Kijów jest gotów,
jako władza i organizm społeczny, do przyjęcia na siebie tak wielkiej misji przywódczej?”. Bez wątpienia proces ukrainizacji stolicy znajduje się w fazie pośredniej. I aby „lekarz wyleczył sam siebie”, potrzebne są nie tylko ukierunkowane wysiłki władz miasta, ale także potężne i gorące pragnienie całej społeczności kijowian. Przynajmniej proponowany tu program ma potencjał, by stać się silnym ideologicznym motywatorem dla samoświadomości Kijowa swojej historycznej roli. Tysiącletnia zbiorowa pamięć przekazuje legendę o proroctwach Andrzeja Pierwszozwanego, który widział „blask Bożej łaski nad Kijowskimi Górami”. Przypomnijmy także słowa założyciela Kijowskiej „Proświty” Borysa Hrinczenki: „Był czas, gdy z tego miasta fale oświaty, fale życia umysłowego rozchodziły się nie tylko na całą Ukrainę, ale i na całą Europę Wschodnią, sięgając także Zachodniej”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Ćwierć wieku konkursu imienia Petra Jacyka», s. 1
oraz organizacji zabezpieczenia humanitarnego Zarządu Zabezpieczenia Humanitarnego Ministerstwa Obrony Ukrainy; Pawła Hrycenki, dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przewodniczącego jury konkursu; Mykoły Żułynskiego, dyrektora Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; Ołeksandra Ohorodnijczuka, członka Ligi Ukraińskich Mecenasów, dyrektora generalnego PAT „Eksimed”; Switłany Koronenko-Słaboszpyckiej, dyrektor wykonawczej Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Liga Ukraińskich Mecenasów”; a moderował Taras Kremiń, Pełnomocnik ds. Ochrony Języka Państwowego. Obecni mówili o tym, że jubileuszowy turniej językowy, który zakończył w tym roku swoją pracę w niezwykle trudnych warunkach rosyjsko-ukraińskiej wojny, stał się ważnym powodem do podsumowania wieloletniej pracy organizatorów, oceny wpływu konkursu na kształtowanie świadomości narodowej ukraińskiej młodzieży i przemyśleń nie tylko o tym, jaki będzie ten projekt w przyszłości, ale także ogólnie o funkcjonowaniu języka ukraińskiego na Ukrainie podczas wojny i w dalszej perspektywie, w czasie powojennym. Nagrodzenie zwycięzców XXV konkursu odbyło się 19 czerwca w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. Z przemówieniem powitalnym do zwycięzców, nauczycieli i rodziców zwrócił się prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyr Zahorij, który podkreślił, że konkurs języka ukraińskiego odgrywa dziś wielką rolę w kształtowaniu narodu ukraińskiego, zwłaszcza obecnie, gdy na Ukrainie trwa wojna z naszym odwiecznym wrogiem. Język jest decydujący: jest język – jest naród, nie ma języka – nie ma narodu. „Jeśli w zeszłym roku wśród naszych krajów partnerskich były chyba tylko jeden lub dwa kraje aktywnie, przy współpracy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych, zaangażowane – a to i jury, i zadanie konkursowe, i sprawdzanie, i, oczywiście, godne uhonorowanie laureatów i zwycięzców, to w tym roku są to dziesiątki krajów – podkreślił Taras Kremiń. – I bardzo dobrze, że wprowadziliśmy zmiany do regulaminu komitetu organizacyjnego. Zaangażowaliśmy do tej pracy Światowy Kongres Ukraińców”. „Kręgosłupem narodu i państwa” nazwał język ukraiński podczas nagradzania zwycięzców dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Pawło Hrycenko: „To bardzo dawny, pradawny język. W pierwszych zabytkach od XI wieku mamy te cechy języka ukraińskiego, które dzisiaj tutaj słyszymy, wypowiadamy – powiedział Hrycenko. – Przeszła tysiąclecia już jako język pisany. A zanim stała się językiem pisanym, była językiem ustnym naszego narodu. Zresztą zabytki mówią, że piśmiennictwo istniało na naszych ziemiach jeszcze przed cyrylicą. To unikalne zjawisko”. „Uważam, że język ukraiński to nie tylko środek komunikacji, ale także to, co nas łączy niezależnie od płci, wieku, niezależnie od rodzaju zajęć i regionu pochodzenia – powiedział stypendysta Jarosław Iwanczenko, kadet wyższej uczelni wojskowej. – Zatem ten konkurs jeszcze raz pokazuje, że język ma siłę i że musimy go chronić każdego dnia w słowach i czynach”. Dzisiaj Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka to marka, jeden z najbardziej masowych i najpopularniejszych projektów budujących naród niepodległej Ukrainy, który przetrwał próbę czasu. Certyfikaty o przyznaniu stypendium Prezydenta Ukrainy, dyplomy i podziękowania Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, zestawy książek dla zwycięzców i ich mentorów wręczyli Pawło Hrycenko oraz Switłana Koronenko-Słaboszpycka, Ołeksij Serhijenko oraz Ołeksandr Ohorodnijczuk. Dla gości święta języka ojczystego grała Narodowa Orkiestra Prezydencka pod dyrekcją pułkownika Maksyma Husaka, pieśni wykonywali soliści orkiestry – zasłużona artystka Ukrainy Iryna Kułyk oraz Serhij Hureć. W tym roku ogólnokrajowy etap konkursu odbył się zdalnie. Jego finałowymi uczestnikami zostało 855 uczniów, w tym przymusowi przesiedleńcy. W pracach twórczych młodzież rozważała o wartości języka ojczystego, odrodzeniu tożsamości narodowej poprzez dziedzictwo Tarasa Szewczenki, stratach i zdobyczach Ukraińców podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej. Na podstawie wyników konkursu jury wyłoniło 72 zwycięzców w różnych kategoriach, którzy zajęli 1–3 miejsca. Ministerstwo Oświaty i Nauki przyznało stypendia Prezydenta Ukrainy 14 liderom rywalizacji. Następny, XXVI, konkurs rozpocznie się 27 października, w Dniu Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego. Wieloletnim mecenasem konkursu jest Związek Ukrainek Australii, przewodnicząca – Lubomyra Kwasnycia-Key, referent kulturalno-oświatowy – Wałentyna Domazar. Własna inf. Dyplomy zwycięzców XXV konkursu, które otrzymali wojskowi. To nagrody Związku Ukrainek Australii, który jest mecenasem konkursu od samego jego początku.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
historia o zwykłych ludziach, którzy stali się wojownikami i bronią kraju” – zaznaczył Jewhen Moskalec, zastępca dowódcy 24. Oddzielnej Brygady Zmechanizowanej. Oprócz fotografii na wystawie zaprezentowano pojazd opancerzony Humvee, który przeszedł walki pod Chasowym Jarem, oraz fragmenty uzbrojenia, którym ostrzeliwano ukraińskie pozycje: pozostałości rosyjskich bomb lotniczych, dronów, pocisków „Grad” i „Smiercz”. Produkty firmy Honey-land zdobyły złotą nagrodę podczas ceremonii wręczenia krajowej nagrody w dziedzinie pszczelarstwa London International Honey Awards (Wielka Brytania). Firmę założyła Ukrainka Maryna Heorhijewa, która zmuszona była opuścić Ukrainę w 2022 roku. Obecnie importuje ona miód produkowany na Ukrainie w celu sprzedaży w Wielkiej Brytanii, informuje Foreign Ukraine. Zwyciężczyni podkreśliła, że ta nagroda należy się wszystkim niesamowitym ukraińskim pszczelarzom, którzy zbierali miód w najtrudniejszych czasach. Według ekspertów jej firmowy miód gryczany był niezwykły i unikalny w smaku, podobny do miodu manuka. „Jestem bardzo szczęśliwa i dumna z tego, że wygrałam złotą nagrodę. Planuję dostarczać ukraiński miód w całej Brytanii i zaopatrywać w niego każdy duży supermarket. Mam mało czasu, dlatego żyję na wysokich obrotach. Moją misją jest rozkochanie Brytyjczyków w ukraińskim miodzie” – podsumowała Maryna Heorhijewa. Ukazał się 292. numer czernihowskiej gazety obwodowej „Swit-info” (założyciel i redaktor Petro Antonenko). Gazeta kontynuuje kronikę wojny, którą drukuje już od ponad trzech lat. Znaczące miejsce w gazecie zajmuje historia. Świadczą o tym artykuły: „Zabójstwo Jewhena Konowalca w dokumentach Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy”, „Strzał w potylicę. Jak Rosja kontynuuje radzieckie tradycje terroru politycznego”, „Jak działała radziecka machina represyjna na Połtawszczyźnie: »honorowy« kat Ołeksandr Wołkow”. Tradycyjnie kilka stron poświęcono historii Czernihowszczyzny, w szczególności „Baturyn – Hetmańska stolica” (ten projekt edukacyjny gazeta i Narodowy Rezerwat „Hetmańska stolica” prowadzą już 9. rok). Drukowane są materiały z Narodowego Rezerwatu „Czernihów starożytny”, Muzeum M. Kociubynskiego w Czernihowie, Muzeum O. Dowżenki w Sosnycy. W numerze poruszające publikacje o wartościach rodzinnych od stałych autorów gazety: Mykoła Budlanski (Czernihów), „Bez matki”; Nina Horban (Pryłuki), „Trzy koszule mojego rodu”. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Według wyników czerwcowego sondażu urzędującemu prezydentowi Wołodymyrowi Zełenskiemu ufa 49% Ukraińców, jednocześnie wyższy poziom zaufania wśród Ukraińców mają były naczelny dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy Wałerij Załużny – 71% oraz szef Głównego Zarządu Wywiadu Kyryło Budanow – 55%. Informuje o tym „Ukraińska Prawda”, powołując się na wyniki sondażu Centrum Badań Społecznych i Marketingowych „SOCIS”, Instytutu Badań Strategicznych i Prognoz „Janus” oraz wydania „Barometr nastrojów społecznych”, przeprowadzonego w dniach 6-11 czerwca. Narodowy deputowany Ukrainy z ramienia „Europejskiej Solidarności” Wołodymyr Ariew na swojej oficjalnej stronie na Facebooku pisze o sytuacji wokół ministra Czernyszowa, podejrzanego o korupcję w sprawie, w której organy antykorupcyjne oszacowały straty na 1 miliard hrywien. „Ale oceńcie sytuację! Sąd dzisiaj nie aresztował go. Kaucja w wysokości 120 milionów nie jest alternatywą dla aresztu. Sąd nie zawiesił go w pełnieniu obowiązków ministra jedności. Sam Czernyszow nie zamierza podawać się do dymisji! Przecież wojskowych można wtrącać za kraty według schematów prokuratorsko-sądowej mafii Portnowa, a ministra, bliskiego osobiście Zełenskiemu – nie wolno! Ale teraz wiadomo, dla jedności z kim stworzono ministerstwo” – napisał pan Ariew. Centrum Przeciwdziałania Korupcji na swojej stronie na Facebooku komentuje świeże nagłówki w wiodących mediach dotyczące porażek w obronności: „LIGA.net: Szalony deficyt rakiet. Dlaczego urzędnicy hamują rozwój systemu obrony powietrznej i przeciwrakietowej Ukrainy. UP. Obronność: Głód pocisków i kontraktów. Co z ukraińską produkcją amunicji 155 mm? NV i Serg Marco: „Tak spieprzyć – to trzeba umieć”. Dlaczego Ukraina do tej pory skutecznie nie przeciwdziała szachedom. DeepState: Przed atakiem Rosji na obwód sumski brakowało fortyfikacji na tym odcinku, gdzie obecnie naciska wróg. I to tylko w mijającym tygodniu. Nie za dużo? To wszystko o niekompetencji ministra Umierowa i jego zespołu. Którego bliscy mieszkają w USA i czują się bezpiecznie, w odróżnieniu od nas z wami. A przy tym minister pozwala sobie ignorować wezwania do Rady. Swoją drogą, to daleko nie wszystkie porażki ministra. W najbliższym czasie opowiemy więcej o korupcyjnej stronie tego piekła”. Bloger Karl Wołoch na swojej stronie na Facebooku pisze o ukraińskich paradoksach: „1. Krajem rządzi 5-6 menedżerów z Biura Prezydenta, ale do dymisji „za porażki w gospodarce” wysyła się rząd. 2. W kraju jest republika parlamentarno-prezydencka, pierwszą osobą w państwie, zgodnie z Konstytucją, jest premier, ale prezydent bez wahania ogłasza zamiar zmiany rządu – i nikogo to nie dziwi. 3. Przeważająca większość populacji nie jest zadowolona z tego, jak rozwijają się wydarzenia w kraju, obywatele przyznają, że pełnię władzy ma prezydent, ale poziom zaufania do niego jest niemal najwyższy, a najniższy (spośród organów władzy) – w Radzie Najwyższej, która jedynie wykonuje polecenia prezydenta. 4. Zgodnie z socjologią, większość populacji Ukrainy popiera wojnę „tak długo, jak będzie trzeba”, ale większość mężczyzn w wieku poborowym ukrywa się przed mobilizacją. 5. Bojowe jednostki piechoty są skompletowane ledwie w połowie, okopy są puste, ale za nasze niepowodzenia wojskowe winni są Biden i Trump, którzy nie dają broni”. „Możecie kontynuować tę listę przykładów wzorcowego infantylizmu” – zaznacza pan Wołoch. W informacji „Po ile hektar ziemi” gazeta „Silśki wisti” (nr 17, 01.05.25.) podaje, że najdroższe grunty znajdują się głównie w obwodach zachodnich i centralnych. Tak, w obwodach iwanofrankiwskim, lwowskim i kijowskim cena hektara wynosi od 90 tysięcy do 110 tysięcy hrywien. A oto w przyfrontowych obwodach chersońskim, mikołajowskim i zaporoskim – 25-30 tysięcy hrywien. W obwodzie sumskim hektar ziemi kosztuje średnio 32,2 tysiąca hrywien. 68% Ukraińców oświadczyło, że nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych. Główną przyczyną jest niski poziom dochodów, który nie pozwala nawet na minimalne odkładanie środków. Takie wyniki opublikowała Grupa Socjologiczna „Rating” na podstawie sondażu przeprowadzonego od 25 kwietnia do 5 maja 2025 roku. Od początku roku średnia pensja pracowników centralnych organów państwowych Ukrainy wzrosła o 19,3%. W maju wskaźnik ten wynosił 58,8 tys. hrywien w porównaniu z 49,3 tys. hrywien w styczniu. O tym, powołując się na dane Ministerstwa Finansów, pisze wydanie „Socportal”. Według informacji ministerstwa, w centralnych organach państwowych pracuje łącznie 22 235 osób, przy czym poziom wynagrodzeń znacznie różni się w zależności od resortu. Tak, najwyższe pensje otrzymują pracownicy Narodowej Komisji Regulacji Energetyki i Usług Komunalnych (NKREKP) – średnio 114,1 tys. hrywien miesięcznie. Dalej jest Komisja Regulacji Gier Hazardowych i Loterii (KRAIL) ze średnią pensją 96,08 tys. hrywien. Trójkę liderów zamyka Narodowa Agencja ds. Zapobiegania Korupcji (NAZK) – 91,3 tys. hrywien. Powołując się na dane monitoringu wydania „Detektor media”, działacz społeczny Borysław Bereza zaznacza, że na Ukrainie obserwuje się niesamowity poziom wolności słowa i demokracji. Tak, w okresie od 16 do 22 czerwca na antenie Jednolitego Telemaratonu 71% przedstawicieli korpusu deputowanych stanowili przedstawiciele prezydenckiej frakcji „Sługa Narodu” w Radzie Najwyższej. „Przy tym deputowani z opozycyjnych „Głosu” i „Europejskiej Solidarności” nie byli zapraszani na antenę. Jakich wam jeszcze dowodów brakuje, że Zełenski jest demokratą, a u nas za jego rządów kwitnie wolność słowa?” – zauważa pan Bereza. Gabinet Ministrów mianował Ołeksandra Alfiorowa szefem Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Poinformowało o tym Ministerstwo Kultury i Komunikacji Strategicznej. Ołeksandr Alfiorow to ukraiński historyk, prezenter telewizyjny i radiowy, działacz społeczny i wojskowy. Od 2010 roku był pracownikiem naukowym Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Autor, współautor i redaktor 15 książek oraz ponad 100 artykułów naukowych. Z początkiem pełnoskalowej inwazji został oficerem SSO „Azow-Kijów”, od września 2022 roku – oficer 3. Oddzielnej Brygady Szturmowej, szef grupy przygotowania humanitarnego i zabezpieczenia informacyjnego oddziału wsparcia psychologicznego personelu. Posiada stopień majora rezerwy. Jednocześnie był przewodniczącym grupy eksperckiej ds. derusyfikacji w Kijowie. Trzeba pokazywać dzieciom, że mamy z kogo być dumni, opowiadać im o bohaterach i czynach poprzez obrazy artystyczne, bajki. O tym poetka Anastasija Dmytruk opowiedziała na antenie kanału telewizyjnego „Espreso”. Autorka wiersza „Nigdy nie będziemy braćmi”, książki „Oczy Mariupola. Ukraińscy superbohaterowie. Azowstal” oraz inicjatorka akcji #terroRussia zwróciła uwagę na ważność adaptacji książek o wojnie dla młodszej publiczności. „Nasze dzieci dorastają w czasie wojny i musimy wyjaśniać im, co się dzieje, w tym poprzez obrazy artystyczne, wychowywać dumę z naszych bohaterów, pokazywać, z kogo powinny brać przykład” – zaznaczyła. Anastasija Dmytruk opowiedziała, że właśnie w tym celu jej książka „Oczy Mariupola” została przekształcona w bajkę „Kot Marik i Azow”, skierowaną do dzieci od 5 roku życia.
W pierwszym półroczu 2025 roku w Ukrainie około 10% książek i broszur wydano w językach obcych, w tym 1,7% w języku rosyjskim. Poinformował o tym Państwowy Komitet Ukrainy ds. Telewizji i Radia, pisze „Rubryka”. W urzędzie zauważono, że udział książek w języku rosyjskim pod względem liczby tytułów wynosi 106 publikacji. Stanowi to 1,7% całkowitej liczby zarejestrowanych książek i broszur w 2025 roku, a pod względem nakładów – 0,3%. „Jest to mniej niż w analogicznym okresie 2023 i 2024 roku, co świadczy o przestrzeganiu przez zdecydowaną większość wydawców ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, a także o spadku popytu w ukraińskim społeczeństwie na książki w języku państwa-agresora” – dodano w Komitecie. W Ochtyrce w obwodzie sumskim zaprezentowano książkę o artystach z hromady wielkopisarowskiej. Wydarzenie odbyło się w lokalu organizacji społecznej „RAJZ +”, która z Wielkiej Pisarówki została zmuszona przenieść się do Ochtyrki. Do książki „Wielkopisarowszczyzna artystyczna” weszły prace 24 twórców – malarstwo, haft, wyplatanie z wikliny, podaje „Suspilne”. „Mamy bardzo utalentowanych ludzi. I pomimo tego, że mamy teraz tak trudny czas, oni kontynuują tworzenie, kontynuują tworzenie naszej kultury, nie zatrzymując się na osiągniętym. Nasi ludzie są niesamowici” – opowiedziała Ołena Tiahłenko, współautorka książki. 28 czerwca na placu Rynkowym we Lwowie otwarto wystawę fotograficzną „Czasiw Jar. Ogniotrwali”. Wystawa poświęcona jest rocznicy obrony miasta Czasiw Jar w obwodzie donieckim, które heroicznie utrzymują żołnierze 24. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej imienia króla Daniela, poinformowało biuro prasowe Lwowskiej Rady Miejskiej. Tę miejscowość wojska rosyjskie próbowały zająć jeszcze przed 9 maja 2024 roku, jednak miasto broni się już od 54 tygodni – pod ochroną ukraińskich obrońców. Właśnie dlatego wystawa obejmuje 54 fotografie – po jednej na każdy tydzień walki. Autorem zdjęć jest Ołeh Petrasiuk, wojskowy oficer prasowy i fotograf-dokumentalista. Wszystkie zdjęcia umieszczono na fragmentach zniszczonych płotów, które przywieziono ze strefy przyfrontowej – prawdziwych artefaktów wojny. „Za każdą fotografią kryje się życie, odwaga, wola i niezłomność. To
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy
W przededniu Dnia Konstytucji Ukrainy w Ukraińskim Państwowym Uniwersytecie imienia M. Drahomanowa odbyła się ogólnoukraińska konferencja naukowa poświęcona „pedagogice kozackiej”. Należy oddać sprawiedliwość tej placówce, która przez wiele lat organizuje znaczące fora, których tematyka jest wrażliwa nie tylko w segmencie naukowo-pedagogicznym, ale także społeczno-politycznym. Walka Ukrainy przeciwko raszystowskiej Moskowii; trzy wielkie głody-ludobójstwa lat 1920–1940, „zorganizowane” przez kremlowskich morderców; język ukraiński – ważny czynnik wzmocnienia ukraińskiej tożsamości, państwowości; „Czarnobyl – młodzież będzie pamiętać”; wydarzenia narodowe upamiętniające wybitnych działaczy państwa ukraińskiego i inne. Uniwersytet aktywnie prowadzi dialog ze społeczeństwem obywatelskim, ukraińskimi wojownikami, twórczą inteligencją, organizacjami społecznymi, w szczególności z „Proświtą” im. Tarasa Szewczenki, ukraińską młodzieżą, odrzucając na margines nieudolną tezę, którą od czasu do czasu lubią powtarzać niektórzy rektorzy uczelni – „my jesteśmy poza polityką”. Kim jesteśmy „my” i dlaczego „poza”, skoro jeszcze Arystoteles twierdził, że „wszystko, co ludzkie, jest polityczne”. Właśnie polityczne, a nie politykierstwo, jak to czasem dzieje się w praktyce. Przecież żyjemy w środowisku walczącego narodu, wychowujemy młodzież, którą koniecznie trzeba „uczyć” kultury obywatelskiej i politycznej jako świadomych obywateli swojego państwa, realizując model dwóch „K” – krytyczność i kreatywność. W tym kontekście Uniwersytet imienia M. Drahomanowa jest dobrym przykładem do naśladowania, ponieważ swoimi inicjatywami i pracą wzbogaca przestrzeń społeczną o ten potencjał wartości, który jest obecnie poszukiwany przez kraj. A także – głęboka wdzięczność dla Ołeksandra Prytuły (prezydenta Ogólnoukraińskiej Federacji „Spas”); Ołeksandra Riabeci („Stowarzyszenie „Afgańczycy Czarnobyla”), pedagogów Zaporoża za pełną poświęcenia pracę narodowo-patriotyczną, a także badaczy spraw kozackich Jurija Rudenki, Jurija Melnyczuka, którzy w 2014 roku wydali solidny podręcznik „Pedagogika kozacka”. Wszystkich nas nie opuszcza myśl, że przyszłość Ukrainy (jak i świata) nie tylko na poziomie postępu, ale i przetrwania będzie jednak „przechodzić” przez klasy szkolne, sale wykładowe, laboratoria naukowe i pracownie twórcze; że przyszłość narodów, której pragniemy, jest z kulturą; że prawdziwe jest stwierdzenie, iż jeśli państwo traci (z różnych przyczyn) swoich 50 najlepszych duchowych budzicieli, poetów, filozofów, pedagogów i wojowników, to nie jest zdolne przetrwać, lecz rozpuszcza się, gubi wśród „innych”, będąc pozbawionym głowy, ponieważ traci własną duszę. Naród musi chronić swoich nauczycieli, przewodników, obrońców, bo tylko oni są prawdziwie obdarzeni prawem i siłą, by „wychowywać” przede wszystkim młodzież osobistym przykładem jako najwyższą zasadą wzrostu człowieka i społeczeństwa. Bo nie ma droższego daru dla swojego narodu niż wykształcona młodzież. Właśnie wokół tej szlachetnej i wysokiej misji toczyła się na konferencji zaangażowana rozmowa, dyskusje, w centrum uwagi – drogowskazy wartości, skupione w istocie „pedagogiki kozackiej”, której szczególnie w nowoczesnych realiach nie sposób postrzegać w archaicznym, staromodnym kontekście, lecz jako niezwykle poszukiwaną cnotę narodową, ponieważ jej treść i filozofia opierają się na decydujących zasadach ukrainocentryzmu, patriotyzmu, oddania swojemu rodowi i narodowi. Odrodzona wraz z umocnieniem naszej odnowionej niepodległości, w pełni odpowiada tym zapotrzebowaniom i kryteriom, które jeszcze ponad sto lat temu budowali wybitni