Myrosław ŁEWYCKYJ miał on do swojej dyspozycji głęboko zależną od władzy telewizję publiczną, która pokazywała zarówno urzędującego prezydenta, jak i jego środowisko polityczne jako wybawców narodu, a ich głównych politycznych oponentów w osobie Platformy Obywatelskiej jako przygłupich potworków i złodziejaszków. Mnie osobiście bolało patrzenie na takie „obiektywne wiadomości”. Bardzo przypominały one wydania putinowskich lub „ukraińskich wiadomości” na kanałach telewizyjnych Medwedczuka czy Kołomojskiego z czasów kampanii wyborczej na Ukrainie w 2019 roku. Od takich „wiadomości” wiało strasznym dzikusem. Kiedy powiedziałem o tym koleżance z Polski (to żarliwa fanatyczka partii „Prawo i Sprawiedliwość” oraz samego prezydenta Andrzeja Dudy), z którą stale się kontaktuję, to aż podskoczyła na krześle: — Tak mówisz, bo na Ukrainie przez kanał „Polonia” widzisz tylko wiadomości pierwszego kanału telewizji publicznej. I nie masz pojęcia, co o władzy mówią na kanałach, które należą do opozycji. Rzeczywiście, nie mam pojęcia, co tam mówią. Jednak jeśli to, co twierdzi koleżanka z Polski, jest prawdą, to mam wszelkie podstawy twierdzić, że żyjemy w strasznym czasie degradacji zarówno elit politycznych, jak i społeczeństw w ogóle. Świadczy o tym i putinowskie „zerowanie” w Rosji, i podstępne dojście „sług” do władzy na Ukrainie, i straszny brud oraz manipulacje informacyjne polskiej polityki. Strategowie kampanii wyborczej urzędującego prezydenta Polski uważali, że ich zasób informacyjny, wzmocniony w istocie codziennymi spotkaniami prezydenta z mieszkańcami miasteczek powiatowych, pozwoli mu już w pierwszej turze z triumfalnym rezultatem uzyskać społeczną zgodę na drugą pięciolatkę prezydentury. Możliwe, że tak by było, gdyby wybory prezydenckie interesy narodowe – najważniejsza wartość Znów chcą język przydeptać, Wyciszyć właściwe prawo. Zeszli się wszelcy renegaci I krzyczą w unisonie z Rosją. — Tu nas nie słyszą, znieważają, Przyjdź z pomocą „ruski mirze” — I w agresywnym pragnieniu Warczy Moskwa jak bestia. Zatrzymajcie się, Szufrycze i Nowińscy, I jeszcze z dziesięciu nieuków. Chcemy żyć po ukraińsku, I ojczyste słowo mamy na wieki! Więc przyjrzyj się uważniej, narodzie, Kto swój, a kto moskiewski pies. Pachnący język, dumny charakter Zesłał nam Pan z niebios. Zesłał, żebyśmy ożyli powoli – I nie teraz, a już dawno. A sprzeciwiać się Bożej woli W życiu nikomu nie jest dane! Wadym KRYSCZENKO Po zwycięstwie Andrzeja Dudy w wyborach prezydenckich Polska podzieliła się na dwa obozy, ale dla każdego z nich JESZCZE RAZ O SYMBOLU TRAGEDII
Tłumaczenie maszynowe
Tak nieco nietypowo sformułowany tytuł wynika z równie nietypowego postawienia kwestii, zarówno w odniesieniu do prezydenta Polski A. Dudy, jak i jego otoczenia politycznego. Ten pierwszy zapowiadał, że w wyborach prezydenckich w 2020 roku będzie „ubiegać się o reelekcję”. W dosłownym tłumaczeniu oznacza to starania o prawo ponownego objęcia tego samego stanowiska. Pod względem mentalnym nie jest to to samo co nasze „ponownie kandydować”. Andrzej Duda prowadził kilkumiesięczną, emocjonalną kampanię wyborczą pod hasłami „zachować to, co jest”.
Odbyły się na początku maja, jak pierwotnie planowano. Poważną korektę w plany wniósł jednak koronawirus. Z powodu pandemii wybory przeniesiono na koniec czerwca. Chociaż Polacy nazywają to przesunięciem terminu głosowania, to nowa rejestracja kandydatów pokazuje, że były to nowe wybory. Opozycja zastąpiła w nich kandydatkę, która została bezbożnie zohydzona przez prorządową telewizję (ma ona największą widownię).
Jej zastąpienie przez wszystkich konkurentów w polskiej kampanii prezydenckiej uznano za świadectwo staczania się na margines głównej siły opozycyjnej — Platformy Obywatelskiej. Po odwołaniu wyborów prezydenckich wyznaczonych na początek maja i ogłoszeniu nowych wyborów na 28 czerwca nowemu kandydatowi Platformy Obywatelskiej, urzędującemu prezydentowi Warszawy Rafałowi Trzaskowskiemu (Rafał Trzaskowski), nie dawano żadnych szans na awans do drugiej tury. Tym bardziej że rozpoczęła się dzika kompromitacja kandydata opozycji. W tej sytuacji 9 z 11 kandydatów na prezydenta Polski uważało, że przy aktywnym „paleniu” Trzaskowskiego każdy z nich ma szansę na awans do drugiej tury i zwycięstwo w drugiej turze z Dudą.
Tymczasem w otoczeniu urzędującego prezydenta liczono na to, że w czerwcu wszystko rozstrzygnie się w pierwszej turze. Jednak nie stało się tak, jak zakładano. Do drugiej tury z urzędującym prezydentem przeszedł „spisany na straty” Trzaskowski. Zdobył on 30,46 procent głosów, a urzędujący prezydent — 43,5 procent. Na tej podstawie Duda składał oświadczenia, że taka przewaga nad konkurentem jest gwarancją „wielkiego zwycięstwa” i „twardego mandatu”. Zatem wbrew woli losu znów nie stało się tak, jak chciano.
W przeddzień drugiej tury badania socjologiczne pokazywały, że wybory prezydenckie wygra przedstawiciel opozycji, co stało się wielką sensacją. Ja do tych badań podchodziłem sceptycznie, bo wiem, że z powodu niemożności dokonania dokładnych pomiarów na wsi zazwyczaj są one zawyżone. A kiedy mi powiedziano, że w Polsce 11 lipca, w przeddzień wyborów, przez cały dzień emitowano materiały o „rzezi wołyńskiej” i o roli Andrzeja Dudy w podtrzymywaniu pamięci o „zamordowanych na wschodzie”, nie miałem już wątpliwości, że wybory wygra urzędujący prezydent. I choć z punktu widzenia prawa nie można tu się zbytnio przyczepić, w istocie jest to głęboko amoralny, cyniczny zabieg sztabu Dudy. Tym bardziej że odnalezione niemieckie dokumenty zupełnie inaczej interpretują wydarzenia na Wołyniu w 1943 roku niż polski Instytut Pamięci Narodowej!
Zakończenie na str. 3
OBRONA TO SŁABA OBRONA
ART-KALEJDOSKOP
14-15
Tłumaczenie maszynowe
Ambasadorowie krajów „Wielkiej Siódemki” (G7) zareagowali na oświadczenie o dymisji prezesa Narodowego Banku Jakowa Smolija, zaznaczając, że może to stanowić zagrożenie dla wiarygodności reform Ukrainy. Stało się to kilka godzin po tym, jak Smolij napisał i złożył na ręce prezydenta Wołodymyra Zełenskiego wniosek o dymisję z powodu „systematycznej presji politycznej”. Ambasadorowie krajów G7 oświadczyli, że podważenie niezależności NBU postawi pod znakiem zapytania międzynarodowe wsparcie dla ukraińskiego rządu. MFW wymaga, aby NBU pozostawał „wyspą stabilności” pośród fal ukraińskiego oceanu politycznego: „Niezależny Bank Narodowy to fundamentalne osiągnięcie dla Ukrainy, które zmniejszyło korupcję, sprzyjało wzrostowi i uratowało zbankrutowany sektor bankowy. Podważenie tej niezwykle ważnej instytucji byłoby wielkim krokiem wstecz i postawiłoby pod znakiem zapytania wiarygodność reform Ukrainy oraz ich wsparcie” — czytamy w oświadczeniu ambasadorów. Georgij ŁUK’JANCZUK Prezes Narodowego Banku Ukrainy Jakow Smolij 1 lipca podał się do dymisji, pisząc wniosek „na własne życzenie”. Oświadczył, że przez długi czas na regulatora wywierana jest „systematyczna presja polityczna”. Jednocześnie w NBU oświadczono, że szanują decyzję Jakowa Smolija o dymisji ze stanowiska szefa regulatora i podzielają jego zastrzeżenia dotyczące „presji politycznej”. Prawdopodobnie Smolij napisał wniosek o dymisję po napiętej rozmowie z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim, z którym był w konflikcie. I choć prezes NBU powinien składać sprawozdania przed prezydentem i Radą, W. Zełenski zgodnie z prawem nie miał prawa go zwolnić, za niego zrobiła to jego frakcja w Radzie Najwyższej, do której Zełenski wniósł projekt uchwały o zwolnieniu Smolija ze stanowiska… Rada Najwyższa w piątek, 3 lipca, rozpatrzyła dymisję prezesa Narodowego Banku Ukrainy Jakowa Smolija. Projekt uchwały poparło 286 deputowanych, z czego 211 głosów oddała frakcja „Sługa Narodu”, „Batkiwszczyna” – 13, „Za Przyszłość” – 17, „Zaufanie” – 18, OPZZ – 22 głosy. Tymczasowo obowiązki prezesa NBU pełnić będzie pierwsza zastępczyni kierownika banku centralnego Kateryna Rożkowa. Podczas swojego wystąpienia w parlamencie Jakow Smolij oświadczył: „Jako prezes NBU przez ponad dwa lata stałem na straży instytucjonalnej zdolności banku centralnego. Razem z członkami zarządu jesteśmy tarczą, która chroni naszą demokratyczną i apolityczną instytucję przed wpływami politycznymi. I tę tarczę przez ostatni rok nieustannie próbowano złamać”. Według niego presja odbywała się poprzez sądy, opłacone wiece przed Narodowym Bankiem oraz pod domami członków zarządu. „Ataki informacyjne, zbudowane na manipulacjach i kłamstwach, nieuzasadnione oceny polityczne polityki NBU oraz bezpośrednio mojej działalności jako szefa instytucji, wykorzystywanie rady NBU do tworzenia konfliktu korporacyjnego wewnątrz instytucji — wszystko to elementy jednego łańcucha” – powiedział Smolij. Przewodniczący właściwej komisji Danyło Hetmancew odnotował osiągnięcia Smolija na stanowisku — niską inflację, stabilność rezerw złota i walut, a jednocześnie wymienił pretensje, jakie mają deputowani do prezesa NBU. Obecnie Narodowy Bank trzyma się stanowiska: najważniejsze to utrzymać inflację. Drukować pieniądze, aby rozkręcić gospodarkę, regulator się nie zgadza, a stopę dyskontową obniża wolniej, niż chcą tego w Biurze Prezydenta. W tej dymisji był również skrajnie zainteresowany Ihor Kołomojski, który do dziś pragnie odzyskać swój „Prywatbank”… Kołomojski na stanowisku prezesa Banku Narodowego chce widzieć osobę, która pomoże mu zniszczyć śledztwa w USA i Wielkiej Brytanii dotyczące faktów sprzeniewierzenia środków Prywatbanku. To znaczy, że pod znakiem zapytania staje możliwość zwrotu państwu kilku miliardów dolarów. Dymisja prezesa Banku Narodowego oznaczać będzie poważny kryzys w stosunkach Ukrainy z zachodnimi partnerami, w szczególności z międzynarodowymi instytucjami finansowymi: MFW, Bankiem Światowym, Europejskim Bankiem Inwestycyjnym, Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju. Pomoc od nich oraz kolejne transze zostaną wstrzymane na czas nieokreślony. I MFW będzie obserwować, na ile nowa osoba w NBU będzie zależna od Biura Prezydenta Zełenskiego i interesów Kołomojskiego. W Biurze Prezydenta chcą, aby nowy kierownik realizował przede wszystkim ich program. Jeśli nowy kierownik NBU zgodzi się z ich wymaganiami, już w najbliższym czasie na Ukrainie może dojść do przyspieszenia inflacji. Będzie to bardzo zły sygnał dla polityków, że niezależne organy przy obecnej władzy na Bankowej u nas istnieć nie mogą. Ta postawa może rozszerzyć się także na NABU, Sąd Konstytucyjny. Jeśli na miejsce niezależnego Smolija i niezależnego Narodowego Banku przyjdzie osoba, dla której na pierwszym miejscu będzie Zełenski i jego patron, wtedy państwo ukraińskie ostatecznie wpadnie w korkociąg — i 95. wreszcie przywróci lata 90. „Epoka biedy”, z którą obiecywał skończyć Ze, nie rozwiązuje się tak prosto, jak w komediowych przedstawieniach Kwartału 95.
Tłumaczenie maszynowe
W zeszłym tygodniu Peczerski Sąd Rejonowy w Kijowie
Hryhorij ŁUKIANCZUK
Wcześniej prokuratorzy wnioskowali o środek zapobiegawczy w postaci zobowiązania osobistego w sprawie o przestępczy rozkaz, którym rzekomo Poroszenko skłonił byłego szefa Służby Wywiadu Zagranicznego do mianowania swoim zastępcą Serhija Semoczki. Peczerski Sąd Rejonowy dwukrotnie przekładał posiedzenie w sprawie wyboru środka zapobiegawczego dla lidera „Europejskiej Solidarności”.
Tuż przed rozprawą sądową adwokat Poroszenki Ilja Nowikow poinformował na swoim Facebooku, że Państwowe Biuro Śledcze (DBR) oficjalnie zakończyło śledztwo 7 lipca. Kopię odpowiedniego dokumentu opublikował w sieci. Zgodnie z tym wniosek o środek zapobiegawczy na czas śledztwa nie podlega rozpatrzeniu, wywnioskował Nowikow. W kopii dokumentu mowa o tym, że „dowody zebrane podczas śledztwa są wystarczające do sporządzenia aktu oskarżenia”. „W Biurze Prokuratora Generalnego panika” — podsumował Nowikow. Komentując decyzję sądu po zakończeniu posiedzenia, Poroszenko powiedział: „Pierwsze, małe, ale niezwykle ważne nasze wspólne zwycięstwo. Nawet zniesławiony Peczerski sąd przestępczy, drobiazgowy, nikczemny wniosek Biura Prokuratury Generalnej, który pisany był w biurze na Bankowej, postanowił pozostawić bez rozpatrzenia i zwrócić adresatowi, a zrobiliście to wy, ci, którzy nie pozostali obojętni i trzeci dzień, przez wiele godzin w upale, w deszczu, w burzy byli tutaj na placu przed Peczerskim sądem, bo właśnie tak tutaj broni się demokracji na Ukrainie, naszego europejskiego wyboru, bo właśnie tak tutaj broni się przed politycznymi prześladowaniami naszych wolontariuszy, ochotników, weteranów, mężów stanu, wojskowych, dziennikarzy, którzy potrzebują obrony przed atakiem na wolność słowa”.
Zdaniem Poroszenki obecna władza chce w ten sposób ograniczyć udział ukraińskiej opozycji w wyborach. Sprawa o mianowanie Semoczki to jedna z wielu spraw, które obecna władza „zarzuca” piątemu prezydentowi. Wśród nich jest „rozwiązanie konfliktu” na wschodzie Ukrainy, przyjęcie Ustawy o języku, a nawet… otrzymanie Tomosu. Autorytatywne organizacje międzynarodowe, szereg wpływowych światowych polityków, ukraińscy działacze społeczni, aktywiści i dziennikarze wezwali prezydenta Wołodymyra Zełenskiego do zaprzestania politycznych prześladowań Petra Poroszenki.
pozostawił bez rozpatrzenia i zwrócił prokuratorom wniosek o wybór środka zapobiegawczego dla piątego prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki. O tym Petro Poroszenko poinformował podczas akcji protestacyjnej pod budynkiem sądu. Sąd postanowił nie wybierać środka zapobiegawczego dla Poroszenki — i swobodnie poszedł on do domu przy aplauzie tysięcy ludzi.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan PRAWDYWYJ
Szósty rok trwa wojna
Ukraina zmaga się z podstępnym moskiewskim wrogiem. Ta wojna przyniosła śmierć i rozpacz na ukraińską ziemię. Tysiące żyć oddali i nadal oddają za nią ukraińscy żołnierze i ochotnicy. Tysiące obywateli Ukrainy opuściło swoje domy i mienie w częściach Donbasu okupowanych przez wroga. Wśród nich są członkowie Organizacji Społecznej „Związek przymusowych przesiedleńców o szczególnym statusie społecznym”. Od początku działań wojennych i okupacji części Donbasu byli zmuszeni opuścić swoje rodzinne domy i przeprowadzić się do „wielkiej Ukrainy”, gdyż jako szczerzy patrioci kochają własny kraj, a nie moskiewskich okupantów i ich pomocników spośród tak zwanych „separatystów”-zdrajców… Uciekając przed agresorem, mieli nadzieję i wierzyli, że ojczyzna ich w biedzie nie zostawi i zatroszczy się o nich. Po ucieczce z okupowanej części Donbasu zakwaterowano ich w sanatorium „Peremoha” w osiedlu typu miejskiego Worzel, ul. Leśna 36, które należy do Federacji Związków Zawodowych Ukrainy i znajduje się w zarządzie operacyjnym spółki zależnej „Federacji Związków Zawodowych Ukrainy — PrAT „Ukrprofozdorownica”. W tym czasie sanatorium znajdowało się w krytycznym stanie (prawdopodobnie przygotowywano je do bankructwa i dalszej sprzedaży), więc przesiedleńcy na własny koszt je odbudowali. W tym pomogła im finansowo Kijowska Obwodowa Administracja Państwowa (4,5 miliona hrywien) oraz niektóre międzynarodowe organizacje charytatywne. Cała pomoc co do kopiejki została przeznaczona na odnowienie pomieszczeń sanatorium, w których przesiedleńcy zostali zakwaterowani w 2014 roku… Na własny koszt odnowili pracę kotłowni (zainstalowali nowy kocioł), wymienili okna i drzwi, poprowadzili nowy kabel oświetleniowy i tak dalej. Kiedy w 2016 roku państwo przestało finansować ich zakwaterowanie w sanatorium, sytuacja przymusowych przesiedleńców pogarszała się z każdą kolejną zmianą kierownictwa sanatorium. Obecnie traktuje się ich z lekceważeniem i stale żąda się od nich coraz więcej pieniędzy za mieszkanie w warunkach dalekich od najlepszych! Tak zwana „administracja” sanatorium „Peremoha” stale podnosi taryfy, mimo że nie ma dostępu do liczników i według własnego uznania pobiera pieniądze, nie uwzględniając Uchwały Gabinetu Ministrów Ukrainy, która m.in. określa wysokość, tryb i mechanizm opłat za mieszkanie oraz świadczenie usług! Przeważająca liczba przesiedleńców otrzymuje świadczenia na pokrycie kosztów usług mieszkaniowych wynoszące jedynie 1000 hrywien miesięcznie, będąc już niezdolnymi do pracy lub emerytami. Do tej pory nie wyjaśniono dokładnie, komu i na jakiej podstawie płacą oni nadmierne sumy za zamieszkanie, które „wyłudza” od nieszczęsnych przesiedleńców tak zwana „administracja z ulicy”, wykorzystując fakt, że nie mają umów najmu ani umów o świadczenie usług komunalnych, co stawia przesiedleńców w sytuacji moralnego i materialnego poniżenia. A mienie sanatorium nie jest własnością nowych
„administratorów”, a zgodnie z postanowieniem sądu mienie sanatorium „Peremoha” należy do „Ukrprofzdorowniciy”, która niestety nie ma fizycznej możliwości korzystania z tego mienia. W rezultacie przesiedleńcy, którzy nie mają dokąd pojechać, stali się zakładnikami, bo nie mają możliwości ani zmienić tej sytuacji, ani samodzielnie rozwiązać swoich problemów mieszkaniowych,
Obecnie pięciopiętrowy budynek, w którym oni zwarcie mieszkają i w którym regularnie odłącza im się prąd i wodę, przygotowywany jest do sprzedaży… razem z nimi!
„Związek przymusowych przesiedleńców o szczególnym statusie społecznym” wielokrotnie zwracał się zarówno do gwaranta praw konstytucyjnych obywateli, jak i do Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz do Ministerstwa do spraw Weteranów, Terytoriów Tymczasowo Okupowanych i Wewnętrznie Przesiedlonych Osób Ukrainy z prośbą o pomoc w rozwiązaniu ich problemów mieszkaniowych. W odpowiedzi otrzymywali formalne odpowiedzi bez treści…
I mimo to wymuszeni przesiedleńcy z okupowanych części Donbasu — członkowie Organizacji Społecznej „Związek przymusowych przesiedleńców o szczególnym statusie społecznym” — nadal szczerze wierzą w naszą wolność i w to, że Ukraina pozostaje demokratycznym państwem prawnym, które nie zostawi ich sam na sam z ich nieszczęściem!
…Lecz ze strony aparatu urzędniczo-biurokratycznego — jedynie lekceważenie naszych wolności i praw, chronionych artykułami Konstytucji Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Polacy pozostawiają Andrzeja Dudę prezydentem», s. 1
Dokończenie. Początek na str. 1. Biorąc pod uwagę wyżej wymienione okoliczności, tliła się nadzieja, że urzędujący prezydent Polski zwycięży urzędującego prezydenta Warszawy z większą przewagą. Po prostu nie było informacji, na ile duże miasta, a zwłaszcza ich warstwy intelektualne, są zdecydowanie nastawione przeciwko staczaniu się Polski w stronę prymitywnego populistycznego konsumpcjonizmu oraz przeciwko konfrontacji zarówno z zachodnimi, jak i wschodnimi sąsiadami. Kiedy Polacy po pierwszej turze zrozumieli, że zmiany są możliwe, zmobilizowali się na drugą turę. 12 lipca 2020 roku frekwencja wyborcza była najwyższa spośród wszystkich poprzednich wyborów w Polsce, które przeprowadzano od historycznego 1989 roku. Wyniosła ona 68,18%, choć w pierwszej turze była o 4% niższa. A w dużych miastach była jeszcze wyższa. W Warszawie wyniosła prawie 80%, co bije wszystkie dotychczasowe rekordy. Tak wielka mobilizacja okazała się niewystarczająca, aby położyć kres lubianemu przez lumpenproletariat kursowi, którego głównymi składnikami są paternalizm, populizm oraz autorytaryzm w parze z szowinizmem. Za „zachowaniem tego, co jest” opowiedziało się 10 440 648 osób. Za konkurentem Dudy i za radykalnymi zmianami oddało głos 10 018 263 osoby. Jeszcze prawie 10 milionów osób nie brało udziału w głosowaniu. Część z nich przebywa za granicą i nie miała takiej możliwości. Większość to ci, którym jest wszystko jedno, jak dalej będzie rozwijać się państwo. Zatem Duda otrzymał o ponad czterysta tysięcy głosów więcej niż jego rywal. Gdyby w Polsce wybory odbywały się według modelu amerykańskiego, to zwyciężyłby Trzaskowski, ponieważ wygrał w 10 województwach, a Duda tylko w 6. Trzaskowski w swoich, zachodnich województwach wyprzedzał Dudę miejscami o 10%, a miejscami o 30%. Duda w swoich, wschodnich województwach wyprzedzał konkurenta miejscami o 100%, a miejscami nawet o 250%. Rafał Trzaskowski uznał zwycięstwo urzędującego prezydenta. Jednak jego sztab wyborczy oświadcza, że będzie składał pozwy do sądu w sprawie tych wyborów. Nie dlatego, że spodziewa się jakiejś zmiany wyników głosowania obywateli Polski. A dlatego, że w archiwach sądowych znajdują się pozwy dotyczące faktów fałszerstw, które miały miejsce podczas tych wyborów. Sztab Trzaskowskiego oświadcza, że duża część polskich pracowników zarobkowych, którzy przebywają za granicą, z powodu złej woli władz została pozbawiona możliwości głosowania. Politycy z PiS dwuprocentową przewagę nad konkurentem nazywają „silnym mandatem”. Wzywają oni do wygaszania emocji wyborczych i „sklejania” podzielonej Polski. Jednak szef klubu parlamentarnego „Prawo i Sprawiedliwość” Ryszard Terlecki po ogłoszeniu wstępnych wyników wyborów powiedział, że połowa narodu popełniła błąd, co niezbyt sprzyja „sklejaniu społeczeństwa”. Szef stowarzyszenia Marsz Niepodległości Robert Bąkiewicz — organizacji, którą na Zachodzie Europy uważa się za uosobienie polskiego radykalnego nacjonalizmu — powiedział, że w tych wyborach ważyły się losy Polski: „My, głosując w drugiej turze na Dudę, uchroniliśmy Polskę”. Te wypowiedzi pokazują, że bardzo niełatwo będzie „sklejać” rozbitą wyborami i emocjami Polskę. Zwłaszcza dopóki Jarosław Kaczyński nie przejdzie na polityczną emeryturę. Wiele osób w Polsce właśnie jego uważa za uosobienie autorytaryzmu. Znana na Ukrainie polska pisarka i działaczka społeczna Manuela Gretkowska (jej książki przetłumaczono na ukraiński) po ogłoszeniu wstępnych wyników wyborów oświadczyła, że zmuszona jest wyjechać na emigrację. Niemożliwe jest dalsze życie wśród narodu, który toleruje autorytaryzm. Osoby, które wspierają pisarkę w jej emigracyjnym wyborze, w mediach społecznościowych piszą: „Wyjeżdżaj, póki jesteś jeszcze stosunkowo młoda, bo tutaj stworzono nienormalny system, w którym normalny twórczy człowiek nie może przeżyć ze swojej pracy twórczej”. „Urodziłam się niewolnicą w systemie komunistycznym, jednak nie chcę umierać jako niewolnica w systemie, który buduje Prawo i Sprawiedliwość” — cytują słowa pisarki polskie media. Zamiast komentarza zmuszony jestem tutaj skonstatować, że na tle tych słów polskiej pisarki wyraźniej widzimy, jak dziki system budują na Ukrainie oligarchowie i ich sługusy, kiedy twórczemu człowiekowi stokroć trudniej jest przeżyć z pracy twórczej. Tym bardziej, że na Ukrainie o rząd wielkości ostrzejsze jest „sklejanie” społeczeństwa, rozbitego oligarchicznym cynizmem, rosyjskim szowinizmem politycznym i cerkiewnym oraz własnym egoizmem. Oczywiście, że polskie wybory i polskie powyborcze „sklejanie” to ich wewnętrzna sprawa. Nas interesują one w kontekście zmiany polityki nowej władzy wobec Ukrainy. Andrzej Duda stoi na stanowisku, że głównym źródłem niestabilności we współczesnym świecie jest Rosja. Nielegalnie okupuje ona część Mołdawii, Gruzji, Ukrainy. Działania Rosji zmuszają do wzmacniania wschodnich forpocztów NATO. Ukraina jest rozpatrywana jako ważny partner gospodarczy Polski (przede wszystkim jako dostawca siły roboczej dla Polski). Jednak z drugiej strony Polska czasów Dudy poprzez różne komplementy wobec Zełenskiego domaga się rewizji ukraińskiej polityki pamięci narodowej, realizowanej w czasach prezydentury Petra Poroszenki. *** Choć wybory parlamentarne lub prezydenckie we wszystkich suwerennych państwach są ich wewnętrznymi sprawami, jednak skupiona jest na nich wzmożona uwaga sąsiadów i strategicznych partnerów. Jednak daleko nie zawsze jest to przyjazne zainteresowanie. Już od dłuższego czasu putinowska Rosja patrzy na wybory w innych krajach w kontekście tego, na ile jej ingerencja informacyjna (a często nie tylko informacyjna) jest w stanie wpłynąć na dojście do władzy prorosyjskich sił. I tam, gdzie takie coś jest niemożliwe, stawia na siły chaosu. Często główną przyczyną prowokowania chaosu jest żądza osobistej zemsty Putina. Poprzez wieloletnie rosyjskie kłamstwa informacyjne, które były potężnym narzędziem degradacji Ukraińców, Putinowi w 2019 roku na Ukrainie udało się osiągnąć wszystkie trzy zadania: doprowadzić do władzy na Ukrainie siły rosyjskiego rewanżu, zasiać chaos i zemścić się na Poroszence. Praktycznie takie same zadania stawiał sobie również w przypadku Polski. Choć w obecnych warunkach w Polsce nie jest realne dojście do władzy sił prorosyjskich. Swoistym politycznym adwokatem Rosji w Polsce uważany był Kongres Nowej Prawicy, związany z nazwiskiem Janusza Korwina-Mikke. Choć ten polityk ma już nową partię, jednak nadal wydaje „perły”, twierdząc, że putinowski reżim jest demokratyczny, że wschód Ukrainy, wschód Białorusi i północ Kazachstanu są zasiedlone przez Rosjan, że zajęcie Krymu przez Rosję odbyło się w demokratyczny sposób — poprzez referendum. Ten polityk ganił polskie władze za to, że reagowały oświadczeniami rządowymi na wypowiedzi Putina o współodpowiedzialności za wybuch drugiej wojny światowej. Mówiąc, że nie można reagować oświadczeniami na wypowiedzi na konferencjach prasowych. Korwin-Mikke, kiedy był deputowanym Parlamentu Europejskiego, agitował za zniesieniem sankcji wobec Rosji za aneksję Krymu i okupację części Ukrainy. To, że ten polityk i jego partia znajdują się pod głębokim wpływem informacyjnym Rosji, nie budzi wątpliwości. Jednak nie można wykluczyć, że znajduje się ona nie tylko pod wpływem informacyjnym. Był czas, że partia Korwina-Mikke praktycznie zeszła z areny, jednak po okupacji części Ukrainy w „nadprzyrodzony sposób” znów ożyła i jest zdolna przekraczać progi wyborcze.
Jej lider, zrozumiawszy bezperspektywiczność własnych startów (począwszy od 1995 roku kandydował na prezydenta 5 razy) w walce o prezydencką koronę, obecnie posyła do boju młode kadry. Z kierowanego przez Korwina-Mikke środowiska politycznego w poprzednich wyborach prezydenckich startował przedstawiciel młodego pokolenia — 38-letni Krzysztof Bosak. To środowisko polityczne w obecnej konfiguracji uformowało się jako federacyjna partia „Konfederacja Wolność i Niepodległość”. W jej skład wchodzą małe partie polityczne o profilu, jak same siebie nazywają, nacjonalistycznym. Choć bardzo trudno zrozumieć, jak można być polskim nacjonalistą i adwokatem Putina! Osoba, która w 2020 roku była kandydatem na prezydenta Polski z ramienia Konfederacji, jest wiceprzewodniczącym partii „Ruch Narodowy”. Jest to ruch bazujący na polskim katolicyzmie (Polakom często zarzuca się, że ich katolicyzm jest narodowy, a nie uniwersalny), na nacjonalizmie, narodowym konserwatyzmie, narodowym liberalizmie, a w dodatku jeszcze na eurosceptycyzmie. Jak to wszystko można połączyć w jednym ruchu — trudno zrozumieć. Kandydat na prezydenta Polski Krzysztof Bosak ze środowiska broniącego Putina nie jest nowicjuszem w polityce. Jako działacz młodzieżowej szowinistycznej organizacji „Młodzież Wszechpolska” w 2005 roku został wybrany do Sejmu RP i już jako parlamentarzysta stanął na czele młodzieżówki polskich szowinistów. W 2019 roku po raz drugi trafił do parlamentu. I już jako parlamentarzysta wygrał w swoim środowisku politycznym prawybory jako kandydat na najwyższy urząd państwowy w Polsce. Tutaj na chwilę zatrzymam się przy historii „Młodzieży Wszechpolskiej”. W ukraińskich wydaniach sprzed 1914 r. znajdziecie doniesienia, jak w Galicji bojówkarze, których nazywano wówczas terminem „wszechpolacy”, napadali na ukraińskich aktywistów. Czy byli oni w jakiś sposób powiązani z „Młodzieżą Wszechpolską” oficjalnie utworzoną po I wojnie światowej, trudno mi jednoznacznie powiedzieć. Jako przykład przytoczę doniesienie z gazety „Swoboda” nr 15 z 6 lutego 1915 roku. W dwóch notatkach opowiadano o aresztowaniach w Galicji „wszechpolaków” przez Austriaków za ich współpracę z Rosjanami w czasie okupacji Galicji przez Rosję. Ich postawa wobec Ukraińców nazywana jest „podłą”, taką samą jak postawa „kacapów”, pisała w 1915 roku gazeta ukraińskiej emigracji. Jednak już z całą pewnością z „Młodzieżą Wszechpolską” wiąże się pogromy ukraińskich wystaw artystycznych we Lwowie w latach 30. XX wieku. A obecnie przedstawiciele odrodzonej po upadku komunizmu „Młodzieży Wszechpolskiej” z mandatami parlamentarzystów deklarowali, że do 1991 roku nie było żadnej Ukrainy… Czyżby czytali putinowskie ściągi? U K. Bosaka nie znalazłem podobnych twierdzeń. Jednak widziałem jego wywiad, w którym uporczywie deklarował niedopuszczalność „rewizji” przez Ukraińców własnej historii, twierdząc, że Ukraińcy zaczynają doszukiwać się polskiej winy w skomplikowanych relacjach między oboma narodami. Takie „rozważania” wiążą się nie tylko z klimatem w szowinistycznej młodzieżówce. W polskiej Wikipedii o tym polityku napisano, że rozpoczynał naukę w co najmniej 4 uczelniach wyższych. Jednak żadnej z nich nie ukończył! Polityka dała możliwości. W wyborach prezydenckich 2020 r. zajął 4. miejsce z wynikiem 6,78% głosów. Z tego środowiska w wyborach prezydenckich brała udział jeszcze jedna osoba — Stanisław Żółtek. Zdobył 0,23% głosów (zagłosowało na niego, innymi słowy, 45 419 osób). Na tę osobę zwracam uwagę, ponieważ on, stojąc na czele odłamu dawnej partii Korwina-Mikke — Kongresu Nowej Prawicy — stworzył jeszcze jedną partię, partię wyjścia Polski z UE — „Polexit”. Z ich ramienia startował w wyborach prezydenckich. Choć w Rosji często można usłyszeć deklaracje o rozczarowaniu Polaków UE, to poziom rozczarowania wymownie potwierdza jego wynik w wyborach. I pokazuje, kto tak naprawdę stoi za wszelkimi partiami wyjścia. A okoliczność, że zarówno Bosak, jak i Żółtek oświadczyli, że w drugiej turze nie oddadzą na nikogo swoich głosów, ponieważ ani prezydent Polski Andrzej Duda, ani jego konkurent w drugiej turze — prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski, nie są polskimi kandydatami, pokazuje, kto jest prowokatorem społecznego chaosu także w Polsce. I to już nie pierwsza prowokacja tego typu. Nie tylko u nas lumpenowi zarzuca się „ideę”, w której doświadczonych polityków nazywa się „starymi świniami”, które nie chcą odejść od koryta. Dla Polaków, którzy myślą kategoriami „niech oni sobie tam łby porozbijają, bylebym ja miał co jeść”, polityczni manipulatorzy, wypróbowując nowe technologie, w 2015 r. podrzucili „niesystemowego kandydata” — muzyka rockowego Pawła Kukiza, na którego poszła głosować głównie smartfonowa młodzież. Paweł Kukiz w 2015 roku, zmęczony sceną i publicznością, postanowił odegrać nową rolę takiego sobie „sługi narodu”, jak w Ukrainie Zełenski, i poszedł kandydować na prezydenta, rzucając bardzo prymitywne hasło „Dość tego, co było”… Z tym prymitywnym hasłem, podobnym do ukraińskiego „zrobimy ich razem”, „trochę” nie dociągnął do wyniku Zełenskiego. Poparło go prawie 21 procent osób, które poszły na wybory. Ten wynik był wielkim politycznym szokiem. Ośmielony sukcesem w wyborach prezydenckich, postanowił z triumfem wejść do parlamentu. Stworzył partię „Kukiz’15”, która otrzymała 8,8% głosów wyborców, czyli 42 mandaty poselskie. W czasie pracy w parlamencie legion polskich „sług narodu” (przeważnie z radykalnych szowinistów) i jego lider nie raz demonstrowali cynizm, zwłaszcza w traktowaniu kwestii ukraińskiej. Kiedy mniej więcej dwa lata temu w Polsce toczyła się dyskusja na temat sanitarnego odstrzału dzików, ulubieniec smartfonowej młodzieży oświadczył, że ci, którzy to robią, „upodabniają się do banderowców, którzy prowadzili w 1943 roku odstrzał Polaków na Wołyniu”… Daleko nie wszystkim podoba się taki lot „intelektu” polityka. Dlatego w majowych wyborach 2019 roku do Parlamentu Europejskiego tego polityka poparło jedynie 3,7% wyborców. W październikowych wyborach parlamentarnych w Polsce w 2019 r. „Kukiz’15” nie startował już samodzielnie, lecz stworzył wraz z Polskim Stronnictwem Ludowym (kierowanym przez lidera, a nie rolnika!) koalicję wyborczą pod patriotyczną nazwą „Koalicja Polska”. Ta patriotyczna nazwa zadziałała. Koalicja otrzymała łącznie 30 mandatów poselskich. Jednak tylko 6 osobom z „Kukiz’15” wyborcy oddali pierwszeństwo. Dlatego też jaskrawy „meteor” polskich wyborów prezydenckich 2015 r. w 2020 r. nie brał już udziału w wyborach prezydenckich. Swoim niegdyś rezonansowym nazwiskiem wsparł swojego koalicjanta. Lecz to wsparcie nic nie dało. Szef Polskiego Stronnictwa Ludowego otrzymał jedynie 2,36% głosów wyborców. Prawie tyle samo, ile otrzymał polityk, który deklarował legalizację w Polsce małżeństw jednopłciowych (2,2%).
Historia z triumfalnym wzlotem do polityki człowieka spoza politycznego środowiska i jego gwałtownym upadkiem jest dowodem na to, że prymitywną demagogią można łatwo oszukać zlumpenizowaną i nieczytającą masę. Jednak na kłamstwie można „dojechać” co najwyżej na polityczny śmietnik albo do piekła. W atmosferze demonstracji tego, że ogół społeczeństwa bardzo nie lubi, gdy jest jawnie oszukiwany, odbywały się wybory prezydenckie w 2020 r. Jednak wciąż nie ma jednoznacznej opinii, kto jest tym, który oszukuje. W tej kwestii polskie społeczeństwo jest obecnie podzielone na pół. Kiedy patrzymy na mapę Polski nie tylko w kontekście ostatnich wyborów prezydenckich, ale wszystkich, które odbywały się tam od czasu upadku systemu komunistycznego, to zobaczymy, że na wartości, które głosi partia Kaczyńskiego i wspierany przez nią obecny prezydent Polski A. Duda, częściej głosują w tych regionach, które kiedyś wchodziły w skład rosyjskiej i austriackiej stref okupacyjnych. 4 z 6 województw, w których wygrał urzędujący prezydent Polski, do 1918 roku przez ponad 130 lat były okupowane przez Rosję! Na ziemiach północnych i zachodnich, które były kiedyś częścią Niemiec (i są obecnie zamieszkane przez przyjezdnych zewsząd), preferują oponentów partii Kaczyńskiego. Czy to zwykły przypadek, czy może wpływ deformacji mentalności, uwarunkowanej ponad stuletnią okupacją? Naukowa odpowiedź na to pytanie jest bardzo ważna także dla nas, Ukraińców. My przecież jako naród przez wieki byliśmy pod moskiewskim butem, który deformował ukraińską świadomość i mentalność. Dlatego staranniej studiujmy doświadczenia sąsiadów i bardziej wytrwale brońmy swoich praw narodowych. Myrosław ŁEWYCKYJ
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro CZOBIT, pisarz
Wstęp Tragedia galicyjskiej wsi Huta Pieniacka, której większość mieszkańców stanowili Polacy, z niewyjaśnionych do końca pobudek, w cyniczny i bezczelny sposób jest wykorzystywana we współczesnej Polsce Kaczyńskiego — Dudy — Morawieckiego do podsycania antyukraińskiej psychozy, szczodrego siania ziaren kłamstwa, nienawiści i waśni między narodami. W tym celu zbrodnię wojenną — akcję karną niemieckich wojsk okupacyjnych przeciwko bazie sowieckich partyzantów, terrorystów NKWD oraz polskich bojowników hutapieniackiej AK, którzy działali wspólnie i dokonywali aktów terroru z przejawami zwierzęcego sadyzmu wobec Niemców i miejscowej ludności, w tym również Polaków, wbrew licznym faktom całkowicie bezpodstawnie i w pełni wymyślnie przypisano Ukrainie i Ukraińcom; żąda się od nich skruchy, a dla ukrycia swoich wyssanych z palca fałszywych pretensji, zasłaniają się faryzejskimi frazami o “ukraińskich nacjonalistach”, “OUN — UPA”, dywizji SS “Galizien”, “ukraińskich policjantach z Podhorzec”, a nawet “uzbrojonych w noże i siekiery ukraińskich chłopach” z sąsiednich wobec Huty Pieniackiej wsi, którzy rzekomo “z workami szli grabić nieszczęsnych Polaków”. Już trzeci rok z rzędu strona polska wywiera niewiarygodną presję na Ukrainę, aby ta na najwyższym szczeblu państwowym uznała winę Ukraińców za tak zwane “ludobójstwo” Polaków z Huty Pieniackiej, ukorzyła się za to, z czym nie ma nic wspólnego, a do tego jeszcze poprosiła o wybaczenie. W celu wywierania nacisku na Ukrainę i podsycania niespotykanego napięcia w Polsce opracowano i realizuje się dobrze przemyślany, chronologicznie spójny i jasno zbudowany plan konkretnych działań, w centrum których znalazła się tragedia galicyjskiej wsi Huta Pieniacka, którą propagatorzy kłamstwa uparcie nazywają “polską”, chociaż założyli ją Austriacy i stale mieszkali w niej wspólnie Polacy, Ukraińcy i Żydzi. W tej bezwstydnej kampanii oszczerstw i kłamstw biorą udział prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda, marszałek senatu Elżbieta Witek, wicemarszałek Małgorzata Gosiewska, premier Mateusz Morawiecki, ministrowie, ambasadorzy Polski na Ukrainie, pracownicy polskiej ambasady i konsulatów, nieodpowiedzialni działacze Instytutu Pamięci Narodowej Polski, przedstawiciele polskich organizacji społecznych, Ukraińcy z tak zwanymi “Kartami Polaka”, polskie środki masowego przekazu, a nawet Kościół katolicki. Wspólnymi siłami przekształcili Hutę Pieniacką w symbol męczeństwa Polaków tak zwanych “kresów wschodnich” oraz Wołynia, nieustannie oskarżają Ukraińców i niestrudzenie oraz uporczywie żądają od Ukrainy skruchy i przeprosin za tak zwane “ludobójstwo Polaków”. Takie dążenia szczególnie uwidoczniły się w pierwszym roku prezydentury Wołodymyra Zełenskiego — najwyraźniej mają nadzieję, że młody polityk i jego mało doświadczony zespół w imię współpracy ze “strategicznym partnerem” ulegną bezprecedensowej presji i wreszcie uznają obrzydliwe kłamstwo za “świętą prawdę”. Najważniejsze dokumenty z bezczelnie wymyślonymi i całkowicie bezpodstawnymi oskarżeniami, w szczególności takimi jak coroczne odezwy z okazji tragedii Huty Pieniackiej prezydenta Polski, kierowników sejmu i rządu, artykuły propagandowe, wystąpienia działaczy społecznych i księży są przekazywane przez radio, telewizję, tłumaczone na język angielski, a także publikowane, w tym w Internecie. W tak podstępny i brutalny sposób aktywnie promują na arenie międzynarodowej “polską prawdę” i szkalują autorytet Ukrainy na świecie. W rezultacie sieci społecznościowe są przepełnione drukowanymi tekstami, nagraniami audio i wideo polskiej interpretacji wydarzeń w Hucie Pieniackiej z nieodłącznymi brutalnymi oskarżeniami Ukraińców. Przy tym na dzień 1 maja 2020 roku w Polsce nie ma ani jednej monografii czy choćby jednego artykułu naukowego na temat przyczyn i okoliczności zagłady Huty Pieniackiej. W tak ważnej dla Polaków kwestii polska nauka historyczna do tej pory nie zdobyła się na przeprowadzenie choćby jednego badania czy zorganizowanie konferencji naukowej i opublikowanie jej materiałów. Wszystko, czym mogą pochwalić się polscy historycy w sprawie Huty Pieniackiej, nie wykracza poza dwa-trzy akapity (!!!) nieudolnej treści, na dodatek niepopartej naukowymi odniesieniami do źródeł, jak to ma miejsce w książkach doktorów nauk i profesorów Edwarda Prusa, Aleksandra Kormana i Grzegorza Motyki. To znaczy, że na chwilę obecną w problematyce Huty Pieniackiej strona polska, poza bezczelnymi zmyśleniami, cynicznymi fałszerstwami i prymitywnie ubogą beletrystyką, nie ma absolutnie nic! I na takiej prymitywnie ubogiej podstawie, wyraźnie spekulując na tragedii galicyjskiej wsi Huta Pieniacka, pod fałszywymi hasłami poszukiwania prawdy oraz żądań skruchy i przeprosin od Ukrainy, zbudowała potężną kampanię oszczerstw i kłamstw na Ukraińców! Jak przebiega ta propagandowa, na wskroś kłamliwa antyukraińska kampania, pokażemy na konkretnych przykładach z 2020 roku w ich chronologicznej kolejności. Źródła informacji są otwarte — to polskie media, włącznie z Internetem; podajemy odnośniki, więc każdy może łatwo sprawdzić wiarygodność przytoczonych faktów.
Kresowe marzenie Ponieważ temat tragedii Huty Pieniackiej w Polsce stał się symbolem tragedii polskiej ludności tak zwanych “kresów wschodnich” byłego państwa polskiego i przekształcił się w sakralny — nie zapomina się o nim nigdy, porusza się nawet kwestię włączenia go do programów szkolnych. W jawnej antyukraińskiej kampanii, która cyklami kalendarzowymi jest prowadzona w Polsce corocznie, lejtmotyw tragedii Huty Pieniackiej zajmuje szczególne miejsce, bo od niej faktycznie zaczyna się swoisty sezon antyukraińskiej propagandy. W przededniu każdej rocznicy zniszczonej 28 lutego 1944 roku przez niemiecki reżim okupacyjny galicyjskiej wsi, winę za zagładę której strona polska bezpodstawnie, ale nadzwyczaj uparcie przerzuca na niezaangażowanych w zbrodnię wojenną Ukraińców, realizowany jest cały kompleks czysto propagandowych działań pod przykrywką żałobnych. Nie był wyjątkiem również rok 2020. 20 stycznia 2020 roku w Warszawie otwarto dużą wystawę poświęconą 76. rocznicy powstania 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. Wszystkie plansze z różnorodnymi zdjęciami miały jednakowe nagłówki: “Kresy nieutracone”. Napisy te wyraźnie wskazywały na to, że organizatorzy wciąż mają i propagują roszczenia terytorialne wobec Ukrainy oraz robią wszystko, co w ich mocy, aby utwierdzać taką myśl w świadomości polskich obywateli i zapewne pielęgnują marzenie o powrocie okupowanych w 1920 roku ukraińskich ziem (tak zwanych kresów) w skład Polski. Niemało miejsca na wystawie poświęcono nie tylko Wołyniu, ale także tak zwanym “południowo-wschodnim kresom” byłego państwa polskiego, czyli Podolu i Podkarpaciu. (Kresowy serwis informacyjny. – 2020. – №2). Wystawa znalazła szeroki oddźwięk w prasie, radiu i telewizji Polski oraz stała się swoistym preludium do dalszej kampanii propagandowej wokół tragedii Huty Pieniackiej.