narodowi oświeciciele i pedagodzy. Przecież jeszcze w 1917 roku Sofija Rusowa w pracy „Nowa szkoła”, odpowiadając na pytanie, jaka ma być „nowa ukraińska szkoła?!”, odpowiedzialnie stwierdziła, że „nowa szkoła” – to skarb, złoty klucz, który otwiera z pęt nieświadomości, to droga do wolności, nauki, dobrobytu. Zatem wolność, prawda, świadomy czyn na rzecz wyzwolenia od wszelkiego zniewolenia są tymi drogowskazami, którymi muszą żyć spragnieni wolności Ukraińcy. Wartości, ideały, idee, zgodne i właściwe kozackiemu rycerstwu, ukraińskiemu kozactwu, są tym punktem oparcia i życiodajnym celem, które obecnie w pełni wpisują się w realia teraźniejszości. Wszystkie kodeksy honoru, przykazań moralnych i norm zachowania, odzwierciedlone w „Pedagogice kozackiej”, w szczególności w „Regule rycerskiej”, które wprowadzano w szkołach siczy, sotni, pułków, Akademiach Ostrogskiej i Kijowsko-Mohylańskiej, na długo stały się (nie)pisanymi prawami ukraińskości, tradycyjnie wychowywały nimi przez wieki całe pokolenia, pomimo trudnych prób bezpaństwowości. Oparcie na źródłach i początkach ludowej mądrości, tradycjach i zwyczajach narodu uczyniły kozacki system wychowawczy aktualnym i znaczącym. „Żyj po Bożemu” – takim zakończeniem znamionował się ten kodeks honoru, który przewidywał normy etyczne w słowie i czynie wobec swojego rodu, Ukrainy. Kochać po synowsku ojczystą ziemię było tym świętym znakiem, którego nikt nie miał prawa ignorować. Ukraińskie dzieci uczono od małego „nie porzucać rozpoczętej sprawy”; „nie być wierzbą, która wygina się w cudzą stronę”; „nie zadzierać głowy przed niższym i nie zginać się w łuk przed wyższym”; „słuchać rad, ale mieć własne zdanie”; „nie ruszać cudzego mienia”; „odpowiadać za swoje czyny przed Bogiem i samym sobą”… Trzeba przyznać, że dopóki wśród ukraińskiego kozactwa i narodu „żyły” i pielęgnowano te wysokie, czyste, etyczne zasady, dotąd istniała państwowość. Cała ta przyczynowość przypomina znane powiedzenie W. Łypynskiego o tym, że i Babilon, i Rzym zginęły dlatego, że „zrujnowała się moralność publiczna”. A ponadto każdy system wychowawczy w różnych czasach i epokach stawał się błędny, nieproduktywny, kiedy tracił swoją prapodstawę, niszczało korzenie, gubiły się głębokie źródła historii, tradycji, które dla współczesnych zawierają się w „ukrainoznawstwie”, „narodoznawstwie”, „krajoznawstwie”, w amuletach pamięci narodowej, języka ojczystego, kultury i duchowych testamentach. W tych wymiarach rodził się, kipiał w myślach, uczuciach i czynach fenomen „pedagogiki kozackiej”, której cnoty zostały stworzone i założone nie tylko w dobie kozaczyzny, ale sięgały czasów rycerstwa i zwycięstw epoki książęcej, duchowego i kulturowego dziedzictwa pradawnego Trypilla, Aratty i Kamiennej Mogiły. Epoka kozacka nie mogła nie zrodzić „pedagogiki kozackiej”, gdyż według definicji J. Małaniuka ona „w sferze kultury była kijowsko-mohylańską”, a państwowość była nieodłączna od założenia i działalności szkół brackich, rozwoju sztuki, pisarstwa ksiąg, kultury, Kościoła. Z tych źródeł powstawała, napawała się „ziemia Ruska”, Ukraina, a nie z błędnych opisów katarzyńskich „sekretarzy” w rodzaju Chrapowickich i Szuwałowów, którzy rzekomo „widzieli” oryginały „swojej” historii, pisane na moskiewskich błotach. Przecież wszystkie trzy redakcje „Powieści minionych lat”, zaczynając od Nestora, zostały sporządzone (1113, 1116, 1118 lata) na ziemiach ukraińskich w Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej, monasterze Wydubickim właśnie przez naszych kronikarzy. W takim samym kontekście ukraińskiego tworzenia narodu należy rozpatrywać także „Słowo o wyprawie Igora” (1185–1187) – ważny dla nas utwór ideowy, którego celem było zjednoczenie narodu, potępienie waśni i osobistych interesów, utwierdzenie siły jedności, skierowanej przeciwko wrogowi. Dlatego historyczny fenomen kozaczyzny, ewolucja narodzin tej sławnej karty narodowego bytu, poznawcze i wychowawcze areny „pedagogiki kozackiej” sięgają dawnych pierwowzorów, które są nakreślone w czasie i przestrzeni, prezentowane materialnym i duchowym dziedzictwem kulturowym oraz działaniami narodowych oświecicieli, wojowników, działaczy państwowych tamtych czasów. Obrona honoru, własnego rodu, jego świętości, historii i tradycji jest bezsprzecznym atrybutem i obowiązkiem tego systemu wychowawczego, ponieważ nasza ziemia jest „pępowiną ziemskiej cywilizacji” (S. Płaczynda). Tutaj znacznie wcześniej niż w Sumerze i Akkadzie, Urartu,
Egipcie, pojawiło się koło, pług, oswojony koń, a przede wszystkim – pismo. Na ukraińskich ziemiach znajdowano miecze, lepsze od damasceńskiej stali, bo tutaj szanowano broń i umiejętnie walczono, broniąc swojej ziemi. Ów symbol siły, ochrony i zachowania rodu, w pełni przejęty przez pedagogikę kozacką, służy jako obraz kozackiego rycerstwa. Jego miejsce jest tutaj słuszne, wszak wiekami „kozackie szable na cztery strony świata” krążyły. Dlatego rację mają ci badacze, uczeni i społeczni edukatorzy, że z jakichś przyczyn nasza młodzież, studiując historię starożytnego świata, wielokrotnie więcej wie o Egipcie, a nie o wielkiej i sławnej przeszłości dawnej Ukrainy, choćby na poziomie wyników badań Trypola przez W. Chwojkę czy Kamiennej Mogiły przez A. Kifiszyna. Zatem zachowanie pamięci historycznej, tradycji ludowej jest kluczową zasadą ukraińskiego ideału, który charakteryzuje nie tylko treść systemów pedagogicznych, ale ducha bytu i twórczości życiowej całego narodu, odzwierciedlonych w kulturze, sztuce, polityce, relacjach ze światem. Hryhorij Waszczenko w „Wychowawczym ideale” zaznaczał, że „tradycje odgrywają szczególnie wielką rolę (przekształcając się w nienaruszalne świętości) w zachowaniu narodu jako całości pokoleń minionych, współczesnych i przyszłych”. Jednak, twierdził znany Pedagog, „stosunek do tradycji musi być krytyczny (a nie sceptyczny)… Naród ma długą historię i gromadzą się w nim także tradycje niewarte (czyny Świętopełków Przeklętych, Brzuchowieckich, Koczubejów), stając się poważnym zagrożeniem dla ukraińskiego narodu”. Musimy rozróżniać wartościowe i niewartościowe tradycje oraz ideały, ponieważ „jest wielka różnica między ideałem człowieka Szewczenki a Wynnyczenki”. Stają się one wyrazicielami honoru i godności tylko pod warunkiem, że będą opierać się na dorobku kultury duchowej i ideałach ludowych, nierozerwalnie związanych z narodowym światopoglądem, moralnością, religią, pamiętając i chroniąc wszystko to, co najlepsze, stworzone przez Naród. W tym, być może, tkwi kwintesencja kozackiej pedagogiki. Bo jeśli zejdziemy na manowce, zapominając o Szewczenkowym testamentowym słowie o poszukiwaniu Prawdy, nie uświadomimy sobie, „...Co działo się na świecie, / Czyja prawda, czyja krzywda / I czyimi jesteśmy dziećmi”, to w warunkach okrutnej wojny egzystencjalnej z moskwicinami o swoją Tożsamość na ukraińskość oczekiwać będą nadal bardzo smutne czasy. Choć niby dokąd już dalej… Dla nas Szewczenko – to nie tylko Poeta, Budziciel, Bojownik i Wojownik, ale także twórczy Pedagog, który fundował i rozwijał wartościowe narracje kozackich ideałów, dla których najwyższymi były cnoty prawdy i wolności. Poznaj Prawdę, a ona uczyni cię wolnym – testament dla obecnych i przyszłych pokoleń Ukraińców, stworzony obrazem „gnanej prawdy”, która zakorzeniła się w duszy Tarasa, kiedy „przepisywał Skoworodę”. On jest strażnikiem narodowej Prawdy, tracąc którą, nie znaleźć ani sławy, ani siły, ani wolności. Nie na darmo w „Heretyku” tak wymownie niepokojąco brzmi słowo o narodowej tragedii, kiedy „Rozbójnicy, ludożercy / Prawdę pokonali…”, kiedy „Wokoło nieprawda i niewola, / Naród zamęczony milczy”. Dlatego też wierzy i wzywa Szewczenko: „Walczcie – zwyciężcie…”, wszak zwycięstwo zdobywa się, kiedy „Wam Bóg pomaga! / Za wami prawda, za wami sława / I wolność święta!”. Kozacka pedagogika, broniąc prawdy i wolności, niesie w sobie bardzo znaczącą jakość, ponieważ umożliwia postrzeganie przede wszystkim ukraińskiego świata w jego naturalnej niszy kulturowo-historycznej i ciągłości, przypominając swoim i „obcym” o naszej siwej i sławnej przeszłości, stając się niezawodną „bronią” w przeciwstawianiu się fałszywym ideologemom kremlowskich raszystów, którzy kontynuują oczernianie świata, opowiadając złośliwe bajki o „leninotworzeniu” Ukrainy. Kozacka filozofia, ideały kozackiej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wolności były dla Szewczenki stężniowym fundamentem jego światopoglądu, przyszłości Ukrainy, jej zbawiennymi amuletami. Albowiem były one zdolne wychowywać pełnokrwistą i nieugiętą ukraińską Naród, który został ukształtowany nie tylko ze stanu „kosiarzy grycy” (choć dobrych i pracowitych), lecz także wzrastać w dwóch innych wielkich społecznych stanach Budziciele i Wojownicy. Właśnie w trójjedności (Pracownik, Budziciel, Wojownik) naród jest zdolny do rozwoju, postępu, zwycięstw i przetrwania, ponieważ nawet najbardziej twórcza, najbardziej produktywna praca „na naszej – nie swojej ziemi” i tak doprowadzi do zniewolenia, choćby unowocześnionego nowymi iluzjami. Dlatego tak ważne jest kształtowanie i przyjmowanie metodologii pedagogiki kozackiej przez pryzmat szewczenkoznawstwa, które jest nie tylko odrębną naukową dziedziną badania życia i twórczości Poety, lecz ideową, dydaktyczną, wychowawczą podstawą tej światopoglądowej, uniwersalnej subdyscypliny. Oczywiście to podejście nie jest metaforyczne, lecz głęboko istotowe i poznawcze, jednak pedagogika kozacka musi opierać się na ogromnym pласті teoretycznym, ukształtowanym przez znaczący dorobek o „Kozaczyźnie”, zawarty w licznych pracach i studiach o charakterze historycznym, filozoficznym, literackim, kulturalno-artystycznym, socjologicznym, psychopedagogicznym. Wystarczy, dajmy na to, tylko przeanalizować zawartość dobrej tematycznej wystawy w Narodowej Bibliotece im. W. Wernadskiego „Kozaczyzna – bohaterska karta w historii Ukrainy” (63 autorów od Jawornyckiego, Kostomarowa, Ohijenki po Czuchliba, Serhijczuka, Riejenta, Hurzija, Rendiuka, Kowalewskiej i wielu innych), aby uświadomić sobie, jak potężny potencjał może zawierać dla ukraińskiego systemu oświaty ten perspektywiczny kierunek wdrażania wartości i wiedzy pedagogiki kozackiej. Jednak nie można nie zareagować także na ten utrwalony pogląd na istotę tego fenomenalnego zjawiska w historii narodowej i światowej, który nie zawsze jest obiektywnym odpowiednikiem współczesnych realiów. Albowiem w interpretacji pojawiają się sądy, które nie w pełni są tożsame z prawdą historyczną, w szczególności: „Zaporoska Sicz była inicjatorem walki Ukraińców przeciwko panowaniu szlacheckiej Polski, tursko-tatarskiej agresji i feudalno-poddańczemu uciskowi… Kozaczyzna – wiodąca siła w walce o narodowe wyzwolenie, wyzwolenie Ukrainy spod władzy Rzeczypospolitej…”. Dlatego nasuwa się pytanie: czy takie oceny wystarczą?! A gdzie moskwa, ordyjscy Moskale, z którymi walczyli K. Ostrogski, P. Sahajdaczny, I. Wyhowski, I. Mazepa, P. Orlik… Zatem gdy podobne fakty, wydarzenia, oceny pozostają na uboczu rzetelnej analizy, sytuacja ta czyni misję pedagogiki kozackiej niepełnosprawną, albowiem poza prawdą pozostaje ta istota, że naszym wiecznym i najokrutniejszym wrogiem była i jest moskwa. Takie błędy, niedomówienia, luki w wiedzy mogą mieć różnorodne przyczyny, jednak jednoznacznie szkodliwie wpływają na kształtowanie świadomości narodowej, drogowskazów światopoglądowych, uczuć patriotycznych, tożsamości Ukraińców. Ukraińska historiografia z różnych przyczyn ospale przez nie dziesięciolecia, a stulecia wygrzebywała(-ła) przysypaną pyłem zapomnienia prawdę o życiotwórczości wielkich działaczy Państwa Ukraińskiego, w szczególności o działalności Pilipa Orlika – politycznego, państwowego, wojskowego działacza, generalnego pisarza za czasów Iwana Mazepy i hetmana Wojska Zaporoskiego (1710–1742), uznanie którego w swoim czasie zostało potwierdzone przez Szwecję, Turcję, Krym, Francję i inne. Często wspominamy mimochodem o jego wybitnym darze dla narodu ukraińskiego, który wymownie przypomina o wiekowej ciągłości naszej państwowości, tożsamości, miłości wolności – pierwszej Konstytucji Ukraińskiej („Pakty i konstytucje praw i wolności Wojska Zaporoskiego”). Ten znaczący akt do dziś ocenia się różnie, jednak jego prawdziwa misja przede wszystkim polega na tym, że Europie i światu stanowczo przypomniano o istnieniu Ukrainy i o obowiązku obrony jej suwerenności przed wszystkimi jej wrogami, potwierdzając, że Ukraińcy będą żyć samodzielnym państwowym życiem, proponując Europejczykom bardzo „nowoczesny” Manifest wyzwolenia (1712). Będąc niezwykle wykształconym człowiekiem, władając językami europejskimi i łaciną, otrzymawszy wykształcenie m.in. w Kijowsko-Mohylańskiej Akademii, ucząc się u profesora S. Jaworskiego, poznawszy twórczość Herodota, Owidiusza, Strabona, Pliniusza, Wergiliusza, propagował on świętą ideę miłości wolności narodu w wielu swoich traktatach, pracach, aktach historyczno-prawnych. Tę cnotę – szanowanie pamięci narodowej – zdołał przekazać swoim pobratymcom, współpracownikom i, co ważne, swojemu synowi – Grzegorzowi, który, będąc na emigracji, osiągnąwszy wysoką pozycję w armii francuskiej, napisał pierwszą w języku obcym (francuskim) Historię Ukrainy („Historia narodu kozackiego”). Wychowanie rycerskości i oddania stało się zasadniczą zasadą dla „rodzinnej” pedagogiki kozackiej Orlików, choć samo pojęcie wówczas nie było używane. Lecz zarówno ojciec, jak i syn w całości oddają się walce przeciwko moskiewszczyźnie, „moskiewskim szmaciarzom” (tak później zaczął ich nazywać M. Chwylowy), kierując ją na odbudowę ukraińskiej państwowości. Albowiem Grzegorz, pracując w Carogrodzie, Paryżu, wręcza przygotowane przez hetmana memoriały i apele do rządu francuskiego (1731) i innych, w których zawarta jest idea utworzenia państwa ukraińskiego, obejmującego zarówno Lewobrzeże, jak i Prawobrzeże, zabiegając o poparcie narodu kozackiego przez narody europejskie, w szczególności Anglię, Francję, Szwecję, Polskę, sojuszników Hanowerskich. Czymkolwiek by się P. Orlik nie zajmował, rozpatrując i oceniając wszystko zewnętrznie i wewnętrznie, to jednak na pierwszym miejscu dla niego była obrona ukraińskich interesów narodowych. Idea ukraińska stała się tą najwyższą miarą, którą należy oceniać jego pracę społeczną i zasługi. Właśnie na tej podstawie wznosiła się wówczas jego ukraińska Konstytucja, która wchłonęła w siebie najlepsze osiągnięcia naszej państwowo-politycznej historii, życia narodowego, począwszy od „prawa zwyczajowego”, używanego do pojawienia się w 1037 roku „Prawdy Ruskiej” Jarosława Mądrego – pierwszego zbioru norm prawnych, „Statutów Litewskich” i „Artykułów hetmańskich”. Jego życiotwórczość świadczy o zachowaniu ciągłości pamięci pokoleń, która trwała po ostatnim prawdziwym hetmanie Ukrainy, bo wszelkie inne (Bruchowieccy, Mohorohinowie, Samojłowicze, Apostołowie, Skoropadscy, Rozumowscy…) przypominały w najlepszym razie moskiewskich „pochlebców” z ich „małoruskimi kolegiami” i ubezwłasnowolnionym „hetmaństwem”. Dlatego jedynym prawdziwym nauczycielem i państwowcem dla P. Orlika był Iwan Mazepa – wybitny budowniczy ukraińskiej państwowości, kultury, nauki i oświaty, ten, kto troszczył się o Ukraińców całego świata, wspierając ukraińską prawosławną Cerkiew nawet w Jerozolimie, gdzie w świątyni Pańskiej przechowywano srebrny talerz i wytłoczony na miedzi całun z jego napisem. Lecz jego największym kulturalno-politycznym czynem w tym kontekście była organizacja i wsparcie druku w Aleppo Ewangelii w języku arabskim, która ujrzała światło dzienne w 1708 roku (z dedykacją i herbem Mazepy). Zapewne tak doskonała jak na owe czasy „Konstytucja Orlika” mogła powstać tylko w środowisku kozackim, gdzie ceniono cnoty wolności, honoru, oddania swojej ziemi i narodowi, szlachetne normy i obyczaje, kulturalność. To „nieodwołalne prawo” Ukrainy do odbudowy państwowości stało się wzniosłym znakiem i misją Konstytucji 1710 roku. Ten jej uczuciowy, polityczno-prawny, narodowy, obywatelski nastrój został podtrzymany przez kolejne pokolenia kozackich prawnuków, zawarty w Ustawie zasadniczej Ukraińskiej Republiki Ludowej – „Statucie o ustroju państwowym, prawach i wolnościach UNR”, przygotowanym przez komisję konstytucyjną na czele z M. Hruszewskim i przyjętym przez Centralną Radę w 1918 roku. Dziś na tle wojny, nieustannych putinowsko-miedwiediewskich i sołowjowsko-skabiejewskich bredni o „leninowskiej Ukrainie” ten krótki przegląd jest przedstawiany po to, by nikt i nigdy nie chciał posługiwać się rasistowskimi szablonami, że Ukraińcy „narodzili się” dopiero – bezpaństwowi, bezprawni, pozbawieni narodowości, a ich „konstytucjami” były radzieckie namiastkowe kopie leninowsko-stalinowsko-breżniewskiego zakwasu – z lat 1919, 1929, 1937, 1978. Ten fałszywy postulat, skierowany przeciwko konstytucyjno-państwowej ewolucji i cywilizacyjnemu postępowi Ukrainy, zrodzony z duchowej nikczemności moskiewskiego szowinisty, rasisty, nienawidzącego ludzi i gorliwego małorusa, musi zostać całkowicie wyrzucony z kulturalnej, informacyjnej przestrzeni Ukrainy. Bo gdy Ukraińcy tworzyli państwo, pisali swoje normy konstytucyjne wysokim stylem wolności i demokracji, wtedy (jak i teraz!) na moskiewskich bagnach roiło się od nieludzkości, cynizmu i okrucieństwa barbarzyńcy. Filozof Spengler kiedyś powie, że „carstwo bolszewickie (jak dziś putinowskie!) nie jest państwem w europejskim rozumieniu. Składa się ono jak mongolski Kipczak, z rządzącej Ordy, z wszechmocnym Chanem i posłusznymi mu bezprawnymi masami niewolników. Panuje tam absolutyzm i bezwzględnie moralnie brudna, okrutna metoda zarządzania, z mordami”. Ponieważ dłużej panowała na Ukrainie mos-
Warsztaty mistrzowskie
Niedawno w stołecznym osiedlu „Львівський маєток” (Lwowski Majątek) nauczyciele nowoczesnej szkoły sztuki „START” przeprowadzili cykl warsztatów z lepienia i rysowania, poświęconych Międzynarodowemu Dniu Ojca. Wydarzenie miało charakter partnerski, dlatego przyłączyły się do niego ze swoimi autorskimi programami Kijowskie Literacko-Memorialne Muzeum Maksyma Rylskiego, Kijowskie Obwodowe Centrum Pedagogiki Humanitarnej, Centralny System Bibliotek Dzielnicy Hołosijiwskiej Kijowa, Naukowo-Pedagogiczna Biblioteka im. Wasyla Suchomłynskiego oraz inne placówki. Po zawieszeniu banerów, rozłożeniu na stołach odpowiednich materiałów i ustawieniu wzorców rzeźb jedna po drugiej zaczęły powstawać piękne prace – kurki, kotki, żółwie, pies Patron oraz inne stworzenia, ciekawe dla dzieci. Tego dnia mamy i tatusiowie razem z dziećmi po raz pierwszy w życiu tworzyli rysunki z Lilią Bezuhlą, lepili przestrzenne figury razem ze mną. Dyrektorka nowoczesnej szkoły sztuki „START” Maria Brodowska wręczyła medale zwycięzcom.
Zwłaszcza dziewczynka Kowia, to piekielniejsze było położenie ukraińskości. O tym „mówią” pewne fakty. Otóż z inercji w 1740 roku na 1099 miejscowości hetmanatu przypadało jeszcze 866 szkół, w 1768 roku na jedną szkołę przypadało 746 dusz, a już po stuleciu (1860) – jedna szkoła na 17143 dusze (25 razy mniej!). Oto prawdziwe „oblicze” moskiewskiego „oświeconego absolutyzmu”. A ponadto dominowało tam niewyobrażalne, pyszałkowate kłamstwo, o którym Jewhen Małaniuk z sarkazmem pisał, że okazuje się, iż i „wszyscy święci byli „ruskimi””. Tę „gundiajewską świętość” można najlepiej zilustrować jednym bardzo wymownym zdarzeniem ordyńskiej zarazy. Bo kiedy kobieta-rękodzielniczka z Melitopola nie zdążyła wywieźć spod okupacji pięknej kolekcji wyszywanek (ponad 60), to „wyzwoliciele” od razu wystawili je na płoty i okrutnie rozstrzeliwali każdą koszulę (jak człowieka), by „banderowcom nie żyć”. Właśnie z takimi bestiami i dzikusami wojują, bronią siebie Ukraińcy.
W te dni 29. rocznicy przyjęcia Konstytucji Ukrainy przypomina się fakt, że w latach 1991–1996 przygotowano ponad 15 różnych redakcji nowej konstytucji. Oczywiście wszystkie one są przedmiotem zainteresowania specjalistów i prawników-konstytucjonalistów, jednak imperatywem edukacyjnym dla wszystkich poziomów edukacji powinna stać się Konstytucja Pawła Orlika – drogowskaz, w którym великий hetman zawarł naszą cześć i godność, wolę, prawdę, dobro i wiarę. W niej ukształtowana jest ideologema naszej pełnej Niepodległości od Moskiewszczyzny i tworzenia niezłomnego Narodu, który stanie się pełnokrwisty dopiero wtedy, gdy wytworzy trójjedność Narodu – Siewcy, Budziciela i Wojownika. Konstytucja, która 315 lat(!) temu wlała w Naród Wiarę. A (słowami Poetki)
„Bez wiary umarłaby Ukraina,
Zgasłby w duszach Światła ogród”.
Jednak Ukraina będzie żyć! Chwalmy Proroków i Przewodników jednej Narodu w obrazie Orlika i Mazepy!
Alisa otrzymała w prezencie wózek dla swojej lalki. Chłopiec-gitarzysta, który tego dnia grał na koncercie dla rodziców w szkole, otrzymał ode mnie nagrodowego delfina, którego ulepiłam własnymi rękami. Podczas imprezy odbyła się zbiórka pieniędzy dla Sił Zbrojnych Ukrainy, dziękujemy naszym obrońcom. Jest wspaniała wiadomość dla mieszkańców dzielnicy: nowoczesna szkoła sztuki „START” prowadzi nabór uczniów na wydział plastyczny i muzyczny. „Być może wasze dzieci lubią rysować, lepić, konstruować, będą chciały śpiewać, uczyć się gry na instrumentach muzycznych, to będą mogły dołączyć do twórczej rodziny nowoczesnej szkoły sztuki „START”. Szkołę łatwo znaleźć pod adresem: Kijów, osiedle „Lwowski Majątek”, ulica Petra Doroszenki, 10. Osobne podziękowania dla partnerów informacyjnych wydarzenia, przede wszystkim tygodnika „Słowo Proświty”.