Każdego roku, na tydzień przed rocznicą tragedii Huty Pieniackiej, która przypada na 28 lutego, strona polska rozpoczyna aktywną kampanię na rzecz jej upamiętnienia. Tak dzieje się co roku, tak też było w 2020 roku, już w sobotę 22 lutego odbyły się takie wydarzenia w Polsce i na Ukrainie. Tego dnia w miejscowości Babice w województwie opolskim o godzinie 11:00 rozpoczęły się uroczystości poświęcone pamięci mieszkańców Huty Pieniackiej, którzy zginęli 28 lutego 1944 roku. W wydarzeniach wzięli udział przedstawiciele Kościoła katolickiego, społeczeństwa oraz władz. Winą za tragedię obarczono wyłącznie Ukraińców — o przyczynach i rzeczywistych organizatorach akcji karnej oraz prawdziwych sprawcach zbrodni wojennej — Niemcach, niemieckich okupantach, hitlerowcach, a także prowokatorach akcji karnej — radzieckich partyzantach, nie wspomniano ani słowem! W wystąpieniach twierdzono, że Hutę zniszczyli „Ukraińcy”, „ukraińscy żołnierze dywizji SS Galizien” oraz UPA. Po zakończeniu wystąpień w miejscowym kościele odbyła się msza święta oraz złożenie wieńców i kwiatów pod tablicą pamiątkową z ziemią z Huty Pieniackiej, wmurowaną w ścianę kościoła. Informacje o wydarzeniach upamiętniających ofiary Huty Pieniackiej w Babicach były dość szeroko relacjonowane przez polskie media i Internet. Większość publikacji ukazała się pod takimi samymi tytułami: „W Babicach uczczono pamięć ofiar ukraińskich nacjonalistów z Huty Pieniackiej”. Informowano, że patriotyczne kazanie wygłosił ksiądz Tadeusz Isakowicz-Zaleski. Zaznaczył on, że „gdyby ludzie przestrzegali przykazania Bożego »nie zabijaj«, to nie byłoby tej strasznej tragedii w Hucie Pieniackiej. Ale o niej trzeba pamiętać, bo bez pamięci trudno budować przyszłość”. Zarówno ksiądz T. Isakowicz-Zaleski, jak i wszyscy mówcy mówili o prawdzie, przebaczeniu i na wszelkie sposoby szkalowali sprawców „straszliwej zbrodni”, którą ich zdaniem popełniły „ukraińska dywizja Galizien”, UPA oraz „miejscowi ukraińscy chłopi, którzy pomagali im pacyfikować wieś i grabili mienie mieszkańców wsi”. (W Babicach uczczono pamięć ofiar ukraińskich nacjonalistów z Huty Pieniackiej // Dzieje.pl / aktualnosci / portal historyczny. 02.05.2020). Polskie media: telewizja, radio, sieci społecznościowe przez cały dzień aktywnie informowały Polaków o upamiętnieniu ofiar Huty Pieniackiej w Babicach, ale już wieczorem sztafetę niewiarygodnego i niespotykanego w cywilizowanym świecie kłamstwa podchwycono w murach lwowskiego kościoła katedralnego. Polityczne nabożeństwo w lwowskiej katedrze katolickiej Wieczorem 22 lutego 2020 roku w lwowskim kościele katedralnym po cichu odbywały się nigdzie publicznie nieogłaszane obchody pamięci ofiar Huty Pieniackiej. W murach kościoła zebrało się do stu osób, wśród nich przybyli z Polski urzędnicy, posłowie na Sejm, przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej Polski, członkowie Stowarzyszenia „Huta Pieniacka”, dziennikarze, pracownicy polskiej ambasady w Kijowie i konsulatu generalnego we Lwowie, księża. Siedząc na ławkach kościelnych, uczestnicy wydarzenia wysłuchali wystąpień szacownych osób, poświęconych tragedii Huty Pieniackiej. Wszystko było skrupulatnie nagrywane za pomocą środków technicznych. Już o 21:50 w polskim radiu „Radio Zachód” pojawił się szczegółowy reportaż o tym wydarzeniu, natychmiast stało się ono tematem numer jeden w polskich kanałach telewizyjnych i mediach. Teraz w Internecie dostępne są ich nagrania audio i wideo oraz szczegółowy fotoreportaż. Poniżej przedstawiamy fragmenty tych wystąpień, w tłumaczeniu z języka polskiego. Edward Kawa, lwowski biskup pomocniczy: „Takiego zdarzenia, jakie miało miejsce w Hucie Pieniackiej, po ludzku nie możemy zrozumieć, takiego nie możemy sobie wyobrazić, po ludzku takiego nie można wybaczyć… … Huta Pieniacka to święte miejsce… Tam zginęło 850 niewinnych, bezbronnych ludzi, których w straszny sposób zamordowano… … To trudny temat, o którym niekomfortowo się mówi i trudno go przeżyć, a jeszcze trudniej na ten temat coś mówić w kontekście przebaczenia… … Pamięć o tych ofiarach, o tych męczennikach z Huty Pieniackiej jest żywa”. (Pamieć o Hucie Pieniackiej // Zachod.pl / 173062/prol. – szwagezyk – ipn – zlada – teren – huty – pieniackiej). Komentarz. W opublikowanym tekście kazania biskupa pomocniczego Edwarda Kawy nie powiedziano nic konkretnego o tych, którzy stali się przyczyną akcji karnej i którzy popełnili zbrodnię wojenną, ale o tym mówili kolejni mówcy. Wymieniali oni tylko Ukraińców, ani słowem nie wspominając o prawdziwych winowajcach — prowokatorach z NKWD spośród rosyjskich partyzantów i polskich bojowników AK, którzy działali wspólnie, oraz Niemcach — rzeczywistych organizatorach karnej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ної akcji ta prawdziwych wykonawców egzekucji ludzi i spalenia wsi. I chociaż w nagraniach wideo i audio wystąpienia lwowskiego biskupa brak wzmianek o Ukraińcach, na stronie polskiego „Radio-Zachod” zaznaczono, że lwowski biskup Edward Kawa powiedział: „Ofiary Huty Pieniackiej są symbolem prawdy w stosunkach polsko-ukraińskich, a pamięć o tych męczennikach z Huty Pieniackiej jest żywa”. Te same słowa opublikowały też inne polskie media, zwłaszcza strony organizacji kresowiaków. (W Hucie Pieniackiej…//go-niec.net/2020/02/23//76-lat-zbrodnia-na-ludnosci-polskiej-huty-pieniackiej). Sądzę, że polscy dziennikarze, którzy je przytoczyli, sami tego nie wymyślili. Oznacza to, że z tekstów głównych nagrań wystąpień uczestników propagandowego nabożeństwa żałobnego w lwowskiej katedrze katolickiej, które teraz są w Internecie, usunięto najbardziej kontrowersyjne wypowiedzi, i to zapewne nie tylko z przemówienia biskupa E. Kawy. Ale zastanówmy się nad tym, co powiedział katolicki biskup, czyli duchowny najwyższej godności. Według jego duchowego pouczenia ofiary Huty Pieniackiej stały się „symbolem prawdy w stosunkach polsko-ukraińskich”. Niezwykła „prawda”! Niemiecki reżim okupacyjny rękami niemieckich formacji zbrojnych, głównie złożonych z Niemców, Polaków i Czechów Śląska, zniszczył Hutę Pieniacką, a polski biskup zbrodnię wojenną jednoznacznie popełnioną przez niemieckich okupantów wiąże ze stroną ukraińską. To tak, jakby winę za obóz koncentracyjny Auschwitz przypisać Polakom, na ziemi których hitlerowcy go założyli. Z wystąpienia biskupa Edwarda Kawy wyraźnie wynika myśl, że zbrodnia w Hucie Pieniackiej nie może zostać wybaczona. Sądząc po jego rozumieniu sytuacji, biskup miał na myśli nie Niemców, lecz Ukraińców. Bardzo dziwne, że takie, wyraźnie niechrześcijańskie postulaty publicznie głosi nie jakiś mocno urażony polski patriota-kresowiak, lecz duchowny katolicki w wysokiej godności biskupa. Takie jest rozumienie wydarzeń historycznych. Czego więc żądać od zwykłych Polaków, którzy dzień i noc oglądają telewizję, słuchają radia i czytają w prasie „prawdę” Dudy — Szwagżyka, a do tego jeszcze objawienia biskupa Kawy?! Przy okazji warto przypomnieć Jego Ekscelencji E. Kawie, że jego koledzy — polscy biskupi w 2001 roku prosili o przebaczenie narodu żydowskiego i zostali mu wybaczeni za to, że ich rodacy Polacy, bez żadnego udziału Niemców, sami w ciągu jednej nocy wymordowali wszystkich 1600 Żydów miasteczka Jedwabne w Polsce. Były też polskie pogromy Żydów w Wąsoszu (1200 zamordowanych), Radziłowie (800), Szczuczynie (100). Podkreślam! Mordów na swoich sąsiadach Żydach dokonali sami Polacy. Dla informacji: dane o mordach Żydów dokonanych przez Polaków w czasie II wojny światowej można przeczytać w Wikipedii. (Hasła kluczowe: pogromy i mordy Żydów przez Polaków w Wąsoszu, Jedwabnem, Radziłowie, Szczuczynie, Łodzi, Kielcach). Nawiasem mówiąc, nic podobnego nie miało miejsca w Ukrainie. Podkreślam osobiście dla biskupa Edwarda Kawy: w Hucie Pieniackiej Ukraińcy nie zabijali ludzi i nie palili wsi — uczyniła to niemiecka Einsatzgruppe „Reinhold”, której podstawę stanowili żołnierze i oficerowie 4. policyjnej dywizji zmotoryzowanej SS, sformowanej na Śląsku z tamtejszych Niemców, Polaków i Czechów. W tej bardzo doświadczonej, z pokaźnym przebogatym wykazem karnych działań Einsatzgruppe śledczy spośród Polaków-Ślązaków przez cały dzień 28 lutego 1944 roku prowadzili w języku polskim przesłuchania mieszkańców Huty Pieniackiej, po czym volksdeutschów, czyli Polaków z „kartą Niemca”, zwalniano, a wszystkich pozostałych rozstrzeliwano. Egzekucji dokonywali etniczni Niemcy, którzy posługiwali się wyłącznie językiem niemieckim — o tym opowiedziała Ukrainka Maria z domu Kiczuł, która wyszła za mąż za Polaka z Huty Pieniackiej Rodka Wyżniewskiego i która jako jedyna zdołała w nocy, ranna, wydostać się spod trupów z dołu rozstrzeliwań. (Szczegółowo o przesłuchaniach, egzekucjach i spaleniu wsi mowa jest w rozdziale „Ostatni dzień Huty Pieniackiej” pierwszej księgi tego badania).
Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła HOŁOMSZA
Czy wiecie, Ukraińcy, że miasto Wasylków w obwodzie kijowskim zostało założone w 988 roku przez Włodzimierza Wielkiego? Pamięć historyczna to podstawowy fundament samookreślenia narodu, samej idei narodowej, o której ostatnio toczy się tak wiele rozmów i sporów. I to nie tylko wśród naukowców. Historia, niestety, stała się areną prawdziwej wojny informacyjnej. Procesy globalizacji podniosły wymagania dotyczące rozumienia czynników tożsamości narodowej, w szczególności pamięci historycznej. Każdy projekt narodowy tworzy zapotrzebowanie na taką projekcję pamięci historycznej, która byłaby zdolna pełnić funkcję szkieletu tożsamości narodowej. Przy tym państwo, wraz z elitami intelektualnymi i politycznymi, jest głównym podmiotem kształtowania takiego zapotrzebowania, aktywnym uczestnikiem konstruowania pamięci historycznej narodu. W takich warunkach całkiem prawdopodobne staje się „nadużywanie pamięci”, a nawet przekształcenie jej w narzędzie wojny ideologicznej. Niestety, imperialne ambicje naszego północnego sąsiada poszły dalej niż zwykłe nadużycie. Niszczenie Prawdziwej Historii Ukrainy, Rusi Kijowskiej jako Wielkiego Państwa zaczęło się jeszcze w drugiej połowie ubiegłego tysiąclecia. Ówczesna Moskwa nie mogła pogodzić się ze swoimi zacofanymi, dzikimi korzeniami. I rozpoczęło się przepisywanie kronik, fałszowanie prawdziwej przeszłości, prawdziwej historii. Rozpoczęło się fałszowanie Prawdy. Kosztem totalnych przeróbek dokumentów historycznych, pisania nowych zbiorów kronik i innych fałszerstw uzasadniono „legalność” przywłaszczenia przez Moskwę dziedzictwa historycznego Rusi Kijowskiej i stworzenia historycznej mitologii państwa Rosyjskiego. Właśnie w ten sposób potomkowie fińskich półdzikich plemion, żyjących na ziemiach „Zaleszczańskich”, oraz Tatarów-Mongołów, którzy „rozcieńczyli” miejscowe plemiona w XIII-XVI w., otrzymali nowe „dziedzictwo historyczne”. Na podstawie tych fałszerstw 22 października 1721 roku Moskwa ogłosiła się Imperium Rosyjskim, a Moskali – Rosjanami. Tak ukradziono prawowitym spadkobiercom Rusi Kijowskiej – Ukraińcom – historyczną nazwę Ruś. Takie „cywilizowane” dziedzictwo historyczne zapragnęło dla siebie „Imperium”. Takimi pseudohistorycznymi korzeniami cieszy się współczesny Kreml, dla którego fałszowanie historii stało się zwykłym narzędziem w osiąganiu imperialnych ambicji. Ale to wróg zewnętrzny. Z nim wszystko jest jasne. O wiele gorzej, gdy przez niedbalstwo lub nieudolność własnych przywódców Ukraina traci swoje historyczne korzenie, własną historię. Gdy w niezrozumiałym celu, według wymyślonych zasad, niszczone są tysiącletnie nazwy, geograficzne historyczne „latarnie” i kamienie węgielne dziedzictwa. Miasto Wasylków w obwodzie kijowskim. W 988 roku z woli Włodzimierza Światosławowicza, Wielkiego księcia kijowskiego, Chrzciciela Rusi, zbudowano tu twierdzę dla ochrony Kijowa od południa przed najazdami stepowych koczowników. Włodzimierz nadał twierdzy imię „Wasylów” na cześć swojego chrześcijańskiego imienia (Wasyl). Niezawodny forpoczt na szlaku handlowym z Kijowa do Europy. Miejsce, które jest wypełnione samym duchem prawdziwej Rusi Kijowskiej. Wasylków współczesności – potężna jednostka administracyjna, centrum rejonu wasylkowskiego. Był… Bo według nowego planu rejonizacji i formowania administracyjno-terytorialnych jednostek szczebla subregionalnego rejonu wasylkowskiego już nie ma. Zostanie on siłą przyłączony albo do rejonu fastowskiego, albo do obuchowskiego. Pomimo braku obiektywnych wyjaśnień ze strony władz co do takiej decyzji, pomimo woli wspólnoty Wasylkowa. Pomimo zrozumienia faktu, że niwelowanie znaczenia Wasylkowa w terytorialnej „tabeli rang” doprowadzi do zmniejszenia uwagi ze strony władz zarówno w finansowaniu, jak i w innych przejawach wsparcia państwowego. I miasto, założone przez Włodzimierza Wielkiego, stanie się po prostu jeszcze jednym niezauważalnym miasteczkiem na terenach Państwa – spadkobiercy sławnej Rusi Kijowskiej. Swoją drogą, wszystkie te trzy rejony obwodu kijowskiego, o których mowa, są praktycznie identyczne pod względem swoich parametrów rozwojowych. W równym stopniu co Wasylków, co Fastów, co Obuchów odpowiadają zapotrzebowaniom na to, by stać się centrum nowo utworzonego rejonu. To może przy podejmowaniu przez władze ostatecznej decyzji należy brać pod uwagę nie tylko wskaźniki demograficzne i ekonomiczne, ale także historyczną ważność wyznaczonego miasta dla całego narodu? Pamięć historyczna jest drogowskazem, który pomaga człowiekowi zachować optymizm i wiarę w ostateczne własne zwycięstwo. Zwycięstwo dobra nad złem. Czyżby władza, nawet w tak prostej i nieistotnej w wielkim rozrachunku kwestii, wybrała drogę rozmycia i zacierania pamięci historycznej?
[Fragment biograficzny] ...ukończył w 1967 r. Wtedy też wstąpił do aspirantury Kijowskiego Instytutu Handlu i Gastronomii, w 1971 r. obronił pracę kandydacką z kwestii gospodarki rynkowej. Kierował wydziałem koniunktury rynku Ukraińskiej filii Wszechzwiązkowego Instytutu Koniunktury Handlu. Kierował punktem korespondencyjnym czasopisma „Sowietskaja torgowla” na Ukrainie. Opublikował ponad 20 artykułów z problematyki zarządzania i marketingu. Był zwycięzcą naukowych wszechzwiązkowych i ogólnoukraińskich konkursów. Wykładał w Instytucie Podnoszenia Kwalifikacji Kadr Kierowniczych Ministerstwa Handlu ZSRR i kierował katedrą. Brał udział w ruchu społeczno-politycznym, za co był prześladowany przez organy KGB. Podczas gorbaczowowskiej pieriestrojki założył firmę „Duma” do drukowania ukraińskich książek, kolędników, kalendarzy itp. W latach 1992-1994 pracował jako zastępca przewodniczącego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego; sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, przewodniczący sekretariatu towarzystwa łączności z Ukraińcami za granicą „Ukraina-Świat”, gdzie nawiązywał kontakty z Ukraińcami Kubania, Austrii, Słowacji. Inicjator stworzenia Międzynarodowego Związku Ukraińskich Przedsiębiorców, któremu przewodził pierwszy prezydent Ukrainy Leonid Krawczuk. Był dyrektorem generalnym, pierwszym zastępcą przewodniczącego Rady tego związku. Jednocześnie pracował jako profesor Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. W latach 2000-2004 — zastępca dyrektora Instytutu Ukrainoznawstwa. W latach 2004-2009 — prorektor Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Użytkowej i Designu im. M. Bojczuka, do ostatniego czasu — kierownik katedry. Autor około stu prac naukowych. Akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Akademik Międzynarodowej Akademii Oryginalnych Idei. Generał Ukraińskiego Kozactwa. Członek rady międzynarodowego towarzystwa bojkowskiego. Rycerz (hrabia) orderu Świętego Michała Archanioła. Założyciel międzynarodowej fundacji ekonomicznej na rzecz wspierania ukraińskiej przedsiębiorczości, wydawania literatury encyklopedycznej. Pod jego autorstwem i redakcją wyszły „Encyklopedia biznesmena, ekonomisty, menedżera”, „Ukraińska encyklopedia ekologiczna” (dwa wydania), „Encyklopedia sfery mieszkaniowo-komunalnej”, „Encyklopedia inwestycji”, „Encyklopedia innowacji”, „Encyklopedia Bojkowszczyzny”. Będąc już chorym, w 2011 roku wydał we współautorstwie książkę „Ukraina: od samodzielności do niepodległości”. Książkę wydrukowano w technicznym centrum informacyjnym Towarzystwa „Proświta”. Pracował nad encyklopedią medyczną w ostatnich dniach, ale... Wieczna pamięć Romanowi Stepanowyczowi, szczeremu patriocie Ukrainy!
Pawło Mowczan, Heorhij Filipczuk, Mykoła Nesterczuk, Mychajło Sopywnyk, Mykoła Cymbaluk
Tłumaczenie maszynowe
19 lipca 2020 roku mija czterdzieści dni, odkąd odszedł w wieczność nasz współbrat, proświatianin Roman Stepanowycz Diaków.
Urodził się 24 kwietnia 1940 r. we wsi Korczyn na Skolszczyźnie, w obwodzie lwowskim. W 1947 roku wraz z rodziną został wywieziony na Syberię. Od 16. roku życia pracował jako uczeń tokarza w zakładzie, grał w piłkę nożną w drużynie „Torpedo” (Omsk). W 1957 roku powrócił na Ukrainę. Pracował jako młotowy w Stryjskim Oddziale Budowlanym nr 6, jako rachmistrz Lubińcowskiej Wiejskiej Spółdzielni Konsumenckiej. W 1961 r. ukończył Mukaczewskie Technikum Spółdzielcze, pracował jako towaroznawca Krymskiego Obwodowego Związku Spółdzielni Konsumenckich, w latach 1963–1967 r. — w Południowo-Sachalińskim Miejskim Zarządzie Handlu i Przemysłu na wyspie Sachalin (Rosja). Równocześnie studiował zaocznie w Lwowskim Tor-
Tłumaczenie maszynowe
Andrij MELNYCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy
1.
Od razu zaznaczę (z pewnym wyrzutem także wobec siebie): my tak naprawdę nie znamy swoich rycerzy pióra, nie do końca wyobrażamy sobie, ile ciężkiej pracy wkładali i, mimo lat, wkładają w duchowy rozwój ukraińskiego narodu, w dorobek ojczystej kultury. A właśnie do takich przez Boga oświeconych osobowości zaliczam skromnego, pokornego, cichego Jaremę Petrowycza, którego twórczość uhonorowano Nagrodą im. Szewczenki, wyższej od której na Ukrainie nie ma.
Demonstruje mi niewielką objętościowo, skromnie wydaną książkę:
— To droga mojemu sercu publikacja, można powiedzieć — rarytas. Oto spójrz: data wydania — 1954 rok, miejsce wydania — Kijów. I nakład niemały — 75 tysięcy egzemplarzy. Tę książkę, te nowele przechowuję jako swoją największą wartość. Napisał ją nasz Ołes Honczar. I własnoręczny wpis kiedyś zrobił dla mnie. Oto komu musimy się kłaniać. On niejednemu z nas, wiejskich dzieci mojego przedwojennego i wojennego pokolenia, oświetlił drogę do literackiej świątyni.
...Był początek nowego, 1960 roku. Wykładowcy i studenci Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Iwana Franki w dziwnym Bożonarodzeniowym zniewoleniu przygotowywali się do szerokich obchodów trzechsetlecia swojej sławnej uczelni. Właśnie w tamtym czasie, w ramach przygotowań do wielkiego wydarzenia, zawitał do ukraińskiej społeczności studenckiej Ołes Honczar, którego jasne imię płonęło w wyobraźni każdego wykształconego człowieka. Posłuchać żywego klasyka, któremu wtedy mijał dopiero czterdziesty drugi rok, w największej sali uniwersytetu zebrało się tyle „młodego, nieznanego plemienia”, że rzeczywiście nie było gdzie szpilki wcisnąć.
A potem tak pożądanego gościa zaatakowali chętni do wzięcia autografu. Był wśród nich pierwszoroczniak wydziału dziennikarstwa Jarema Hojan, dociekliwy chłopak, który przyjechał studiować z pokuckiej wsi. „Ołes Honczar od razu stał się dla mnie znakiem, Bożym opatrznością. U niego później czerpałem siłę, jak czerpałem ją u Szewczenki, Franki, Łesi Ukrainki, Stefanyka, Olhy Kobylańskiej...”, — usłyszałem z ust szczęśliwego właściciela rarytasu, na którym wypisano: „Jaremie Hojanowi — Ołes Honczar. Styczeń. 1960”. Nie wiedział wtedy i nie przypuszczał mój rozmówca, że miną lata i Ołes Terentijowycz szczerze przychyli go do siebie, stanie się mu niczym ojciec, mądry doradca, dobra dusza. A książek z bezcennymi autografami drogiego Ołesia pojawi się w bibliotece Hojana tyle, ile u żadnego z kolegów po literackim fachu. I to nie była zachcianka Jaremy, cel sam w sobie, nie! To był wyraz duszy i serca samego Honczara.
2.
Droga Hojana w szeroki świat, w dziennikarstwo i literaturę, jak i u wszystkich dzieci, zwłaszcza wiejskich, układała się niełatwo. Przykładem w życiu dla niego, jak i dla starszego brata Petrusia, zawsze byli tata Petro i mama Ołena — piękni, uczciwi, pracowici ludzie. Chłopi z korzenia pradawnego galicyjskiego rodu, promieniowali w sobie arystokratyzmem ukraińskiego ducha, który wychowywali także w swoich synkach.
Pokucie... W pięknej wsi Mykułynci, która leży obok starożytnego Śniatynia, urodziła się mama Jaremy, Ołena, tutaj są źródła twórczości jej brata — genialnego ukraińskiego artysty Wasyla Kasijana. A drugi ród — Hojanów, zakorzenił się we wsi Załuczczia w rejonie śniatyńskim, nad opiewanym w narodzie, bystrym Czeremoszem. Właśnie tutaj przyszedł na świat tata Jaremy, Petro. Wyrośnie on na mądrego, bystrego gospodarza, wrodzonego proświcianina, którego we wrześniu 1939 roku współmieszkańcy wybiorą na deputowanego do Zgromadzenia Narodowego Ukrainy Zachodniej. To z jego głosu Zgromadzenie przyjmie brzemienną w skutki decyzję o wymarzonym zjednoczeniu Ukrainy Zachodniej z matką-Ukrainą w jedną nierozłączną rodzinę — Państwo Ukraińskie.
Tutaj, w Załuczcziu, połączą swoje losy czarujący Ołena i Petro. Wkrótce pojawi się u nich dwóch synków-aniołków Petro i Jarema, ostatni z nich — w kwitnącym lipcu, na rok przed napadem na naszą ziemię hitlerowskich faszystów.
Młodzi Hojanie rośli z zapałem do pracy, chętni do wszelkich nauk. Na przykład młodszy z nich, oprócz literatury, języka i historii, wykazywał niemałe zainteresowanie dyscyplinami ścisłymi — matematyką, geometrią, fizyką. Kiedy nadszedł czas, nawet podjął próbę wstąpienia na wydział matematyczny Instytutu Pedagogicznego w Drohobyczu, ale... Druga próba do dawnego Instytutu Pedagogicznego w Stanisławowie również zakończyła się niepowodzeniem. Zatem, dwa lata po ukończeniu szkoły Jarema musiał przemierzać niemałą drogę (pięć kilometrów, bo wieś Załuczczia jest bardzo duża) na farmę, gdzie pracował jako ewidencjonista. I w szkole, i w kołchozie nie rozstawał się z piórem. Pisząc do gazety rejonowej „Kołhospnyk”, potajemnie układał wiersze. Pewnego razu na farmę zawitał sam redaktor gazety ze Śniatynia Anton Wasylowycz Szyłdowski i zaproponował mu skromne stanowisko pracownika literackiego-korektora, podkreślając, że sprawa to odpowiedzialna, można powiedzieć — państwowa, ale chłopakowi będzie ona w sile…
3.
Praca w „gazecie rejonowej” przeniknęła każdą komórkę twórczej natury młodzieńca. W czasie pracy tutaj, wydawało się, opiewał wszystko i wszystkich. Materiały pod jego podpisem ukazywały się w każdym numerze, czasem — po dwa-trzy.
Zebrał wydrukowane w gazecie publikacje i odważył się udać do Lwowa, by wstąpić na uniwersytet. Zdał egzaminy wstępne — i wymarzone sale wykładowe otworzyły się na oścież dla galicyjskiego wiejskiego chłopaka.
… Nagle młodemu dziennikarzowi wyobraziło się po raz kolejny usłyszane od mamy, jak w ciepły czerwcowy dzień, w niedzielę 22 czerwca 1941 roku jej ukochany Petro, włożywszy na bose nogi sandały i założywszy koszulę z krótkim rękawem, wziął dwie bańki mleka (dobrą krowę mieli, za pieniądze ze ślubu kupioną) i zaniósł je polami, a dalej mostem przez Prut do babci Jewdokii Kasijan. „Ja, — wywyższał się w myśli student, wspominając opowieści mamy, — leżę sobie w kołysce, a starszy ode mnie o trzy lata braciszek Petrus gra się obok mnie. Mama krząta się w kuchni, śpiewając swoim pięknym sopranem. Czyż to nie idylla? Kiedy to wpada do chaty sąsiadka i już od progu krzyczy: „Czemu to wy, kochana Ołenko, tak się rozśpiewałyście? Przecież wojna się zaczęła, Niemiec Śniatyn bombarduje... A gdzie mąż wasz?” „Mleko do Mykułyniec zaniósł” — odpowiada mama, wciąż nie wierząc w usłyszane wieści. „Oj bieda, więcej go nie zobaczycie”, — rzuca przez łzy sąsiadka.
On rzeczywiście do domu nie wrócił ani tego dnia, ani po miesiącu, ani po roku. Mama w żaden sposób nie wierzyła w najgorsze i nam o tym szeptała, chociaż pewien czas jej słowa płynęły obok mnie: „Módlmy się, dzieci moje, żegnajmy się do Pana Boga naszego, Stwórcy-Wszechwładcy, a wasz tatusiek z pewnością wróci”... Bóg, zapewne, usłyszał nasze modlitwy. Kiedy Armia Czerwona wyzwoliła Przykarpacie od faszystowskiego buta, do naszego domu aniołem-stróżem przyleciał żołnierski trójkącik, cały tatusiowym charakterem pisma zapisany: tak i tak, jestem żywy i zdrowy, czego i wam życzę, czekajcie — obowiązkowo wrócę. I oni po wojnie, zaleczywszy rany, otrzymane pod Berlinem, niczym z bajki pojawili się przed nami. Czyż to nie temat na dziennikarską opowieść?”
„A dlaczego by, — rozmyślał dalej sam ze sobą Jarema, — nie napisać o swoim legendarnym wuju Wasylu Illiczu? No, chociażby o tym przypadku, kiedy wpadł w ręce żandarmów?”
I znów wyobraźnia poprowadziła studenta, tym razem w daleki 1914 rok, kiedy przez miasta i wsie Galicji przebiegały fronty I wojny światowej. Młody Kasijan właśnie kończył naukę w gimnazjum w Śniatynie, hartując tam swój malarski talent. Pewnego razu zachciało mu się namalować armatę. Natury nie trzeba było długo szukać: niedaleko, za miastem, stała w gotowości armia austriacka — i on przedostał się na jej zaplecze. Tak bardzo pochłonął go rysunek, że nie zauważył, jak otoczyli go i schwytali żołnierze. Przyprowadzili go do dowódcy, mówiąc, że złapali szpiega, który rzekomo szkicuje nasze pozycje. “Powiesić tego heroda!” — bez wahania wypalił tamten. Ojciec Kasijana rzucił się szukać ratunku u Wasyla Stefanyka, który był posłem do parlamentu austriackiego i w tamtym czasie przebywał w rodzinnej wsi Rusów. Właśnie dzięki niemu życie przyszłego genialnego artysty udało się uratować. Jarema Hojan zachował w pamięci wiele innych epizodów z życia swojej rodziny i krewnych, swoich ziomków. Z czasem obrastały one coraz to nowymi, ciekawymi szczegółami i z czasem przelały się w poruszające nowele, powieści, eseje. Ale to będzie później, po próbach dziennikarskiego talentu w lwowskiej prasie obwodowej, a następnie w niegdyś wiodącej gazecie “Radianśka Ukrajina”, gdzie przyszło mu pracować najpierw jako korespondentowi w obwodzie lwowskim, a potem w Kijowie jako korespondentowi działu kultury, kierownikowi działu. Tej gazecie Jarema Hojan oddał dwadzieścia lat, rozsławiając na jej łamach niejedno artystyczne nazwisko. Wśród bohaterów jego szkiców są: Natalija Użwij, Marija Pryjmaczenko, Stanisław Ludkewycz, Mykoła Kołessa, Ołena Kulczyśka, Anatol Kos-Anatolśkyj, Dmytro Hnatiuk, Anatolij Awdijewśkyj, Bohdan Stupka, Anatolij Mokrenko, Anatolij Paszkewycz, dzielni chłopcy z “Jawora”, legendarne siostry Bajko, czarujące trio Marenyczów... Tych sławnych nazwisk nie sposób zliczyć w dobrej setce. 4. W tym szeregu osobno stoi nazwisko Wasyla Kasijana, które ani na chwilę nie wypadało z pola widzenia Jaremy ani w czasie jego pracy na niwie dziennikarskiej, ani później, kiedy stał się zawodowym pisarzem, znanym wydawcą. Pewnego razu z radością usłyszał z ust Wasyla Illicza: “Żyję według zasady — ani dnia bez kreski!” Bardzo go poruszyły te słowa, bo sam również pracował pod hasłem — “ani dnia bez wiersza”. Obaj artyści — jeden w grafice i rysunku, a drugi w słowie gorliwie nieśli “słodką katorgę”. Szlachetny talent Wasyla Illicza zawsze imponował bratankowi. Niemało nowych dzieł słynnego wuja rodziło się, można uznać, na jego oczach, zwłaszcza wtedy, gdy po przeprowadzce do Kijowa przez pewien czas mieszkał w jego mieszkaniu niedaleko placu Sofijskiego. Kiedy w 1976 roku go zabrakło, Jarema Hojan najpierw zabrał się za zbieranie wspomnień o nim. I taka książka — gruntowna, głęboka, pojemna — ujrzała światło dzienne. Pracując w “Weselce”, Jarema Petrowycz zrobił niezwykle wiele dobrego dla uczczenia twórczości Kasijana. Tutaj ujrzały światło dzienne także wspomnienia artysty w bogato ilustrowanej formie. Za każdym razem, gdy nadarzała się okazja, by odwiedzić dom obecnie już niezapomnianego Jaremy Petrowycza Hojana, nie przestawałem zachwycać się jego bogatym księgozbiorem. Znamienne: spora część książek została przygotowana właśnie przez niego i ukazały się one w niegdyś bardzo potężnym wydawnictwie “Weselka”, któremu przewodził przez ćwierć wieku najpierw jako redaktor naczelny, a potem jako dyrektor generalny, wybrany przez weselczan. W tych szeregach osobno wyróżniają się tomy jego autorstwa. To zarówno “Tajemnycia Łesykowoji skrypky”, jak i “Prorok”, “Switło z neba”, “Pryswiata”, “Prowisnyky”, “Woskresny, Mamo!”, “Tytany naciji”, “Łycar Woli”, “Maestro”, “Hirśka Orłycia”, “Woskresinnia Soncia”...
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ilustrowanej książce „Autoportret”, i wspomnienia o nim, i liczne ilustracje do wydań klasyków literatury ukraińskiej. Osobno chcę wyróżnić zadziwiającą książkę-powieść „Górska Orlica”, w której Gojan zbadał działalność literacką Olhy Kobylańskiej, biorąc za podstawę jej klasyczne utwory „Ziemia” oraz „W niedzielę rano ziele kopała”. Od razu zaznaczę, że i nowa książka Gojana o swoim genialnym ziomku z Pokucia, Wasylu Stefanyku, „Zmartwychwstanie Słońca”, która niedawno ukazała się drukiem, jest tak samo potężna i pod względem treści, i formy, jak poprzednia. Według słów autora, Kasijan niezwykle szanował twórczość tego działacza — swojego wybawcy. 5. Szewczenkiana Kasijana to doprawdy cud nad cudami. Kochał Kobziarza miłością niebiańską, zawsze podkreślał: „Szewczenko dla Ukraińców jest jak słońce, w którego świetle w całej wielkości i pięknie zmartwychwstaje Ukraina”. Nie ma wśród narodowych artystów takiego, który zrobiłby dla ilustrowania utworów poety więcej niż Wasyl Kasijan. Bezbłędnie potwierdza to w swoich głębokich artystycznych książkach-badaniach Jarema Petrowycz. Jedną z nich jest książka „Prorok”, w której po raz pierwszy na Ukrainie otwarto przed czytelnikiem wielką ilustrowaną Szewczenkianę Wasyla Kasijana. Autor zaznacza, że w sumie do Szewczenkiany wuja wchodzi ponad czterysta dzieł grafiki i malarstwa, w szczególności pięć wielkich cykli ilustracji do „Kobziarza” oraz do oddzielnych wydań poematów „Hajdamacy” i „Najemnica”; wielka seria portretów Tarasa itp. Wasyl Kasijan w swoich dziełach o tematyce szewczenkowskiej dokonał prawdziwego wyczynu twórczego. Chcę, zwłaszcza, z wdzięcznością wyróżnić prezentowego szewczenkowskiego „Kobziarza” z wyrazistymi ilustracjami Kasijana, który wyszedł w „Weselce” w 1998 roku. Otwiera go pełna pasji przedmowa Olesia Honczara. Jest w tej książce także esej J. Gojana „Co z serca płynie”, poświęcony badaniu Szewczenkiany Kasijana. Z czasem to badanie przerodziło się w osobny, obszerny wolumin „Prorok”, gdzie, według definicji krytyki, po raz pierwszy na Ukrainie w całości zebrano, przemyślano i otwarto przed czytelnikiem cały dorobek twórczy Wasyla Illicza, poświęcony twórczości nieśmiertelnego Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Ale wróćmy myślami do prezentowego „Kobziarza”. To przede wszystkim inicjatywa i zasługa samego Jaremy Gojana, że to unikalne wydanie pojawiło się w tak wszechstronnym formacie. Z jego nalegania w kierowanym przez niego wydawnictwie miały miejsce jeszcze dwa przełomowe wydarzenia. Tutaj otrzymały nowe życie dwie książki T. Szewczenki wydane za jego życia — „Kobziarz” (1840 r.), jego najpierwsze wydanie, wydrukowane w „Weselce” metodą fototypiczną, oraz „Elementarz południoworuski” — ostatnia książka Poety (1861 r.). Ten rarytas dotarł do dzisiejszego czytelnika dopiero po 130 latach, w nakładzie stu tysięcy egzemplarzy i znów z towarzyszącym słowem Olesia Honczara „Ojciec Taras — dzieciom Ukrainy”. Te książki Proroka od razu stały się rzadkością bibliograficzną. Niedługo potem, w 2006 roku, J. Gojan wyda własną książkę „Zmartwychwstań, Mamo!”, w której bodaj po raz pierwszy otworzy losy „Elementarza” Tarasa, jego ciernistą drogę do dziecięcych serc. Carska cenzura i moskiewska cerkiew nie wpuszczały go na Ukrainę ze względu na narodowy kierunek, a komunistyczna władza — zarówno za ukraińskość, wyśpiewaną pełnym głosem, jak i za wyznawaną naukę Chrystusa, wszak połowę tej książeczki-olbrzyma wypełniają utwory o treści religijnej. — Nie dla chwalenia się powiem — mówi Jarema Petrowycz, — że nasza weselczańska Szewczenkiana złożyła się przez ćwierć wieku na ponad pięćdziesiąt różnych wydań utworów ukraińskiego Proroka, których nakład wynosi około piętnastu milionów egzemplarzy. Zarówno pracownicy wydawnictwa, jak i ja osobiście jesteśmy z tego dumni. Nawiasem mówiąc, większość tych wydań zdobią rysunki Wasyla Kasijana. Chyba tak było pisane przez Boga, że złączył te wielkie postacie — Poetę i Artystę — w jedno. A pomiędzy nimi promienieje imię naszego niezapomnianego Olesia Honczara. Z dobrej woli, z polecenia wybitnego pisarza zrodziła się niezwykle ciekawa książka Kasijana „Z mojego życia”. Należy powiedzieć, że w jej pojawieniu się niemała zasługa także jego siostrzeńca Jaremy, który był nie tylko żywym świadkiem jej tworzenia, ale i niekiedy dobrym doradcą, pomocnikiem, inspiratorem i organizatorem. 6. Oto my, szanowny czytelniku, doszliśmy do odkrycia twórczych relacji Jaremy Petrowycza z Olesiem Honczarem. Ich życiowe losy łączyło wiele, a najbardziej — niezgaszona miłość do rodzinnej ziemi, rodzinnego słowa. Były to relacje ojca i syna. Wierny pamięci, Gojan poświęcił Chorążemu naszej literatury książkę „Sobór ukraińskiej duszy”, która ujrzała światło dzienne w trzech wydaniach. Rozmyślając nad działalnością Granosłowa, znajduje dla charakterystyki jego twórczości metaforę: „Dwudziesty wiek dał Ukrainie Olesia Honczara. Syn dawnego rodu wziął w ręce nie grudkę gliny, której realne kształty czujesz dotykiem palców, a wyjął z duszy słowo i z nakazu losu zbudował z tego cudotwórczego materiału świątynię w literaturze ukraińskiej, jako symbol narodowy — sobór duszy...” Kiedy przypomniałem mojemu rozmówcy te natchnione słowa, aż rozpromienił się swoją młodzieńczą twarzą i kontynuował tworzenie metafory dalej: — Osobliwość talentu Olesia Honczara właśnie w tym, że potrafi w oceanie rodzinnego języka znaleźć takie słowo, które niesie w sobie kod narodu, i zapalić je przed ludem, podnieść jak sztandar, rozwinąć jak epokę, zmieścić w nim stepy, jasne gwiazdy i ciche wody Ukrainy. I wtedy to wybrane czy zesłane przez los słowo, odrodziwszy się z ludowych głębi, nagle nabiera siły ojczystej ziemi i ognia słońca. Daje imię nowonarodzonemu utworowi, staje się kamieniem milowym w literaturze, znajduje się na czele literackich szeregów i zaczyna w języku swojego narodu nowe odczytanie, nowe życie. Jedno słowo, a w nim — cały świat, więc będę pisał te słowa-symbole wielką literą: Chorążowie, Tawria, Perekop, Cyklon, Tronka, Sobór, Brygantyna, Skowronek, Kresaft, Poligon, Słoneczniki... — Każde słowo u Honczara — kontynuuje mój brat, — jest jak promień światła, a złączą się — i rozbłysną blaskiem w jednym niebiańskim słowie: Zmartwychwstanie! To zmartwychwstaje o świcie trzeciego tysiąclecia nasza Ukraina, a wraz z nią odrodzi się w nowej sile naród, którego imię po raz pierwszy po wszystkich przeżytych wiekach zapisane jest w Konstytucji wielką literą — Ukraiński. 7. Całkowicie zgadzam się w opinii z Jaremą Gojanem, bo sam nie raz wychodziłem z izby Honczara uskrzydlony, podniesiony na duchu, niczym po mszy świętej. Pewnego razu na swojej kartce pocztowej do niego odważyłem się nazwać mojego ulubionego pisarza duchowym Prezydentem Ukrainy. Jaka była jego reakcja na te słowa — nie wiem. — Jaremo Petrowyczu, wielu osobom wiadomo,
ileż dobrego zrobiliście ze swoimi niestrudzonymi kolegami-weselczanami dla uwiecznienia twórczości Olesia Terentijowycza. Właśnie dzięki wam ujrzała światło dzienne w cudownej szacie graficzno-poligraficznej większość jego książek, pozbawionych pewnego „sowieckiego” nalotu, uzupełnionych zdaniami, a nawet całymi akapitami, których swego czasu nie pozwalała drukować totalitarna cenzura. Jedna z takich to „Człowiek i broń”. Wspomina o tym w swoich zapisach dziennikowych z 7 stycznia 1994 roku sam autor: „...Boże Narodzenie. Wczoraj w Wigilię, przy wigilijnym stole w Konczy zebrało się zacne towarzystwo: Wiktor Batiuk, który będzie teraz ambasadorem w Kanadzie, z wydawnictwa „Weselka” — dyrektor Jarema Hojan i redaktor naczelny Wasyl Wasylaszko... Przywieźli egzemplarz sygnalny „Twojej zorzy” (właśnie wydanej w nowej, znacznie ulepszonej redakcji). Drogi dla mnie prezent! Jeszcze jedno dzieło idzie do czytelnika oczyszczone z „nalotu””. Niezwykle ważną myśl autor wkładał w te słowa. Czyż nie tak?
— Właśnie tak. Podczas spotkań z Olesiem Terentijowyczem nie raz schodziło na temat potrzeby wydawania książek, które ukazały się w czasach radzieckich, oczyszczonych z totalitarnej zgnilizny. Aby nie być gołosłownym, i ja powołam się na jeden z zapisów Olesia, poczynionych w „Dzienniku” pod koniec życia: „Wszystkich, wszystkich nas (i Janowskiego, i Chwylowego, starszych i młodszych) trzeba wydawać tylko oczyszczonych, bez kultowskiej zgnilizny, która od razu, jak łuska, osypuje się pod promieniem sumienia, zostawiając prawdziwe, uczciwe, pisane niezgwałconą świadomością... Dziękuję Bogu, Matce Bożej, dziękuję losowi, że dali mi możliwość dożyć do dni wolności, kiedy mogłem — siłą wolnego, wyzwolonego ducha! — na nowo zredagować i „Sobór”, i „Tronkę”, i „Zorzę”, i „Człowieka i broń””... Dzięki „Weselce” i innym wydawnictwom te dzieła — czy to w „Bibliotece szkolnej”, czy w innych — dzisiaj trafiają do czytelnika w nowych redakcjach, oczyszczonych z totalitarnego nalotu, bez cenzorskich okaleczeń i grzesznych ingerencji owych poterczatów, tzw. „wewnętrznych redaktorów”.
— Wiem, że Olesiowi Terentijowyczowi udało się „oczyścić” z tego czarnego nawarstwienia także swoje „Sztandarowce” i że pan osobiście robił wszystko, co nadludzkie, aby on, już ciężko chory, potrzymał ich oczyszczony wariant w swoich rękach.
— Była taka próba. Nasze wydawnictwo rzeczywiście robiło niemało, aby Oles Terentijowycz ogrzał swojego poprawionego pierworodnego przy sercu. Ale... Stało się wszystko tak nagle — błyskawica uderzyła w najwyższe drzewo, które nie raz brało na siebie czarne burze i wytrzymywało w wichurach, a w połowie lipca 1995 roku nagle zachwiało się i Oles Honczar odszedł w wieczność. Upadła duchowa podpora, która na wyżynach drugiego tysiąclecia trzymała ukraińskie niebo...
Poprawione „Sztandarowce” wyszły z druku właśnie tego dnia, kiedy przestało bić płomienne serce ich autora. Oto ten najpierwszy egzemplarz drogiej Ukraińcom książki, którą i weselczanie, i drukarze pragnęli jak najszybciej wypuścić z hali drukarni w świat, pojawił się o słonecznym świcie w „Weselce”, niczym z pola frontowego, w Dzień Zwycięstwa, ale już Jarema Hojan nie mógł go wręczyć wojownikowi-sztandarowcowi, a zasmucony wziął ze sobą i przyniósł do klubu Gabinetu Ministrów Ukrainy, gdzie tysiące ludzi przyszło pożegnać się ze swoim ulubionym pisarzem. Szef wydawnictwa położył tę książkę do trumny. Położył, niczym pożegnalną zorzę, aby ona i tam, w niebiosach, świeciła Olesiowi światłem prawdy i honoru.
— Kiedy zamykali trumnę — smutno wspomina Jarema Petrowycz — widzę, ktoś książkę zabiera. Ja cicho powiedziałem: „Zostawcie. Rodzinie przekażcie. To księga pamięci, egzemplarz, na którego pojawienie się tak żarliwie czekał zmarły. Ona jest nieodłączną cząstką wielkiego życia Olesia Honczara”...
— Słyszałem o ciekawej historii, związanej z wyjściem w „Weselce” Honczarowskiej „Brygantyny”, tej przejmująco-romantycznej powieści o wychowaniu młodego pokolenia i, zwłaszcza, „trudnych”, psychicznie straumatyzowanych dzieci w specjalnych szkołach reżimowych. Wydawnictwo dołożyło wielkich starań, aby to dzieło jak najprzystępniej przekazać dzieciom w wieku średnim szkolnym. Wszakże książka daje wiele do myślenia także dorosłym...
8.