Natalia WIESELICKA, starsza pracowniczka naukowa Kijowskiego Literacko-Memorialnego Muzeum Maksyma Rylskiego Zdjęcie Wadyma SZEWCZENKI
Tłumaczenie maszynowe
250 lat temu, 15 czerwca 1775 roku, wojska imperium rosyjskiego podstępnie zajęły i zniszczyły Sicz Zaporoską. W istocie była to druga (po rzezi Baturyna w 1708 roku) zakrojona na szeroką skalę operacja karna imperialnego centrum, którą w duchu obecnej kremlowskiej terminologii można uznać za „specjalną operację wojskową (SWO) w celu demilitaryzacji i denazyfikacji Ukrainy”, która trwa do dziś. Zmieniły się czasy, formacje społeczne i technologie, a metody wyciskania ukraińskich ziem i kasowania ukraińskich swobód przez moskiewskich najeźdźców pozostają niezmienne. Warto przyjrzeć się wydarzeniom i procesom sprzed 250 lat i porównać je z obecnymi realiami rosyjsko-ukraińskiej wojny egzystencjalnej. Wołodymyr STECIUK Kolonizacja zaporoskich obrzeży Z punktu widzenia umocnienia swoich południowych rubieży rząd carski Rosji niemałą uwagę w pierwszej kolejności poświęcał zagospodarowaniu zaporoskich obrzeży. Przy czym rosyjscy urzędnicy dążyli do niezawodnego zabezpieczenia granic swoich południowych guberni nie tylko przed wrogim stepem, ale także przed niespokojnym Zaporożem. Właśnie w tym celu rozpoczęto zakrojoną na szeroką skalę kampanię kolonizacji Kraju Zaporoskiego. Kierując się nie tylko względami natury obronnej, a przede wszystkim dalekosiężnymi planami zasiedlenia ziem swobód zaporoskich bardziej uległą, nieukraińską ludnością, aby pozbawić w przyszłości wolnościolubnych zaporoskich kozaków dominującej pozycji w kraju, rząd carski zaczyna celowo prowadzić politykę kolonizatorską masowego zasiedlania go nie tylko mieszkańcami ukraińskich guberni, ale także Rosjanami i obcokrajowcami. Tak oto w latach 1751–1753 przebiegała pierwsza kampania masowego przesiedlenia na niezasiedlone przez zaporoskich kozaków ziemie prawosławnych Serbów. Dowodzeni przez generałów Horwata, Szewicza i Preradovicia, Serbowie zaczęli zakładać osady wojskowe na wschodnich i zachodnich obrzeżach zaporoskich, tworząc z czasem takie narodowo-terytorialne związki jak Słowianoserbia z centrum w mieście Bachmut i Nowoserbia z centrum w mieście Nowomyrhorod. Według stanu na 1756 rok na terytorium Słowianoserbii, która rozciągała się od Bachmutu do Ługania, Serbowie mieli już 16 zasiedlonych słobód, czyli rot, z cerkwiami i prawosławnym duchowieństwem. Na terytorium Nowoserbii, która rozciągała się od rzeki Synuchy do Dniepru, w tym czasie było już 40 zasiedlonych rot, czyli szanców, z cerkwiami i prawosławnym personelem cerkiewnym. W celu umocnienia granicy Serbowie zbudowali także twierdzę jelisawietgradzką, lecz ponieważ wychodziła ona poza linię ukraińską, dla jej ochrony na stałe przybył tu Słobodzki pułk kozacki i dla kozactwa rodzinnego założono 27 słobód z cerkwiami i personelem cerkiewnym w większości z nich. Kiedy powstały serbskie osady wojskowe z ziemnymi umocnieniami, które otoczyły zaporoskich kozaków, według określenia Skałkowskiego, „dwoma liniami rot i szanców, przez które nie mogli przeniknąć inaczej niż morzem lub przez posiadłości tureckie”, zdziwieniu i oburzeniu towarzystwa siczeńskiego nie było końca. Ale sprawa, która w przyszłości będzie miała zgubny wpływ na losy całego Zaporoża, została już zapoczątkowana. Wojskowi osadnicy, będący pewną mieszanką południowosłowiańskich narodów, głównie Serbowie, nie tylko sprawnie pełnili służbę graniczną, broniąc granic południowych guberni rosyjskich przed niespokojnym Zaporożem, ale także sprzyjali przyłączeniu kraju do Rosji, ponieważ dość aktywnie brali udział w wyprawach wojennych przeciwko Turcji i Chanatowi Krymskiemu i faktycznie ich rękami oraz przy pomocy kozactwa dońskiego pod ogólnym dowództwem generała Tekeliego (nawiasem mówiąc, również Serba) w 1775 roku Sicz Zaporoska zostanie zniszczona. Wraz ze słabnięciem Turcji i Chanatu Krymskiego rola Siczy Zaporoskiej jako forpoczty świata chrześcijańskiego i rycerzy zaporoskich jako obrońców jego granic wyraźnie gasła. Jednocześnie poprawa położenia geopolitycznego pozwalała carskiej Rosji czuć się na swoich południowych granicach bezpieczniej, a nawet czynić pewne kroki w kierunku ich rozszerzenia poprzez przekształcenie założonych przez nich na niezasiedlonych ziemiach zaporoskich kolonii serbskich przesiedleńców w jeszcze jedną swoją gubernię oraz podległą jej prowincję i ustanowienie na tych terytoriach porządku administracyjnego i obywatelskiego, jednakowego z innymi guberniami rosyjskimi. Właśnie tak uczynił w 1764 roku rząd carskiej Rosji, przekształcając Nowoserbię w gubernię noworosyjską, a Słowianoserbię – w podległą jej prowincję lub namiestnictwo katerynosławskie. Wraz z utworzeniem guberni noworosyjskiej z powiatami i dwiema prowincjami – jelisawietińską i katerynosławską – rząd carski zaczął podejmować wszelkie środki w celu jak najszybszego ich zaludnienia głównie nieukraińską ludnością. I jeśli początkowo jego wysiłki kolonizatorskie były skierowane tylko na ludność wyznania prawosławnego, to z czasem do Noworosji zaczęto masowo przesiedlać protestantów, sekciarzy, a nawet wyznawców religii niechrześcijańskich – mahometan i żydów. Oczywiście takie sąsiedztwo przez kozactwo zaporoskie było odbierane skrajnie negatywnie, ale na to właśnie były obliczone działania rządu, aby otoczyć niepokornych siczeńców wrogo nastawioną wobec nich ludnością. Jedną z takich kategorii przesiedleńców byli także raskolnicy-staroobrzędowcy, którzy w wyniku długotrwałych prześladowań musieli żyć poza granicami Rosji, w szczególności w Polsce i Besarabii. Otrzymawszy w 1762 roku wolność religijną od rządu rosyjskiego i odpowiadając na jego wezwanie o dobrowolny powrót do ojczyzny, ogromna masa staroobrzędowców napłynęła z zagranicy do Rosji. Zgodnie z dalekosiężnymi planami rosyjskich urzędników, przybyszów kierowano do Kraju Noworosyjskiego i osiedlając się na ziemiach zaporoskich, stawali się oni w ten sposób sąsiadami towarzystwa siczeńskiego, którego stosunek do raskolników był, delikatnie mówiąc, niezbyt przyjazny. Oto w takim piekielnym kotle próbowało uwarzyć zupę z łakomym kąskiem swobód zaporoskich rosyjskie możne państwo, aby podać go do tronu cesarskiego. Właśnie w tym czasie przez Rosję został wykonany jeszcze jeden zgubny dla Ukrainy krok. Pod koniec 1763 roku caryca Katarzyna II, która właśnie wstąpiła na rosyjski tron, zmusiła hetmana Cyryla Rozumowskiego do zrzeczenia się buławy, a wydanym przez nią później manifestem z 10 listopada 1764 roku Hetmanat został w ogóle skasowany. W zamian wprowadzono Małorosyjską Kolegię na czele z generał-gubernatorem hrabią P. A. Rumiancewem, któremu powierzono zarządzanie wojskiem zaporoskim i całą Małorosją. W ten sposób na Ukrainie zlikwidowano nawet resztki autonomii i po republikańskim zarządzie kozackim nie pozostał nawet cień. Zatem po tak radykalnych zmianach ziemie swobód zaporoskich, faktycznie wzięte w oblężenie przez carat rosyjski, pozostały ostatnim przyczółkiem ukraińskiego ustroju i samorządu. Pod zarządem Kosza wciąż jeszcze działała Sicz Zaporoska jako wojskowo-polityczne centrum ukraińskiego kozackiego zakonu wojskowego oraz jej okręgi administracyjno-terytorialne – palanki. Przy czym w porównaniu z 1755 rokiem, kiedy na Zaporożu było tylko pięć palanek, do 1764 roku ich liczba wzrosła do ośmiu, wyraźnie zwiększyła się też ogólna liczba ludności, w szczególności było o trzy tysiące więcej samych siczeńców.
Polityka Petra Kałnyszewskiego w zakresie zakorzeniania ukraińskiego etnosu. W warunkach narastającej rosyjskiej ekspansji na ziemie zaporoskie, ostatni koszowy ataman Petro Kałnyszewski był tą groźbą niezwykle zaniepokojony. Odczuwając, jak rozpalają się apetyty zuchwałej rosyjskiej szlachty, która już dawno zwróciła swoje drapieżne spojrzenia na przebogate, żyzne ziemie zaporoskie, wybitny wódz i budowniczy państwa przez cały okres swojej wieloletniej, pełnej poświęcenia działalności prowadził konsekwentną politykę zakorzeniania ukraińskiego etnosu na tych słabo zaludnionych terytoriach. Jak pisze jeden z badaczy historii kozactwa zaporoskiego, akademik Bohdan Suszynski, po pierwszym wyborze Kałnyszewskiego na koszowego atamana rosyjscy urzędnicy uparcie zaczęli mierzyć i opisywać ziemie zaporoskie. Taka uwaga i staranność tłumaczyły się prosto: opisane ziemie z reguły oddawano potem rosyjskim arystokratom, emerytowanym generałom i oficerom, nowo upieczonym obszarnikom. Aby jakoś przeciwstawić się tej samowoli i uchronić posiadłości Wojska Zaporoskiego, Kałnyszewski uciekł się do realizacji genialnego planu: rozsyłając swoich posłańców po ukraińskich guberniach, zapraszał bezrolne i małorolne kozactwo grodowe do przesiedlania się na doliny Dniepru, na terytoria siczyńskich palanek, i w ten sposób zaczął „zaludniać” prastare siczyńskie przestrzenie. Była to prawdziwie państwowotwórcza decyzja, bo tylko tak ukraińscy kozacy mogli uratować swoje ziemie przed ostateczną rosyjską kolonizacją, a co za tym idzie – zachować je dla Ukrainy. W celu zwiększenia populacji rolniczej Kosz starał się również zachęcać do przesiedlania się na Zaporoże przedstawicieli innych grup etnicznych z sąsiednich prowincji i bliskiego pogranicza. Właśnie z tym wiąże się gwałtowny rozwój na ziemiach Wojska Zaporoskiego Niżowego kozackich chutorów-zimowników – typowych gospodarstw farmerskich, które nie tylko zapewniały potrzeby siczyków w zakresie żywności i prowiantu, a tym samym pozbawiały ich zależności od rosyjskiego skarbca, ale stały się także podstawą wzrostu gospodarczego kraju. Według danych historyków, w okresie przewodniczenia na Siczy przez Kałnyszewskiego, który wbrew twardemu sprzeciwowi carskiego rządu dziesięć lat z rzędu był wybierany na koszowego atamana (bezprecedensowy przypadek na Siczy), w ośmiu palankach powstało 45 wsi i 4000 chutorów-zimowników z łączną liczbą ludności do 100 tysięcy dusz. Niemało zimowników stało nad brzegami Inhułca i Saksagani, z których rozwinęły się w późniejszym czasie takie duże i ludne wsie, jak Krzywy Róg, Wesełe Terny, Hanniwka, Szesternia i inne. Tylko nad Inhułcem, jak zaznaczono w zarysie historycznym kraju, podanym w przewodniku „Po Jekatierininskoj żeleznoj dorogie” (1903 r.), do 1774 roku stało 11 zimowników, 4 ziemianki i 2 kurenie. O istnieniu zaporoskich zimowników na terytorium, które zajmuje współczesne Krzyworoskie, wspominali również historycy P. Ternawski (1761; 1769) oraz O. Andriejew (1762). Zwracają na to uwagę także współcześni badacze. Tak, historyk Dnieprzańskiego Uniwersytetu Narodowego W. Czencowa w swojej dysertacji dowodzi, że w granicach współczesnego Krzyworoskiego do 1775 roku w różnych okresach istniało do dziesięciu kozackich zimowników. Dość żwawo rozwijał się również handel. Sicz była w tamtym czasie bodaj jedynym centrum handlowym, przez które przechodziły związki handlowe z Morzem Czarnym i Śródziemnym. Powiedzmy, kiedy rosyjscy kupcy musieli dostać się na Krym, mogli to zrobić tylko przez ziemie zaporoskie i przewozy siczyków. Pojawiali się na Siczy ze swoimi towarami także Tatarzy i Turcy, którzy przywozili różny kram, broń, towary kolonialne, a wywozili zboże, miód, ryby i inną produkcję. Oprócz czysto gospodarczych i ekonomicznych spraw, Kałnyszewski przejmował się również życiem duchowym i edukacją. Na terytorium Wojska Zaporoskiego Niżowego budowano cerkwie, otwierano klasztory, szkoły. Przy 16 cerkwiach, monasterach Meżyhirskim i Samarskim, które znajdowały się na ziemiach Wolności Wojska Zaporoskiego, działały szkoły parafialne oraz trzy specjalne szkoły wyższego typu. Pracowała szkoła i w samej Siczy, która kształciła pisarzy kancelarii wojskowych i starszyznę palankową. Przy cerkwiach były również przytułki dla niepełnosprawnych, starców i chorych. Niemało dokumentów świadczy o tym, że ponad połowa zaporoskich kozaków była ludźmi piśmiennymi, a siczycy zajmujący wysokie stanowiska (sędziowie, pisarze wojskowi itp.) w ogóle wyróżniali się
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przeważnie znakomitym jak na tamte czasy wykształceniem oraz niezwykle szerokimi horyzontami. I zaczęli gospodarować kozackimi ziemiami rosyjscy pańszczyźniani właściciele… A po miesiącu już bez zaporożców ich ziemiami zaczęli gospodarować. A. O. Skałkowski
Dla caratu pańszczyźnianej Rosji, której podstawą polityki był podbój nowych ziem i poddanie ich ludności poddaństwu, miłująca wolność Zaporoże była jak ość w gardle. Nic więc dziwnego, że po zakończeniu wojny rosyjsko-tureckiej i podpisaniu w 1774 roku traktatu pokojowego w Küczük Kajnardży, ze strony carskiej Rosji rozpoczął się szalony atak na Wolności Zaporoskie. Dostrzegając we wzmocnieniu gospodarczej niezależności Zaporoża oraz wzroście wpływu zaporoskiego kozactwa na kształtowanie politycznej świadomości narodu ukraińskiego potencjalne zagrożenie dla swojej polityki kolonialnej na południu Ukrainy, carskie otoczenie i rząd Imperium Rosyjskiego miały na celu za wszelką cenę jak najszybsze zlikwidowanie tej niezależności. Ostatecznie, na tajny rozkaz cesarzowej Katarzyny II, wojska rosyjskie pod dowództwem generała-porucznika P. Tekielego, które właśnie powróciły z wojny rosyjsko-tureckiej, 15 czerwca 1775 roku zajęły palanki, otoczyły Sicz i zdobyły jej umocnienia. Starszyznę kozacką aresztowano, a części Siczyńców udało się jednak przerwać okrążenie i wycofać się na posiadłości tureckie, gdzie z czasem założyli Sicz Zadunajską. Dopiero w sierpniu tego samego roku wydano manifest carski, którym oficjalnie ogłoszono likwidację Siczy Zaporoskiej i zniesienie tradycyjnego ustroju swoistej republiki kozackiej. Właśnie dążenia do niezależności miłującym wolność siczyńskim bohaterom sztuki wojennej – niedawnym bohaterom wojny rosyjsko-tureckiej, dzięki którym Rosja właściwie zdołała pomyślnie zakończyć tę długotrwałą kampanię wojskową – na rosyjskim tronie nie wybaczono. Aresztowaną starszyznę kozacką – pisarza wojskowego Iwana Hlobę, sędziego wojskowego Pawła Hołowatego, dowódców wojskowych Czarnego, Stepana Herecha, Iwana Kulyka, Iwana Haradżę, atamanów kureniowych Osypa Paralicza, Musija Hołowkę oraz wielu innych ich towarzyszy broni wysłano na katorgę. Oto tak za czyny wojenne i miłość do ojczystej ziemi siczyńcom podarowano kajdany i Sybir. W zamian opisane i skonfiskowane majątki zaporoskie hojnie rozdawano carskim faworytom, możnym i rangom wojskowym. Odwieczne ziemie Wojska Zaporoskiego Niżowego stały się areną realizacji przez rząd carskiej Rosji zakrojonej na szeroką skalę kampanii kolonizacyjnej, dzięki czemu proces ostatecznego zniewolenia Ukrainy stał się nieodwracalny. Najbardziej zaś zapłacił za swoją „zuchwałą”, z punktu widzenia rosyjskiego caratu, politykę niepodległościową 84-letni ojciec kozacki Petro Kałnyszewski. Bohatera wojny rosyjsko-tureckiej, uhonorowanego za męstwo wojskowe najwyższym odznaczeniem imperium – Orderem św. Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania z diamentami oraz stopniem generała-lejtnanta armii rosyjskiej, caryca wtrąciła do Monasteru Sołowieckiego na dożywotnie więzienie. Tam, w kamiennym worku sołowieckiego kazamatu, ostatni ataman koszowy Siczy Zaporoskiej spędził prawie ćwierć wieku. Ślepy i zniedołężniały, wyszedłszy na światło dzienne z uwięzienia, tam też zmarł w wieku 112 lat, tak i nie kając się za to, że próbował zachować dla Ukraińców ich ziemię, sławę i wolność. Ale Sicz została rozgromiona, starszyznę kozacką wysłano w kajdanach na Sybir, a skonfiskowane ziemie zaporoskie rząd carski zaczął masowo rozdawać rosyjskim możnym, urzędnikom, ziemianom, oficerom, na wszelkie sposoby zachęcając do przesiedleń na te bogate, lecz jeszcze dość pustynne kraje. Aktywną działalność kolonizacyjną na terytorium Kraju Zaporoskiego, przyłączonego do Rosji jako Noworosyjski, rozwinął carski namiestnik Grigorij Potiomkin, którego jeszcze całkiem niedawno Kozacy przyjmowali do swojego siczyńskiego towarzystwa pod imieniem Hryćka Neczesy. Zakrojona na szeroką skalę kolonizacja Zaporoża prowadzona była głównie dwiema drogami: rozdawania nieogarnionych przestrzeni rosyjskim możnym, którzy przesiedlali na nie chłopów pańszczyźnianych ze swoich włości, oraz osadnictwa zagranicznych kolonistów. Tak więc po rozgromieniu Siczy Zaporoskiej książętom Potiomkinowi, Prozorowskiemu i Wiaziemskiemu caryca nadała po 100 tysięcy dziesięcin ziemi każdemu. Łącznie w ciągu siedmiu lat (1775–1782) rozdano w ten sposób około 4,5 mln dziesięcin ziemi i przesiedlono ze środkowego pasa Rosji do 100 tysięcy dusz chłopskich. W dalszej kolejności ziemie rozdawano oficerom armii rosyjskiej (starszym – po 1000 dziesięcin, młodszym – po 500 dziesięcin) oraz żołnierzom w stanie spoczynku. Na przykład na Krzyworoskim, którego terytorium po likwidacji Siczy Zaporoskiej weszło w skład powiatu inguleckiego, należącego do utworzonej jeszcze w 1764 roku guberni noworosyjskiej, pierwsze rozgraniczenie ziem rozpoczęło się w maju-czerwcu 1779 roku i realizowane było według tej samej zasady rangowego rozdawnictwa. Powołując się na datowaną na ten rok mapę chorążego Beyera, historyk krzyworoski Ołeksandr Melnyk przytacza następujące statystyki nowego lokalnego posiadania ziemi w rejonie Krzywego Rogu. Tak więc nowo utworzonej słobodzie Krzywy Róg w tamtym czasie przydzielono 21 tysięcy dziesięcin ziemi, inne terytoria w rejonie zlania się Ingułca i Saksagani w trakcie rangowego rozdawnictwa zostały podarowane chorążemu Beyerowi (3 tys. dziesięcin), majorowi Czernyszowowi (3 tys. dziesięcin), rotmistrzowi Buczyńskiemu (6 tys. dziesięcin), pannie Kumburlajewej (6 tys. dziesięcin), esaułowi pułkowemu Makusi (3 tys. dziesięcin), kapitanowi Radivojeviciowi (1,5 tys. dziesięcin), generał-majorowi Poliwanowowi (12 tys. dziesięcin), generał-porucznikowi Czorbie (4,5 tys. dziesięcin), generał-majorowi Giejkinowi (12 tys. dziesięcin) i innym. Większą część wolnych w tamtym czasie ziem na terytorium współczesnego Krzyworoskiego rozdano w latach 1781–1785 rosyjskim ziemianom. Od 1788 roku do przyszłych powiatów nowomoskowskiego, aleksandrowskiego i katerynosławskiego rozpoczęło się przesiedlanie na ulgowych warunkach niemieckich kolonistów. W tym czasie przez greków krymskich założone zostało miasto Mariupol i szereg osad nad rzeką Kalmius, a w 1826 roku dołączyli do nich także grecy anatolijscy. W 1797 roku przez rząd carski po raz drugi dokonano masowego przesiedlenia na Zaporoże osadników z ziem południowosłowiańskich. Zaczęto przesiedlać do Noworosji także bułgarskich i żydowskich kolonistów, później – Polaków, Szwedów, Węgrów, Ormian, Albańczyków, a nawet Korsykanów, a jeszcze później (wraz z przyłączeniem w 1783 roku do Imperium Rosyjskiego Chanatu Krymskiego i utworzeniem obwodu taurydzkiego z centrum w Symferopolu) doszedł jeszcze tatarski element etniczny. Masowo przesiedlali się na Zaporoże także rosyjscy staroobrzędowcy-raskolnicy, którzy swego czasu musieli uciec z Rosji, unikając prześladowań z powodów religijnych. Według danych wielu źródeł, w okresie aktywnej działalności Grigorija Potiomkina na rzecz kolonizacji kraju liczba przesiedleńców właśnie tej kategorii wzrosła nieprawdopodobnie. Zgodnie z rozporządzeniem cesarzowej Katarzyny II, dla urządzenia osad raskolników przybywających z Polski, Turcji, Besarabii, a także z niektórych guberni ukraińskich, zwłaszcza z czernihowskiej, wyznaczono miejsca między Perekopem a Dnieprem, gdzie pozwalano im budować kaplice, domy modlitwy, a nawet założyć pod Berysławiem swój klasztor. Oprócz tego tajnym rozporządzeniem Potiomkina pozwalano osiedlać w nowym kraju różnego rodzaju zbiegów, włóczęgów bez paszportów, a nawet przestępców, których zachowanie, oczywiście, sprzeczne było ze wszystkimi prawami, zasadami i normami, według których żyją cywilizowane społeczności ludzkie. Z uwagi na tak niezwykle pstry obraz ludności tworzonej Noworosji z jego różnorodnością językowo-kulturową, mnóstwem pojęć religijnych i moralno-etycznych, autorzy jednego z historycznych szkiców, poświęconych 100-leciu eparchii katerynosławskiej, wydrukowanych w jednym z wydań „Jekaterinosławskich Jeparchialnych Wiedomostiej”, zaznaczali, że w sensie porównawczym był to prawdziwie czas budowy Wieży Babel w chaosie pierwszego dnia stworzenia, który wymagał jedynego życiodajnego ducha. W miarę przestawiania kraju z trybu wojskowego na cywilny coraz aktywniej zaczęli przesiedlać się tutaj także ziemianie i rolnicy, głównie z gęsto zaludnionych guberni ukraińskich – czernihowskiej i połtawskiej. W wyniku aktywnej kolonizacji kraju do końca lat 70. XVIII wieku ogólna liczba ludności przekroczyła 1 mln dusz. W ogóle ziemię mogli otrzymać wtedy wszyscy chętni, w tym chłopi, gdyż grunty można było nabyć w cenie do 15 kopiejek za jedną dziesięcinę. Od 1784 roku na Krzyworoskie zaczęto masowo przesiedlać chłopów pańszczyźnianych, ekonomicznych (dawnych kościelnych) i państwowych, którzy na 10 lat zwalniani byli z płacenia podatków. Jednak osiedli zaporoscy, którzy otrzymali pozwolenie na osiedlenie się w nowo utworzonych wsiach, takiej ulgi nie mieli i począwszy od 1777 roku obkładani byli podatkiem gruntowym w wysokości 1 rubla na jedną duszę.