O swojej własnej twórczości Jarema Hojan prawie nie opowiada. A jest ona niezwykle płodna i ważna, sławna wybitnymi bohaterami jego licznych książek, filigranowym i dokładnym nakreśleniem ich obrazów. Język jego utworów jest żartobliwy, jak wody Prutu, soczysty, smakowity, melodyjny, śpiewny. Dość wspomnieć choćby jego książkę-esej „Górska Orlica”. Jak już mimochodem wspomniano, poświęcona jest ona sławnej córce Ukrainy Oldze Kobylańskiej. Taką samą muzycznie przejrzystą i ogólnie optymistyczną książką jest „Zmartwychwstanie Słońca”, stworzona na podstawie tragicznych nowel i epistolarium „poety chłopskiej rozpaczy” Wasyla Stefanyka, która właśnie ukazała się przed czytelnikiem i na prezentacji już zdobyła wysokie i pochlebne słowo — słowo szczerej wdzięczności. Na tym tle bardziej niż dziwi zapał Jaremy w pracy, jego twórcza „niecierpliwość”, dzięki której ani dnia nie zna spokoju. Ów zapał wylewa się w coraz to nowe publikacje, nowe zamysły. Oto niedawno ucieszył czytelników gazety „Słowo Proświty” swoim rozległym, niestandardowym rozmyślaniem „Spowiedź przed listem”. To doprawdy wyrazista publicystyka artystyczna o serdecznych radościach i ranach, o zdobytym i zapomnianym, o prawdziwej cenie ludzkich wartości.
Jarema Petrowycz Hojan znany jest także jako wybitny pisarz dziecięcy, którego jedna z książek „Tajemnica Lesikowych skrzypiec” również ukazała się w „Weselce” w trzech wydaniach i zdobyła wielki sukces wśród młodych czytelników. Autor poświęcił „Tajemnicę...” nie tylko swoim sławnym synom Olesiowi i Jaremie, ale i wszystkim dzieciom Ukrainy. Ta książka całkowicie zasłużenie zdobyła w naszym państwie najwyższe wyróżnienie literacko-artystyczne — Narodową Nagrodę Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki w dziedzinie literatury dziecięcej. Wręczenie nagrody Jaremie Petrowyczowi i innym nominowanym wtedy, w marcu 1993 roku, stało się w stolicy Ukrainy znaczącym wydarzeniem kulturalnym. Oto jak w tej sprawie w swoim „Dzienniku” wypowiedział się ówczesny przewodniczący Komitetu Szewczenkowskiego Oles Honczar: „09.03.1993. Dzień Tarasa! W Domu Rady Centralnej (teraz — Dom nauczyciela) wręczałem Nagrody Szewczenkowskie tegorocznym laureatom. Drugi rok, jak kieruję komitetem. Przyjąłem za zasadę: w miarę możliwości naprawić niesprawiedliwości, dopuszczone przez Komitet w przeszłości, i faktycznie nieco się udaje. Nagrody i tegoroczne dostały się niektórym z wcześniej skrzywdzonych, powiedzmy, Leopoldowi Jaszczence, kierownikowi folklorystyczno-etnograficznego chóru „Homin”. Jego wysuwano wiele razy i wszystko kończyło się na niczym.
— Długo — mówię mu — ta nagroda goniła za wami...
— Nie dogoniłaby i teraz, gdyby nie wy... A my przecież u was i w domu kolędowaliśmy jeszcze w latach 60-tych!..
...Wręczenie przerodziło się w prawdziwe święto ludowe: jeszcze w foyer śpiewali, ludzie nie chcą się rozchodzić... Oto tak — po zeszłorocznych Bahrianym, Ant[onence]-Dawydowyczu, kapeli diasporowej — nowe uzupełnienie: Jaszczenko, Rudenko, Miszczenko, Łohwyn, Jarema... To wszystko „moi” laureaci. Jak pięknie czynić dobro!”
9.
Nie sposób zliczyć wszystkiego tego, co dobre i natchnione, czego Gojan dokonał w życiu dla uczczenia naszych światłych postaci, rycerzy ukraińskiego ducha, twórców tego, co rozumne, dobre i wieczne. A nasze dzieci są wdzięczne sławnemu pisarzowi nie tylko za jego własne utwory dla nich, za jego wyśpiewane karpackie legendy, ale także za tysiące książeczek innych autorów, które wyszły z jego błogosławieństwem pod niegdyś jasnym blaskiem „Wesełki”, wydawnictwa, któremu wiernie i szczerze służył przez ćwierć wieku i za którego rządów stało się ono Narodowym. Jedyne na Ukrainie wydawnictwo, które zyskało taki status! Tutaj drogie mu jest wszystko, a zwłaszcza ludzie, z którymi pracował ramię w ramię niegdyś i z których niektórzy pracują tu obecnie. Dobre tradycje żyją. I w tym zasługa młodego, energicznego dyrektora Ołeksija Bondarenki oraz równie wytrwałej Iryny Bojko — redaktor naczelnej, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, wszystkich ich kolegów, którzy ze wszystkich sił podtrzymują twórczy płomień i nie pozwalają mu zgasnąć. Za swoje poświęcenie Jarema Petrowycz Gojan zasługuje na osobne badania, a nawet książki. Na szczęście jedna z nich — „Spowiedź duszy”, już ukazała się drukiem w Iwano-Frankiwsku w znakomitym wykonaniu poligraficznym. Zadbał o to Wołodymyr Kaczkan — znany uczony, pedagog, pisarz. Zbadał on w całej pełni źródła twórczego rozwoju, odkrył piękno duszy swojego znamienitego rodaka w serii „Szewczenkowscy laureaci z Przykarpacia”. Tutaj po raz pierwszy ujawniono twórczy związek dwóch laureatów z jednego rodu, którzy przyszli na świat i dorastali na malowniczym Pokuciu: akademika Wasyla Kasijana i jego siostrzeńca — syna rodzonej siostry Ołeny, czcigodnego Jaremy Gojana. Rzadko się zdarza, aby dwoje bliskich krewnych zostało uhonorowanych tak wysokim wyróżnieniem — nagrodą imienia naszego narodowego Proroka. Zarówno Kasijan, jak i Gojan są godni takiego zaszczytu.
Tłumaczenie maszynowe
Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, motywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. H. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się odkryć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednakże nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. W nowym artykule Wołodymyr Melnyczenko opowiada o ostatniej, nieszczęśliwej próbie Szewczenki ułożenia sobie życia rodzinnego poprzez ożenek z Ł. I. Połusmak, co miało miejsce 160 lat temu — w lipcu-sierpniu 1860 r. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Tak czy siak, a ja muszę się ożenić…”
Likera Połusmak to żywotna nadzieja Szewczenki w jego gorzkiej beznadziei. Przenikliwa, bolesna, ostatnia… To straszny i już nieodwracalny krach duchowy na pięć miesięcy przed śmiercią, który skraca życie… O dramatycznych relacjach Szewczenki z L. I. Połusmak (Połusmakową) ciekawie pisało wielu szewczenkologów — O. K. Doroszkewycz, S. O. Jefremow, P. W. Żur, P. I. Zajcew, Ju. O. Iwakin, O. Ja. Konyski, N. H. Naumowa, S. Repjach, Z. P. Tarachan-Bereza, A. Tkaczenko, M. S. Szahinian, M. Jur i inni. W tym artykule odnotuję pewne niespójności we współczesnych publikacjach i poruszę najbardziej bolesne rozczarowania poety w jego marzeniach o wyrwaniu się ze „śmierdzącego Piotrogrodu” do ukraińskiej chaty z ogródkiem nad Dnieprem, i koniecznie z żoną… Niedługo przed znajomością z L. I. Połusmak, w listopadzie 1859 r., Taras Hryhorowycz pisał do W. H. Szewczenki: „Tak czy siak, a ja muszę się ożenić, bo przeklęta nuda wygoni mnie ze świata”. Lecz w lutym 1860-go wysłał do niego list, w którym czytamy: „Posyłam ci naprędce zrobiony plan chaty… Mnie tylko potrzeba, żeby robocza (pokój. — W. M.) była dębowa i okrągły ganek szklany na Dniepr”. L. I. Połusmak (Połusmakowa) — poddana ziemian Makarowych, którą matka znajomego Szewczenki M. Ja. Makarowa przywiozła do Petersburga pod koniec 1859 r. Była pokojówką (służącą) w rodzinie siostry M. Ja. Makarowa Warwary Jakywny, zamężnej Kartaszewskiej. Nawiasem mówiąc, jej mąż, urzędnik W. Kartaszewski, był krewnym przyjaciela Szewczenki S. T. Aksakowa. Szewczenko poznał Kartaszewskich po powrocie z zesłania, o czym świadczy zapis w Dzienniku z 14 kwietnia 1858 r.: „Wieczorem Hryćko Hałahan poznał mnie z czernihowskimi ziomkami, z Kartaszewskimi. Nie manieryczni, mili, prawdziwi ziomkowie”. W domu Kartaszewskich poeta spotkał się z L. I. Połusmak na początku 1860 r. Latem tego roku Makarowie i Kartaszewscy wyjechali za granicę, zostawiając L. I. Połusmak u sióstr W. M. Biłozerskiego — N. M. Zabiły i O. M. Kulisz, które mieszkały wtedy na daczy w Strielnie, pod Petersburgiem. Właśnie tutaj doszło do oświadczyn Szewczenki. Przypomnę. Kiedy w lutym 1858 r. Szewczenko zerwał z K. B. Piunową (1841—1909), skończył 44 lata, a ona szła w 18. rok życia. Kiedy Szewczenko spotkał się z L. I. Połusmak, miał 46 lat, a ona szła w 20-ty… Zatem różnica wieku prawie ta sama — ponad 26 lat. Taka numerologia… Żadnej trzeźwej nadziei na szczęśliwe życie małżeńskie, za to odpowiada postanowieniu Szewczenki „żeby nie stara i zręczna była”… P. W. Żur uważał, że „Szewczenko zaproponował Likerze Połusmak wyjście za niego za mąż” 27 lipca 1860 r. Wychodził z tego, że w liście do M. Ja. Makarowa z 3 sierpnia 1860 r. O. M. Kulisz datowała oświadczyny Szewczenki do L. I. Połusmak na 27 lipca 1860 r. — w dzień imienin P. O. Kulisza. Rzeczywiście, 27 lipca obchodzono dzień świętego wielkomęczennika i uzdrowiciela Pantelejmona, według słów O. M. Kulisz, na daczy N. M. Zabiły w Strielnie pod Petersburgiem wtedy, oprócz niej i N. M. Zabiły, zebrali się jej bracia Wasyl i Wiktor Biłozerscy, a także M. T. Symonow (Nomys). Wszakże obecnie w komentarzach do akademickiego wydania listów Szewczenki twierdzi się, że „właśnie 28 lipca 1860 r. Szewczenko zaproponował jej małżeństwo” (T. 6. S. 505), i właśnie to był „dzień propozycji małżeńskiej Szewczenki do Likery Połusmakowej” (T. 6. S. 511). W artykule o L. I. Połusmak w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (T. 5) odnotowano, że „oświadczyny poety odbyły się 27 lipca”, a obok w innym artykule o portrecie Likery autorstwa Szewczenki podkreślono 28 lipca — „to był dzień zaręczyn z L. Połusmak” (T. 5. S. 249, 251). Zatem terminologicznej i kronikarskiej jasności nie ma. Przypomnę, że już 30 lipca 1860 r. Szewczenko zwrócił się do M. Ja. Makarowa z prośbą o ożenienie go z L. I. Połusmak: „Bo ona (Likera) 28 lipca przy naszych wspólnych przyjaciołach powiedziała mi, że bez braterskiego i ojcowskiego waszego świętego słowa ona nie da mi swojego takiego samego słowa (rozumna i szczera dusza). Wracajcież szybciej do nas i pobłogosławcie i ożeńcie Likerę z Tarasem...”. Następnie w liście do W. H. Szewczenki z 22, 25 sierpnia 1860 r. Taras Hryhorowycz donosił i prosił: „Ja oto zabrałem się do żenienia... 1. Przyszła moja małżonka nazywa się Likera... Jesienią, jak uporasz się z polem i okopiesz nasze przyszłe siedlisko, wybierz na tym siedlisku najlepsze miejsce i posadź jabłoń i gruszę, na pamiątkę 1860 roku 28 lipca”. W ten sposób właśnie ta data była przede wszystkim droga Szewczence. Jeśli przyjąć datowanie O. M. Kulisz jako oświadczyny Szewczenki, to być może następnego dnia odbyły się swoiste zaręczyny, kiedy para ogłasza się lub milcząco uznaje za narzeczoną i narzeczonego. Wszak Szewczenko nazywał L. I. Połusmak „moją narzeczoną”, powiedzmy, w liście do W. W. Tarnowskiego. W każdym razie nie można lekceważyć akcentowania przez Szewczenkę 28-go dnia. Ostatecznie, zamiast rozbieżności lepiej posłuchać S. O. Jefremowa, który pisał o Szewczence, że „27 czy 28 lipca on swata się do Likery...”. Ciekawostką jest, że 28 lipca 1860 r. Szewczenko napisał list, którego adresatka nie została ustalona: „Ja jak nieproszony, nieproszony gość zapukałem do waszych drzwi. A zapukawszy raz, drugi, mimowolnie zapukasz i trzeci i, rozumie się, ostatni, jeśli drzwi się nie otworzyły. Ja wasz niespodziewany i nieprzypadkowy gość. Ja narzucony wam przyjaciel, brat i, wreszcie, ojciec — i, rozumie się, doradca”. Na tym liście nieznaną ręką zrobiono napisy ołówkiem: „Czy nie do Lukierii?” oraz „Do L. Połusmakowej (?)”. P. I. Zajcew, który w 1914 r. opublikował tekst po raz pierwszy, rzeczywiście wtedy uważał go za skierowany do L. I. Połusmakowej. Wszakże już ponad 90 lat, jak szewczenkolodzy zaprzeczyli takiemu nieumotywowanemu przypuszczeniu, bo nie odpowiadają mu ani treść, ani styl listu, ani jego rosyjskojęzyczność (z Likerą poeta porozumiewał się tylko w języku ukraińskim). S. O. Jefremow z przekonaniem wywnioskował: „Te rozważania rozbijają domysł, żeby adresatką... była Likera i, przeciwnie, dowodzą, że w żadnym razie nie ona”3. Dodam, że i poziom intelektualny adresatki z pewnością był wyraźnie wyższy niż u L. I. Połusmakowej. S. O. Jefremow uważał, że zachowała się tylko wstępna część listu, wszakże kontynuacji nie znaleziono, być może jej i nie było. Nawiasem mówiąc, nie wiadomo, czy w ogóle ten list został przez Szewczenkę wysłany. Bardzo ważne jest, aby pamiętać, że Taras Hryhorowycz napisał zacytowany tekst właśnie w pamiętnym dniu, kiedy otrzymał nadzieję na ożenek z L. I. Połusmak, i właśnie to znacznie wzmacnia intrygę, która, wydaje się, już nigdy nie zostanie rozwiązana. Komu uważał za konieczne napisać w tamtym dniu Szewczenko, który przedstawił się w trzech hipostazach: przyjaciela, brata, ojca, znaczy, i doradcy? Może chciał poinformować nieznaną nam, ale znaną mu młodą kobietę o ważnym wydarzeniu w jego życiu? A potem się rozmyślił?.. T. Szewczenko. 1860 r. Nieustalony fotograf. (u W. Jaciuka — S. 67) „Przyszła moja małżonka nazywa się Likera…”
O zaręczynach poety z Lykerą i ich skutkach zachowało się niemało świadectw naocznych świadków — ludzi, którzy byli wtedy obok nich. Najpierw odwołajmy się do wspomnień ukraińskiej pisarki N. Połtawki (N. M. Symonowej), spisanych na podstawie opowieści jej matki N. M. Zabiły, w której daczy w Strielnej Szewczenko spotykał się z L. I. Połusmak: „Wiosną 1860 r. pani Kartaszewska, wyjeżdżając za granicę i nie będąc osobiście znajomą z naszą rodziną, bardzo prosiła przez swojego brata pana Makarowa moją matkę i panią Kulisz, która wtedy u nas gościła, aby przyjęły do siebie na ten czas jej dziewczynę, poddaną Lykerę… Matka niczego takiego nie zauważyła między Szewczenką a Lykerą, żeby przyszły jej do głowy jakiekolwiek domysły… Ale jakże się obraziła, kiedy pewnego dnia Taras, wróciwszy z ogródka, gdzie długo o czymś rozmawiał z Lykerą, przyznał się jej, że kocha tę dziewczynę i ma się z nią ożenić. Jak moja matka usłyszała tę wieść, wydawało jej się, że sufit zwalił się na jej głowę i przygniótł ją… — Boże mój, — krzyknęła, nieprzytomna z żalu i zdziwienia, — co wy wymyśliliście, Tarasie Hryhorowyczu?! Czyż wy nie wiecie, co to za jedna Lykera?!” Czym była Lykera w postrzeganiu i ocenie ludzi, którzy dobrze ją znali sami lub z opowieści innych? Powiedzmy, żona P. O. Kulisza, Ołeksandriwna, według słów P. I. Zajcewa, „z pełną szczerością... opowiedziała niespodziewanemu narzeczonemu Lykery wszystko, co wiedziała o tej jego, zupełnie mu nieznanej, wybrance: i dobre, i złe. Złego, niestety, było o wiele więcej! Jak opowiadały kobiety, które dobrze znały wtedy Lykerę, wstawała ona późno, chodziła nieuczesana i nieumyta”. Z opowieści tejże N. M. Zabiły: „Lykera od pierwszej chwili pokazała się jako dziewczyna leniwa, niechlujna i bardzo lekkomyślna… Chodziła zawsze nieumyta, z czarną szyją i nieuczesanymi włosami; jednak była bardzo kokieteryjna i lubiła chwalić się swoją cienką, giętką talią…” Może w tych uogólnieniach zagęszczono czarny kolor, ale przynajmniej sprawiedliwie podkreślono to, czego Szewczenko znieść nie mógł — kobiecego niechlujstwa. Jeszcze w maju 1860 r. prosił W. H. Szewczenkę, aby „rzucił okiem” właśnie na „schludną dziewczynę”, a w czerwcu w liście do niego samego szczególnie podkreślił, że „niechlujna kobieta i Cyganowi nie żona”. Jeśli chodzi o Lykerę, to zachowały się świadectwa, że on „tylko prosił ją, by była schludna…” Chociaż, oczywiście, poeta oczekiwał od dziewczyny znacznie więcej… Więc N. M. Zabiła, nie zastanawiając się, „opowiedziała mu o Lykerze wszystko, co wiedziała złego, i zaczęła go namawiać, żeby porzucił swój dziwny zamiar”. A Taras Hryhorowycz bardzo się rozgniewał na te niedobre charakterystyki drogiej mu osoby i w zapale wykrzyknął: — Choćby i ojciec mój rodzony wstał z grobu i powiedział mi to, to i jego bym nie posłuchał! Po jednej z takich sprzeczek z N. M. Zabiłą, kiedy kobieta oświadczyła, że wypuści Lykerę do miasta z Szewczenką dopiero po ich ślubie, według słów N. Połtawki, „nieprzytomny już z gniewu, Taras natychmiast przysiadł do stołu i napisał znane wiersze, skierowane wprost przeciwko mojej matce”: Moja ty lubo! mój ty druhu! Nie wierzą nam bez krzyża, Nie wierzą nam bez popa. Niewolnicy, chorzy poddani! Zasnęli, jak świnia w kałuży, W swojej niewoli! Teraz — ocena gospodyni Lykery, W. J. Kartaszewskiej: „Naprawdę, była młoda, świeża, ale ja przekonywałam go, że pod względem moralnym nie jest nic warta; do wszystkich swoich wad była bardzo leniwa. On poetyzował ją i mówił, że wszystko to minie, kiedy poczuje się wolna. Mylił się”. W. M. Biłozerski w liście do M. J. Makarowa z 23 sierpnia 1860 r. przewidywał, że wybór Szewczenki „raczej nie może przynieść szczęścia im obojgu”: „Ona — natura egoistyczna, która nigdy nie doceni tego, co w Tarasie Hryhorowyczu jest dobrego, i w pełni zrozumie wszystkie braki jego jako męża. Chce jej się pożyć, pohulać i, jeśli wychodzić za mąż za starego Tarasa, to chyba tylko po to, żeby żyć jako pani”. Według opowieści N. M. Zabiły, „Lykera… z naiwnym cynizmem przyznawała się jej, że nie kocha swojego narzeczonego, bo jest „stary i brzydki”, a wychodzi za niego za mąż dlatego, że „mówią, iż jest bogaty””. Wśród przeciwników małżeństwa Szewczenki z L. I. Połusmak, którzy nie znali jej osobiście, nie można nie wspomnieć M. O. Markowycz (Marko Wowczok). Szewczenko czule nazywał ją „córeczką”. Przebywając wtedy za granicą, pisała w sierpniu 1860 r. do M. J. Makarowa: „Cóż wy zrobicie z tym weselem? Jeśli komuś wierzyć, to trzeba, żeby ten, komu wierzą, skłaniał do utraty wiary — cóż tu znaczą postronni? Będziecie Wy prosić”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tę dziewczynę — czy posłucha ona was?” Marko Wowczok nawet informowała 11—12 sierpnia I. S. Turgieniewa, że “Makarow wyjeżdża, by rozbić wesele Szewczenki”, chociaż tak nie było. O tych międzynarodowych zabiegach Taras Szewczenko nie wiedział, a co do lokalnych wysiłków przeciwników jego małżeństwa z Lykerą pisał 22, 25 sierpnia 1860 r. do W. G. Szewczenki: “Tutejsi ziomkowie nasi (a zwłaszcza panienki) jak usłyszeli, że mi Bóg takie dobro zsyła, to jeszcze trochę zgłupieli. Gwałtem krzyczą: nie do pary, nie do pary! Niech im się wydaje, że nie do pary, a ja dobrze wiem, że do pary”. W tym dość ponurym i bardzo niespokojnym przedweselnym kontekście opowiem jaskrawy epizod. Dziesięć dni po oświadczynach — 7 sierpnia 1860 r. — zachwycony i szczęśliwy Taras Hryhorowycz pisał do W. W. Tarnowskiego (młodszego), że 100 egzemplarzy niedawno wydanego “Kobziarza”, zabranych przez niego od D. S. Kameneckiego z drukarni P. O. Kulisza, podarował swojej… narzeczonej, a ona z pokorą prosi o przesłanie 50 egzemplarzy do Czernihowa na rzecz szkół niedzielnych, a jeszcze 50 egzemplarzy — na rzecz takich samych szkół w Kijowie: “I przyszła żona moja, i ja będziemy wam wdzięczni, jeśli spełnicie naszą prośbę”4. Jaki znaczący, piękny i wzniosły prezent zrobił Poeta swojej wybrance! Lecz ten zdumiewający odruch duszy był niepomiernie wyższy od jej możliwości, by go docenić; Szewczenko poniósł absolutną klęskę w próbie włączenia dziewczyny do pracy społeczno-oświatowej, patriotycznej. Bezpośrednia reakcja dwudziestoletniej L. I. Połusmak w tej sprawie jest w ogóle nieznana, wątpliwe, by rozumiała, o co właściwie chodzi. Jednak dla lepszego zrozumienia duchowej przepaści między nimi pozwolę sobie zacytować odpowiedź Lykery Szewczence w październiku 1860 r., zapewne z powodu jego żądania zwrotu wysłanych wcześniej listów (obecnie nieznanych), być może i innych tekstów: “Posłuchaj Taras twoimi zapiskami tutaj nikt nie potrzebuje u nas w suterenie papierków dużo”. Najwstrętniejsza fraza w całej korespondencji Tarasa Szewczenki. Nawiasem mówiąc, napisana po wspomnianym już zdumiewającym wierszu Szewczenki “Lykery” (5 sierpnia 1860 r.), w którym poeta pokładał nadzieję w Bogu: Moja ty miła! uśmiechnij się I wolną świętą duszę I rękę wolną, mój druhu, Podaj mi. To przejść I On pomoże nam kałużę, Pomoże i nieszczęście donieść I pochować złe tęgie W chatynie cichej i wesołej. Nawiasem mówiąc, cytowana karteczka Lykery była adresowana do niedawno wybranego (4 września 1860 r.)5 akademika Akademii Sztuk Pięknych, ale nie dziwmy się, dziewczyna żyła w zupełnie innym, bezdusznym świecie… Nieprzypadkowo nieobojętny I. S. Turgieniew wywnioskował, że “docenić wysoki zaszczyt bycia żoną poety narodowego ona była niezdolna”. W jednej z ocen dotyczących L. I. Połusmak nie wykluczano możliwości, że “Lykera połasiła się na pieczonego kurczaka i oddała się lokajowi, którego kieszenie, zapewne, do dziś mają ślady tego ptactwa…” Właściwie, właśnie taką “podłość” i “ohydę” przyszło przeżyć Szewczence. We wspomnieniach, zapisanych przez M. M. Makarowa i opublikowanych w 1926 r. przez O. K. Doroszkiewicza, czytamy, że poeta wyszukał dziewczynie jakiegoś nauczyciela do jej nauki: “I oto pewnego razu, przychodząc do niej niespodziewanie (w oryginale — “w nieurocznej porze”), zastał ją z zaproszonym dla niej pedagogiem… daleko nie przy pracy… Był to… straszny dla Szewczenki cios, który zburzył najintymniejsze jego marzenia o cichym życiu rodzinnym na rodzinnej Ukrainie i, oprócz tego, zadał głęboką urazę jego wrażliwej dumie”. Stąd ten stan stresowy, w którym Szewczenko przyznaje się sam w liście do N. M. Zabiły 18 września 1860 r.: “Duszy swojej nie żal było dla Lykery, a teraz żal nitki! Dziwne coś dzieje się ze mną”. W literaturze wyrażono opinię, że w historii z zerwaniem między Szewczenką a L. I. Połusmak “dała o sobie znać uprzedzoność najbliższego otoczenia wobec przyszłego małżeństwa oraz skierowane na jego rozbicie działania”. Nawet nie zagłębiając się w ten temat, można przekonać się, że w znacznej mierze tak właśnie było. Jednak w rzeczywistości nie w tym tkwi prawdziwy dramat relacji, które rozpatrujemy. Wcale nie w tym. Być może, choć mało prawdopodobne, że bez oporu ze strony znajomych Szewczenki, jego małżeństwo z L. I. Połusmak mimo wszystko by się odbyło. Jednak jednoznacznie byłoby skazane na rozpad, gdyż dwie jego połówki były całkowicie niekompatybilne… Jest bardzo ważne świadectwo wspomnianego już W. M. Biłozerskiego, który w liście do M. J. Makarowa z 2 sierpnia 1860 r., czyli dosłownie kilka dni po zaręczynach poety, opowiadał, że rozmawiając kilkakrotnie z Szewczenką, przekonał się — ten uświadomił sobie swój błąd, bo “rzeczywistość nie spełnia jego nadziei, ale przez dumę, przez upór, przez bezwyjściowość swojego położenia nie widzi możliwości zejścia z drogi, na którą wstąpił, i w głębi duszy chce, żeby siła zewnętrzna zeszła go z niebezpiecznej drogi...”6. Bez tej głębokiej obserwacji-świadectwa W. M. Biłozerskiego, co zdarza się, że jest przemilczane, niemożliwe jest w pełni zrozumieć prawdziwy dramat szybkiego zerwania Szewczenki z wybranką… Właściwie o tym wszystkim ponad 100 lat temu pisał P. I. Zajcew: “Ostatnia aktywna próba pokonania swojej samotności skończyła się dla Szewczenki nieszczęśliwie, zresztą nie mogła w danym przypadku skończyć się inaczej. Pomijając nawet osobisty charakter Lykery oraz cały szereg dodatkowych przeszkód ze strony środowiska, zbyt już wielka była sama odległość duchowa między poetą a wybraną sobie na żonę dziewczyną — “sierotą i najmitką”… Romantyka poety jeszcze raz okrutnie z niego zakpiła…” Tak samo jasno wyraził się już w naszym stuleciu P. W. Żur: “…Wyobrażał ją sobie jako idealny typ ziomkini, dziewczyny z ludu, nie zauważając, że Lykera — to istota nierozwinięta, egoistyczna, zepsuta służbą u panów”. “Dziwne coś dzieje się ze mną” Zaprawdę, “dziwne coś…” We wspomnianym liście do N. M. Zabiły poeta skrupulatnie wylicza podarowane przez siebie L. I. Połusmak rzeczy, włącznie z damskimi pończochami i gorsetem, które należało odebrać od dziewczyny… Co to mogło już zmienić w istocie? Czyż Szewczenko nie nadawał przesadnego znaczenia nieistotnym, drobnym sprawom? Lecz powiedział, jak uciął: “Żal nitki!” Może w emocjonalnym zapale, pod wpływem niedawnej bolesnej urazy? W każdym razie minęło półtora miesiąca i już w liście do M. J. Makarowa z 31 października 1860 r. Taras Hryhorowycz uparcie powtarza swoje żądanie dosłownie: “Czy widzieliście Lykerę? Czy powiedzieliście jej, żeby zwróciła moją mizerię do nitki…”7. W końcu wszystkie podarowane przez Szewczenkę jego narzeczonej rzeczy zostały zwrócone! Oprócz tego, we wspomnianym liście do M. J. Makarowa poeta żądał, aby L. I. Połusmak “w tydzień zarobiła 4 karb[owańce] i od swojego imienia wysłała do Czernihowa… z napisem “na rzecz Czernihowskiej szkoły niedzielnej”. Tą ceną odkupi ona i swoją, i moją złą sławę”. W tym przypadku chodziło o zobowiązanie do wysłania 50 egzemplarzy “Elementarza południoworosyjskiego” na rzecz czernihowskich szkół niedzielnych w imieniu Szewczenki i L. I. Połusmak. Ale czy mogły w rzeczywistości “odkupić złą sławę” te 4 karbowańce od dziewczyny, która w ogóle nie rozumiała, o co tutaj chodzi? I to jeszcze nie wszystko! W liście do M. J. Makarowa z 9 listopada 1860 r. Szewczenko pisał: “Oprócz rzeczy, które prosiłem was spalić przy jej oczach, trzeba, żeby zapłaciła za mieszkanie 14 rub., za klucz, przez nią zgubiony, 1 rub.”. “Podkradniesz się, narobisz nieszczęścia…”
Dwa tygodnie po zerwaniu z L. I. Połusmak, 27 września 1860 r., Szewczenko napisał wiersz, po raz pierwszy wydrukowany w czasopiśmie „Osnowa” (1862, nr 5) bez tytułu, a w przyszłości oznaczony literą „L.”. Postawię chatę i pokój, Sad-raj naasadzę. Posiedzę ja i pochodzę W swojej małej błogości. L. Połusmak (w wianku) Lecz w jedni-samotni W sadku będę odpoczywał… ………………………… Nie, ja nie będę odpoczywał, Bo i ty przyśnisz się. I [w] mały Raj mój skrycie-cicho Podkradniesz się, narobisz nieszczęścia… Zapalisz raj mój samotny. Można zgodzić się z upublicznioną opinią, że w tym wierszu „nie ma gniewnych czy sarkastycznych nut pod adresem byłej narzeczonej”. Oczywiście, najostrzejsze porywy gniewu Szewczenki, utrwalone we wspomnieniach i listach, pozostały w emocjach bolesnego zerwania, jednak Szewczenko nie stał się człowiekiem wszystko wybaczającym, a uśmierzany ból gryzł go od wewnątrz... Nieprzypadkowo w poezji „L.” Taras Hryhorowycz przestrzegał siebie przed powtórzeniem nieszczęścia, nieuniknionego z byłą narzeczoną… Nie tylko we śnie-marzeniu, ale i w jego realnym życiu, któremu pozostało zaledwie pięć miesięcy, wzmianka o L. I. Połusmak, najwyraźniej pozostała demonicznie-bolesnym wzmacniaczem zabójczej samotności — ten temat przejmująco brzmi w wierszach ostatniego okresu: Siedź sam w zimnej chacie, Nie ma z kim cicho rozmawiać, Ani poradzić się. Nie ma, Nikogo nie ma! ………………………………. Siedź I niczego nie czekaj!... W wierszu „Gdyby z kim zjeść chleba…” (4 listopada 1860 r.) ukraiński geniusz, którego rodacy szczerze kochali i nazywali „ojcem”, wyjęczał-wykrzyczał z głębi żalu-samotności: Świat szeroki, Ludzi niemało na ziemi… A przyjdzie się samotnym W zimnej chacie krzywobokiej Albo pod płotem wyciągnąć. Albo… Nie. Trzeba się ożenić, Chociażby na diabelskiej siostrze! Bo przyjdzie się ogłupieć W samotności. Wszakże, uświadamiał już w pełni niemożliwość małżeństwa… Podczas gdy właśnie i jedynie w małżeństwie Szewczenko widział oczywiste wyzwolenie od samotności, według jego samooczucia nawet wymarzona własna chata nad Dnieprem i obecność krewnych nie były w stanie uratować od samotności. Taras Hryhorowycz absolutnie wyczerpująco sformułował to w liście do W. G. Szewczenki w maju 1860 r.: „Bez żony i nad samym Dnieprem, i w nowej wielkiej chacie, i z tobą, mój druhu-bracie, ja będę w samotności, ja będę samotny”. Oto co trzeba dobrze pamiętać, rozmyślając nad stosunkami Szewczenki z L. I. Połusmak. Najwyraźniej nie chodzi o poważne oskarżenia pod adresem niezbyt bystrej i wyrachowanej dwudziestoletniej dziewczyny, a o obiektywną złowieszczą rolę zerwania z nią w życiu poety… Pod koniec 1859 r. w liście do W. G. Szewczenki Taras Hryhorowycz przewidywał możliwość tego, że jakaś „panienka… skróci mi niedługi wiek”. Co prawda, chodziło o wykształconą, „edukowaną” dziewczynę… I mimo wszystko wybitny znawca Szewczenki, Ju. Ja. Barabasz, sprawiedliwie i przekonująco nazwał ostatnią jesień poety urodzajną, a wieczór jego życia — szczodrym. Właśnie bez L. I. Połusmakowej od września do końca 1860 r. Szewczenko napisał szereg utworów o głębokiej treści społecznej, nacjozoficznej oraz wysokiej klasy artystycznej: „I Archimedes, i Galileusz...”, „Nie narzekam ja na Boga…”, „Saul”, „O ludzie! ludzie nieboraki!..”, „I dzień idzie, i noc idzie..”, „Jakoś idąc w nocy…”, „Bywały wojny i wojskowe swary…” i in. A w przedśmiertnym wierszu „Czy nie porzucić nam, niebogo…” (14—15 lutego 1861 r.) znów podnosi się z głębi duszy Tarasa nieśmiertelna nadzieja na to, że chociaż „na tamtym świecie”, u Boga, „w raju” Postawię chateczkę, sadzik Wokół chaty naasadzę, Przylecisz ty w chłodek, Ciebie, jak królową, posadzę. Dniepr, Ukrainę wspomnimy, Wesołe osady w gajach, Mogiły-góry na stepach — I wesoło zaśpiewamy… Ale w tej świętej poetyckiej nadziei na zaświaty nie było już miejsca dla Lukierii Połusmak… Według wspomnień kobiety, usłyszawszy o śmierci Szewczenki, pobiegła przez Newę i wpadła pod lód, ale została uratowana, długo leżała w szpitalu… O niej ciepło opowiedziała Z. P. Tarachan-Bereza. Była narzeczona Szewczenki wyszła za mąż za fryzjera Jakowlewa, a po jego śmierci, w 1904 r., przeprowadziła się do Kaniowa i osiedliła niedaleko grobu poety. W mieście nazywano ją „Tarasową narzeczoną”, kobieta często odwiedzała jego grób. Zakończyła życie w kaniowskim przytułku w lutym 1917 r. _________ 1 W liście do A. O. Łazarewskiej, 28 sierpnia 1860 r., nazywając ją „swoją matką”, powtórzył dosłownie: „Ja oto zabrałem się żenić”. I poprosił ją: „Pobłogosławcie mnie z daleka, może mój los się poprawi”. Swojego przyjaciela Mychajła Łazarewskiego nazwał „starszym bojarzynem”. 2 Kyszło — mieszkanie, domowe ognisko, siedziba. W utworach poetyckich Szewczenki to słowo nie występuje. 3 Pełny zbiór utworów Tarasa Szewczenki. T. 3. Korespondencja. Tekst. Komentarz. — Kijów, 1929. — S. 915. 4 W. W. Tarnowski odpowiedział na ten list dopiero 10 października 1860 r., spełniając jego prośbę: „…Pozdrawiam Pana z narzeczoną i życzę Panu wszystkiego najlepszego na świecie. Daj Boże, żeby jej przyjazne oczy doglądały z miłością starość naszego sławnego Kobziarza. Polecenie Pana już wypełniłem...” 5 Ciekawe, że w przeddzień, 3 września 1860 r., M. G. Kartaszewska napisała do W. S. Aksakowej: „Wczoraj był Szewczenko, a dzisiaj przychodziła jego narzeczona. Dużo opowiadali, jak myślą się urządzić…” 6 Doroszkewycz O. Tragedia samotnego uczucia (Szewczenko i Lukieria) // Życie i rewolucja. 1926, nr 9. — S. 81. Albo: Dział rękopisów Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, f. 1. nr 301.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Михайло Слабошпицький завершує четвертий том мемуарної прози “З присмеркового дзеркала”, котра побачить світ, як і всі попередні, у видавництві “Ярославів Вал”. Презентація її планується на початку вересня. Пропонуємо фрагмент з книжки.
Михайло СЛАБОШПИЦЬКИЙ
Закінчення. Поч. у №24—25 Саме в Мохначі я зауважив: добре знаний Дімаров тут трохи інший. Сказати б, ще домашніший, інтимніший, природніший. І геть несуєтніший та непоспішніший. Зрозумілося: це — справді органічно його середовище. Він народжений і генетично запрограмований для життя саме в такому інтер’єрі. Потім я написав у статті про нього, що він — ментально-абсолютний селянин із голови до ніг. Селянин у всьому: у звичках, незважаючи на те, що ось уже стільки живе в столичному мегаполісі, селянин у ладі та лексичній партитурі своєї прози, інтонаційно живої, нестримно щедрої на приперчений чи солонуватий дотеп. А ще в ньому виразно вгадується ота особлива селянська культура, яка вже безслідно анігілювалася з українського села після гвалтовної колективізації і після 1933-го, коли село вимирало не тільки фізично. Він часто повторював: “У Мохначі я оживаю. Цілу зиму в Києві жду того дня, коли вирушимо сюди, де так легко дишеться і де така жива мова, що ніяк не можу наслухатися її і так звикнути до неї, що не помічатиму того, йне нашорошуватиму вуха на кожне несподіване слово…” У Мохначі в нас з Анатолієм Андрійовичем було вдосталь часу для розмов. Чимало почутого я нотував у щоденнику. Як відомо, життя кожної людини — часто недовивчена і нею самою галактика подій, людей, настроїв і почуттів. Тільки наївні та поверхові свято переконані, що вони до щирця знають самого себе чи ближнього. Оповідаючи про щось зі своїх життєвих колізій, Дімаров часто чудувався: мовляв, аж тільки оце нині до нього дійшло, що та чи та подія або була провіщенням на майбутнє, якимось таємничим знаком йому, або мала раптове відлуння через кілька десятиліть. Часто повторював, що в дитинстві та юності не мріяв про письменництво, що він узагалі народжений для чогось іншого. Переважна більшість людей, не знаючи, для чого вони народжені, займають у житті не своє місце і справуються зовсім не своїм. Якийсь голос не покликав чоловіка до самого себе, не розбудив у ньому прихований талант і духовний резерв. І він никає по землі спотвореною тінню самого себе, навіть не підозрюючи, що саме це життя — не його. Він узявся за роль та обов’язки, насправді призначені для когось іншого. А через те мучиться сам і мучить усіх довкола. Земна й практична Євдокія Несторівна — до того ж, як іронізував з неї Дімаров — невиправна матеріалістка й атеїстка, зачувши чоловікові розмірковування на цю тему, брала його на ґлузи: мовляв, знову заговорив щось таке, наче баптист. Анатолій Андрійович не вступав у довгу полеміку, тільки пояснював мені: “Бачте, її фізика покалічила — вчені дуже самовпевнені, бо переконані, що вони знають більше за Бога й не вірять у загробне життя…” Але загалом вони мирилися з їхніми ідейними розходженнями й мирний дух плюралізму не вивітрювався з подружніх днів — він супроводжував Дімарових у всі періоди їхнього співіснування. Це ж тільки уявити: вони в шлюбі понад шість десятиліть! Я знав, що Анатолій Андрійович пережив довгу смугу опали, але не знав подробиць тієї історії. Вивчив її в Мохначі з розповіді самого Дімарова. Виявляється, його було затавровано злісним антисемітом. Зачувши це, я мало не впав. Дімаров дружив із Григорієм Полянкером, Михайлом Пархомовим, Володимиром Кисельовим — і раптом (ні сіло, ні впало!): антисеміт. А все почалося з безневинної ситуації. Був такий безнадійний графоман Тельман. Оскільки талантом його Бог не обдарував, то він надолужував усе комуністичною суперортодоксальністю й категоричною вимогою повсюдного гіперінтернаціоналізму. Набазгравши якусь п’єску, він притарганив її в “Радянський письменник”, де Дімаров був головредом. Ізя Тельман бив на те, що його твір надважливий для всієї справи комунізму й існування
СРСР. Залякав тим усіх редакторів — і справа дійшла аж до головного. Дімаров виніс категоричний вирок: “П’єса літературно безпорадна, і про її видання не може бути й мови”. І тут Тельман вирік: “Антисеміт!” Дімаров уявити собі не міг, скільки крові йому поп’є і як ускладнить життя цей миршавий і смертельно бездарний чоловічок. Але – почалося… Нездалий драматург строчив ідейні звинувачення. Білялітературна клика а ля Лазар Санов та Ілля Стебун підхопила цей мотив: Дімаров — антисеміт! Ці звинувачення, велемовно варійовані, вже були не тільки в республіканському і всесоюзному ЦК партії, а й навіть ООН (це не перебільшення!) їх заслали. “Моя книжка “І будуть люди”, — розповів Анатолій Андрійович, лежала в ООН як приклад антисемітизму в Україні. Ще був позов до генерального прокурора СРСР Руденка, бо “чорні люди” знайшли якогось фронтовика, що вимагав віддати мене під суд. А гнучкий разом із ідейною лінією Ілля Еренбург, якому повсюдно марився агресивний антисемітизм, гнівнослівно затаврував расиста (саме так в Еренбурга!) і євреєненависника “украинского писателя Анатолия Димарова” в своїх мемуарах, котрі захоплено підняли на щит “советские почти либералы”, які мали талант бачити в Україні хронічний антисемітизм та націоналізм. Новопризначений тоді секретар ЦК КПУ з ідеології україножер Валентин Маланчук ухвалив Анатолієві Андрійовичу такий вирок: “Нехай Дімаров походить у чорному тілі!” (ці слова вийшли зі стін ЦК і стали добре знані в усьому письменницькому середовищі). Письменника перестали друкувати. Його цілковито позбавили можливості літературного заробітку. Мусив шукати якесь пожиточне заняття. І тоді почалося це. Але спершу така прелюдія до тієї теми. Десь у вісімдесяті роки мені випало жити в таллінському готелі. Номер був на дві особи. Зі мною там поселився привітний чоловік із Білорусі. Познайомилися. Розговорилися. Я випадково обмовився: киянин. І тут чолов’яга каже: має в Києві колегу. Він — колекціонер каміння. Його, мабуть, у всьому Союзі знають. Я не дуже його слухав, бо те мені не цікаво. І раптом він вимовляє: “Є у вас такий письменник — Дімаров, може знаєте? То це він”. Я був заскочений зненацька: Дімаров, з яким я вже стільки знаюся — колекціонер дорогоцінного каміння? Хто б міг подумати? Повернувшись з Естонії, запитав Анатолія Андрійовича про його гобі. “Яке гобі?! — сказав він. — Це було моїм шматком хліба! Я шукав, як вижити, коли опинився в опалі. Добрі люди мені нараяли найнятися в геологічну експедицію. І почалося… Він буквально захворів камінням. Це стало не ще однією сторінкою його життя. Воно стало ще одним його життям. Те докладно описано в його книжках “Поема про камінь”, “Вершини”, котрі неоднораз перевидавалися і виходили в перекладах.