Na kilka dni przed swoimi 86. urodzinami odszedł do wieczności Ihor Kałyneć – poeta i prozaik, dysydent, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, więzień polityczny radzieckich łagrów, doktor honoris causa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Należał do tej plejady, która tworzyła ukraińską historię swoim słowem i czynami. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” składa głębokie kondolencje rodzinie i bliskim zmarłego Ihora Myronowycza Kałyncia. Wieczna pamięć. Od 1801 roku kupować ziemię wolno było wszystkim kupcom, mieszczanom, chłopom państwowym, a nawet uwolnionym z poddaństwa chłopom, a od 1804 roku takie prawo otrzymali również cudzoziemcy. Za zgodą rządu na ziemiach dawnych swobód zaporoskich zaczęli osiedlać się także żydowscy i zagraniczni koloniści (głównie Niemcy i Bułgarzy), którzy tworzyli wielkie kolonie rolnicze. Wszystkich, którzy przesiedlali się żywiołowo, rząd starał się zatrzymywać we wsiach przymusowo, zabraniając zaliczania chłopów państwowych do mieszczan lub kupiectwa (czyli przesiedlania się do miast). Na dawnych ziemiach zaporoskich nadal osiedlali się również zbiegli chłopi. Zgodnie z ukazem z 1796 roku za każdego zbiegłego chłopa pańszczyźnianego, który osiedlał się na ziemiach pańskich, nowy gospodarz musiał zapłacić jego właścicielowi 50 rubli, po czym otrzymywał prawo do stałego zamieszkania. W ten sposób przebiegał proces częściowego poddaństwa także przesiedleńców. W ogóle należy zaznaczyć, że sam proces kolonizacji był realizowany przede wszystkim w celu rozszerzenia poddaństwa na żyzne ziemie swobód zaporoskich, które jeszcze niedawno nie znały poddaństwa. Dlatego po likwidacji przez carat Siczy Zaporoskiej, nie chcąc ulegać carskiej samowoli, część zaporoskich kozaków odeszła poza granice imperium i osiedliła się nad Dunajem, zakładając Sicz Zadunajską, a część kozactwa została jednak poddana. To znaczy, że kozaków, pozbawionych kozackich swobód, przywiązano do ziemi jak chłopów. Jednocześnie, otrzymawszy ziemie zaporoskie w trakcie nadawania rang, panowie i możnowładcy zaczęli przesiedlać na nie swoich poddanych, w ten sposób zakorzeniając na terenach kozackich swobód stosunki poddańcze. Oto takimi były skutki „denazyfikacji” miłującego wolność Zaporoża, przeprowadzonej w trakcie likwidacji Siczy i dalszej kolonizacji kraju przez rząd carskiej Rosji. Mimo to walka o ziemię i wolność na Ukrainie nigdy nie ustawała, więc „denazyfikatorom” z krwawej imperium zła zawsze wystarczało tu pracy – i po carskim, i po bolszewickim rozkozaczeniu, rozkułaczaniu i rujnowaniu. W związku z tym dla dalszej „denazyfikacji” Ukrainy w ciągu zaledwie ostatniego stulecia moskiewskim denazyfikatorom potrzebna była jeszcze niejedna zakrojona na szeroką skalę operacja specjalna w postaci „czerwonego terroru”, masowych represji, sztucznych głodomorów, przymusowych wysiedleń na Syberię oraz „reedukacji” milionów Ukraińców w obozach GUŁAG-u. Jednak tym maniakalnie opętanym i chronicznie chorym rosyjskim imperialistom, ogarniętym nieuleczalnym antyukraińskim syndromem (teraz ten stan nazywają „raszyzmem”), nie pozostaje nic innego, jak znowu i znowu „leczyć” swoich spragnionych wolności sąsiadów „denazyfikacją”. Kiedy połączą się dwie siły napędowe – ziemia i wolność. I oto prawie 250 lat po likwidacji Siczy Zaporoskiej z raszystowskiego niedoimperium tak samo przyszło na Ukrainę zaborcze wojsko, by przeprowadzić kolejną tak zwaną „specjalną operację wojskową w celu demilitaryzacji i denazyfikacji”. I dziwnym zbiegiem okoliczności tak samo podstępnie, złodziejsko i nie bez podłej zdradzieckiej zmowy już w pierwszych dniach i tygodniach pełnoskalowej raszystowskiej inwazji najpierw zostały zajęte przez rosyjskiego agresora faktycznie te same kozackie ziemie w składzie już suwerennej Ukrainy. I znowu denazyfikatorzy zabrali się za niszczenie ukraińskiej elity, kultury i zwyczajów, torturowanie wziętych do niewoli wojskowych, wolontariuszy, aktywistów… Jednak męstwo i wytrwałość obrońców Ukrainy, którzy wstąpili w szeregi Sił Zbrojnych Ukrainy oraz Sił Obrony Terytorialnej, a także wsparcie cywilizowanego świata stanęły na przeszkodzie realizacji zbrodniczych zamiarów raszystowskiego neoimperializmu. I to, że 250. rocznica likwidacji przez rosyjski carat Siczy Zaporoskiej zbiega się w czasie z 250. rocznicą Armii USA, która narodziła się w walce o niepodległość i wolność oraz występuje jako gwarant bezpieczeństwa demokracji na całym świecie, w szczególności jest partnerem i sojusznikiem ukraińskiej armii, która walczy dzisiaj o ukraińską niepodległość i wolność z rosyjskim agresorem, jest symbolicznym znakiem. Niech więc sławne tradycje wojskowe miłującego wolność kozactwa zaporoskiego, pielęgnowane przez rycerzy ukraińskiego stepu przez stulecia heroicznej obrony ziem swobód zaporoskich, inspirują także współczesne ukraińskie wojsko do niechybnego odzyskania tych świętych ziem z tymczasowej wrogiej okupacji dla ogólnoukraińskiego wolnego życia. I tylko taki wygląd musi mieć Ukraińskie Zwycięstwo i zapoczątkowany przez nie pokój, w którym może rozkwitnąć prawdziwe ukraińskie życie, kiedy wreszcie połączą się w błogosławionym porywie dwie jego siły napędowe – ziemia i wolność.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna Daciuk, dziennikarka, m. Rijeka, Chorwacja. W tym roku konkurs był reprezentowany przez muzyków, solistów wokalnych, tria, zespoły, chóry. Różne nominacje, kategorie wiekowe, sposób wykonania, doświadczenie, różnorodny repertuar. Jednak ktokolwiek wychodził na scenę – śpiewał Ukrainę. Zabrzmiała ona już od pierwszej piosenki dwunastoletniej wykonawczyni Darii Orłenko, która otwierała śpiewy solowe utworem „Hej, sokoły”. Dziewczynka wyciągnęła przy losowaniu numer pierwszy i możecie sobie wyobrazić, jak niełatwo było jej wyjść na scenę. Ale opanowała się i czystym głosem dziewczęcym zadzwoniła początek: „dzwon, dzwon, dzwon, dzwoneczku, mój dzwoneczku stepowy…”. Piosenka była tak współbrzmiąca z wydarzeniami „w rodzinnej stronie”, że od historii o kozaku, który idzie na wojenkę, trochę zamarliśmy. Powiem prawdę, że jury „Ukraińskich śpiewów solowych w Rijece” było nadwrażliwe na każde wykonanie. Dlatego nie tylko oceniało i sprawiedliwie sądziło, ale też emocjonalnie przeżywało występy. Wykonawczyni Olesia Rusinowa – pochodzi z Odessy, teraz tymczasowo mieszka w Puli. Na śpiewach solowych Olesia efektownie wykonała ukraińską pieśń ludową w autorskiej aranżacji „Kozy pasła”. Sala trochę „się rozkręciła” – i widzowie, i wykonawcy, którzy czekali na swoje wyjście na scenę. Oksana Juszczak oryginalnie zaśpiewała popularną pieśń ludową „Pidmanuła, pidweła”. Drugą jej piosenką była „Spy sobi sama…” Kuźmy Skriabina. Za każdym występem – losy rodzin, które w wyniku Wielkiej wojny znalazły się w Chorwacji. Są, oczywiście, ci, którzy przybyli wcześniej. Jednak w większości są tu kobiety z Ukrainy, które ratowały swoje dzieci w lutym 2022 roku. Dzisiaj przyjechały, aby wesprzeć swoich małych artystów, którzy dorastają poza granicami Ojczyzny. Spotkałam rodzinę z Mikołajowa, która teraz mieszka w Puli. Mama ukończyła w swoim czasie szkołę ze złotym medalem, potem Mikołajowski Instytut Pedagogiczny, miała wspaniałą pracę, mąż pracował w Mikołajowskiej Stoczni, był mechanikiem na statku. Wojna zastała ich w Chersoniu... W Chorwacji Ołena musiała opanować inną specjalność. I dobrze, że ma pracę i tymczasowe osobne mieszkanie dla rodziny. Na śpiewach solowych występowały dwie jej córeczki – Natalia i Marianna. „Oto one, w pięknych wiankach i ukraińskich strojach”. Poznałam Katerynę z kijowskiej Trojeszczyny. Mąż na froncie, przyjechali do Chorwacji, kiedy córeczka skończyła rok. Teraz Katrusia ma cztery lata i dziewczynka już występuje na Ukraińskim festiwalu. Takie historie nie tylko wzruszają, ale „rozrywają”, kiedy widzisz, jak bardzo pragną matki uczyć z małymi dziećmi języka ukraińskiego i stale podtrzymywać rodzinne środowisko. To wymaga pracy i czasu, ale ludzie nie szczędzą wysiłków, bo udział w ukraińskich towarzystwach kulturalnych pomaga utrzymać równowagę i nie wątpić w powrót na Ukrainę. Spotkałam na sali młode małżeństwo, prawie sąsiadów, z ulicy Urliwskiej, którzy przyjechali tutaj na początku lutego 2022, aby odpocząć przed wielką zaplanowaną sprawą na wieloletnią perspektywę. Wszystkie plany zrujnowały się w jednej chwili. Dzisiaj praca w ukraińskiej wspólnocie wspiera nie tylko moralnie – udało się nawiązać kontakty z ludźmi, którzy realnie pomagają Siłom Zbrojnym Ukrainy. Nominat konkursu – profesor i skrzypek Orest Szurhot z Zagrzebia – zachwycił swoim występem już w pierwszy dzień festiwalu – na „Frankowych zorzach”, kiedy podczas przerwy zagrał trzy suity Bacha. Tak natchnienie, bez żadnego zaglądania w nuty, że przez minutę po występie siedzieliśmy w ciszy. To był lot fantastycznego ptaka nad Trsatem! Na „Ukraińskich śpiewach solowych” pan Orest wykonał solo na skrzypce – „Requiem” Ihora Łobody – złożony i niewiarygodnie silny utwór. Tak samo silne i przejmujące było jego wykonanie. Brawo! Zasłużony Akademicki Zakarpacki Chór Ludowy reprezentowało na konkursie trio wokalne w składzie Olhy Swydy, Olhy Miszczenko oraz Jany Sadwarij. Kiedy artystki zaśpiewały „Jakby ja mała kryła orłyni” w opracowaniu Mykoły Popenki, to my realnie dostaliśmy skrzydeł. Bo piosenka takiej siły miłości i brzmienia jest zdolna wznieść serce ponad Adriatykiem. Właściwie po to, aby człowiek przywdział skrzydła najdelikatniejszych wibracji, rodzą się i pielęgnują rodzinne pieśni. I najwyższy poziom ich wykonania został zademonstrowany na „Ukraińskich śpiewach solowych w Rijece”. Jeszcze jedna historia. Pod czwartym numerem występował na konkursie amatorski zespół artystyczno-chóralny z miasta Rijeka „Czerwona kalina”, który działa przy „Ukraińskim centrum rozwoju i integracji świętego Wita”. Zespół zorganizowała i objęła kierownictwo w październiku 2022 roku Taisija Pryjmak, która przyjechała na początku rosyjsko-ukraińskiej wojny z Kijowszczyzny, z mamą, siostrą i córką. Dzisiaj w chórze jest 12 wspaniałych śpiewaków. Wzruszająco pani Taisija opowiedziała, jak „modliła się i prosiła Boga, aby zesłał silny bas”. Podczas jednej próby przypadkowo spotkała znanego solistę chorwackiej opery Marjana Donicia, który śpiewał tu 40 lat. I okazał się najlepszym kandydatem na bas, o którym marzyła pani Taisija. Na konkursie chór „Czerwona kalina” wykonał ukraińską pieśń ludową „Rozijdysia, tumanoczku” oraz „Dwa kolory” do słów Dmytra Pawłyczki, muzykę Ołeksandra Biłasza. Nawet w niepełnym składzie zespół śpiewał z takimi alikwotami, osiągnąć które mogą najlepsi wykonawcy. Chorwat Marjan Donić wykonywał basem ukraińską pieśń tak po rodzinnemu, jakby to mu wyszywała mama w drogę czerwono-czarny wzór na koszuli. Najmłodsza gwiazdeczka konkursu Jelyzaweta Jewsiejewa zaśpiewała z chórem „Czerwoną kalinę”. Jednak, kiedy przewodnicząca jury, zasłużona artystka Ukrainy Olha Kamińska poprosiła dziewczynkę o zaśpiewanie solo bez chóru – dla odwagi, żeby sprawdzić siebie – Liza, chociaż denerwując się, zaśpiewała wspaniale. Jury konkursu „Ukraińskie śpiewy solowe w Rijece”. Tak, emocji było wiele. Bo po to jest ukraińska piosenka, żeby wzruszać. Rodzić zachwyt, miłość, dumę z narodu, który jest zdolny tworzyć arcydzieła na wszystkie czasy. I tutaj, w błogosławionej Rijece, poczuliśmy i usłyszeliśmy, jak utalentowanie i szczerze potrafią nieść naszą piosenkę po świecie ci, którzy żyją z Ukrainą w sercu. Piosenkarka Olha Uhniwenko z Kijowa kończyła muzyczno-wokalny konkurs. Jak tylko wyszła na scenę, stało się jasne, że to będzie szczególny śpiew solowy. Pani Olha zaśpiewała piosenkę „Czerwone ciepło” z cyklu „Barwisto”. Słowa i muzyka – Olhy Uhniwenko. Piosenkarka sama wymyśliła i stworzyła swój wizerunek sceniczny. To był obraz Ukrainy. Wykwintną suknię czerwonego koloru o szczególnym odcieniu dopełniał spleciony wianek-korona z kwiatów i ziół. Dla sukni pani Olha długo dobierała tkaninę odpowiedniej faktury i koloru i kiedy w końcu znalazła, kupiła 14 metrów – równo tyle poszło na uszycie. Księżna piosenki! Szlachetna i utalentowana mistrzyni odzieży i lalek. Piosenkarka, kompozytorka, poetka, błyskotliwa prowadząca (wybiegam naprzód – gali koncertowej) Olha Uhniwenko została zdobywczynią grand prix konkursu „Ukraińskie śpiewy solowe w Rijece” w swojej nominacji. Brawo, pani Olho, godnie! Spotkamy się w rodzimym dla Pani i dla nas Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy! Laureatem grand prix wśród muzyków został skrzypek, profesor, zastępca przewodniczącego UKPT „Kobzar” z Zagrzebia Orest Szurhot.
Oleksandr Bałabko, pisarz, członek jury: – Tegoroczne „Ukraińskie solospiewy w Rijece”, które od prawie dziesięciu lat pielęgnuje artystka ludowa Ukrainy Olha Kamińska, są już historią. Harmonijne połączenie amatorów i profesjonalistów stworzyło niepowtarzalną feerię muzyki, słowa, wokalu i artyzmu. Solospiew to sztuka syntetyczna, wymagająca organicznego połączenia wszystkich tych osiągnięć. My, członkowie jury, w tym roku nie mogliśmy nie wyłonić aż dwóch zdobywców grand prix. Profesora muzyki Oresta Szurhota, którego nazywa się pierwszą skrzypcą Chorwacji (w przerwie konkursu literackiego „Frankowe zorze” oczarował nas wykonaniem muzyki Bacha) oraz kijowiankę Ołhę Uhniwenko – śpiewaczkę, poetkę, twórczynię ludową, muzealniczkę (gdyż nie raz odwiedzaliśmy wydarzenia według jej scenariuszy w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy), która właściwie jest uosobieniem wszystkich gatunków festiwalu. Ale jej drogę, za Bożym błogosławieństwem, zapewne będzie naśladować najmniejsza gwiazdeczka – ośmioletnia Liza Jewsiejewa, która zabłysnęła w „Frankowych zorzach”, czytając wiersz Iwana Franki „Czerwona kalina”. I dzisiaj brzmiała „kalina” – popularna „Oj, u łuzi czerwona kalina pochyliłasia…”, którą Ukraińcy obecnie codziennie podnoszą, odbijają wrogowi i starają się rozweselić. A do tego jeszcze ludowa „Oj, wyjsia, wyjsia chmelu”. Liza wykonywała solo i występowała z chórem. I, oczywiście, znów otrzymała medal. W tych dniach poznała naszego młodego poetę i malarza Iwanka Szewela: okazało się, że Liza także dobrze maluje. Do solospiewów do naszej kijowskiej grupy jury (jury konkursu przewodniczy Olha Kamińska) dołączyli Davor Lešić, znany tenor i partner Olhi Kamińskiej w wielu operach; Walerija Waszczenko, ukraińska i chorwacka altowiolistka, koncertmistrzyni grupy altówek opery w Rijece; znana śpiewaczka, chórmistrzyni, kompozytorka i pedagożka z Kijowa Raisa Zakłecka, a także dyrektorka – kierowniczka artystyczna zasłużonego akademickiego Zakarpackiego Chóru Ludowego Natalija Petij-Potapczuk. Ołha Uhniwenko wykonała melodyjny i głęboki w treści utwór „Czerwone ciepło” z cyklu „Barwisto”. Tekst można czytać jak wyborną poezję: czerwony – ojciec wszystkich kolorów, radość i natchnienie. Z pieśnią harmonizował także strój śpiewaczki, wykonany własnoręcznie. A pani Ołha tworzy jeszcze lalki z gliny polimerowej. Sala oklaskiwała panią Ołhę szczerze, długo i radośnie! Wiktorija Szewel, poetka: – Ukraina to więcej niż życie! To bezgraniczne oddanie wolności i sile ukraińskiej duszy, wieczności ukraińskiemu językowi i sztuce! Mój serdeczny szacunek i niski ukłon wszystkim, dzięki którym o nas, Ukraińcach, wiedzą na świecie, za- 19 czerwca rano my, przede wszystkim, podziękowaliśmy pięknemu miastu Rijeka, gdzie narodził się Ukraiński festiwal pieśni, muzyki, tańców i sztuk plastycznych, wspięliśmy się do starożytnego zamku w Trsacie, cichutko weszliśmy do świątyni, gdzie było pełno ludzi – czczono święto Zesłania Ducha Świętego. Rodził się dzień, ludzie modlili się, pili kawę, podlewali kwietniki, cieszyli się pełnowartościowym ludzkim bytem, w pięknie i spokoju. A u nas rozpoczynał się konkurs „Ukraińskie solospiewy w Rijece” Dziewiątego ukraińskiego festiwalu pieśni, muzyki, tańców i sztuk plastycznych. I oczekiwanie spotkania ze sztuką muzyczno-pieśniarską nastrajało serce na „róże i winogrona”. Uczestnicy Zakarpackiego Chóru Ludowego na Ukraińskim festiwalu w Rijece
Tłumaczenie maszynowe
Z okazji chwalebnego jubileuszu akademika Hryhorija Piwtoraka. Zdobywczyni grand prix piosenkarka Olha Uhniwenko (Kijów). zakochują się w naszej ukraińskiej kulturze i wspierają Ukrainę! Chorwacja to kraj, który na wszelkie sposoby pomaga i sprzyja rozwojowi relacji kulturalnych między naszymi narodami. Wzruszają do łez występy ich dorosłych i dzieci, którzy uczą się języka ukraińskiego, uważając go za drugi ojczysty. Mnie osobiście było miło, a jednocześnie przejmująco, że mój syn Iwanko Szeweł nie bał się wziąć udziału w konkursie recytatorskim i zmierzyć się wierszowanym słowem. Pierwsza własna książka „Limirykiw” poruszyła wszystkich obecnych. Na pytanie: „z czym ty, synu, wrócisz do domu”, odpowiedział, że „z Ukrainą, mamo, bo Ukraina – to my wszyscy, i ona na nas czeka, tak jak tata i miasto”. Ukraiński festiwal w Rijece to koncentrat najwyższych ludzkich cnót i talentów. Tutaj panuje miłość do Ukrainy o takiej sile, że Adriatyk występuje z brzegów. Każdy i każda, kto wchodził na scenę, kto siedział za stołem sędziowskim czy na sali – trzymali ją w sercu jak pieśń swojej Ojczyzny. Pieśni rozbrzmiało wiele i różnych, w wykonaniu dzieci i dorosłych. I wszystkie one były o jednym. Miłość do Ojczyzny gdzie heroizuje, Tam siła wroga nie ostoi się, Tam pierś silniejsza od armat... Oto i my tak myślimy. Po to, aby się wzmacniać, wzrastać i zwyciężać, był pomyślany ten festiwal. A teraz jego zasady są jeszcze bardziej aktualne. Gratulujemy wszystkim zwycięstw w konkursie „Ukraińskie solospiewy w Rijece” i cieszymy się z ukraińskich talentów, które dzisiaj brzmiały najwyższymi wibracjami piękna. Dziękujemy przyjaznej Chorwacji, która potrafi słuchać i słyszeć Ukrainę. Dziękuję artystce ludowej Ukrainy, założycielce festiwalu Oldze Kamińskiej. Dziękuję moim przyjaciołom: pisarzowi Ołeksandrowi Bałabce oraz poetce i malarce Wałentynie Dawydenko – „tym, którzy piszą i podróżują”. Ukraiński festiwal pieśni, muzyki, tańców i sztuk plastycznych w Rijece (Chorwacja) odbywa się przy wsparciu Rady ds. Mniejszości Narodowych Republiki Chorwacji, żupanii primorsko-gorskiej. Przedstawiciel ukraińskiej mniejszości narodowej żupanii primorsko-gorskiej Wiktor Kamiński. Sponsorem informacyjnym Festiwalu jest tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Słowo Proświty”. Taras HOŁOTA, doktorant KNU im. T. Szewczenki, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody imienia Olesia Honczara
Istota języka ukraińskiego, jego odrębna tożsamość, miejsce w klasyfikacji rodowodowej wśród innych języków słowiańskich, osobliwości oraz etapy genezy na przestrzeni wieków były i obecnie pozostają przedmiotem bezwstydnych, antynaukowych przeinaczeń oraz najbardziej brutalnych spekulacji politycznych. Zapewne historii żadnego języka na świecie nie fałszowano i nie fałszuje się tak brutalnie i bezlitośnie. Na początku XIX wieku powstało językoznawstwo porównawczo-historyczne, które zaproponowało dokładne (bardzo podobne do matematycznych!) metody odtwarzania dawnej (przedpiśmiennej) historii języków na podstawie porównania późniejszych (pisemnie utrwalonych) faktów językowych. W wyniku rozwoju tej dyscypliny naukowej w Europie ukształtowało się obiektywne wyobrażenie o osobliwościach, genezie oraz wzajemnych relacjach różnych języków. Ale zupełnie inaczej było w carskiej Rosji (pod której okupacją znajdowała się wówczas Ukraina Naddnieprzańska) – w tym terrorystycznym niepaństwie nauki humanistyczne (językoznawstwo, literaturoznawstwo, folklorystyka, historia, kulturoznawstwo itp.) doświadczały niespotykanych na świecie politycznych przeinaczeń, zawsze pełniły funkcje propagandowe zarówno wewnątrz kraju, jak i na arenie międzynarodowej. Zgodnie z oficjalną carską nauką istniał jedyny „język rosyjski”, reprezentowany przez trzy dialekty – „wielkoruski”, „małoruski” oraz białoruski. Wszelkie próby mówienia o językowej odrębności Ukrainy, samodzielnym statusie języka ukraińskiego właśnie jako języka, a nie „dialektu”, brutalnie tłumiono jako przejawy „ukraińskiego separatyzmu”. Brutalne zakazy administracyjne dotyczące używania języka ukraińskiego (cyrkularz wałujewski z 1863 roku, ukaz emski z 1876 roku) kaleczyły nie tylko językowo-kulturowo-duchowe funkcjonowanie ukraińskiego społeczeństwa, ale także naturalny rozwój nauki o języku ukraińskim zarówno w samej Ukrainie, jak i poza jej granicami. Wybitną rolę w utwierdzeniu języka ukraińskiego jako całkowicie samodzielnej społecznej i naukowej istoty odegrał znany uczony-encyklopedysta, pierwszy rektor Uniwersytetu Kijowskiego (wówczas – świętego Włodzimierza, a obecnie – imienia Tarasa Szewczenki) Mychajło Maksymowycz. Badając ukraińską historię, folklor, literaturę i zwłaszcza język, pokazał on odrębną ukraińską tożsamość jeszcze w czasach Rusi Kijowskiej. Szczególne znaczenie społeczne miała jego publiczna polemika z rosyjskim historykiem Michaiłem Pogodinem, który, szukając dla siebie „miejsca pod słońcem” (był synem chłopa pańszczyźnianego i przez to miał bardzo ograniczone możliwości godnej egzystencji społecznej w konserwatywnym, stanowo-feudalnym imperium), wymyślił antyukraińską „hipotezę”. Istota tej, jak ją nazywano, „hipotezy Pogodina” polegała na tym, że do podboju mongolskiego w połowie XIII wieku Ukraińcy rzekomo zamieszkiwali w Galicji, a Ukrainę Naddnieprzańską zasiedlali… Rosjanie („wielkorusi”, jak wówczas mówili Moskale). A po tym Ukraińcy rzekomo przesiedlili się na Naddnieprze, a Rosjanie – na północny wschód. U podstaw tej „nie-hipotezy” leżał prosty fakt językoznawczy: w dokumentach galicyjsko-wołyńskich (w szczególności kronikach) epoki Rusi Kijowskiej znajdowano więcej specyficznie regionalnych cech językowych niż w kijowsko-czernihowsko-perejasławskich, należących do rodzimego jądra Rusi. Wyjaśnić to bardzo łatwo. Język pisany stołecznego Kijowa był rezultatem uogólnionego przetopienia różnych dialektów Rusi, podczas gdy w piśmiennictwie Galicji aktywniej utrwalano miejscowe osobliwości językowe. Tę sytuację naukowo uogólnił znany językoznawca-poliglota Ahatanheł Krymski w pracy „Dawny gwary kijowskiej”, gdzie, wyśmiewając niezdarne antyukraińskie pisma, twierdził, że „starokijowska gwara jest bezpośrednim przodkiem dzisiejszego języka ukraińskiego północnej i środkowej Kijowszczyzny oraz Czernihowszczyzny z przyległymi częściami Polesia”. Krymski polemizował z moskiewskim językoznawcą Aleksiejem Sobolewskim, który kontynuował i „rozwijał” wymysły Pogodina. Według wniosku Krymskiego (z jego pracy „Język ukraiński, skąd się wziął i jak się rozwijał”, która do dziś nie straciła swojej wartości naukowej), język ukraiński jest utrwalony już w połowie X wieku (za czasów jeszcze księżnej Olgi!) nazwami porohów dnieprzańskich, zapisanymi przez bizantyjskiego cesarza Konstantyna Porfirogenetę. Słowa z kijowskiego kronikarstwa można zrozumieć i wyjaśnić, według jego przekonania, tylko na podstawie współczesnego języka ukraińskiego. Jak uogólnia: „całą sumą swoich cech żywy język południa XI wieku stoi pośród wschodniego słowiaństwa całkowicie już wyodrębniony. Język Naddnieprza i Rusi Czerwonej XI wieku – to całkowicie reliefowa, pewnie oznaczona, jaskrawo-indywidualna jednostka”, w której widział bezpośredniego przodka współczesnego języka ukraińskiego. Istotną rolę w argumentacji ukraińskości zabytków piśmiennictwa Rusi Kijowskiej odegrał nauczyciel Krymskiego Pawło Żytecki. Na wymownych faktach pokazał, że na długo przed najazdem mongolskim w Kijowie i Haliczu mieszkali Ukraińcy, którzy używali tego samego języka ukraińskiego. W tekstach kijowskich znajdował liczne przejawy językowe, które zyskały kontynuację w współczesnym mu języku ukraińskim. Ironizując nad naukową nieudolnością Sobolewskiego, Żytecki pytał, jak w tekstach kijowskich XI wieku (Izbornikach Światosława z 1073 i 1076 roku) mogły pojawić się wyraźne cechy określające język ukraiński. Gdyby to nie był właśnie język ukraiński? W czasach ZSRR niektóre nazwy uległy zmianom, ale istota antyukraińskiej „koncepcji” zasadniczo się nie zmieniła. Ustawowo uznano, że język ukraiński, podobnie jak białoruski i rosyjski, powstały po najeździe mongolskim w XIV wieku, a wcześniej istniał rzekomo ich jedyny przodek – „język staroruski” (który nierzadko nazywano po prostu „językiem rosyjskim starszego okresu”). Świadoma manipulacja terminami (nierozróżnianie w języku Moskali słów i pojęć ruski jako należący do Rusi i rosyjski jako należący do Rosji) w sposób naturalny prowadziła do tego, że ukraińskie zabytki językowe Rusi Kijowskiej rozpatrywano jako część historii języka rosyjskiego! W tamtych strasznych dla ukraińskości czasach historię językową Rusi Kijowskiej włączano do historii języka rosyjskiego, brutalnie odcinając ją (rzekomo jako osobny język!) od historii języka ukraińskiego. Tych badaczy, którzy włączali okres kijowsko-ruski do historii języka ukraińskiego (Stepan Smal-Stocki, Iwan Ohijenko, Jurij Szewelow), w ZSRR piętnowano oskarżeniami politycznymi i zakazywano. W odróżnieniu od wolnego rozwoju naukowego językoznawstwa ukraińskiego w diasporze, lingwistyka w okupowanej przez Moskali Ukrainie strasznie cierpiała z powodu brutalnie narzucanych imperialnych ideologiczno-propagandowych szablonów. Teraz zamiast trzech „dialektów” mówiono o trzech „wschodniosłowiańskich” językach. U podstaw ich zjednoczenia (w przeciwieństwie do zachodniosłowiańskich i południowosłowiańskich języków) położono przede wszystkim tak zwany pełnogłos – wymowę w rodzaju „hołowa” (głowa) w odróżnieniu, powiedzmy, od polskiego „głowa” i bułgarskiego „gława”. Jednak, jak już pod koniec XX wieku pokazał Ołeksandr Caruk w badaniu „Język ukraiński wśród innych słowiańskich: Parametry etnologiczne i gramatyczne”, należy brać pod uwagę całą sumę cech każdego języka słowiańskiego, a nie poszczególne kryteria. Według tej sumy język ukraiński jest bliski zachodniosłowiańskim (co potwierdza też archeologia, łącząc Kijowszczyznę z zabytkami praskimi-korczackimi, a nie pieńkowsko-kołoczyńskimi). Pomimo dyskusyjności poszczególnych założeń badania Caruka, postawione przez niego pytania zasługują na szczegółową dyskusję naukową z punktu widzenia różnych dyscyplin. Perspektywiczne wydają się też próby, w szczególności Stepana Smal-Stockiego, Ołeksy Stryżaka, Iwana Juszczuka, szukania dla dawnych etapów historii języka ukraińskiego związków z językami południowosłowiańskimi, w szczególności serbskim. Całościową współczesną koncepcję naukową odrębnej genezy języka ukraińskiego sformułował wybitny językoznawca akademik
Hryhorij Piwtorak. To właśnie ten badacz w fundamentalnych pracach encyklopedycznych połączył głęboką naukowość z prostotą popularnego wykładu, czyniąc głębokie i złożone prawdy językoznawcze dostępnymi dla najszerszego kręgu czytelników. Jeszcze jeden moskiewski manipulacyjny chwyt, wykorzystywany do fałszowania historii języka ukraińskiego, to nierozróżnianie ustnego żywiołu językowego i pisemnych świadectw językowych Rusi Kijowskiej. Język ustny na ogromnym, różnoetnicznym terytorium przy ówczesnych środkach transportu i łączności nie mógł być jednakowy. Modelując dawne sytuacje językowe, warto uświadamiać sobie rolę drukarstwa, prasy, radia, telewizji w unifikacji języka późniejszych okresów. A w dawnych czasach nawet przy kopiowaniu ewangelii (w najwyższym stopniu sakralnych tekstów, które miały być przepisywane maksymalnie dokładnie!) ujawniały się liczne różnice fonetyczne, gramatyczne i leksykalne. Co więcej, w Rusi Kijowskiej istniało jednocześnie kilka kanonów literacko-pisemnych, które funkcjonowały w różnych sferach życia społecznego. Chodzi o literaturę chrześcijańską w języku cerkiewnosłowiańskim, opowieści świeckie w języku staroukraińskim (w znacznej mierze bazujące na ustnym eposie poetyckim o korzeniach pogańskich), dokumenty ustawodawcze i gramoty książęce (również prawie pozbawione cerkiewnosłowiańskiego wpływu językowego). W kronikach, jako ówczesnych encyklopediach, oraz w dziełach artystycznych panuje język staroukraiński, stylistycznie ozdobiony elementami cerkiewnosłowiańskimi. Wyraźnie pokazują to zaproponowane przez Jurija Mosenkisa rekonstrukcje staroukraińskiego języka poetyckiego. Pilnym zadaniem ukraińskiego językoznawstwa, zarówno dla odbiorcy wewnętrznego, jak i międzynarodowego, jest zbudowanie modelu genezy i rozwoju języka ukraińskiego, wolnego od moskiewskiej propagandy. W tej sferze doświadczenie Mychajła Maksymowycza, Ołeksandra Potebni, Pawła Żyteckiego, Ahatanhela Krymskiego, Stepana Smal-Stockiego, Iwana Ohijenki, Jurija Szewelowa, Oresta Tkaczenki, Wasyla Nimczuka, Hryhorija Piwtoraka, Wiktora Mojsijenki, Lidii Hnatiuk, Wiaczesława Kornijenki, Hanny Meżżerinej i innych badaczy musi odegrać znaczącą rolę. Niestety, na Ukrainie zarówno w ciągu XX wieku, jak i na początku wieku XXI, bardzo niewielu językoznawców specjalizowało się i specjalizuje w problemach językowych Rusi Kijowskiej. Osobny kurs „Pochodzenie języka ukraińskiego”, nastawiony nie tylko na problematykę naukową, ale także na recepcję społeczną i kontrpropagandę, jest wart wykładania w wyższych uczelniach nie tylko filologom, ale przynajmniej jeszcze historykom, a w idealnym przypadku – wszystkim humanistom. Edukacja średnia tak samo potrzebuje wzmocnienia uwagi poświęcanej historii języka ukraińskiego jako najjaskrawszemu i najcenniejszemu kryterium tożsamości.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych. Prehistoryczne głębiny ukraińskiego wiersza pieśni ludowej: archaiczny ośmiozgłoskowiec. W czerwcu 1988 r. we wsi Bili Osławy na Kołomyjszczyźnie zapisaliśmy wariant znanej ukraińskiej pieśni ludowej: Popid hajem zełenenkym (dwukrotnie) // chodyć Dowbusz mołodenkyj (dwukrotnie) – każdy wers tej dość długiej pieśni (która bardziej przypomina epicką balladę) powtarza się dwukrotnie – ale z różną intonacją. W takim wykonaniu można dostrzec wyjątkową archaiczność – nawet większą niż w fińskiej „Kalevali”, uznawanej za najbardziej archaiczny epos Europy. Wszak w tej ostatniej również obserwujemy powtórzenie treści poprzedniego wersu w następnym – ale innymi, synonimicznymi słowami. Jeszcze późniejszy etap ewolucji stylistycznej ucieleśnia światowej sławy gruziński poemat „Barsoskóry” (tradycyjne tłumaczenie „Witeź w tygrysiej skórze” jest błędne, gdyż w oryginale nie ma ani witezia, ani tygrysa): tam następny wers zawiera już nie powtórzenie, a przeciwstawienie do poprzedniego. Można przypuszczać, że typowe dla staroukraińskiej poezji porównania negatywne rozwinęły się z pozytywnych, a te ostatnie – z powtórzeń. Te spostrzeżenia dotyczą treści, a co do formy – i pieśń o Dowbuszu, i „Kalevala”, i „Barsoskóry” dosłownie uderzają swoim archaicznym ośmiozgłoskowcem. Według spostrzeżeń Natalii Czamaty, zarówno w ukraińskiej poezji ludowej (obrzędowej, historycznej, obyczajowej), jak i w sylabice książkowej dawnym i popularnym rozmiarem jest 8-zgłoskowiec, zazwyczaj 4+4 z parzystym rymowaniem. W ukraińskiej poezji klasycznej XIX w., w szczególności u Tarasa Szewczenki, 8-zgłoskowiec jest reprezentowany dość potężnie i odzwierciedla związek z tradycją ludową. Jednak we wspomnianej pieśni o Dowbuszu obecne są już ślady odejścia od pierwotnego 8-zgłoskowca. Usłyszany przez nas sposób wykonania przewiduje częściowe powtórzenie wersu, co skutkuje jego rozszerzeniem: Win na niżku – win na niżku nalihaje, // topircem sia pidpyraje. Tak z 8-zgłoskowca zaczyna tworzyć się 12-zgłoskowiec – rozmiar pochodny od poprzedniego. Tak samo na początku „płaczu” (w rzeczywistości pogańskiego zaklęcia) Jarosławny można zobaczyć rozmiar 4:4:4: Na Dunaji Jarosławnyh hłas sia słyszyt – // Zehzyceju neznajema rano kyczet. Światosław Hordynskyj porównuje tę strukturę poetycką z rytmiką „pieśni ludowych najstarszego typu z trzech czterozgłoskowych grup”, jak na przykład Utonuła Marenonka, utonuła – dla nas oczywiste jest pochodzenie ostatniego wersu z ośmiozgłoskowca drogą powtórzenia. Rekonstrukcja pokazuje również w cytowanych wersach „Słowa” możliwość odtworzenia panującego dla „Słowa” rozmiaru – 8-zgłoskowca. (Rozszerzenie wersu mogło odbywać się nie tylko drogą powtórzenia jego części, ale także dzięki wstawieniu poszczególnych słów – jak w bylinach). Na przykład słownik języka ukraińskiego pod redakcją Borysa Hrinczenki pod hasłem rizno przytacza słowa z ukraińskiej pieśni: Ej da oce ż tobi, da mołodyj kozacze, aż try doriżenky rizno: ej, szczo odna na Din, a druhaya u Krym po sil, a tretia da na te Zaporożża. Wykluczenie „zbędnych” słów pozwala zrekonstruować: *oce ż, mołodyj kozacze, aż try doriżenky rizno (rożno?): odna na Din, druha u Krym, a tretia na Zaporiżżia (Zaporożżia?). Zarówno w tym tekście, jak i w tekstach bylinowych usunięcie zbędnych „rozszerzaczy wersu” pozwala odtworzyć pierwotny ośmiozgłoskowiec. Obok rozszerzenia folklorystycznego wersu poetyckiego można obserwować także jego skrócenie. Według spostrzeżeń badaczy, w ukraińskiej poezji nieobrzędowej rozmiar 4+4 zajmuje drugie miejsce po kołomyjkowym 4+4+6. A ten ostatni – najbardziej typowy dla ukraińskiego wiersza folklorystycznego – jest, naszym zdaniem, rezultatem skrócenia drugiego wersu 8-zgłoskowca. Innymi słowy, rytmika 4+4+6 pochodzi od rytmiki 4+4+4+4. W poezji Rusi Kijowskiej rozmiaru kołomyjkowego zdaje się nie obserwujemy. Ale w turkijskiej poezji folklorystycznej różnych tradycji widzimy 6- i 7-zgłoskowe rozmiary, na których wpływ mogło natrafić ukraińskie wierszowanie folklorystyczne (począwszy od pokrewieństwa z Połowcami w XII-XIII wiekach, o czym mowa również w „Słowie o wyprawie Igora”). Dla zachowania tekstów w pamięci ustno-folklorystycznej znaczenie ma rytmika, a mianowicie równozgłoskowość. Właśnie równozgłoskowe są ukraińskie kolędy heroiczne, pieśni historyczne i liryczne (w odróżnieniu od dum). Porównując zapisy folklorystyczne różnych stuleci, folkloryści doszli do uderzających wniosków o ich wyjątkowej trwałości. Tak na przykład zapisy XX w. pieśni historycznej o Neczaju, który zginął 10 lutego 1651 r., przechowują dawne wydarzenia, imiona i nazwy geograficzne. Zapisany w 1943 r. wariant pieśni o Sawie Czałym w szeregu miejsc tekstowo pokrywa się z zapisem z 2. poł. XVIII w. Zapisana pod koniec XVII – na początku XVIII w. pieśń o Sahajdacznym (Oj na hori żenci żnut) ma bardzo wiele wspólnego z zapisami XIX–XX w., a jej wariant z 1825 r. prawie wcale nie różni się od zapisów z połowy XX w. Podobnie jak historyczne, niemało ukraińskich pieśni lirycznych w zapisach XX w. jest bliskich zapisom z XVII–XVIII w. Jest to poparta faktami tekstowymi odpowiedź na znany zarzut Wołodymyra Peretca dotyczący niedopuszczalności zestawień „Słowa” z folklorem w późniejszych zapisach. Wszakże akademik Peretc w tej kwestii przeczył sam sobie, zbierając liczne paralele stałych wyrażeń „Słowa” i ukraińskiego folkloru. W odróżnieniu od 10-zgłoskowca i rozmiaru kołomyjkowego (nie mówiąc już o tekstach nierównozgłoskowych), 8-zgłoskowiec może tworzyć cykliczne struktury rytmiczne, zapewniając szczególną trwałość w czasie. Czterostopowy chorej uważa się za rozmiar wierszowy, najbardziej organiczny dla własnej poezji dzieci.
Rozwój miar poetyckich, zwłaszcza u dawnych Słowian, był określony syntezą tradycji poezji ludowej i literackiej. Upadek jerów (ъ, ь) w ciągu XI–XII wieku zniszczył wczesne starosłowiańskie wersyfikowanie, które, sądząc po poezjach Cyryla i Metodego, było sylabiczne. (Jako student pierwszego roku pod kierunkiem znanego slawisty Iwana Stojanowa na zajęciach ze starosłowiańszczyzny nauczyłem się „Modlitwy abecadłowej”, ale jej organizacja sylabiczna dla przyzwyczajonych do poezji sylabotonicznej – zarówno ludowej, jak i nowoliterackiej – nie robi wrażenia wiersza). W niektórych tradycjach (na przykład bułgarskiej, staroobrzędowej) utracone dźwięki w poezji nadal wymawiano dla zachowania rytmiki wierszowej – tak samo, jak we francuskiej sylabice sztucznie wymawiano końcowe -e, które nie brzmiało poza językiem poetyckim. Takie zjawisko otrzymało nazwę chomonii z powodu wymowy końcówek czasowników -chomo. Taki tekst z końca XII w., jak „Słowo o wyprawie Igora”, zawierał cytaty z poezji poprzednich epok (zwłaszcza Bojanowej z 2. połowy XI w. – o wiek wcześniejszej niż główny tekst poematu), a wymowa jerów w czasach Bojana i autora „Słowa” mogła się różnić, co wpływało na rytmikę tekstu. Z drugiej strony, tradycyjne poetyckie stałe połączenia („formuły”) mogły zachowywać dawniejszą wymowę. Według współczesnych wyobrażeń literaturoznawczych, zniszczenie równozgłoskowości poezji słowiańskiej po upadku jerów wywołało w różnych tradycjach poetyckich odmienne skutki. W poezji południowosłowiańskiej równozgłoskowość odnowiła się, w zachodniosłowiańskich epos wierszowany w ogóle zniknął, a we wschodniosłowiańskich językach czystą sylabikę zastąpiła czysta tonika. Jednak taką model uważamy za błędny z powodu nieuwzględnienia a) różnic między tradycją folklorystyczną a literacką (pierwsza zawsze reprezentowała sylabotonikę) i b) rekonstrukcji (co daje dla bylin równozgłoskową sylabotoniczną rymowaną poezję). Ukraińska poezja literacka XVI–XVIII wieku (przez wpływ łacińskiego i polskiego wersyfikowania) była sylabiczna, podczas gdy ludowa (sięgając prasłowiańskich źródeł) nadal była sylabotoniczna. W czeskiej poezji, jak uważają, łaciński choreizowany 8-zgłoskowy rozmiar hymnów połączył się z tradycją ogólnosłowiańskiego śpiewnego 8-zgłoskowca, a pierwsze zabytki średniowiecznej czeskiej sylabiki zachowały się z końca XIII w. W polskiej poezji podstawą staje się 8-zgłoskowiec (8+1 zgłoska) z orientacją na czeską poezję i używaniem różnoakcentowego rymu na wzór czas – obraz, ale teksty znane są od XIV w. Dawnoczeski zabytek z 2. poł. XIV w. „Schilfried” może reprezentować, jak sądzą, albo prozę, albo nierównozgłoskowy wiersz z dążeniem do 8-zgłoskowca i pojedynczymi rymami – najwyraźniej pierwotny tekst uległ zniszczeniu. Dawnoczeska Kronika Dalimila z początku XIV wieku reprezentuje różnoakcentowy 8-zgłoskowiec. Nowa metoda rekonstrukcji językowo-poetyckiej pozwoliła po raz pierwszy odtworzyć prasłowiańską poezję – i jest to obrzędowy 8-zgłoskowiec. W odróżnieniu od obrzędowego, prasłowiański wiersz epicki można zrekonstruować na razie tylko na poziomie poszczególnych stałych wyrażeń („formuł”). Porównawczo-historyczna poetyka Według wniosków badaczy, spośród dwóch zrekonstruowanych rozmiarów praindoeuropejskiej poezji („krótkiego” i „długiego”) pierwszy był 8-zgłoskowy. Jest on odziedziczony zarówno przez słowiańską poezję folklorystyczną (wiersz liryczny o rozmiarze 4+4 i epicki o rozmiarze 5+3), jak i bałtycką (łotewską i litewską – dainy o rozmiarze 4+4). 4+4 – to rozmiar ukraińskich szczedriwek. Dawnoindyjska poezja, zaczynając od księgi hymnów – „Rygwedy” – zna 8-zgłoskowiec w postaci trzywersowych (gajatri) i czterowersowych (anusztubh) strof. Dawnogreckie i łacińskie wersyfikowanie czasów antycznych, jak wiadomo, było nierymowane i ilościowe – główną rolę odgrywała długość samogłosek. W czasach średniowiecza zasada budowy poezji zmieniła się – na pierwsze miejsce wyszły akcenty siłowe, a poezja sylabotoniczna zastąpiła sylabiczną. (Zniszczenie antycznego grecko-łacińskiego wersyfikowania ilościowego przez utratę przeciwstawienia samogłosek pod względem długości można porównać ze zniszczeniem dawnosłowiańskiej poezji przez zniknięcie jerów). Przeciwstawienie samogłosek pod względem długości istniało również w języku prasłowiańskim (spadek praindoeuropejski), ale na ile mogło ono odgrywać rolę w poezji Rusi Kijowskiej – na razie trudno sądzić. Rozmiar 4+4 (tak zwany versus politicus), według słów Filareta Kołessy, „od X w. panuje w bizantyjskiej literaturze i do dziś pozostaje prawie jedynym rozmiarem greckich pieśni ludowych”. Najpowszechniejszy bizantyjski rozmiar od 1000 r. – 8+7, rymy wykorzystują od XIII w. 4+4 – to przeważający rozmiar średniowiecznych hymnów łacińskich, gdzie na zmianę dawnej sylabiki przyszło dążenie do choreju. Średniowieczna poezja łacińska wykorzystywała 8-zgłoskowiec (zarówno chorej, jak i jamb). Zaobserwowano, że łacińska poezja XIII w. używa rozmiarów 8+8+7, 4+4. W łacińskich hymnach na wzór słynnego Dies irae, dies illa („Dzień gniewu, dzień ów”, XIII w.), jak zaznacza Filaret Kołessa, „akcentowane zgłoski przejęły rolę dawnych długich zgłosek w tworzeniu stóp”. 8-zgłoskowiec bez cezury znany jest we francuskiej poezji od X w. – na przykład rymowana „Powieść o Róży” z XIII w. XII–XIII w. określa się jako czas masowego rozpowszechnienia francuskiego 8-zgłoskowca z rymami parzystymi. Z rozmiaru łacińskich hymnów 8+7 wyprowadza się taki sam rozmiar hiszpańskich romansów – teksty znane są od XIV w. Tak, wuerzburgski poeta Walther von der Vogelweide (XII–XIII w.) pisał 4-stopowymi jambami i chorejami. W niemieckiej liryce rycerskiej sylabotonika stała się panującą, jak zauważono, na przełomie XII–XIII w. na wzór sylabicznego 8-zgłoskowca francuskich romansów rycerskich (wersy 4-stopowych jambów i chorejów swobodnie się przeplatały). Angielska poezja około przełomu XII i XIII wieku, jak świadczy wierszowany spór „Sowa i słowik”, wykorzystuje 4-stopowy jamb. Dla hiszpańskiego i włoskiego wiersza nie jest ważna liczba zgłosek po ostatniej akcentowanej zgłosce wersu, co jest ważne dla rekonstrukcji poezji „Słowa” i kronik.
Tradycje ugrofińskie, gruzińskie i turkijskie ze wspólnych źródeł „nostratycznych”. Dawny wiersz ludowy („runiczny”) ludów bałtycko-fińskich (Finów, Karelów, Estończyków i niektórych mniejszych) to 8-zgłoskowy trochej (4+4). Jest to metrum fińskiej „Kalevali”, estońskiego „Kalevipoega” (podobnie jak pieśni ludowych leżących u ich podstaw) oraz run karelskich. Zauważono, że taki wiersz dominuje przede wszystkim w poezji bałtycko-fińskiej. Z jednej strony przypuszcza się wpływ wiersza bałtyckiego, ale z drugiej strony węgierski wiersz ludowy również znał 8-zgłoskowiec 4+4. Porównanie fińskiego 8-zgłoskowego tetrametru z północnosamodyjskim (śpiew szamański) zrodziło hipotezę o metrum prauralskim; bliższe są mu paralele z poezją mordwińską. Możliwa jest także interakcja fińskiego tetrametru nie tylko z poezją bałtycką, ale i germańską. 4-stopowym trochejem (wiersz ludowy szairi) stworzono zarówno najdawniejszy zabytek epicki gruzińskiego folkloru – epos „Amiraniani”, jak i gruziński poemat ludowy „Opowieść o Arsenie” oraz „Rycerz w tygrysiej skórze” Szoty Rustawelego. W eposach ludów turkijsko-mongolskich (buriacki „Geser”, ałtajski „Ałtaj-Buuczaj”, uzbecki „Alpamysz”, karakałpacki „Czterdzieści dziewcząt”, jakucki „Ołoncho”) przeważają wariacje tej samej 4-stopowej struktury. Dawnoturkijski epos „Opowieść o Oguz-chanie” („Oguzname” – „Księga Oguza”) skłania się ku 8-zgłoskowcowi z monorymem; poezja ludowa w „Diwanie języków turkijskich” Mahmuda al-Kaszgariego z XI w. jest 8-zgłoskowa i zawiera nie tylko końcowy monorym, ale także rymy wewnątrz wersów – obok paralelizmu treściowego i składniowego. Ałtajski epos „Ałtaj-Buuczaj” zawiera powtórzenie tej samej informacji innymi słowami w kolejnych wersach (nie bezpoś-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...redno w nastupnomu), w staroangielskim eposie „Beowulf” – bezpośrednio w następnym. To samo zjawisko (synonimiczne powtórzenie bezpośrednio w następnym wersie) obserwujemy w „Kalevali”, gdzie wywodzi się je z wykonywania tekstu przez dwóch śpiewaków (ustna informacja Ореста Ткаченка). Warto przypomnieć, że wykonanie przez dwóch śpiewaków zakładał dla „Słowa o wyprawie Igora” Ołeksandr Biłećkyj. Obok powtórzenia ujawnia się przeciwstawienie, jak w „Barsoszkirom” Szoty Rustawelego: „Co schowałeś – to przepadło, co oddałeś – twoim pozostanie”. Oczywiście, obok 8-składnikowego synonimicznego powtórzenia (szerzej – zestawienia-przeciwstawienia równoległych wersów) jest to kolejna cecha najdawniejszej poezji. Słynny kijowianin Władysław Illicz-Switycz stworzył wiersze w zrekonstruowanym przez siebie języku pranostratycznym (istniejącym około 20–10 tysiącleci p.n.e.!) właśnie tym rozmiarem. Taki rozmiar dobrze odpowiada strukturze pranostratycznego rdzenia (spółgłoska-samogłoska-spółgłoska-samogłoska). Języki indoeuropejskie, turkijskie, fińsko-ugryjskie, gruzińskie wraz ze swoim 8-sylabowym wierszowaniem należą do wspólnej nostratycznej tradycji – nie tylko językowej, lecz także poetyckiej. Wstępną informację o wyjątkowym archaizmie tego rozmiaru podaliśmy w artykule „Ukraińska pieśń o Dowbuszu a hipotetyczny wiersz nostratyczny” (1996).