Він бував на Кавказі і в Криму, в Сибіру й на Памірі, на Алтаї і Тянь-Шані — “Де тільки Толю не носило!” — осудливо й водночас захоплено казала Євдокія Несторівна. І дивилася на чоловіка так допитливо й недовірливо, мовби й досі не вірила в його епопею і прагнула допевнитися, чи ж усе те й насправді було. А Дімаров тоді приголомшив мене розповідями про своє геологічне бродяжництво. Ось один з таких епізодів, котрі, зачувши, я докоряв йому: “І ви ще про це не написали?!” Був він із приятелем у горах. Зупинилися заночувати на маленькому майданчику, де ледь умістився намет. Унизу — провалля метрів з триста, річка там гірська реве. Якщо впадеш — одразу розмаже по камінню. “Над нами балабуха хиталася від вітру, тобто брила, що зачепилася за скелю. Ми попадали такі виснажені, що не було навіть сил чимось тривожитися. Вранці, коли приятель ще спав, я виповз із намету. Обережно оминув вигин скелі, щоб побачити, що за ним. І завмер, охоплений страхом. Там лежав двометровий — а то й довший — полоз. Він був у тіні — замерзлий і геть непорушний. У мені розпливався холодний страх, котрий маю перед плазунами. Я підняв гостру каменюку і вирішив: підкрадуся тихенько і враз обрубаю полозові голову. Знаю, що вони надзвичайно агресивні. Можуть кинутися на два метри й ударити в обличчя. Також боляче кусаються. Я повільно-повільно наближаюся. А голова полоза так само повільно обертається в мій бік. Мені чутно, як рипить його замерзле тіло. Ось полозові очі зустрічаються з моїми, і в них стоять така мука і таке благання: “Не вбивай мене, не вбивай! Я цілу ніч мучився, замерзав, дай мені погрітися на сонці, щоб я геть ожив!..” Мені здалося, що я навіть чую його крик, розпачливе благання пощади. Я відкинув убік камінь. Розумів, що він не кинеться на мене, бо в нього не вистачить сил, бо ще не зігріта його кров. Вже не відчуваючи страху, присів біля нього, простягнув над ним руку, а він повільно піднімається-піднімається і раптом прикипів холоднючою головою мені до руки. Відчув тепло, і воно його притягло, мов магніт залізо. Я не рухався. А надовкола лежала така глибока, нічим не стривожена в безлюдді й безпташші тиша, що мені раптом здалося: на всій земній кулі вже не лишилося зовсім нікого. Тільки ми двоє: я і полоз. А сонце повільно повзло вгору й ставало тепліше. Ось уже в горах згойднулося легке тепловіння і все різнобарвно заяскравіло. І полоз став такий непередавано красивий — заграв райдужними кольорами. Ось він заворушився рішучіше, повільно опустив голову, мовби осмислено глянув на мене і неквапно поповз геть. Отоді, в горах, я мовби переродився. Імені ніби з’явився ще один розум. Взираючись у спокійну велич німотних гір, які — на противагу людям — гідно дивляться в обличчя вічності, я сказав собі: “Господи! Чого це я страждатиму від того, що якісь нікчемні перевертні погрожують мені і лякають мене. Та ж проти вічності все це нічого не варте й нічого не значить. Не зважай — живи так, мовби їх немає”. Зрозумів, що даремно нічого не минуло. І я трохи порозумнішав. Я вже не брав до уваги безглузду суєтність. Я завперш збирав каміння, колекціонував людські долі і писав про це книги… І мій неслухняний язик вже не часто забігав далеко наперед розуму”. Згодом Дімаров усе це, значно ширше конкретизувавши, розповів в інтерв’ю допитливому Володимиру Коскіну. А того вечора, коли ми з Несторівною слухали цей монолог Анатолія Андрійовича, вона прокоментувала: “Толю, ти таке намалював, що хоч у кіно знімай! І полоз у тебе розумний, і сам ти стаєш мудрий, як утікаєш од мене в гори… І взагалі я в оцій історії аж не впізнаю тебе — такий ти там філософ, наче Магомет чи Будда!..” “Не розумієш ти, Дусю, бо не була там і того не пережила…” — задумливо протяг Дімаров. “Знаю, що такого не буває, — мовила Несторівна, — але слухаю тебе і вірю. Хоч проти цього протестує моя фізика”. Як тільки я чи дуже охоча до літературних розмов Несторівна заводили розмови про літературу, Дімаров або, віджартовуючись, переводив балачку на іншу тему, або вистогнував: “Не люблю я цього занудного пасталакання — лишімо його для дисертантів і тих мудрагелів з науковими званнями, які переконані, що все знають, а самі не здатні речення до купи стулити”. Зі сміхом розповідав, що у нього в час навчання в московському Літінституті вів творчий семінар Валентин Катаєв, автор романів “Белеет парус одинокий” та “За власть Советов”. І він, ознайомившись із твором кожного студента, задовбував його своїм сакраментальним: “Что вы хотели этим сказать?” Дімаров тоді йому відповів: “А что вы способны услышать? Так вот именно то я именно для вас и сказал!” А коли я йому, гаряче нахвалюючи, пропонував прочитати пізнього Катаєва, який написав “Траву забвения” та “Алмазный мой венец”, Дімаров рішуче відбрикувався: “Він тоді одвернув мене від себе. Маю алергію на нього”. Анатолій Андрійович критично ставився до багатьох класиків. Його важко було захопити якимись художніми новаціями — від літератури він вимагав передовсім соціальної відвертості. Це був його визначальний критерій в оцінці творів. Неоднораз повторював: “Я читач нудно консервативний. Мені всякі ваші джойси та прусти нудні. Я визнаю тільки ті твори, котрі несуть опік правдою. А всі ті стилістичні виверти, що такі модні сьогодні, — то дитячі забавки!” Тому він захоплювався Василем Биковим та Віктором Астаф’євим з їхньою “окопною правдою” про війну. Двічі поранений і двічі контужений, він категорично не визнавав чванькуватого самовеличання Радянського Союзу в шатах переможця німецького фашизму, його обурювали регістри “Дня победы”, озвучені “вечномолодым Лещенком” і підхоплені нашим тупоголовим населенням, якому так любо вірити в пропаган-
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dystyjskie bajeczki. Pewnego razu Swietłana Koroneńko zaprosiła go na żywo do radia „Kultura”, żeby weteran wojny porozmawiał 9 maja właśnie o wojnie. I wtedy prawdomówny i ostry na język Dimarow sprowokował tsunami oburzonych sowieciaków, dotkniętych tym, co Aleksander Hercen nazywał „patriotycznym kiłą”. Telefon w studiu omal się nie roztopił — dziesiątki połączeń, w których brzmiało jedno i to samo: „Это наша гордость — великая победа!”, „Не перевирайте историю!”, „Не дадим перечеркнуть всенародный праздник Победы!” Jednym słowem: „Dziadkowie walczyli!” Ale Dimarowa to wszystko nie speszyło. Odpowiedział ostro wszystkim, radząc najbardziej agresywnym, by udali się do psychiatry, bo inaczej nikt nie znajdzie lekarstwa na ich chorobę. Jego wojną jest powieść „Ból i gniew” albo nowela „Strzały Uljany Kaszczuk”. Spośród wszystkich jego utworów najważniejszy wydaje mi się „Samosąd”. Zresztą u podstaw noweli leży prawdziwa historia. Wydarzyła się we wsi na Czerkaszczyźnie. Tam zrobił niezwykłą karierę wiejski nicpoń i łajdak. Został aktywistą i osobiście wyrzucał z chat rozkułaczonych (z własnej inicjatywy). Pisał donosy na wszystkich. Wieś pod jego dyktando wypleniono ze wszystkich twardych gospodarzy. Został przewodniczącym kołchozu i zięciem sekretarza komitetu rejonowego partii. Napisał donos także na teścia — i zajął jego fotel. A potem wojna. I zostawiono go na terenie okupowanym, żeby organizował podziemie. Ale nie ma zapału do walki z faszystami. Spotkawszy żołnierza, który przebywał w niemieckiej niewoli, a któremu, wydawszy Ausweis, pozwolono wracać do domu, zabija go, żeby zawładnąć cennym dokumentem. Niemcy schwytali partyjniaka i konwojują go do komendantury, żeby ustalić jego tożsamość. I wtedy kobiety, które pracowały w polu, rozpoznały tego podleca i oszczercę. Odbiły go konwojentom, by wymierzyć mu samosąd. Bez żadnego wahania posiekały go sapami jak kapustę. W „Samosądzie” jest scena, którą można świetnie pokazać w filmie. Niemieckie gazety napisały o tym zdarzeniu. Kancelaria Stalina przygotowała mu expose na podstawie niemieckich gazet. Późno w nocy Stalin podchodzi do mapy Ukrainy i, wpatrując się w nią uważnie, szuka, gdzie może leżeć wieś, w której to wszystko się wydarzyło… I oto Niemcy się cofają, a sowieckie wojska wchodzą do wsi. Chłopi karmią i ogrzewają wymęczonych, brudnych i obdartych żołnierzy. Przyszli przecież swoi. Następnego dnia żołnierze idą dalej. A do wsi wjeżdża sowiecki „Zonderkommando”. Sowieccy karatelowie, którzy długo czekali na tę chwilę. Rozstrzeliwują nie tylko ludzi, ale wszystko, co się rusza — bydło, kury, psy, koty. Wieś staje się ogromnym ogniskiem, w którym spłonęło wszystko, co tam było. „Kolumna opuściła wieś, a ona się wiła, cała zalana ogniem, i nie wyły psy, nie ryczało bydło, wszystko było dostrzelone przez tych zadziornych wojaków w przyciasnych szynelach…” Pewnego dnia w bufecie stacyjnym w niedalekim od zgliszcz miasteczku żołnierz na protezie mówi, że wraca do domu. Choć okaleczony, jest szczęśliwy — żyje i wreszcie będzie w domu. Ale Czerwonej Komuny (tak nazywała się wieś) już nie ma. A następnego dnia okaleczony żołnierz z płaczem opowiada o tym nie wiadomo komu w tym samym bufecie, i nie przeczuwa, co go czeka. Nagle zniknął także żołnierz. Nikt nie wiedział, dokąd się podział… Dimarow pisze, że po dziesięcioleciach jedynym śladem wsi jest tam stara, dziuplasta wierzba, która wciąż próbuje się trzymać przy życiu, co wiosnę ożywając swoimi pokręconymi sękami. Stoi samotnie na zarośniętym trawą pogorzelisku. I, jak mówi autor, nikt do niej nie podejdzie, nikt nie dotknie palcami popękanego pnia. A dalej — ów zwrot, który często spotykamy u tego pisarza: „Ale nie trzeba być pesymistami — jednak podeszli. Niedawno, widać, byli tu z plemienia beztroskich durniów, którym ani rodu, ani przerodu. Tych, którzy wszystko podpisują swoimi poganskimi imionami. Którzy wycięliby swoje inicjały nawet na grzbiecie rodzonego taty, gdyby ten cierpliwie stanął. Więc tacy tu byli. Bo przez cały pień głęboko w korze, aż do żywej, do białej kości, wycięto: «Tu się bawili Żora i Gena z dwiema laskami». Ziemski pokłon wam, Żoro i Geno!” Oto taki jest wdzięczny głos potomnych w osobie Żory i Geny z laskami — Dimarow nie jest tym pisarzem, który mógłby zabłądzić w świecie pięknych iluzji i hojnie dzielić się nimi z czytelnikiem. Nie jest z tych, którym czasem chce się wydawać pożądane za rzeczywiste. To był pisarz niespokojnego serca i gorzkiej prawdomówności. Dlatego był bardzo niewygodny i dla władców, i dla dobrze urządzonych konformistów. Jak już wspomniano, żeby nie biedować, małżeństwo Dimarowów gospodarowało na działce w Mochnaczu na Czerkaszczyźnie, gdzie miało spory ogród. Były tam i kury, i prosięta, i emeryci codziennie harowali w ogrodzie, gdzie hodowali wszystko, co mieszczanie muszą kupować na targu. Jeśli nie wszyscy nasi koledzy — a wśród nich także młodzi, którym łatwo byłoby znaleźć sobie zarobek — nie męczyli się „Płaczem Jarosławny”, to Dimarow stoicko znosił próbę nagłego ubóstwa. Często powtarzał: „To jest moja pokuta za to, że byłem w szeregach sowieckich pisarzy”. Z okazji jednego z jego jubileuszy ukazał się dekret prezydenta Janukowycza: odznaczyć pisarza Dimarowa Orderem Jarosława Mądrego V stopnia. I wtedy (w tym od razu rozpoznałem Anatolija Andrijowycza!) odpowiedział w liście otwartym do Janukowycza: „Nie mogę przyjąć tego wysokiego odznaczenia z Waszych rąk — tym czynem protestuję przeciwko temu, że w Ukrainie niszczy się język ukraiński i książkę ukraińską…” Kto jeszcze z kolegów powtórzył przykład Dimarowa? Tylko Lina Kostenko, w tym epizodzie, odmówiła przyjęcia tytułu Bohatera Ukrainy. Napoleon, wprowadzając we Francji całą kolekcję odznaczeń za twórczość literacką, dobrze rozumiał: próżność pisarska jest bezgraniczna — będzie miał przychylność wszystkich tych, którzy otrzymają z jego rąk odznaczenie… Kto zakwestionuje pewność Napoleona w tej sprawie? Wraz z Dimarowem, który odchodził — zdaje się — jako ostatni ze swojego pokolenia (nie biorę pod uwagę postaci drugorzędnych), zakończył się cały okres naszej literatury. Przewrócono jej kartę historii. Teraz wyraźnie widać: dziś tak się już nie pisze, jak pisał Dimarow. Był swoistym mostem do literatury nowoczesnej. Będąc sam w piśmie tradycyjnym, wręcz trochę staroświeckim, zawsze z ciekawością przyglądał się temu, co przynosili młodzi. Pamiętam, jak adorował młodą Halinę Pahutiak z jej „Dziećmi” (pisał o niej, wymieniał jej nazwisko z każdej trybuny). Zachwycał się Lubow Ponomarenko. Radośnie przywitał Tanię Malarczuk i Serhija Osokę. Chwalił redaktora naczelnego „Berezola” Wołodymyra Naumenka za to, że regularnie publikuje utwory najmłodszego pokolenia… Pozostał ulubionym autorem dla ludzi starszego pokolenia. Młodzież czytała Winniczuka, Andruchowycza, Żadana, Lubkę — i prawie już nie czytała Dimarowa ani Ziemlaka. Takie życie, i nic na to nie poradzisz. Dla młodych zuchwalców to jak przypomnienie dawno minionej epoki. Epizod znamienny. Byłem w redakcji gazety „Dień”, gdzie właśnie odbywały się zajęcia letniej szkoły dziennikarstwa. Redaktor naczelna gazety Larysa Iwszyna, usłyszawszy moją opowieść, że Mykoła Bażan objął mnie, jeszcze studenta uniwersytetu, na znak wdzięczności za to, że napisałem pracę o przyjacielu jego młodości Oleksie Wlyzku, nagle powiedziała: „Chodźmy do naszych młodych dziennikarzy — pokażę im żywego człowieka, którego jeszcze obejmował Mykoła Bażan! Przecież to już historia!” I z zainteresowanych, a zarazem zdziwionych spojrzeń młodych zrozumiałem: tak, to już nie po prostu historia. To — odległa historia. Prawie mezozoik. Do tej podróży trzeba nawet przewodnika… …Kiedy wspominam najlepszych ludzi mojego życia, tych, którzy mieli w nim dla mnie ważne znaczenie, wspominam Anatolija Dimarowa, któremu przypadło przeżyć wiek pod nie swoim imieniem… Taki los spotkał Dimarowa. Był zmuszony go wybrać, żeby przetrwać. I w tym także znak tamtych czasów, bezlitosna logika historii.
Tłumaczenie maszynowe
Halina PAHUTIAK
Nie kłamałam, mówiąc po wydaniu mojej powieści „Magnat”, że potrzebuję jeszcze jednego życia, by zbadać postać Jana Szczęsnego Herburta (1567–1616). Jeszcze wczoraj rozmyślałam o Hryhoriju Skoworodzie i jego wirtualnym spotkaniu z Paracelsusem w Tokaju, aż nagle przypomniałam sobie Herburta, z którym dawno się nie widywaliśmy. Bo coś nam osłabło, panie i panowie, przez ten koronawirus i wojnę o tożsamość kulturową. Nie wystarczy opierać się zgalwanizowanemu truchłu sowieckiego i odgryzać się na zarzuty o prowincjonalność. Obrona to kiepska osłona.
Zamiast tego, w ten deszczowy dzień, proponuję wam zanurzyć się w błyszczący, piękny świat, który skupiał w sobie Jan Szczęsny Herburt, człowiek epoki Odrodzenia, którego niepokorny duch wciąż błądzi po Dobromilu i wpływa na bieg wydarzeń. Starosta mostyski i wyszeński zmarł w dzień św. Sylwestra 1616 roku w miejscu, w którym się urodził, we wsi Bonewycze pod Dobromilem, nie dożywszy kilku dni do 50 lat. Dobromil w ostatnich latach był dla niego tym, czym później stał się dla pewnego mojego znajomego mnicha — miejscem mistycznym, gdzie na Czernieczej Górze przebywa Jasna Istota. Switlana, mówił ten mnich, w przeszłości fizyk jądrowy, z którym kiedyś rozmawiałam.
Wtedy niewiele wiedziałam o Herburcie, a gdy kilka lat później dowiedziałam się, że on również miał wizje i także rozmawiał z jasną istotą, byłam zdumiona. Bardzo chciałam rozplątać ten związek, znaleźć jakieś realistyczne wyjaśnienie, ale już wiem z doświadczenia, że takie wiadomości przychodzą nie tylko z archiwów, lecz także irracjonalnymi drogami.
Co zrobiłby pisarz z ukraińskiego mainstreamu literackiego albo jakiś skrybent, który seryjnie produkuje bestsellery gdzieś na Zachodzie? Zarobiłby na tym grosze i sławę. Biedakowi nie trzeba by wysysać z palca fabuły i wieszać pseudohistorycznego makaronu na uszach czytelnikom spragnionym tajemnic. A gdyby Rada Miejska Dobromila okazała się bogata i sfinansowała napisanie takiego opusu, i jeszcze najęła sobie popowego skrybę ze stolicy, mielibyśmy świeżutki pierożek z kleistego ciasta.
Ale dla mnie Dobromil stał się miejscem świętym, a dopiero potem praojczyzną. Stamtąd pochodził mój prapradziad Józef Dobromilski, który przeniósł się do Uroża na początku XIX wieku. Nie mogę sobie pozwolić na partactwo o autorze zaszyfrowanego językiem ptaków tekstu „Herkules słowiański”. Inny tytuł to „Rozmowa Hryca z Fortuną”.
Dlatego po prostu chcę po raz kolejny przypomnieć Ukraińcom, że lekceważący stosunek do historii lokalnej obraca się później w geopolityczną klęskę i kwitnący zastój w głowach.
Co u nas wiedzą o Janie Szczęsnym Herburcie? Magnat-dysydent, który bronił praw Rusinów, bo sam był pół Rusinem. Miał drukarnię, w której wydawał dzieła historyków, własne utwory i polemiki. Był poddawany obstrukcji, skazany na śmierć, ocalony i „uwięziony” w Dobromilu bez prawa wyjazdu. Jego dyplomatyczne podróże i skomplikowane stosunki z opiekunem i wujem, kanclerzem Janem Zamoyskim, są jeszcze mniej znane. Wszystko to jest nasza historia, jesteśmy takimi samymi spadkobiercami Rzeczypospolitej jak Polacy i Litwini. A w Złotym Wieku (XVI w.) Rzecz
Rzeczpospolita była wolna od absolutyzmu i inkwizycji, w odróżnieniu od reszty Europy, i bardzo bogata. Mamy czym się chlubić, nie tylko haftowanymi koszulami i ludowymi pieśniami — są one piękne. I przy tym nie wolno zapominać, że obywatele wyjątkowego państwa, jakim była Rzeczpospolita, byli zarówno świadkami, jak i uczestnikami wszystkich tych fascynujących procesów, które działy się na świecie. Zdobywali wykształcenie w najlepszych uniwersytetach, byli kupcami, dyplomatami, wojownikami, ubierali się to w staropolskie stroje szlacheckie, to według najnowszej europejskiej mody. I nie czuli się proszącymi, którzy uginają się przed Komisją Wenecką, jak ich potomkowie, lecz sami tworzyli prawa, które w owym czasie były liberalne. Jan Szczęsny otrzymał w Ingolstadt (Bawaria) bardzo dobre wykształcenie filologiczne. Kto włada językiem, ten włada światem. Pisał po ukraińsku, polsku, łacinie i znał jeszcze kilka języków europejskich. Koniec XVI wieku to był wybuch okultyzmu w całej Europie, a nie tylko czas arcydzieł Szekspira i Cervantesa, Vermeera i Rembrandta. I przez cały ten czas Jan Szczęsny przebywał na dworach europejskich monarchów, obserwując i rozważając ten szalenie piękny świat. Anglia za króla Jakuba. Młody Herburt ma sposobność odwiedzać teatr „Globe”, oglądać sztuki Szekspira. Znał nie tylko dzieła filozofa Francisa Bacona, na co wskazują pisma samego Herburta, lecz także spotykał się z nim dzięki kanclerzowi Zamoyskiemu. Praga. Herburt żyje na egzotycznym dworze austriackiego cesarza Rudolfa II, miłośnika okultyzmu, właśnie wtedy, gdy po mieście krąży straszliwy Golem. Nie wiem, czy zastał tam jeszcze Johna Dee, angielskiego matematyka i astrologa, który przez długi czas żył pod opieką cesarza i miał na niego ogromny wpływ, ale wystarczy, że Praga była wtedy centrum okultyzmu i rzeczywiście magicznym miejscem, a nie tym, czym jest teraz — tanią atrakcją dla turystów. John Dee był niezwykle wpływową i charyzmatyczną osobowością i być może nawet pierwowzorem Don Kichota Cervantesa. Najprawdopodobniej dzięki Janowi Zamoyskiemu John Dee odwiedził Kraków. Jak by tam nie było, Jan Szczęsny znał się na astrologii i naukach okultystycznych, i wpłynęło to na jego dalsze życie. Chociaż intrygi polityczne całkowicie go pochłonęły, pod koniec życia znów zafascynował się mistyką. A były jeszcze podróże do Moskwy, Imperium Osmańskiego, być może do Jerozolimy. Oczywiście nie turystyczne, lecz „służbowe”. No i wieczne miasto Rzym, gdzie mieszkał po ukończeniu studiów w Ingolstadt. Czy Herburt był jedynym świadkiem i uczestnikiem wydarzeń historii świata? Świat wtedy był otwarty dla tych, którzy pragnęli wiedzy, nie tylko naukowej, ale i tajemnej. Wspomnę tylko jezuitę Michała Boyma, misjonarza, lekarza i botanika, który zmarł w dżungli Wietnamu, a urodził się we Lwowie. A jeśli dotarliście do końca mojego opusu, to nie jest to przypadkowe. To już zostało przesądzone przez los.