Wiersz „Słowa o wyprawie Igora”
O strukturze wierszowej „Słowa o wyprawie Igora” należy mówić w związku zarówno z tradycjami folklorystycznymi (nie tylko słowiańskimi, począwszy od źródeł prasłowiańskich, lecz także, być może, bałtyckimi, germańskimi, romańskimi, irańskimi, tureckimi, fińsko-ugryjskimi, greckimi), jak i z wzajemnymi oddziaływaniami literackimi (z poezją cerkiewnosłowiańską, germańską, romańską, łacińską, grecką itp.). Jak wymownie ujął to jeden z badaczy, wszystkim jasne jest, że tekst „Słowa” jest rytmiczny, ale nikomu nie jest jasne, jaki system rytmu on posiada. Inny podkreślał, że wszystkie próby znalezienia w „Słowie” wiersza spełzły na niczym. Wskutek takiej sytuacji jedni badacze w ogóle odmówili poszukiwania w „Słowie” wiersza (uważając tekst za prozę rytmiczną), inni dostrzegali w różnych częściach tekstu różne rozmiary wierszowe (i tak je przekładali na współczesne języki), trzeci proponowali dla tekstu bardzo złożone modele poetyckie. Wolny metr „Słowa”, podobny do dum i lamentów, bronili Michaił Maksymowycz, Panteleimon Kulisz, Wołodymyr Antonowycz, Michaił Drahomanow, Pawło Żytećkyj, Filaret Kołessa, Vatroslav Jagić i inni. Iwan Franko znajdował w „Słowie” wersy o różnej liczbie sylab, ale najczęściej były to wersy 7-sylabowe (65), 8-sylabowe (56) i 10-sylabowe (48), upodobniając tekst, między innymi, „do naszych 8-sylabowych pieśni o tureckich i tatarskich napadach w XVI–XVIII w.”. Znany ukrainoznawca Fiodor Korsz (1909) rekonstruował „Słowo” z rytmiką 4:4, wymawiając zredukowane samogłoski. Rytmika „Słowa”, które zazwyczaj tłumaczono wierszem, nieraz była przedmiotem dyskusji. Zaobserwowano, że tłumacze „Słowa” na współczesne języki dawali pierwszeństwo czterostopowemu chorejowi z zakończeniami daktylicznymi. Poetyckie wyczucie tłumaczy, wśród których byli też wybitni mistrzowie słowa, zdołało uchwycić rytmikę wierszową zabytku. Stepan Pushyk, rekonstruując tekst „Słowa”, przypuszcza, że „w fragmencie o Jarosławnie wykorzystano pieśń rymowaną tak samo, jak kolędę stylizowano na opis bitwy nad rzeką Sjuurlij... Dla nas ważne jest zobaczyć, że w XII wieku istniały już rymowane pieśni-ballady pochodzenia literackiego... Zatem system sylabotoniczny wersyfikacji u nas powstał dawno temu, podobnie jak rym?.. Nasze przedchrześcijańskie pieśni obrzędowe są rymowane”. Tradycyjne porównanie „Słowa” z byliny i dumami, które również nie mają wyprostowanej organizacji rytmicznej, mało przyczyniło się do określenia wiersza „Słowa”. Badanie rytmiki bylin – tekstów epickich Rusi Kijowskiej – jest utrudnione przez ich zachowanie w późnych, zrusyfikowanych zapisach, a także przez liczne przykłady rozszerzania wersu (i przekształcania go w nierównosylabiczny) wstawkami. Wiadomo też, że teksty wierszowane zapisywano kiedyś w postaci ciągłej, bez podziału na wersy (takie są, na przykład, wczesne zapisy bylin). Podobny sposób zapisu (ponadto zniekształcony licznymi przeróbkami i przepisywaniami) reprezentuje także „Słowo o wyprawie Igora”. To kolejny problem dla rekonstrukcji tekstów pierwotnych. Jak pokazują rekonstrukcje, pierwotnie byliny tworzono w języku staroukraińskim (kijowskoruskim, staroruskim) i 8-sylabowym wierszem. Co do dum, od czasów Pawła Żytećkiego istnieje hipoteza o wpływie literackim (zwłaszcza ze strony wędrownych diaków, uczniów szkół), która skłania do wyodrębnienia w rozwoju eposu dumowego dwóch czynników – ludowego i literackiego. Brak udanych rekonstrukcji sylabotonicznego wiersza bylin i dum to jeszcze nie powód, by – za niektórymi badaczami – ogłaszać je wierszami tonicznymi o rytmice nierównosylabicznej. Uwaga ta dotyczy także „Słowa”, którego wiersz również starano się ogłosić tonicznym. Błędne jest też czasem wyrażane przekonanie, że asonanse i aliteracje występują tam, gdzie nie ma rymów. Poezję epicką zapisaną w kronikach także rekonstruowano jako nierównosylabiczną i nierymowaną – ale z ujednoliconymi początkami na spójnik I (wzorem wiersza biblijnego). Nasze stanowisko wobec rozmiaru wierszowego bylin, poezji kronikarskiej i „Słowa” zasadniczo różni się od stanowisk dotychczasowych badaczy. Naszym zdaniem rozmiar wymienionych tekstów to prawie zawsze czterostopowy chorej. Rekonstrukcja pozwala odtworzyć dominujący 8-składnik zarówno dla dawnokijowskich bylin, jak i dla poezji kronikarskiej oraz „Słowa”. Taki sam rozmiar rekonstruujemy dla staroukraińskiej poezji obrzędowej, reprezentującej tradycję pogańską. Trudniej jest z rekonstrukcją wiersza dum. Choć opierały się one na długiej wcześniejszej tradycji (zwłaszcza tradycji ruskiej doby książęcej), powstały w okresie, gdy 8-składnik przestał być dominujący. Jednocześnie wpływu literackiego sylabiki na dumy trudno ocenić. Dlatego rekonstrukcja pierwotnych tekstów dum, zwłaszcza 8-składnika, jest możliwa tylko w pojedynczych przypadkach. Dla przykładu, nasza rekonstrukcja ośmiosylabowej pieśni-dumy o Bajdzie:
W Carogrodzie na rynku
Pije Bajda miód-gorzałkę,
Oj, pije Bajda nie dzień, nie dwa,
Nie noc, nie godzinkę.
Oj, pije Bajda i kiwa,
A na curę spogląda...
Inna sytuacja z kolędami, zwłaszcza bohaterskimi – one bezpośrednio reprezentują epos Rusi Kijowskiej, a ich 10-sylabowy rozmiar może zostać sprowadzony, w drodze rekonstrukcji, do 8-sylabowego. Nawiasem mówiąc, 10-składnik kolęd (5+5) różni się od 10-składnika eposu serbskiego i czarnogórskiego (4+6), przy czym ten ostatni również może zostać w rekonstrukcji sprowadzony do 8-składnika. Zasadnicza różnica naszej interpretacji rytmiki „Słowa” w porównaniu z wieloma innymi polega na tym, że uważamy wiersz zabytku za równosylabiczny, składający się przeważnie z czterech stóp dwusylabowych. 8-składnik wielu miejsc „Słowa” jest odczuwalny bez rekonstrukcji: отъ стараго Владимера // до нынішняго Игоря; Чи ли въспіти было, віщей // Бояне, Велесовъ внуче; подъ шеломы възлеліяни, // конець копія въскръмлени; луце жъ бы потяту быти, // неже полонену быти; i wiele innych. Swiatosław Hordynśkyj, porównując fragment „Słowa” (Чорна земля под копити // Костьми била посіяна, // А кровію поляна) z ukraińską pieśnią ludową za Michaiłem Maksymowyczem (Чорна ріля заорана // І кулями засіяна, // Білим тілом зволочена // І кровію сполощена), podkreśla, że „pieśń kozacka, choć wniosła nowe motywy (kule), w swej istocie zachowała te same obrazy, a nawet rytmikę 4:4 – dowód na to, że istniał jakiś jeden pierwowzór pieśniowy, z którego skorzystał także autor „Słowa””.
Tłumaczenie maszynowe
Maryna HRYMYCZ, doktor nauk historycznych, profesor
W lipcu 2025 roku wybitna ukraińska badaczka, etnolog, doktor nauk historycznych, profesor Walentyna Kyrylińna Borysenko kończy 80 lat. Jej nazwisko należy do plejady gwiazdorskich nazwisk ukraińskich uczonych XX i XXI wieku, którzy nie tylko byli utalentowanymi badaczami, lecz także zdołali zmienić bieg nauki, co nie udaje się każdemu. Właśnie od tej ostatniej tezy chciałoby się rozpocząć tę jubileuszową publikację o W. K. Borysenko.
XX wiek był dla rozwoju nauki ludoznawczej okresem niełatwym. Po krótkim renesansie ukraińskiej nauki akademickiej w latach 20. sytuacja w następnej dekadzie gwałtownie się zmienia. W szczególności zajmowanie się etnografią Ukraińców było dozwolone jedynie w placówkach naukowych i kilku muzeach, a robiła to garstka entuzjastów. Wraz z uzyskaniem niepodległości ta luka stała się natychmiast bardzo odczuwalna, dojrzała potrzeba kształcenia etnograficznego: profesjonalnego przygotowania etnografów, a także etnologów do działalności naukowej i pozanaukowej. Bo w tym czasie pojawiła się kwestia odrodzenia ukraińskiej tożsamości.
W. K. Borysenko była właśnie tą osobą, która wzięła w swoje ręce dużą część tej pracy, tworząc w 1995 roku na Wydziale Historycznym Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Katedrę Etnologii i Krajoznawstwa, co stało się impulsem dla podobnych przedsięwzięć w regionach. Przez 30 lat Katedra Etnologii i Krajoznawstwa przygotowała całe pokolenie znawców kultury ludowej. Nauka z kategorii stosowanej (etnografia) przeszła na poziom teoretyczny (etnologia).
Sama Walentyna Kyrylińna „wypuściła w świat” kilkadziesiąt specjalistów – kandydatów i doktorów nauk, bez których nie da się wyobrazić współczesnej nauki ludoznawczej. Wśród nich – kandydatki nauk Natalia Hromowa, Lesia Mandebura, Alla Dmytrenko, Lesia Hasydżak, Ludmyła Metka, Oksana Halko, Olena Osypczuk (Brajczenko), japończyk Masaki Umebayashi oraz doktorzy nauk: badaczka Greków Prziazowia Iryna Ponomarowa, badaczka podolskiego garncarstwa Lidia Melnyczuk, specjalista w dziedzinie prawa zwyczajowego i antropologii Marina Hrymycz, badacz współczesnych procesów etnojęzykowych Wołodymyr Skliar i inni.
Kolejnym obszarem, w którym Walentyna Borysenko wniosła poważny wkład, jest zachowanie archiwalnego i fonograficznego dziedzictwa ludowego. Przez wiele lat, w pierwszym okresie swojej kariery naukowej, kierowała zasobami archiwalnymi w Instytucie Sztuki, Folkloru i Etnografii im. M. T. Rylskiego. Los badaczki ułożył się tak, że czasowo opuściła archiwum, poświęcając się pracy dydaktycznej, lecz później wróciła na swoje dawne stanowisko i obecnie kieruje Wydziałem Archiwalnych Zbiorów Naukowych, Rękopisów i Fonogramów Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy.
W. K. Borysenko pozostawiła głęboki ślad w akademickich studiach etnologicznych. Do jej zainteresowań naukowych należy szereg kierunków tematycznych, wśród których są: historia ukraińskiej etnologii (w tym „Rozstrzelane odrodzenie” badaczy lat 20. XX w.)¹, ustna historia Hołodomoru², studia regionalne³, historia lokalna⁴, obrzędowość kalendarzowa⁵ i inne.
Nazwisko W. K. Borysenko jest znane nie tylko w wąskich kręgach akademickich, lecz także wśród szerokiej opinii publicznej. Stało się to możliwe dzięki ogromnej, a czasem fanatycznej działalności popularyzatorskiej. Lwia część jej bibliografii to prace o charakterze popularnonaukowym i popularnym, które w czasach mitologizacji kultury ludowej wykonały ogromną pracę na rzecz kształtowania opinii publicznej w społeczeństwie.
Jednak jej nazwisko w nauce etnologicznej wiąże się przede wszystkim z pracami o ukraińskim tradycyjnym weselu. Sądząc po wykazie obronionych prac kandydackich, dziś jest to jedna z najpopularniejszych tematyk etnologicznych. Jednak kiedy W. K. Borysenko zaczynała swoją drogę naukową, ten temat znajdował się dopiero w fazie opracowywania. Ponadto w latach 70. zajmowanie się ukraińskim dziedzictwem kulturowym nie było do końca bezpieczne. Badaczka kropla po kropli zbierała z zapisów archiwalnych zwyczaje, obrzędy, tradycje przeszłości. Ten materiał trzeba było uzupełnić o współczesny, ówczesny stan obrzędowości weselnej. Młoda badaczka odbyła ogromną liczbę wypraw badawczych po Ukrainie. Monografia o obrzędzie weselnym, która ukazała się drukiem w 1988 roku, jest obecnie klasyką etnografii⁶.
Łączenie pracy badawczej w terenie z życiem osobistym to sprawa niezwykle trudna dla kobiety, szczególnie odczuwalna w XX wieku. Walentyna Kyrylińna praktycznie samodzielnie wychowywała dwoje dzieci, które błyskotliwie ułożyły sobie życie. Córka Olha Czernilewska została redaktorką i realizatorką dźwięku, wnosząc wielki wkład w ukraińskie dubbingowanie filmów światowych. Syn – Myrosław Borysenko – poszedł drogą swojej matki. Doktor nauk historycznych, etnolog specjalizujący się w badaniach urbanistycznych, obecnie, w trudnych dla Ukrainy czasach, służy w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy.
Trzy lata temu jeden z wnuków Walentyny Kyrylińny – ukraiński śpiewak, poeta, tłumacz, kompozytor Illia Czernilewski, do wychowania którego włożyła wiele wysiłku – zginął w obwodzie donieckim, broniąc Ukrainy. Walentyna Kyrylińna z goryczą mówi, że jedna wojna – II wojna światowa – zabrała jej ojca, a druga wojna – obecna – zabrała utalentowanego wnuka.
Szczerze wspieramy Walentynę Kyrylińnę Borysenko w jej smutku po wnuku i jednocześnie życzymy jej wielu lat życia i dobrego zdrowia.
__________________ 1 Szkice z historii ukraińskiej etnologii lat 1920–1930. – Kijów, Unisierw, 2002 i in. 2 Świeca pamięci. Historia mówiona o ludobójstwie Ukraińców w latach 1932–1933. – Kijów, Stylos, 2007 i in. 3 Chołmszczyzna i Podlaszsze. Badanie historyczno-etnograficzne. Pod redakcją W. K. Borysenko. – Kijów, Rodowid, 1997 (Monografia zbiorowa); Taka żytka... Kultura codzienności ukraińców Polesia Czarnobylskiego. – Kijów, 2011 i in. 4 Chyżyntsi. Kultura codzienności wsi Chyżyntsi (lata 1950–1960). Kijów, Duliby, 2014. 5 Tradycje i żywotność etnosu na materiałach kulturowo-obrzędowych Ukraińców. – Kijów, Unisierw, 2000 (Podręcznik akademicki) i in. 6 Obyczaje i obrzędy weselne na Ukrainie. – Kijów, 1988; Ukraińskie wesele: tradycje i współczesność. – Kijów, VD „Stylos”, 2010 i in.
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij ZBOROWSKI Już dorasta drugie pokolenie tych, dla których walka Ukraińców o Niepodległość swojej Ojczyzny pod koniec lat 80. – na początku lat 90. jest odległą przeszłością. Wielu z tych, którzy wywalczyli Niepodległość Ukrainy, nie ma już wśród żywych. Większość z nich nie pozostawiła wspomnień. Dlatego szczególną wartość ma książka aktywnego uczestnika tamtych wydarzeń Mychajła Ratusznego „Odin iz Patres Patriae” (Jeden z ojców Ojczyzny). W przedmowie zaznacza: „Ta książka powstała z Miłości i Nienawiści. Miłości do ludzi, z którymi przyszło mi razem iść, żyć, pracować i walczyć. I nienawiści do tych, którzy nas, Ukraińców, zniewalają, niszczą, rujnują i próbują zabić na różne sposoby. Fizycznie, moralnie, duchowo. Już wiele, wiele lat”. Dalej Mychajło Ratuszny pisze: „O ile nazwiska Chmary, Czornowoła, Łukjanenki, Łupynosa, Juchnowskiego, Dracza, Pawłyczki, z którymi miałem zaszczyt pracować, są mniej więcej znane szerokiemu ogółowi lub można o nich przeczytać w Internecie, to już o Mykole Hołowaczu z Wysznewego, Leonidzie Bereżanskim z Borszczahiwki, Leonidzie Krawczuku z Hrebinków na Wasylkiwszczyźnie, Witaliju Szewczence z Fastowa, Wałentynie Łysyci z Boryspola, Bohdanie Pawliwie z Wyszhorodu, poza rodziną, mało kto wie. A ci ludzie w odległych latach 90. również siedzieli w więzieniach, byli prześladowani. Dlatego jako pierwszy zastępca przewodniczącego Ludowego Ruchu na Kijowszczyźnie w latach 1989–90, chcę pozostawić tutaj ich imiona potomnym i historii. Bo Ruch był wtedy pojęciem szerszym i głębszym niż tylko nurt społeczno-polityczny. Zwłaszcza ten, przedpartyjny. Wtedy, na początku jego tworzenia, udział w nim dla wielu obrócił się prześladowaniami przez organy karne, złamanymi losami, rozbitymi rodzinami, utratą zarobków. Lecz to właśnie my, pierwsi ruchowcy, staliśmy się zwiastunami powstania niepodległej Ukrainy, silnikiem odrodzenia narodowo-kulturowego Narodu Ukraińskiego pod koniec XX wieku”. Książka M. Ratusznego „Odin iz Patres Patriae” to zbiór wspomnień, przemówień i esejów. Autor urodził się we wsi Czernychiwci w rejonie zbaraskim na Tarnopolszczyźnie. Mówiąc o sztafecie narodowo-wyzwoleńczej walki narodu ukraińskiego, zaczyna od rodzinnej wsi. Mychajło Ratuszny zwraca uwagę na Jewhen DZIUBA, dyrektor Fundacji Charytatywnej „Generała UPA Romana Szuchewycza” Nie zapomnieliśmy, że 30 czerwca 1907 r. we Lwowie urodził się wielki syn Ukrainy Roman Szuchewycz, inicjator utworzenia Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHWR) – parlamentu naszego narodu. Przewodniczący Sekretariatu Generalnego – rządu Ukraińskiego Samostijnego Sobornego Państwa, Sekretarz Generalny spraw wojskowych (1942–1950), inicjator utworzenia kolegialnego organu kierowniczego OUNr (rewolucyjnej) – Przewodniczący Biura Prowodu OUNr. Organizator i Główny dowódca UPA – Ukraińskiej Powstańczej Armii (1943–1950), generał-chorąży UPA, Kawaler Brązowego Krzyża Zasługi Bojowej, Złotego Krzyża Zasługi Bojowej I klasy, Złotego Krzyża Zasługi.
rolę „Proświty” w tej walce. Podkreśla on: „Nie otworzy się przed tobą istota wpływowości „Proświty”, jeśli nie zbadasz roli dziedzica z Czernichowiec Fedorowicza, który ofiarowywał ogromne środki z pracy czernichowieckich rolników na jej działalność”. Wuj Mychajła, Mykoła Ratuszny, został skazany na 25 lat łagru za udział w OUN i UPA. Po zwolnieniu nie pozwolono mu wrócić na Ukrainę Zachodnią. Znalazł pracę jedynie w kopalniach Donbasu i osiedlił się w Krasnodonie w obwodzie ługańskim. Kiedy odnowiono „Proświtę”, stary ounowiec i upowiec Mykoła Ratuszny wraz z lokalnymi aktywistami rozwinął działalność unii. Dobrze rozumiał znaczenie kultury i oświaty. Mychajło Ratuszny opowiada o kształtowaniu się Ruchu. Ratuszny pracował jako nauczyciel języka angielskiego we wsi Hnydyn w rejonie boryspolskim w obwodzie kijowskim. Dyrektorką szkoły była Wałentyna Strilko. We wrześniu 1989 roku członkowie Ruchu przeprowadzili ekologiczny wiec pod niebiesko-żółtymi flagami w Boryspolu. Ratuszny wspomina: „Pokazaliśmy ludziom, że się nie boimy. Milicji, komitetu rejonowego, KGB, krzykaczy. Strach był cementową zaprawą ówczesnego reżimu. Kiedy zaś spokojnie, nie ukrywając się, nie anonimowo, nie uciekając, zaczęliśmy dowodzić swojego stanowiska: nazywać Moskwę i KPZR głównymi winowajcami katastrofy czarnobylskiej i innych katastrof w historii Ukrainy – ogół sam przestawał się bać i coraz aktywniej przejawiał postawę obywatelską. Do mikrofonów, do Ruchu, do pracy zaczęli coraz aktywniej dołączać miejscowi”. A pierwszą niebiesko-żółtą flagę na tym wiecu podniósł boryspolski uczeń Jurij Noha, później aktywny uczestnik Związku Ukraińskiej Młodzieży i studenckiego głodowania. Zachowanie zabytków kultury narodowej również było w centrum uwagi Ruchu, który rozpoczynał swoją działalność. Kiedy Boryspolski Miejski Komitet Wykonawczy postanowił zburzyć starożytny cmentarz Knyszowy, gdzie spoczywały prochy autora Hymnu Ukrainy „Jeszcze nie umarła Ukraina” Pawła Czubynskiego, Boryspolska organizacja Ruchu, jeszcze niezarejestrowana, wezwała społeczeństwo do walki. Dzięki pisarzowi i krajoznawcy Dmytrowi Czerednyczence, który posiadał stare zdjęcie cmentarza Knyszowego, gdzie wyraźnie widać grób Czubynskiego, udało się znaleźć dokładne miejsce pochówku. Członkowie Ruchu ustawili na grobie majestatyczny dębowy krzyż. Ogłoszenie o wiecu na cmentarzu Knyszowym opublikował redaktor naczelny lokalnej gazety „Trudowa sława” Wałentyn Łysycia. Zebrało się do pięciu tysięcy ludzi. Mychajło Ratuszny dzieli się wspomnieniami o Zjeździe Założycielskim Ruchu, w którym brali udział różni ludzie: „Utalentowani ukraińscy poeci, członkowie KPZR Iwan Dracz i Dmytro Pawłyczko w swoim życiu doświadczyli i osobistych prześladowań ówczesnego reżimu, i dzięki kolaboracji z tym reżimem otrzymywali od niego różne ochłapy i przywileje. Oni mieli strach. A tacy młodzi bezpartyjni członkowie Ruchu jak ja, natchnieni przykładami uczestników narodowowyzwoleńczych zmagań połowy XX wieku czy więźniami politycznymi, którzy również byli obecni na zjeździe – strachu nie mieli, a mieli ogromną wiarę w możliwość zdobycia przez Ukrainę Niepodległości w warunkach, które wtedy kształtowały się na terenach Związku Radzieckiego”. Boryspolska organizacja Ruchu współdziałała z Browarskim oddziałem Ruchu w przeprowadzaniu wspólnych akcji, wieców – czy to związanych z Bykownią, czy z antybolszewickim powstaniem 1920 roku, które objęło te rejony, itp. Mychajło Ratuszny pisał o przyczynie niepowodzeń w ukraińskim państwowotwórstwie: „W odróżnieniu od rolnika, który z każdych zbiorów wybiera lepsze ziarno na nasiona, u nas stuletnim systemem ucisku wyhodowano zbrodniczą selekcję: z każdego pokolenia narodu wyniszczano najlepszych przedstawicieli. Najpierw – tych, którzy byli zdolni do oporu, potem – zdolnych do działania, dalej – myślących, i oto już majaczy perspektywa – wyrodzenie”. A jak nie wspomnieć wystąpienia deputowanego ludowego Mychajła Ratusznego w Radzie Najwyższej podczas głosowania o rezygnacji z broni jądrowej, kiedy proroczo ostrzegał: „Najstraszniejsze – to może niektórych sprowokować do agresji przeciwko niepodległej Ukrainie”. Wtedy opinię nacjonalistów zignorowano i za to teraz płacimy wielką krwią. Ciekawe są też wspomnienia o tym, jak przyjmowano Konstytucję Ukrainy: „Dyskusja o niebiesko-żółtej fladze, tryzubie i hymnie do słów Pawła Czubynskiego „Jeszcze nie umarła Ukraina” zaszła w ślepy zaułek, a deputowani komuniści i przedstawiciele niektórych mniejszości narodowych oświadczyli, że oni za tymi symbolami nigdy nie zagłosują, bo ich wyborcy są kategorycznie przeciw – wtedy głos zabrał deputowany Hurow z Krzywego Rogu, dyrektor wielkiego przedsiębiorstwa przemysłowego, i oświadczył w języku rosyjskim, że to kłamstwo, że na Wschodzie Ukrainy już przyzwyczaili się do niebiesko-żółtej flagi i te kwestie nie są tak ostre dla odbioru przez jego wyborców, dlatego on sam będzie głosował i wzywa swoich kolegów ze wschodnich obwodów do głosowania za symbolami państwowymi, zaproponowanymi przez Tymczasową Komisję Specjalną. I po jego wystąpieniu na tablicy od razu pojawiła się tak potrzebna liczba ponad 300 głosów”. M. Ratuszny twierdzi: „Tylko w połączeniu elementów narodowowyzwoleńczego i społecznowyzwoleńczego można mówić o procesie państwowotwórczym”. W artykule „Budowa państwa i bezpieczeństwo narodowe Ukrainy” Ratuszny przypomina o pierwszym punkcie Dekalogu ukraińskiego nacjonalisty: „Zdobędziesz Państwo Ukraińskie albo zginiesz w walce o nie”. Rozważa on: „Zastanówmy się nad pierwszym punktem Dekalogu. „Państwo…” Ale nie byle jakie, a „Państwo Ukraińskie”, ale nie po prostu tak, nie w prezencie, a „zdobędziesz” – a jeśli nie – wtedy następuje „albo”… Dzisiejszy czas mało czym różni się od wszystkich czasów, które były przed nami – on i te poprzednie są czasem walki”. Oddzielne rozdziały książki poświęcono zastępcy przewodniczącego Prowodu OUN (b), dyrektorowi Centrum Odrodzenia Narodowego imienia Stepana Bandery Iwanowi Hawdydzie, Bohaterowi Związku Radzieckiego (za Afganistan), podpułkownikowi Jarosławowi Horoszce, który wstąpił do OUN (b), których morderstwa tak i nie zostały wyjaśnione, oraz dziennikarzowi Heorhijowi Gongadzemu, którego morderstwo też nie zostało zbadane do końca. Mychajło Ratuszny kończy książkę wspomnieniem o tym, jak 24 lutego 2022 roku na punkcie kontrolnym pod Kijowem nucił wersy z wiersza wieloletniego więźnia politycznego Anatolija Łupynosa: „Życie trwa, toczy się wojna”. Książka „Jeden z Patres Patriae” zawiera wiele ciekawych informacji i jest wzorem do naśladowania dla uczestników walki o Niepodległość Ukrainy, zarówno tych pierwszych, jak i współczesnych. Wszystko to bezcenne strony naszej heroicznej historii, którą niezwykle ważne jest zachować. Obecnie Mychajło Ratuszny prowadzi prezentacje swojej książki w Kijowie i innych miastach Ukrainy. Kiedy pracowałem jako dyrektor Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego, zebrałem materiały o udziale naszych rodaków w walce o ogłoszenie Niepodległości Ukrainy. Mieli już przyznać muzeum większą powierzchnię. Ale naczelniczka wydziału kultury Jewhenija Antoniuk zwolniła mnie. Co z tymi materiałami – nie wiadomo. Wiele eksponatów wyrzucono na śmietnik. Nawet ze stałej ekspozycji zniknęły materiały o naszych krajanach – uczestnikach narodowowyzwoleńczej walki. Jewhenija Antoniuk otwarcie nazywa je „śmietnikiem”. I to naczelnik wydziału kultury Miasta-bohatera Irpienia…
został zarejestrowany 30 maja 2025 r. Fundacja jest organizacją non-profit, której celem jest zebranie środków i postawienie wielkiemu synowi Ukrainy w Kijowie 30.06.2027 r. pomnika lub popiersia. Jeśli nie uda się zebrać potrzebnej kwoty, termin zostanie przedłużony lub środki zostaną przekazane muzeum Romana Szuchewycza we Lwowie. Fundacja Charytatywna ogłasza zbiórkę funduszy (karta-klucz do rachunku fundacji): 4246 0010 0819 5830 – hrywna 4149 4975 2225 4046 – dolar 4149 4975 2223 4188 – euro PrivatBank. Telefon kontaktowy: ([kontakt ukryty] (Viber, WhatsApp, Telegram) Adres e-mail: [kontakt ukryty] Ze statutem fundacji można zapoznać się na Facebooku na stronie Jewhena Dziuby.