Tłumaczenie maszynowe
Jeroszenko Wasyl Jakowycz (13.01.1890, ukraińska słoboda Obuchiwka, obecnie obwód biełgorodzki Federacji Rosyjskiej — 23.12.1952, Moskwa, Federacja Rosyjska) — ukraiński i japoński pisarz. W wieku 4 lat stracił wzrok. Zajmował się działalnością pedagogiczną na Czukotce, Dalekim Wschodzie i w Turkmenistanie. W latach 1916—1921 odwiedził Syjam, Birmę, Indie, Chiny, Finlandię, gdzie zbierał materiały folklorystyczne i etnograficzne. Odwiedzał Polskę, Niemcy, Anglię, Francję, Austrię i inne kraje. Naoczni świadkowie zaświadczają, że W. Jeroszenko znał i biegle władał 19 językami. Wśród nich — ukraiński, łacina, sanskryt, esperanto, angielski, włoski, francuski, niemiecki, japoński, chiński, birmański, tajski, hindi, turkmeński, paszto, hiszpański, portugalski, rosyjski. W 1914 roku Towarzystwo Esperantystów wysłało go do Japonii, gdzie uczył się w Tokijskiej Szkole dla Niewidomych. Tutaj po półtora roku opanował język japoński i zaczął drukować prozę artystyczną i publicystyczną w języku japońskim oraz esperanto, opanował grę na tradycyjnych japońskich instrumentach koto i siamisenie. W 1920 roku opuścił Japonię, przeniósł się do ówczesnego ZSRR, gdzie żył pod czujnym nadzorem sowieckich służb specjalnych. Jego przebogate archiwum wywiozła do rodzinnej wsi i zniszczyła bolszewicka władza. W Japonii wydano trzytomowe wydanie jego dzieł, o życiu i twórczości W. Jeroszenki obroniono pracę doktorską, piszą o nim w japońskich encyklopediach. Dalej podajemy fragment wspomnień Takasugi Ichiro (esperantysta, pisarz, działacz społeczny, literaturoznawca i tłumacz: 1908—2008) z książki „Pieśń o świcie” (Tokio, wydawnictwo „Iwanami shoten”, 1982, str. 192—204) o działalności W. Jeroszenki w Japonii, atmosferze tamtych czasów, jego przyjaciołach i znajomych. 24. Nowi przyjaciele Jeroszenko znów zaczął często bywać na zebraniach esperantystów. W tamtym czasie tokijscy esperantyści w każdą trzecią środę zbierali się w tymczasowym biurze Stowarzyszenia Kawalerów, a we wszystkie inne środy – na drugim piętrze budynku Osaka Kenji, przy Shin-Ogawamachi, w dzielnicy Ushigome. To miejsce służyło za biuro Japońskiego Instytutu Esperanto i również w nim na stałe prowadzono wykłady. Choćby nie wiem jak silna była jego miłość do wędrówek, a jednak ojczyzną jego duszy zawsze było esperanto. W tamtym czasie na tle internacjonalistycznych napływów, które ogarnęły świat, ruch esperanto zaczął gwałtownie nabierać rozpędu. 26 grudnia 1919 roku, przygotowując się do rozwoju nowego ruchu, Japońskie Stowarzyszenie Esperanto (JEA) zreorganizowano w Japoński Instytut Esperanto (JEI). Przez rewolucję rosyjską, zwłaszcza niestabilność polityczną na Dalekim Wschodzie, gwałtownie wzrosła liczba Rosjan, którzy szukali schronienia w Japonii. W odstępie między Tokio a Jokohamą jeden po drugim osiedlali się biali emigranci, którzy zarabiali na życie, sprzedając rasza, ale do takich uchodźców dołączyli również tak wybitni esperantyści jak Seryszew, Kuzniecow, Kołomijec, co stało się wielkim impulsem dla ruchu esperanto w Japonii. Ponadto na ten okres przypadł również przyjazd fińskiego posła Ramstedta (1873—1950), który także był esperantystą. Chociaż pisarz Nakano Shigeharu pięć lat — od 1919 do 1924 roku, spędził w Starszej Szkole nr 4 w Kanazawie, wygląda na to, że fala ruchu esperanto dotarła nawet do miasteczka w Kanazawie, na krańcu Japonii. W jego pracy „Uta no Wakare” są następujące wersy: Pewnego razu, na czele z Ramstedtem, posłem z Finlandii, do tego miasteczka zawitała grupa esperantystów. Żeby posłuchać wykładu, Yasukichi poszedł zaprosić Kuratę…. Wracając z wykładu do domu, Yasukichi jeszcze raz zaszedł do Matsuyamy. I poprowadził rozmowę o esperanto, które usłyszał po raz pierwszy. „Trzeba przeciągać samogłoski. Język wydaje się jakiś beztroski. A na końcu Ramstedt opowiadał, że słońce w Finlandii latem nie zachodzi i przez to, że niemożliwe jest zrozumienie, kiedy jest dzień, a kiedy noc, pod wieczór, czyli wieczór według zegarka, w miastach i wsiach biją w dzwony. Coś w rodzaju: dzwonią dzwony, więc wieczór. A potem oświadczył: „Wygląda na to, że i dla mojej opowieści zadzwoniły dzwony” i zszedł”… Na takim wzniesieniu ruchu Ooishi Wasaburo z centralnej stacji meteorologicznej czytał wykład z aerologii w esperanto, a Jeroszenko, z bałałajką przewieszoną przez ramię i podśpiewując rosyjskie pieśni ludowe oraz własne improwizowane melodie, aktywnie brał udział w wykładach z popularyzacji esperanto. 14 listopada w Ichiko, 28-go dnia tego samego miesiąca w YMCA, w grudniu — w Osace i Kioto. Takao Akio, który witał Jeroszenkę w Osace, w „Osaka ni okeru tanemaki jidai” w następujący sposób opisuje swoje wspomnienia z tamtego czasu. Dla Jeroszenki każde miejsce było jego domem i nawet w niewielkie podróże zabierał ze sobą wielki słownik dla niewidomych, ciężkie książki i bałałajkę. Wiele razy mówiłem mu, że jeszcze wrócimy i radziłem zostawić ciężkie rzeczy, ale on uparcie odmawiał. Pewnie to dlatego, że zawsze towarzyszyło mu poczucie „wiecznego wędrowca”. W rezultacie towarzyszące mu osoby zmuszone były pomagać mu, niosąc ciężki bagaż. A jeśli w przepełnionym pociągu stuknąć instrument — purpurowieje ze złości. Rzuca się z oskarżeniami o nieuwagę…. Jeroszenko, wykorzystując dom niewidomego Iwahashi Takeo jako kwaterę główną, przez kilka tygodni podróżował po Tokio, Osace i Kobe. Swoje wrażenia z tamtego czasu Iwahashi tak opisuje w swojej autobiografii „Ugoki-yuku hakaba”: Jeroszenko miał ostrą spostrzegawczość, gdy mowa schodziła na literaturę czy problemy społeczne, a jednak w czymś miał wąskie uprzedzenia, właściwe niewidomym ludziom, co nasuwało Ryoichi myśli o tym, że dotąd miał ciężki los. Cały czas nie opuszczało uczucie, że gdzieś wewnątrz Jeroszenki nadal żyje wizerunek tych dawnych wędrownych bardów, którzy przy akompaniamencie lutni śpiewali długie historyczno-heroiczne pieśni na ulicach Florencji czy Grecji. Jeroszenko, nucąc swoim niskim głosem jakąś melodię, głośno westchnął. Nagle zapytał Jeroszenkę: „Panie Jero, co Pan sądzi o socjalizmie?” Jeroszenko znów westchnął. I kontynuował duszne milczenie. (Dla tego człowieka romantyzm i marksizm współistnieją razem) Oto co pomyślał… Pewnego dnia Jeroszenko wyruszył do szkoły dla niewidomych w Kobe i tego wieczoru został na noc w domu dyrektora Imazekiego. Ale tak wyszło, że po kolacji Jeroszenko z Imazekim dyskutowali o religii i w trakcie sporu przeszło w kłótnię. Dyrektor, chrześcijanin, był znany ze swojej upartości, która wcale nie ustępowała upartości Jeroszenki. Na koniec Imazeki krzyknął: „Taki nic nie rozumiejący ateista jak ty nie może zostawać w moim domu! Idź precz”. „Wspaniale. Ja również nie życzę sobie zostawać w podobnym miejscu” — rzucił na koniec Jeroszenko, wyszedł całkiem sam w nocne miasto, pobłąkał się jakimiś drogami i o pierwszej w nocy wreszcie dotarł do domu Iwahashiego w Osace. Zakończywszy wykłady w kościele Yariyamachi w Osace i w szkole żeńskiej Soai, Jeroszenko powiedział, że pragnie odwiedzić Ittoen w Kioto. W ten sposób Takao Akio w towarzystwie Jeroszenki wyruszył do Kioto. Stało się to 20 grudnia.
Właśnie w tym czasie w kijowskiej szkole średniej nr 3, dosłownie na tydzień przed tym, został założony klub esperanto na czele z Yagi Hideo (w przyszłości rektorem uniwersytetu Okayama) oraz Okamoto Yoshitsugu (redaktorem Nowego słownika esperanto-japońskiego). Eroszenko przeprowadził wykład przed dziesiątkami słuchaczy w centrum studenckim uniwersytetu Kioto, który tłumaczył Yagi Hideo. W ten sposób, póki Eroszenko aktywnie brał udział w ruchu esperantystów, znajdował coraz więcej przyjaciół, wpływając na ten kierunek, w którym miał podążać dalej. Przez te trzy lata, których Eroszenki nie było w Japonii, w kraju zauważalnie zmieniła się sytuacja społeczna. Ponieważ Ententa, po której stronie występowała Japonia w I wojnie światowej, odniosła ostateczne zwycięstwo nad militarystycznymi Niemcami, demokracja, która była celem wojny, wielką falą nakryła i brzegi Japonii również, a na czele tego przypływu stali Yoshino Sakuzo z uniwersytetu w Tokio (1878—1933), Oyama Ikuo z uniwersytetu Waseda (1880—1955) oraz Fukuda Tokuzo z uniwersytetu Hitotsubashi (1874—1930). Oprócz tego, pod bezpośrednim wpływem rewolucji w Rosji, ruch socjalistyczny w Japonii, który długi czas był w zastoju, znów zaczął rosnąć. Mniej więcej na rok przed powrotem Eroszenki do Japonii spontaniczny „bunt kobiet Etchu”, który wybuchł 3 sierpnia w Nishi-madzuhachi-machi, prefektura Toyama, od razu rozprzestrzenił się po całym kraju i przekształcił się w Bunt Ryżowy z podpaleniami i rozlewem krwi z udziałem około 700 tysięcy ludzi. Z początkiem 1919 roku, w lutym, z podpowiedzi Hasegawy Nyozekana (1875—1969) oraz Oyamy Ikuo został założony magazyn „Warera”, w kwietniu magazyn „Kaizo”, w maju „Badania socjalizmu” Sakaya Toshihiko i Yamakawy Hitoshi (1880-1958), a także w czerwcu wyszedł magazyn „Kaiho” pod zbiorową redakcją Arahata Kansona (1887—1981), Aso Hisashi (1891—1940), Sano Manabu (1892—1953). Wizyta Johna Deweya (1859—1952) w Japonii również przypadła na luty tego samego roku. W grudniu 1918 roku przy uniwersytecie w Tokio została stworzona organizacja studencka „Shinjin-kai”, a w lutym 1919 roku przy uniwersytecie Waseda założyli „Minjin-domeikai”. Kierunek Sztuki Masowej w świecie literackim zaczął odradzać się jeszcze mniej więcej od 1916 roku, ale od drugiej połowy 1920 roku rozwinął się do literatury proletariackiej z wyraźniejszymi założeniami. Za każdym z tych zjawisk — jak magazyny, stowarzyszenia i kierunki literackie, niosła się burza, która pokrywała całą Azję. Od marca 1919 roku w następne pół roku w Korei odbył się tak zwany ruch 1 marca; 4 maja tego samego roku w Chinach zaczął się Ruch czwartego maja. Właśnie w czasie, kiedy na Wyspy Japońskie zaczęła nadciągać ta burza, Eroszenko znów postawił stopę na ziemi Tokio. Takatsu Masamichi (1893—1974) — jeden z tych przyjaciół, z którym połączył los w epicentrum tych nowych powiewów. Takatsu Masamichi urodził się w prefekturie Hiroszima, przy świątyni buddyjskiej sekty Shinshu i miał zostać mnichem, ale pewnego dnia usłyszawszy wykład Korehiro, ojca Kurahary Korehito, otworzyły mu się oczy na socjum i postawił sobie za cel przeprowadzić reformy w Hongan-ji. Jesienią 1918 roku w wieku 25 lat przeprowadził się do stolicy, wstąpił na uniwersytet Waseda i wszedł do klubu oratorskiego. Pewnego razu na konkursie przemówień z profesorem Uchigasaki Sakusaburo w roli sędziego nagrodę otrzymali Asanuma Inejiro (1898—1960) z wydziału politologii, i Takatsu Masamichi z wydziału filologicznego. Wtedy, stojąc za katedrą, pod koniec swojej przemowy na temat „Jesień, do której powinna dążyć młodzież”, Takatsu zaśpiewał piosenkę, która wywołała owacje u słuchaczy. Była to przerobiona piosenka Soedy Adzenbo (1872—1944), którego nazywali „Czerwonym śpiewakiem Enka”. „Co to błyszczy w kieliszkach bogaczy? Szampan? Nie, nieprawda. Pot sławnych chłopów. Co to błyszczy na głowie kochanki arystokraty? Diamenty? Nie, nieprawda. Krew i łzy miłej robotnicy. Co to błyszczy na piersiach u ministrów i generałów? Ordery? Nie, nieprawda. Czaszki sławnych żołnierzy”. Jak można zobaczyć z tej piosenki, myśli ówczesnych studentów starszego wieku już były ogarnięte ideami socjalistycznymi. W lutym 1919 roku on razem z Asanuma Inejiro, Inamura Ryuichi, Miyake Shoichi, Wada Iwao zorganizowali Minjin-domeikai, i w lipcu 1920 roku stworzyli Akatsuki-minkai. W sierpniu 1920 roku Hasegawa Nyozekan i Oyama Ikuo zostali zwolnieni z gazety Osakaasahi za artykuł (dotykając tematu Buntu Ryżowego, napisali na pierwszej stronie „Czyż nie zbliża się nasza Wielka Japońska Imperia, która tak szczyci się swoją nieskazitelnością, do dnia ostatniego strasznego sądu?”), a od lutego 1919 roku założyli magazyn „Warera”, czyniąc swoimi czytelnikami młodzież. Jednocześnie Oyama Ikuo wrócił na uniwersytet Waseda i stanął za katedrą. W Minjin-domeikai jako na liderów liczono na Oyamę Ikuo oraz na Kitazawę Shinjiro, którzy dopiero co wrócili ze studiów za granicą, ale z czasem, w zależności od tego, kogo z tych dwóch wskazywano jako lidera, „Domei” rozpadło się na dwie konfliktujące części. Decydującym głosem za tym, że liderem zostaje Oyama Ikuo, stał się głos Takatsu Masamichi. Takatsu był jednym ze studentów skłonnych do idei socjalistycznych, zaczął uczęszczać na wykłady z esperanto w domu Osaka Kenjina na Shin-Ogawamachi. Tam poznał się z Eroszenką, z którym nadzwyczaj szybko się zbliżył. Naradziwszy się z Takatsu Masamichi, Eroszenko został wolnym słuchaczem wydziału filologicznego uniwersytetu Waseda. Także w Wasedzie wykładał jego dawny przyjaciel Katagami Noburu, który na wszelkie sposoby się nim opiekował. W kwietniu 1920 roku na uniwersytecie Waseda otworzyła się katedra literatury rosyjskiej, kierownikiem której został Katagami Noburu, który dwa lata przed tym wrócił z Moskwy. Jeden z przyjaciół-kolegów z roku, pisarz Ibuse Masuji, w eseju „Tamten czas” wspomina o Eroszence: Eroszenko był moim towarzyszem z kursu na wydziale filologicznym Wasedy. W tym
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
czas w Wasedzie przeprowadzano reformy akademickie, i nasz kurs połączono z młodszym rocznikiem, osobno przyjmując wolnych słuchaczy. Uważa się, że Jeroszenko, jako znajomy profesora Katagamiego, słuchał wykładów, aby podszkolić się w języku japońskim.
W tym czasie wśród studentów było wielu dziwacznych ludzi.
O Jeroszence mówiono, że jest zupełnie samotnym rosyjskim poetą-ślepcem. Podobno mieszkał w Nakamura-ya w Shinjuku, ale ja często widziałem, jak późno w nocy spacerował po Gakurazace. Widziałem, jak idzie, nie włożywszy kapelusza i bez parasola, chociaż na ulicy mżył deszcz. Szedł szerokim, pewnym krokiem, jakby był człowiekiem widzącym. Rozmawialiśmy o tym, że od tyłu jego sylwetka w pelerynie wygląda nieco nastrojowo. I podejrzewaliśmy, czy naprawdę jest niewidomy.
Ale kiedy wchodził do sali wykładowej, zazwyczaj ktoś ze studentów prowadził go, ciągnąc za rękę, i zwykle były to Takacu Masamichi albo jeszcze jeden, którego imienia zapomniałem, ale pochodził z Kobe i trzymał się poglądów lewicowych – był to na pewno ktoś z tych dwóch. Mimo to sądzę, że sam Jeroszenko nie był zwolennikiem lewicy ani czymś podobnym, lecz był po prostu poetą.
Pewnego razu na zebraniu klasowym studentów zagrał na bałałajce i zaśpiewał kaukaską pieśń. Była to jakaś pieśń w jednym z języków kaukaskich, którą śpiewał ponuro, przygnębiony, wydawało się nawet, że płacze, lecz według wyjaśnienia profesora Katagamiego była to pieśń o miłości Kaukaskich. Jak na taką pieśń, był to matowy śpiew.
Po zakończeniu tego zebrania, my z Aokim, moim kolegą z roku, wracając do domu, doszliśmy wspólnie do wniosku, że Jeroszenko jednak nie jest lewicowcem. Powodem było to, że w tym czasie wierzyliśmy, iż ideologia lewicowa zaprzecza także miłości…
Takacu Masamichi mieszkał zupełnie blisko uniwersytetu, w Todzuce, w dzielnicy Genbe-machi. Jeroszenko prawie codziennie odwiedzał tę pensjonat, gdzie rozmawiali o rewolucji rosyjskiej. Pod wpływem Takacu Jeroszenko stopniowo coraz silniej zaczął interesować się socjalizmem.
Wśród towarzyszy Takacu Masamichiego był niewidomy socjalista Ono Kanejiro. Był o rok starszy od Jeroszenki. Ono urodził się w Kioto, w dzielnicy Higashi-Horikawadori, ale podobnie jak Jeroszenko w wieku czterech lat stracił wzrok i kształcił się w szkole dla niewidomych w Kioto. Miał wybitny umysł, a jeśli chodzi o teorię socjalizmu, wyprzedzał każdego. Poza tym był silny, aktywny, pogodny i do tego posiadał tę samą przenikliwą intuicję, właściwą niewidomym ludziom.
Jeroszenko zaczął się blisko zadawać z Ono Kanejiro. Jeroszenko uczył Ono języka rosyjskiego, a Ono zaszczepił Jeroszence idee socjalistyczne.
Ono Kanejiro wraz z Kondō Eidzō i Takacu Masamichim w sierpniu 1921 roku uczestniczył w założeniu tak zwanej Partii Komunistycznej Oświeconych (Gyomin-kyōsantō). Uważano, że zginął w 1923 roku podczas wielkiego trzęsienia ziemi w Kantō, lecz wyemigrował do Szanghaju, gdzie ludzie z Niezależnej Partii Korei pomogli mu ukryć się w dzielnicy francuskiej, a stamtąd uciekł statkiem do Władywostoku. Jednak z powodu jakiegoś podejrzenia zatrzymało go GPU. Właśnie wtedy, w wyniku przypadkowego zbiegu okoliczności, tam przybyli Sano Manabu, Kondō Eidzō i Takacu Masamichi, którzy uciekli przed aresztowaniami w sprawie Komunistycznej Partii Japonii. Ono prosił, by pozwolono mu się z nimi spotkać, i Kondō oraz Takacu potwierdzili, że Ono jest ich współmyślicielem, jednak GPU nie dało im spotkania. Na periodyczne zabiegi Kondō i Takacu o spotkanie z Ono władze radzieckie odpowiedziały, że wysłały go do szkoły dla niewidomych w Irkucku. Jednak o dalszym losie Ono nic nie wiadomo.
Wyżej mowa była o tym, że pod wpływem Takacu Masamichiego i Ono Kanejiro Jeroszenko zaczął przejawiać zmiany w poglądach ideologicznych, lecz, z drugiej strony, wśród nowych bliskich przyjaciół byli również tacy ludzie, jak Fukuoka Saiichi i Masaki Hiroshi.
Fukuoka Seiichi (przyszły redaktor naczelny „Reader’s Digest”), Masaki Hiroshi (przyszły adwokat) i Tsumagari Kuranojō (przyszły profesor Uniwersytetu Tōhoku) byli członkami jednego kółka, „Klubu Tennen” w siódmej szkole średniej. W 1920 roku wspólnie wstąpili na Uniwersytet w Tokio.
Pewnego dnia wiodący krytycy Hasegawa Nyodzekan, Ōyama Ikio i Kushida Tamizō (1885–1934) zorganizowali wykład w Kościele Unitariańskim w Shiba. Masaki Hiroshi, który zaledwie niedawno przyjechał do stolicy z najdalszego krańca Kiusiu, wyruszył na miejsce wykładu wcześniej, wsiadając do pociągu z domu swego starszego brata w Hyakuninchō w Ōkubo. Gdy zbliżył się do miejsca, zauważył wysokiego niewidomego, ubranego w wysokie buty i koszulę, który w zakłopotaniu szukał wejścia. Zaprowadziwszy tego niewidomego do środka, Masaki zajął miejsce obok niego na wykładzie.
Od tego dnia Yeroshenko zaczął często odwiedzać Masakiego. Być może było tak dlatego, że Shinjuku i Ōkubo Hyakuninchō leżą niedaleko od siebie, ale przychodził on zarówno w dzień, jak i wieczorem, i zapraszał Masakiego na spacer. Wieczorem chodził znacznie szybciej niż w dzień. Szczególnie Yeroshenko lubił spacery po Tōyamagahara w wietrzną pogodę. W dni, gdy wiał silny wiatr, szumiały drzewa, a niewidomy Yeroshenko mógł wyraźnie i dynamicznie odczuwać coś w rodzaju przestrzeni wszechświata.
Ponieważ starszy brat Masakiego był sędzią i w porze obiadowej nie bywał w domu, Masaki nie miał nikogo oprócz babci i młodszej siostry. Yeroshenko, przychodząc w gości po obiedzie, mógł przez cały dzień rozmawiać z Masakim w jego pokoju, albo siadali na nabrzeżu w Tōyamagahara i czytali Emersona (1803–1882). Pewny swojej znajomości angielskiego, Masaki czytał Emersona na głos, a Yeroshenko, który miał doświadczenie nauki w Londynie, od razu rozumiał przeczytane treści i dzielił się trafną krytyką oraz wrażeniami.
W tym czasie za Jeroszenką zaczęto od czasu do czasu prowadzić obserwację. Niewielka liczba zbiegłych Rosjan, mieszkających w rejonie między Tokio a Jokohamą, w ciągu zaledwie jednego roku, dążąc do wolności, ponownie wyruszyła na emigrację do Ameryki i Chin. Z tego faktu łatwo wywnioskować, że ówczesna japońska policja z podejrzliwością odnosiła się do rosyjskich emigrantów, wśród których mógł się ukryć wirus bolszewizmu, i prowadziła politykę utrudniania im stałego zamieszkania w Japonii. Co więcej, Jeroszenkę nie tylko przymusowo wydalono z Indii, lecz także utrzymywał on liczne kontakty z Takatsu Masamichi i Ono Kanejirō, co najwyraźniej niepokoiło władze. „Po co obserwują tak wspaniałego człowieka? Cóż on takiego złego zrobił?” — mówiła babcia Masaki.
Masaki zapoznał Jeroszenkę ze swoimi przyjaciółmi Fukuoką Seiichim i Tsumagarim Kuranojō, z którymi ten również zawarł bliską znajomość. Szczególnie wielką rolę w jego życiu odegrał Fukuoka Seiichi, który zabierał Jeroszenkę do Hasegawy Nyozekana, mieszkającego w Uegahara w Nakano, a później, gdy zbiór Jeroszenki postanowiono wydać nakładem Sobunkaku, całą pracę papierową, taką jak tłumaczenie i korekta, wykonywał właśnie on. Powodem, dla którego Fukuoka Seiichi stał się szczególnie bliski Jeroszence, może być jego silna krótkowzroczność, która czyniła go na pół niewidomym i budziła w nim niepokój, że sam z czasem oślepnie. Pewnego razu poszli na przedstawienie Dzadanji do Meiji-za i zajęli miejsca na trzecim piętrze. Ponieważ Jeroszenko nie widział sceny, zaczął zadawać wiele pytań w trakcie przedstawienia. Lecz także Fukuoka z trzeciego piętra faktycznie nie widział szczegółów. Naturalnie odpowiedzi były niespójne. Jeroszenko rozzłościł się i z urazą powiedział: „Jakże to niegrzeczne”, więc Fukuoka musiał wyznać swój sekret.
„Prawdę mówiąc, ja też nie widzę. Nie różnię się tak bardzo od ciebie, panie Jero”.
Jeroszenko przez chwilę milczał w zamyśleniu, aż w końcu cicho powiedział:
„Tak oto, przyjacielu. W takim razie i ja muszę wszystko przemyśleć od nowa. Zupełnie nic nie wiedziałem”.
Po tej rozmowie zbliżyli się do siebie wyjątkowo szybko.
Przekład z języka japońskiego
Hiroshi KATAOKA
Tłumaczenie maszynowe
Znany ukraiński kompozytor Wołodymyr Runczak — jeden z plejady 12 „apostołów” współczesnej ukraińskiej muzyki, których twórczość tworzy wielobarwną paletę-mozaikę wybitnych osiągnięć rodzimej kultury muzycznej, przedstawionych w dwutomowej encyklopedii „Kompozytor w zwierciadle współczesności” — świętuje obecnie swoje 60-lecie. Heorhij ŁUKIANCZUK Runczak należy do konstelacji autorów, których droga twórcza rozpoczęła się w latach 90., a rozkwit przypada na nasze czasy. Jest laureatem wielu międzynarodowych konkursów kompozytorskich. Jego zainteresowania twórcze są dość szerokie — tworzenie muzyki dla orkiestr symfonicznych i kameralnych, małych zespołów, chórów i solistów. Posiada bogatą praktykę dyrygencką. Nie mniej owocna jest jego działalność organizatorska w zakresie prowadzenia międzynarodowych i ogólnoukraińskich festiwali, tradycyjnych wieloletnich koncertów w centrach muzycznych kraju i za granicą. Współcześni kompozytorzy często muszą dostosowywać się do niełatwych realiów życia muzycznego. W szczególności obecnie wiele tradycyjnych gatunków, takich jak sonaty czy symfonie, utraciło swoją klasyczną ortodoksyjność, odeszło od schematów kompozycyjnych kształtowanych przez wieki… Wiele modeli gatunkowych uległo mutacji, przekształcając się w miksy gatunkowe. Dlatego autorzy, którzy rozumieją, że w stare akademickie odmiany gatunkowe nie da się wlać swojego „muzycznego słowa”, w każdym nowym opusie starają się odnaleźć własną, indywidualną strukturę. Autorzy poprzez poszukiwanie jakiegoś szczególnego modelu dla każdego utworu próbują znaleźć środki do samoidentyfikacji, czyli niepowtarzalnego wyrażenia siebie w sztuce dźwięków. W tak delikatnej sprawie, jak komponowanie utworu muzycznego, wiele zależy od kunsztu i talentu kompozytora, gdyż forma i treść w muzyce są