Tłumaczenie maszynowe
Głęboko wierząca osoba, muzycznie uzdolniona, ukończył Gimnazjum Akademickie, konserwatorium, Politechnikę Lwowską. Dobrze grał na skrzypcach i fortepianie, akompaniował bratu Jurijowi, śpiewakowi Lwowskiej Opery, uczęszczał na kursy tańca. Miał dyplom inżyniera budownictwa mostowego. Był odnoszącym sukcesy przedsiębiorcą, otworzył firmę reklamową „Fama”, przełamując monopol Polaków. Jako pierwszy zaczął robić reklamy na witrynach sklepowych, pokazywać reklamy przed rozpoczęciem filmów. W firmie pracowali wyłącznie członkowie OUN, zarabiali pieniądze i, co najważniejsze, legalnie jeździli po Polsce. Był harcerzem Plastu, lubił sport. Na Zaporoskich Igrzyskach ustanowił rekord w biegu z przeszkodami na 400 m, w pływaniu na 100 m. Dobrze jeździł na łyżwach i nartach. Nadążał za czasem – miał dyplom pilota. Jako alpinista bez sprzętu wspiął się na skałę Dowbusza, zdjął flagę Austro-Węgierskiej Monarchii i zawiesił niebiesko-żółtą. Na marginesie, przewodnicy nie opowiadają o tym turystom, dlaczego? Kochał żonę Natalię i dwoje dzieci – Jurka i Marię. Autor słów do żołnierzy UPA: „Państwo nie będzie od razu takie, za jakie walczymy dzisiaj”. Przypomnę: UPA walczyła jeszcze w lutym 1960 r. – pod wsią Bereżnica, obwód iwano-frankowski. Żołnierze oddawali życie za niepodległość Ukrainy, ponieważ wierzyli w ukraiński naród. Roman Szuchewycz wypełnił pierwszy punkt Dekalogu Ukraińskiego Nacjonalisty: Zdobędziesz Ukrainę
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dzięki którym mamy możliwość swobodnie się komunikować i cieszyć pięknem tego Chutoru, na którego łakomy kąsek pretendują nasi wrogowie, których bezczelność odczuwamy każdego dnia. Bohdan Didycz rozwinął kartę duchowych tułaczek, życiowych prób, które musiał pokonać Andrij Kondratiuk i mimo to wykrystalizować w sobie stoicką mądrość, pozostawiając ją w książkach – niewyczerpanej skarbnicy ducha i intelektu. Natalia Boroweć jako głęboki historyk i analityk przeanalizowała etapy historyczne, które przeszły przez los pisarza i pozostawiły głębokie ślady na zdrowiu Mistrza Słowa. Każdy miał możliwość poczuć skutki tych epok, które przeżył Andrij Kondratiuk, wszak niełatwo było żyć i tworzyć mimo ucisku, prześladowań, nagonki, upokorzeń… A on tworzył dla świętej prawdy – by donieść do ludzkiej świadomości prawdę, uduchowioną Słowem, które budzi uśpionych i zwątpiałych przez czas, wyszczerbiony karkołomnymi wydarzeniami. Podsumowując powiedziane i usłyszane, Borys Boroweć jeszcze raz z wdzięcznością wspomniał ludzi, którzy pomagali zachować Chutor. Są to Borejkowie oraz Witalij Luszyn, który swego czasu, kierując instytutem urządzania terenów w Równem, odpowiedział na prośbę Mychajła Semenowycza i ustanowił na Chutorze znak pamięci. „I gdyby nie ten znak pamięci – zaznaczył Borys Tymofijowycz – wielu straciłoby już orientację, że to Chutor Andrija Iwanowycza Kondratiuka”. …A na stole już parował kulesz i na zakończenie zaplanowanego wydarzenia gości Chutoru częstował niezrównany kucharz Adam Jewstafijowycz Nykytiuk. Emocjonalnie podniesieni, uduchowieni pięknem przyrody, pod wrażeniem ciekawych wspomnień o pisarzu wracaliśmy z Chutoru z myślą: takie wydarzenia trzeba przeprowadzać i wszelkimi sposobami wspierać; w nich tkwi głęboka istota, która przez los jednego talentu wytycza drogę do zrozumienia świata i realiów życia. Jeszcze długo każdy uczestnik wydarzenia będzie żył w rozmyślaniach o pięknie nieprzemijającym i wiecznym – Słowie Artystycznym, którego korzenie czerpały soki właśnie tutaj, w tym rajskim Zakątku czarującego Polesia. tylko czy wszystko?.. Na tym tle boleśnie odbiera się fakt, że na okupowanych terytoriach Doniecczyzny wróg przywiązuje do drukowanej propagandy pierwszorzędną wagę: i w Doniecku, i w Gorłówce, i w Makiejewce, i w Mariupolu oraz w innych miejscach wychodzą dziesiątki różnorodnych gazet i czasopism, obliczonych na wszystkie warstwy ludności. Przy czym na wysokim poziomie poligraficznym. Dopóki politycy flirtują – lokalna prasa drukowana jest niemal całkowicie zniszczona. I to nie tylko w regionach prowadzenia działań wojennych czy szarych strefach. Przy czym bez użycia jakiejkolwiek broni. Chociaż właśnie prasa mogłaby być potężną bronią w rękach władzy.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana MARCINIUK, kandydat nauk filologicznych Rodzinny Chutor Andrija Iwanowycza Kondratiuka gościnnie zaprosił na tradycyjne Czytania Kondratiukowskie miłośników twórczości pisarza, którego imię niczym spadająca gwiazda życiowych prawd rozbrzmiewa we wspomnieniach nie tylko ziomków, ale i tych, którzy choć raz przyłączyli się do uzdrawiających duchowych źródeł, którymi płyną książki utalentowanego Twórcy. Wdychać aromat leczniczych ziół zapowiedniego Chutoru i podzielić się rozmyślaniami o losie znanego ukraińskiego pisarza zebrało się szanowne towarzystwo: Borys Boroweć – pisarz, moderator znaczącego wydarzenia „Czytania Kondratiukowskie”; Bohdan Didycz – działacz społeczny, inicjator i organizator spotkania z teatralizowanym widowiskiem; Lilija Owdijczuk – kandydat nauk pedagogicznych, docent, kierownik i profesor katedry języka i literatury ukraińskiej Prywatnej Wyższej Uczelni „Międzynarodowy Uniwersytet Ekonomiczno-Humanistyczny imienia akademika Stepana Demianczuka”, członek rady miejskiej organizacji „Proświta” w Równem; Natalija Wojtowycz – wiodący specjalista Rówieńskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, członek rady miejskiej organizacji „Proświta” w Równem; Adam Nykytiuk – ochotnik Ukraińskiej Armii Ochotniczej „Wołyń”; Mykoła Boroweć – bratanek Andrija Iwanowycza Kondratiuka, mentor młodzieży organizacji społecznej „Młody Ochotnik”; Natalija Boroweć – przewodnicząca bereźniańskiej organizacji „Proświta”, radna Rady Miejskiej w Bereźnem; Tetiana Woronko – radna Rady Miejskiej w Bereźnem, aktywna wolontariuszka i działaczka społeczna; Nadija Jaromluk i Pawło Raczok – miejscowi literaci, dziennikarze; Tetiana Marciniuk – kandydat nauk filologicznych, poetka, krytyk literacki; Ludmyła Suszczewska – metodyk Bereźniańskiego Domu Kultury; Jurij Niżałowśkyj – wykładowca Bereźniańskiego Kolegium Leśno-Technicznego, kierownik rejonowej organizacji Ukraińskiego Towarzystwa Niewidomych, fotoreporter; Natalija Szczur, Hałyna Dichtiar, Ołena Łohoszczuk – szanowne towarzystwo Bereźniańskiej Biblioteki Rejonowej. Szkolny autobus Liceum w Mokwinie kieruje się trasą Wołodymyr ZAIKA, wieś Ołeksandriwka, rejon kramatorski, obwód doniecki Przeczytałem w nr 23 „Słowa Proświty” (12-18 czerwca br.) notatkę dziennikarza i proświcianina z Czernihowszczyzny Wasyla Czepurnoho „Czy nie umarła prasa lokalna?”. Odpowiedź jest jednoznaczna: „Umarła! Jeszcze na długo przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny z raszystami”. Przynajmniej u nas, na Doniecczyźnie, która wciąż jest pod kontrolą ukraińskich władz. Gorzko to sobie uświadamiać, ale na dzień dzisiejszy w żadnym rejonie czy hromadzie Doniecczyzny nie ma ani jednego(!) oficjalnego wydania drukowanego! Ani w Kramatorsku, ani w Słowiańsku, ani w Drużkiwce, ani w Kostiantyniwce, ani w Dobropillu, ani w Biłozerśku, ani w Nowodoneckim, ani w Ołeksandriwce... Nigdzie! A to prawie jedna trzecia byłego terytorium obwodu, gdzie pozostaje mieszkać niemało cywilnej ludności miejscowej, plus wielu uchodźców, wojskowych. O tym, co dzieje się na miejscach: w miastach, wsiach, hromadach (a dzieje się „Bereźne – Chutor Otraże”. Dzisiaj wiezie on szanownych gości do malowniczego Zakątka, który podarował ziomkom nietuzinkową osobowość – pisarza, którego talent skupia wokół siebie świadomą inteligencję, prośwician, działaczy społecznych, ludzi, których zakres myślenia przeważa nad obojętnością i nieodpowiedzialnością. Pierwszy przystanek robimy przy grobie Andrija Iwanowycza Kondratiuka. Jako pamięć i szacunek dla utalentowanego Mistrza Słowa – żywe kwiaty i wspomnienia… A później delektujemy się luksusowym aromatem malowniczej przyrody Chutoru. Przyjemną niespodzianką dla każdego było teatralizowane widowisko. Gości przy znaku pamięci „Rodzinny Chutor Andrija Iwanowycza Kondratiuka” przywitał kozak Bohdan Didycz. Na wyszywanym ręczniku – chleb i sól, a dwóch giermków w osobach Mykoły Borowcia i Adama Nykytiuka rozlewa do kieliszków napój z leczniczych ziół. Ci aktywni organizatorzy już nie pierwszy dzień gospodarują na Chutorze. Uporządkowali obejście przy chacie, zmajstrowali stół, a dzisiaj czarują nad kuleszem, którym później będą częstować gości. Przyjemny dym łaskocze w nozdrza i rozpędza muszki. Zgrupowawszy się, uczestnicy wydarzenia poznają egzotyczną okolicę Chutoru z jej rozległymi polami, rzeką… Po zapoznawczych wędrówkach rozpoczynamy wydarzenie, dla którego się zebraliśmy – Czytania Kondratiukowskie. Moderator spotkania, pisarz Borys Boroweć po słowie wstępnym zaprasza wszystkich do Modlitwy, którą zgodził się odmówić bratanek Andrija Kondratiuka Mykoła Boroweć. Borys Tymofijowycz szczerze dziękuje inicjatorowi tego ważnego spotkania Didyczowi Bohdanowi Jarosławowyczowi, naszym gościom z Równego – Liliji Owdijczuk i Nataliji Wojtowycz, wszystkim, którzy świadomie są związani z twórczością Andrija Kondratiuka i aktywnie przyłączają się do wydarzeń związanych z jego sławnym imieniem. Później przeczyta on poetyckie wersy Jurija Berezy, poświęcone Andrijowi Kondratiukowi, a towarzystwo poczuje duchową obecność rówieńskiego humorysty, który w dobrych czasach nie raz bywał na Chutorze i był blisko znajomy z Andrijem Iwanowyczem. Swoje wdzięczne słowo dla Mychajła Borejki i Jewheniji Hładunowej – aktywnych, szczerych prośwician, którzy zapoczątkowali Czytania Kondratiukowskie, wyraża naukowiec Lilija Owdijczuk, darując dla biblioteki książkę o prawdziwym krzewicielu spraw oświatowych Mychajle Semenowyczu Borejku. Ciekawymi przemyśleniami, do których skłoniła książka „Na górze sosna złotopromienna”, podzieliła się Natalija Wojtowycz. Z jej opowieści obecni dowiedzieli się, że w Rówieńskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej istnieje fundusz Andrija Kondratiuka. Książki z jego własnej biblioteki dają możliwość poczuć głębię wewnętrznego świata pisarza, jego artystyczne smaki i upodobania. Literaturoznawczymi rozmyślaniami o książce „Ojcowska stodoła” podzieliła się Tetiana Marciniuk. A Pawło Raczok przeczytał własną poezję, której kunsztowne rymy i treść wzbogaciły ducha Chutoru, rozbrzmiewając nie tylko szczerym słowem poety, ale i śpiewem ptaków, których obecność dźwięczała delikatnymi trelami. Mykoła Boroweć przypomniał obecnym o tych Obrońcach, delegację powitano i przeprowadzono itp. Drukowali te biuletyny aż... w Winnicy! Dostarczali „Nową Pocztą” i bezpłatnie roznosili do każdego domu i mieszkania. Można tylko przypuszczać, w jakie pieniądze to się obracało dla lokalnego budżetu. Szczególną popularnością wśród ludności taki organ drukowany nie cieszył się, bo lokalne problemy w nim nie były odzwierciedlane, jak i sposoby ich rozwiązania. W każdym numerze przeważnie zbiór danych statystycznych (oczywiście pozytywnych!), samosprawozdania sołtysów, honorowanie jubilatów... Na bezrybiu, jak to mówią, i rak rybą. A główne, że bezpłatnie. Jednak z początkiem pełnoskalowej wojny rosyjsko-ukraińskiej i ten biuletyn przestał wychodzić. Tak prościej i łatwiej dla władzy: działania wojenne wszystko spiszą. Oto
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...ko wiele czego), ludność dowiaduje się przeważnie z plotek, które, zanim dotrą do konkretnego adresata, obrastają ploteczkami, bzdurami, a nieraz zwyczajnie fejkami. Zaprzeczenia co do tego, że istnieją strony różnorodnych oficjalnych instytucji, odrzucam od razu: te strony istnieją głównie dla tych, którzy je tworzą. Bo informacja tam podawana jest przeważnie z korzystnej dla struktur władzy strony. Wzorem do naśladowania jest sławetny „Jedyny maraton”. Choć jednej opinii tutaj nie powinno być: życie ma być przedstawiane wszechstronnie i takim, jakie jest. Prawdziwie, jak gorzka by ta prawda nie była. A na stronach władz wszystko tylko dobre. Co więcej, nie zawsze są na czas aktualizowane, dane się starzeją. Jeśli wziąć pod uwagę, że w rejonach przyfrontowych zdarzają się również przerwy w dostawie prądu, nie zawsze działa łączność telefoniczna i internet, to jasne, że strony to nie wyjście z sytuacji. A dla większości osób starszego wieku, które mają telefony z przyciskami, korzystanie z nich jest po prostu niemożliwe. Próżnia informacyjna, być może, kogoś i zadowala. Tylko nie ludzi, którzy są pozbawieni prawa do rzetelnej i szybkiej informacji, bo to sprawa życia i śmierci w dosłownym znaczeniu tego słowa. Pierwszy krok ku zniszczeniu prasy lokalnej (rejonowej i miejskiej) został uczyniony po reorganizacji terytorialnej na Ukrainie: wraz z powiększeniem rejonów i ich likwidacją prasa rejonów, które zostały zlikwidowane, dawno się skończyła. Na tych ruinach powstały gromady, którym z jakiegoś powodu nie wolno mieć własnych organów drukowanych – jedynie biuletyny informacyjne ukazujące się raz w miesiącu. Taki biuletyn wychodził i w naszej gromadzie, który oczywiście przeistoczył się w samosprawozdania miejscowej władzy: co gdzie zrobiono; co gdzie przeprowadzono; który z wyższych kierowników nas odwiedził; jaką
Tłumaczenie maszynowe
Począwszy od Międzynarodowego Dnia Teatru foyer Rówieńskiego Obwodowego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego (dyrektor – Wołodymyr Petriw) zdobiła unikatowa wystawa indywidualna prac fotograficznych Anatolija Mizernoho pod tytułem „Mizansceny–2025” – artystyczna rejestracja najbardziej znaczących postaci i momentów scenicznych, które wizualizują życie teatralne Równego. Anatolij Mizerny. Oksana PRYCHODKO, docentka Państwowego Uniwersytetu „Kijowski Instytut Lotniczy”, członkini Proświty. Artystyczne credo A. Mizernoho objawia się w faustowskiej maksymie – złapać chwilę i zmusić ją, by się zatrzymała! Chwilę, która dla fotografa żyje w mizanscenie. Dlatego nieprzypadkowo wystawa nosi tytuł „Mizansceny-2025”. Sztuce fotografii Anatolij Mizerny poświęcił prawie 40 lat. Nietuzinkowy człowiek, który w zdumiewający sposób połączył sztukę miłości do fotografii ze sztuką miłości i odczuwania teatru. I ten fenomen ma wyjaśnienie. Anatolija Mizernoho można bowiem nazwać filologiem-fotoreporterem, ponieważ posiada dwa wykształcenia zawodowe: wydział filologiczny Rówieńskiego Instytutu Pedagogicznego oraz wydział fotoreportażu Kijowskiego Instytutu Mistrzostwa Dziennikarskiego. Jest także członkiem Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz autorem licznych indywidualnych wystaw fotograficznych, wśród których była już jedna pod tytułem „Mizansceny” w 2006 roku. Logotypem wystawy „Mizansceny–2025” stała się ciekawa autorska instalacja anagramowa-abrewiacja, która jest artefaktem artystycznym i w swoim przedstawieniu ogrywa litery A (Anatolij), M (Mizerny) oraz M (mizansceny). Wystawa liczy 80 fotografii, starannie wyselekcjonowanych przez samego autora, gdyż są najdroższymi sercu fotografa. Chronotop prac fotograficznych Anatolija Mizernoho to różne lokalizacje (duża, mała (kameralna), górna scena, foyer) Rówieńskiego Teatru, głównie z ostatnich lat. I w tym tkwi jedna z atrakcji wystawy fotograficznej, gdyż na zdjęciach są aktorzy nie tylko Rówieńskiego Teatru, ale także innych teatrów Ukrainy i zagranicy, którzy poczuli artystyczny vibe i aktorską radość wcielenia właśnie na rówieńskiej scenie. Tematycznie zdjęcia Anatolija Mizernoho można umownie podzielić na kilka grup – przede wszystkim „Postacie”. Kiedy obiektyw fotografa w zbliżeniu rejestruje twarze i emocje nietuzinkowych osobowości, które swoim talentem i obsesją na punkcie ulubionego zajęcia ukształtowały potężną energetykę i artystyczną aurę teatru, stały się markerami epoki i wpłynęły na ukształtowanie niejednego pokolenia aktorów. To patriarchowie, którzy stali u podstaw Rówieńskiego Teatru – Ihor Żyłynski, Ałła Łohoszoweć, małżeństwo Atalii i Anatolija Hawriuszenków, a także główny reżyser teatru w czasie ogłoszenia Niepodległości Ukrainy – Ołeh Mosijczuk, który zaktualizował ukraińską klasykę na scenie teatru. Znaczącymi postaciami pracy fotograficznej Anatolija Mizernoho pod tytułem „Niezapomniane spotkanie” są także legendarny Bohdan Stupka w parze z obecnym dyrektorem i kierownikiem artystycznym teatru Wołodymyrem Petriwem. Jedną z najbardziej ulubionych prac autora jest fotoportret Heorhija Moroziuka (w roli dziada Swyryda, spektakl „Jak nasi dziadowie kawalerowali”), w którym, według słów fotografa, utrwalono niepodrobione emocje aktora, który przeżywa swoją rolę, całkowicie rozpuszczając się w tożsamości swojego bohatera. Obok patriarchów – fotoportrety całkiem młodych aktorów, którzy w skupieniu obiektywu A. Mizernoho jawią się jako charakterystyczni i charyzmatyczni. Taki blok portretowy symbolizuje więź pokoleń. Jeszcze jedna grupa tematyczna – ulubione mizansceny ze spektakli. Trzeba być prawdziwym charakternikiem i czarodziejem, aby utrwalić, uczynić statycznymi, zatrzymać w czasie i przestrzeni, wydawałoby się, niemożliwe do uchwycenia najbardziej dynamiczne momenty! Rejestrując momenty, Anatolij Mizerny rzeczywiście zmienia się w czarodzieja. Jak mówi sam autor niesamowitych zdjęć, czasami chce mieć czapkę-niewidkę, aby znaleźć się w dowolnym miejscu sceny podczas spektaklu i utrwalić/chwycić to, co zobaczył. Z wielką miłością do mizanscen nawet swoje imię i nazwisko żartobliwie abrewiuje (skraca) jako MizAn – Mizerny Anatolij. Osobny blok fotograficzny stanowią zdjęcia ze spektakli z młodym aktorem teatru i kina Wołodymyrem Fedinczukiem, który zginął 22 stycznia 2024 roku w wojnie z raszystowskim wrogiem. Niedługo przed rozpoczęciem służby w Siłach Zbrojnych Ukrainy aktor prowidencjalnie zagrał rolę Eneasza w spektaklu pod tym samym tytułem „Eneida” według poematu Iwana Kotlarewskiego. Ukraińskim duchem, nadpotężną energetyką, witalną siłą i niezniszczalnością ukraińskiego wojownika-kozaka, którym stał się Eneasz w wykonaniu Wołodymyra Fedinczuka, przesiąknięte są zdjęcia Anatolija Mizernoho. Część zdjęć rejestruje ulubione mizansceny ze spektakli różnych teatrów, które gościły w Równem. Są to zarówno ukraińskie, jak i zagraniczne teatry, w szczególności z Polski, Niemiec, Słowacji. Obiektyw Anatolija Mizernoho nie ominął także kultowej już dzisiaj ze względu na zapotrzebowanie widzów „Konotopskiej wiedźmy” (według opowiadania H. Kwitki-Osnowjanenki) w reżyserii Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki na rówieńskiej scenie. Każde ze zdjęć z tego spektaklu A. Mizerny nazywa już gotowym produktem, ponieważ oświetlenie, światłocienie i kolorystyka spektaklu są tak bezbłędne, że fotograf tylko delektuje się procesem chwytania kadru! W skupieniu obiektywu Anatolija Mizernoho znajduje się także sam obecny dyrektor generalny-kierownik artystyczny teatru Jewhen Nyszczuk podczas gry w monospektaklu „Moment miłości” (według opowiadania Wołodymyra Wynnyczenki „Moment”). Prawdziwymi arcydziełami sztuki fotograficznej i szczytem mistrzostwa, o którym prawdopodobnie marzy każdy artysta fotograf, jest umiejętność utrwalenia chwili w locie. Dosłownie. Wołodymyr Diakow w roli Mykoły Zadorożnego. Ekspozycja w galerii Ukraińskiego Domu pokazała prace, które dotąd przechowywano w archiwach lub w ogóle nie były prezentowane publiczności. Wielkie kompozycje mozaikowe, kolorowe panele, niczym kosmiczne mapy, odkrywały wewnętrzny wszechświat artystki. Przestrzeń wystawowa była urządzona powściągliwie, co tylko wzmacniało działanie koloru i faktury samych prac. Szczególnie cenne było spotkanie z odwiedzającymi. Pani Maria, aktywna miłośniczka ukraińskiej sztuki, podzieliła się trafną obserwacją: „Wystawy dają możliwość wyjścia poza granice tej rzeczywistości, w której wszyscy się znajdujemy. To jak ucieczka od napięcia, od ciągłych niepokojów. A poza tym – to przyjemność, estetyka, myśli, które uruchamiają się wewnątrz”. Podczas wystawy zwróciłam również uwagę na dużą liczbę młodzieży – nie tylko wśród odwiedzających, ale także wśród tych, którzy uważnie czytają eksplikacje, wpatrują się w prace, omawiają to, co zobaczyli. Ten fakt nie pozostał niezauważony także dla pani Marii, a ponieważ odwiedza ona niemało wystaw, byłam ciekawa, czy jest miejsce dla sztuki w życiu młodzieży, na co otrzymałam pozytywną i dającą nadzieję odpowiedź w czasach „graczy”: „Proszę spojrzeć, proszę – sama młodzież chodzi! To naprawdę słuszne, fajne. Młodzieży jest bardzo dużo… I na Prymaczenko, i na Ałłę Horską, i tutaj – wszędzie. Młodzież ciągnie do sztuki i to inspiruje”.
Zrozumienie tego ujawniają fotogramy Anatolija Mizernego, na których uchwycono dynamikę „lotu” aktora w momencie wykonywania triku na scenie. Imponująca jest fotografia, którą autor tak właśnie nazwał „Lot”, uwieczniając mizanscenę ze spektaklu „Rewizor” ukraińskiego pisarza Mykoły Gogola. Fantasmagorię momentu tworzy „lot” Stanisława Łozowskiego w roli Chlestakowa, którego reżyser-inscenizator ubrał w żółto-niebieskie szaty. Tragiczną ekspresją człowieka doprowadzonego do ostateczności przesiąknięta jest fotografia „Ostatni taniec” (Wołodymyr Diakow w roli Mykoły Zadorożnego, według sztuki Iwana Franki „Ukradzione szczęście”). Bohater w stanie afektu wykonuje swój ostatni taniec, ponieważ zdecydował się na stanowczy krok – zabójstwo Mychajła Gurmana, z którym zdradzała go żona Anna. Mykoła rozumie egzystencjalną sytuację niemożności dalszego życia w ten sposób. Anatolij Mizerny uchwycił dynamikę ruchu w tańcu, kiedy tworzy się wrażenie, że aktor nie ma rąk, a zdjęcie niesie dynamikę śmierci. Wystawa fotograficzna ma nie tylko wartość estetyczną, ale i humanitarną: przechodząc za pomocą kodu QR na plakacie, można zakupić zdjęcie, które się spodobało, przekazując darowiznę na Siły Zbrojne Ukrainy. Z dziesiątek tysięcy zdjęć, wykonanych przez wiele lat i starannie przechowywanych na różnych nośnikach, A. Mizerny, Mistrz-fotografik z bożej łaski, wybrał tylko te, które są mu najdroższe, które najkunsztowniej naświetliły człowieka, jego emocję, jego istotę i autentyczność, zarówno w grze aktorskiej, jak i w życiu. Prace artysty są pełne energii twórczej. Bo zaiste Anatolij Mizerny to wielki Mistrz, który robi to, co kocha, i kocha to, co robi! I rzeczywiście, współczesna sztuka potrzebuje widza, który jest gotów otwarcie patrzeć, odczuwać, szukać sensów. Młodzież często łatwiej przyswaja nowe formy, abstrakcję, niezwykłe materiały – a wystawa Mieszkowej właśnie tworzy tę otwartą przestrzeń dla interpretacji i dialogu. Dla mnie ta wystawa stała się okazją nie tylko do zobaczenia mało znanych, ale głęboko emocjonalnych prac, lecz także do poczucia, jak sztuka leczy. W czasie, gdy wszyscy żyjemy na krawędzi – sztuka nie tylko pociesza, staje się tą cichą siłą, która wspiera i zachowuje człowieka. Ludmiła Mieszkowa swoją twórczością przemawia do naszej współczesności – a jej język jest głęboki, szczery i niezbędny. Kristina IWANOWA, studentka Narodowego Uniwersytetu Biozasobów i Zarządzania Środowiskiem Ukrainy, Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno miałam szczęście być na wystawie w Ukraińskim Domu, poświęconej wybitnej ukraińskiej artystce-ceramiczce Ludmile Mieszkowej. Jej imię przez długi czas pozostawało niemal nieznane szerokiemu ogółowi, chociaż to właśnie ona jest autorką imponujących ceramicznych paneli we wnętrzach kijowskiego Domu Kina (1975–1976), które stały się ikoniczne dla swoich czasów. Mieszkowa pracowała w nurcie sztuki monumentalno-dekoracyjnej, tworząc prace ceramiczne, które łączą organiczną abstrakcję, mikroświat form i potężne naładowanie energetyczne. W jej panelach – ruch, pulsacja, oddech materiału. W jednym z wywiadów wspominała, że szukała nie jaskrawych kolorów, a emocji oczekiwania na cud: „Wchodzimy do kina, gaśnie światło i siedzimy przez jakiś czas w ciemności, czekając na cud…”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
torka Ołena Dudycz. Po raz drugi pokazaliśmy spektakl w czerwcu. Przychodzili na niego moi przyjaciele. Dla aktora ważne jest posiadanie informacji zwrotnej. Teatrolog Wasyl Newołow zaproponował pokazanie tego spektaklu na festiwalu w Mikołajowie. On oraz inni przyjaciele powiedzieli wiele ciepłych słów o nowej inscenizacji. W dużej mierze zasługą Wasyla Wasylowycza jest to, że spektakl wszedł do repertuaru teatru. I już w lipcu kolejny pokaz. Miło było pracować w otoczeniu twórczych ludzi. Współpraca z nimi daje możliwość pozostania w zawodzie. Bardzo ciekawy jest również sam materiał dramaturgiczny. Z koleżanką ze sceny Ołeną Dudycz poznałam się, kiedy przyjeżdżała na festiwal „Melpomena Tawrii”. Byliśmy także razem na festiwalu „Skrzyżowanie” w mieście Druskienniki (Litwa). A teraz los sprawił, że pracujemy razem. Moim zdaniem, wykonała swoją rolę bardzo godnie. Zapamiętałam mój monolog ze spektaklu: „A co będzie z nami po wojnie? Zamiast być małymi robakami, za które się uważaliśmy, okazuje się, że jesteśmy ważnymi składnikami wielkiego i potężnego imperium”. Spektakl jest przyjmowany bardzo dobrze i mam nadzieję, że na długo ozdobi afisz teatru. A na początku przyszłego sezonu teatralnego jesienią znów ucieszymy widzów naszą twórczością.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru Według twórców spektaklu, w czasie wojny każdy pragnie być częścią wielkiej walki. Kobieta w małym pokoju z listami – to taka sama część frontu, jak ci, którzy są z bronią w ręku. Jej syn – żołnierz, o którym matka opowiada z dumą. Jego imię brzmi w rozmowach, a jego wyimaginowana obecność – to dowód na to, że ona nie stoi z boku. Być może ta historia nigdy nie była prawdą. A być może prawda – nie tkwi w wydarzeniach, a w intencji. „Stara dama pokazuje swoje medale” – to poruszający komediodramat, w którym zwykłe pudełka zamieniają się w osobny wszechświat, a pustka – w bliskość. – Kończę studia w Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego na kierunku „reżyser teatru dramatycznego” – opowiedziała Daryna Mykytenko. – A nowy spektakl – to moja praca dyplomowa. Kiedy szukałam materiału do wystawienia, byłam przekonana, że nie chcę wystawiać niczego o wojnie. Ale kiedy przeczytałam tę sztukę, od razu zrozumiałam, że to właśnie to, o czym chcę mówić. To utwór o teraźniejszości, chociaż napisany ponad sto lat temu. To sztuka o nas. A o poważnych rzeczach mówi się tutaj lekko i prosto. Bardzo chciałam wystawić ten spektakl właśnie w teatrze „Suzirja”. Zwróciłam się do dyrektora artystycznego teatru, ludowego artysty Ukrainy Ołeksija Kużelnego. I dał mi wspaniałą możliwość wystawienia mojego dyplomowego spektaklu właśnie u nich. Ołeksij Pawłowycz zapoznał mnie również ze wspaniałymi aktorkami Ołeną Dudycz oraz zasłużoną artystką Ukrainy Ołeksandrą Tarnowską. A wykonawców innych ról szukałam sama. To studenci Oskar Kostiuczenko i Ołeksij Samojłenko oraz młoda aktorka Darija Poleszczuk. Niełatwo było zebrać tak różnych aktorów w jeden zespół, który pracowałby jak żywy organizm. Ale próby odbywały się w życzliwej atmosferze, aktorzy pomagali sobie nawzajem. Proces prób trwał niedługo – nieco ponad miesiąc. Najwięcej pracowałam z Ołeną Dudycz i Oskarem Kostiuczenką, ponieważ są głównymi bohaterami. Moje stanowisko polegało na tym, że każdy z wykonawców sam tworzy swoją postać. Wiele rzeczy wnieśli do spektaklu już podczas procesu prób. Właśnie dlatego ich kreacje, moim zdaniem, wyszły tak życiowe. Każdy włożył w spektakl cząstkę samego siebie. W rozwiązaniu scenograficznym moim celem było otwarcie okna na świat oczami głównej bohaterki. Dlatego cała scenografia zbudowana jest z kartonu, ponieważ dla niej wszystko było bezbarwne, nieżywe. Ale to ta rzeczywistość, w której początkowo żyła ta kobieta. Kostiumy dobierano w taki sposób, aby odpowiadały czasom napisania sztuki, ponieważ chciałam znaleźć rozgraniczenie między widzeniem bohaterki a rzeczywistością. W tym pomagała mi scenografka Sofija Łebedynśka. Jestem zadowolona z pracy naszego zespołu. Usłyszałam wiele opinii o spektaklu, rad. Wsłuchuję się w nie i kontynuuję pracę nad spektaklem. – Przez 30 lat pracowałam na Białorusi, a po Euromajdanie i okupacji Krymu przez Rosję wróciłam do rodzinnej Ukrainy – kontynuowała Ołena Dudycz, odtwórczyni roli pani Dowey. – Do Kijowskich Warsztatów Sztuki Teatralnej „Suzirja” weszłam ze swoim monodramem „Edith Piaf”. Drugim był spektakl „O Romeo i Julii... tylko nazywali się Małgorzata i Abulfaz”. W tym teatrze jest mi przytulnie, jak w rodzinnym domu, gdzie wszyscy cię kochają i cenią. I oto po dziesięciu latach kolejna premiera. Nowy projekt pojawił się dzięki dyrektorowi artystycznemu tego teatru, ludowemu artyście Ukrainy Ołeksijowi Kużelnemu. Zaproponował młodej reżyserce Darynie Mykytenko moją kandydaturę do roli głównej bohaterki. Daryna skontaktowała się ze mną i przesłała tę sztukę. Byłam tak zachwycona tym materiałem, że od razu się zgodziłam. Pokochałam swoją bohaterkę od pierwszej sekundy. To po prostu niesamowita kobieta. Co więcej, bliskie są mi tematy macierzyństwa, samotności, poszukiwania siebie, bliskiej osoby. Wszystko to jest w sztuce. Ta historia jest przejmująca, przenikliwa. Przyznam: kiedy czytałam, płakałam. Podczas pracy nad spektaklem starałam się maksymalnie zanurzyć w los mojej bohaterki. Być może znajduję jakieś paralele z sobą, ale gram na pewno nie siebie. Obok mnie młodzi aktorzy, jeszcze studenci. Ciekawie było dowiedzieć się, czego ich uczą. Tak bardzo reagowali, byliśmy jak jedność. Jestem niezwykle wdzięczna mojemu partnerowi Oskarowi Kostiuczence (Kenneth Dowey). To niesamowity chłopak, bardzo ciekawie się z nim pracuje. Młodzież – to nasza przyszłość. Z koleżanką ze sceny, zasłużoną artystką Ukrainy Ołeksandrą Tarnowską (pani Twimley) znamy się od dawna. Nasza znajomość rozpoczęła się w Chersoniu w 2019 roku, dokąd przyjeżdżałam na Międzynarodowy Festiwal „Melpomena Tawrii”. Od tamtej pory się zaprzyjaźniłyśmy. A tym razem było to pierwsze doświadczenie pracy w jednym spektaklu. Pracowało się komfortowo. Podczas prób panowała twórcza i przyjazna atmosfera. Kiedy robiliśmy spektakl, wnosiłam wiele propozycji. Myślę, że reżyserka zgodzi się, że jestem współautorką inscenizacji. Praktycznie wszystkie te propozycje zostały wcielone w spektaklu. Zawsze jestem dla siebie prokuratorem i sędzią (uśmiecha się), a tym razem pozostałam zadowolona. Widzę, jak reaguje widz, że nasza wspólna praca się udała. Nie wątpię w sukces, kiedy się za coś biorę, i dokładam wszelkich starań, aby go osiągnąć. Bardzo dawno nie wpadł mi w ręce tak silny materiał. A teraz szukam sztuki do swojego przyszłego monodramu. – Od dawna miałam pragnienie nawiązania współpracy z Teatrem „Suzirja” – zakończyła rozmowę Ołeksandra Tarnowska, zasłużona artystka Ukrainy, odtwórczyni roli pani Twimley. – Pod koniec ubiegłego roku spotkałam się z dyrektorem artystycznym tego teatru, ludowym artystą Ukrainy Ołeksijem Kużelnym i zaproponowałam mu do wystawienia sztukę. Ta sztuka Ołeksijowi Pawłowyczowi spodobała się, ale odłożył ją i powiedział, że ma inną ciekawą propozycję, chociaż nie rozwinął myśli. Po pewnym czasie zadzwoniła Daryna Mykytenko i zaproponowała mi udział w spektaklu „Stara dama pokazuje swoje medale”. Umówiliśmy się na spotkanie, sztuka się spodobała, zaczęliśmy pracować. Było to w kwietniu, a już w maju odbyła się premiera. Jestem wdzięczna Darynce, włożyła wiele wysiłku i serca w spektakl. Myślę, że dziewczynę czeka dobra przyszłość. Ważną rolę w stworzeniu spektaklu odegrała także akt-
W Kijowskim Akademickim Warsztacie Sztuki Teatralnej „Suzirja” odbyła się premiera komediodramatu według sztuki Jamesa Matthew Barriego „Stara dama pokazuje swoje medale”. Spektakl wyreżyserowała młoda reżyserka Daryna Mykytenko.
Tłumaczenie maszynowe
Wyrafinowanemu skrzypkowi i kompozytorowi Kyrylowi Stecenko, niż król Harald Surowy, który zalecał się do córki Jarosława Mądrego, Elżbiety, i układał na jej cześć pieśni miłosne (niektóre z nich przetrwały do naszych czasów). W „Słowie o wyprawie Igora” struny gusła są obrazowo nazwane śpiewającymi łabędziami, a palce guślarza – sokołami polującymi na łabędzie. Powstały później na podstawie „Słowa” tekst („Zadonszczyna”), który opierał się na pełniejszym tekście „Słowa”, szczegółowiej mówi o śpiewie Bojana przy gusłach. Wiadomo, że każdy wierszowany utwór folklorystyczny przeznaczony był do śpiewu z muzycznym akompaniamentem. Odtworzenie poetyckiego ładu zarówno poezji kronikarskiej, jak i „Słowa o wyprawie Igora” oznacza, że te utwory (pieśni o Olegu Wieszczym, Igorze Starym, Światosławie Chrobrym, Olegu Drewlańskim, Włodzimierzu Wielkim, Mścisławie Chrobrym i in.) śpiewano przy muzyce – w towarzystwie gusła.
Kluczowe dla zrozumienia genezy dawnoukraińskiej sztuki śpiewu jest właśnie słowo śpiewać („піяти”, „піти”). Porównywano je od dawna z dawnogreckim określeniem hymnu na cześć Apollina (boga-szamana, podobnego do Bojana) – pean („паян”, „паяон”, „паявон”). Ale zarówno prasłowiańska nazwa śpiewu, jak i dawnogrecka nazwa hymnu są nieznanego pochodzenia, a nieznanego nie da się wyjaśnić nieznanym. Jednak jeśli zgodzić się z wywodem „śpiewu” od „picia” (w obu przypadkach rdzeń pój-), to pozwala to zbudować spójną koncepcję genezy kultowego śpiewu. Dla prasłowiańskiego języka (rozpowszechnionego na terytorium ukraińskim, źródła ukraińskiej melodyjności) nazwa śpiewu była rodzima i symbolicznie pochodziła od picia. Tę nazwę zapożyczono do Grecji bardzo dawno (jak świadczą inskrypcje, jeszcze przed 1200 r. p.n.e.). W tamtych czasach Paiawon był imieniem odrębnego bóstwa, którego obraz później połączył się z obrazem
Apollona. Oznacza to, że już w II tysiącleciu p.n.e. na terenie Ukrainy rozpowszechniony był śpiew kultowy, który wpływał nawet na starożytną Grecję! Centralnym miastem Grecji XVI–XIII wieku p.n.e., przewodnikiem związku starogreckich miast były Mykeny (to właśnie mykeńskiemu władcy służył jako wódz legendarny Herakles). A w czasach powstawania Mykeńczyków wpływ kulturowy na Grecję wywarli wozownicy z Ukrainy (nosiciele kultury archeologicznej, którą nazywa się kulturą ceramiki wielowałkowej lub wielosznurowej albo babińską). To właśnie oni, stykając się z prasłowiańskimi nosicielami kultury trzcinieckiej, mogli przynieść do Grecji święty śpiew, który był przodkiem światowej sławy ukraińskich pieśni. Obok tego ówczesny język starogrecki zapożyczył także szereg innych słowiańskich i słowiańsko-bałtyckich wyrazów – był to potężny wpływ kulturowy z ziem ukraińskich na greckie. Natomiast wcześniejsza próba zestawienia prasłowiańskiego słowa golos i ukraińskiego halas z osetyjską paralelą tego ostatniego, starogreckimi glossa, glassa „mowa, słowo” oraz gruzińskim halioba „śpiew cerkiewny” wymaga rewizji. Starogreckie wyrazy w rzeczywistości są spokrewnione nie z golos, lecz z ukraińską nazwą rośliny hlih o pierwotnym znaczeniu „ostry”. Słowo gruzińskie okazało się zapożyczeniem z języków indoeuropejskich i być może powinno zostać wykluczone z tego zestawienia. Tak więc pozostaje przede wszystkim ukraińsko-osetyjska paralela, która może sięgać sarmackich tradycji śpiewaczych. Rozwój muzyki, o którym mówiono wcześniej, wraz z rozwojem śpiewu tworzy system artystyczny, wskazujący na wysoki poziom sztuki wokalnej i instrumentalnej na Ukrainie nie tylko w czasach Rusi Kijowskiej, lecz także na długo przed jej powstaniem. Ewolucji tych rodzajów sztuki, ich zachowaniu i rozpowszechnianiu sprzyjał przede wszystkim sakralny, kultowy obraz muzyki i śpiewu.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhenija JURCZENKO Zdjęcie ze źródeł otwartych 27 czerwca odbyło się otwarcie wystawy obrazów Jurija Nahułki „Pod niebem wiecznej Ukrainy” w osadzie Wyszniewiec, w obwodzie tarnopolskim. Właśnie taka Ukraina wyłania się z płócien artysty: wieczna, silna, wolna. Prace Jurija Nahułki są rozpoznawalne, dlatego gdy niedawno przypadkiem zobaczyłam obrazy podarowane przez artystę Rówieńskiemu Obwodowemu Instytutowi Kształcenia Podyplomowego, jak zawsze, poczyniłam pewne notatki. Te obrazy inspirują do twórczości, rozwoju i walki o Ukrainę. Mam nadzieję, że uda mi się jeszcze trafić na wystawę obrazów na Tarnopolszczyźnie, a póki co dzielę się z czytelnikami wspomnieniami i notatkami z poprzednich wystaw Jurija Nahułki, które miałam okazję odwiedzić. W Żytomierzu, w galerii sztuki „Gnatyuk Art Center”, w latach 2019–2024 odbyły się dwie wystawy indywidualne obrazów zasłużonego artysty Ukrainy Jurija Nahułki. Dało to mieszkańcom Żytomierza i gościom miasta okazję do dotknięcia twórczego Wszechświata artysty. W 2019 roku wystawa obrazów Jurija Nahułki nosiła wymowny tytuł „Kod narodu”. Właśnie wtedy miałam okazję po raz pierwszy poznać płótna artysty. Prace wybitnego mistrza pędzla, który zorganizował już ponad siedemdziesiąt wystaw na Ukrainie i za granicą, wyróżniają się szczególnym autorskim stylem i potężną energią. Nic dziwnego, że płótna Jurija Nahułki zdobią sale wystawowe i prywatne kolekcje w Nowym Jorku, Paryżu, Londynie... Światło i filozofia, energia wizjonera, którą nasycone są te obrazy, robią wrażenie, podobnie jak Słowo wypowiedziane przez Jurija Nahułkę na otwarciu jednej z wystaw: „Ukraińcem trzeba urodzić się dwukrotnie – od matki i duchowo. Ja jestem Ukraińcem. Ta ziemia mnie wychowała, wykształciła, nie mamy, nie mieliśmy i nie będziemy mieli innej ziemi poza tą, wszędzie będziemy obcymi, a tutaj jesteśmy w domu, na swojej ziemi. Urodziłem się Ukraińcem, jestem Ukraińcem i Ukraińcem umrę. Zawsze, gdziekolwiek jestem, mówię wszystkim: jestem Ukraińcem!”. Ukraina w kolorach i symbolach, w słonecznikach i świetle słonecznym, w wolności ukraińskiego ptaka, w bezdennych oczach ukraińskiej kobiety, w jej sercu, które jaśnieje przez wyszywaną koszulę. Kim jesteś? Dokąd idziesz? Po co żyjesz? Miłość jest w tobie, w twoich czynach, w sercu, w duszy, w spojrzeniu. Ukraina jest we krwi, przekazana z kodem genetycznym i mlekiem matki, Ukraina w sercu, w świadomości i w duchu. Właśnie taki przekaz transmitują te obrazy. Jurij Nahułko to artysta-myśliciel, jego lakoniczne, a zarazem treściwe rozważania harmonizują z obrazami; zarówno płótna, jak i słowa są ukrainocentryczne: „Kiedy miłość dominuje w twoim sercu... I Ukraina dla ciebie to nie tylko terytorium, z którego się karmisz i które jest ci zawsze coś winne... Kiedy jesteś Człowiekiem, w pełnym rozumieniu tego słowa, to oczy twoje są otwarte i widzą, a uszy twoje wszystko słyszą... Nie jesteś ślepy i nie jesteś głuchy... Obok ciebie mogą ogrzać swoje zdrętwiałe od strachów wojny serca dziesiątki czy setki ludzi... A nawet jeśli jeden... Jesteś osobowością, Ukraińcem...”. W swoich unikalnych obrazach artysta widzi Ukrainę jako wolne, potężne państwo. Wrażenie robią metaforyczne obrazy ptaków, drzew, planet, chat, ludzi. I oczy! Żywe oczy ukraińskiej kobiety. W niej jest wszystko: i zmartwychwstanie-odrodzenie, i zmiana pór roku, i zwycięstwo, i przyszłość. I oczywiście ona taka jest, była i będzie, dzięki swojemu kodowi genetycznemu i kozakowi-Ukraińcowi, z którym walczy ramię w ramię, bo ukraińska kobieta jest wojownikiem. „Ewa” (2021 rok), „Garnek Mądrości” (2021 rok), „Zmartwychwstanie” (2020 rok) – te i inne prace artysty są o kobiecie, jej mądrości, sile i pięknie. Ptaki i planety jako symbole wolności i nieogarniętości Wszechświata. I Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, Kijów, 01001 światło! Światło kosmosu ukraińskiego świtu i magia spokojnej ukraińskiej nocy. Na wystawie „Kod narodu” moją uwagę przykuł obraz „Cisza letniej nocy” (2019). Przytulna ukraińska noc – od szmaragdu po głęboki błękit z drobinkami światła, patrząc na ten obraz, oczy toną w kolorze i przez ciszę letniej nocy czuje się muzykę Wszechświata. Być może właśnie muzykę Wszechświata przedstawił Jurij Ołeksandrowycz w swojej „Ciszy letniej nocy”, przynajmniej tak została napisana na Ukrainie latem 2019 roku. Dla mnie jest ona wyjątkowa. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w LLC „Mega-Poligraf”, 04073 Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Sztuka inspiruje do życia, twórczości i współtworzenia. W 2023 roku często przychodziłam do sali wystawowej, po raz kolejny oglądałam obrazy Artysty i pisałam krótkie notatki prozatorskie i poetyckie. Tak powstał wiersz do obrazu Jurija Nahułki „Ewa”: Jabłko spada na dół, Krwią nabrzmiałe i niezgodą. Słońce nad głową Dojrzałym zostanie obrazem. Księżyc jaśnieje za Nią – Drogi powrotnej nie ma, I złotą gwiazdą Wolność nad horyzontem jaśnieje. Cicha morska bezkresność – W spojrzeniu bez zamętu. Ludzkość grzechem nie ograniczy, Tylko przygotowuje ukrzyżowanie. Jeszcze nie wyrosły drzewa, Jeszcze nie napełniły się rzeki... Dopiero co przejrzała Ewa... Dopiero co... Na Wschodzie Wieku. 05.08.2023 r. Wizja zwycięstwa światła nad ciemnością, swoisty portal do odnowionej wspaniałej przyszłości Ukrainy – właśnie to dominuje w pracach wybitnego współczesnego artysty. Obrazy Jurija Nahułki mają życiodajną właściwość uzdrawiania zranionych serc i dusz, utraconego mentalnego wzroku i odczuwania wolności, ponieważ: „Kiedy udaje się spaść na dno nieba, to dopiero wtedy czujesz prawdziwy smak wolności...”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB "PRYWATBANK" (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: № UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo mo-
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe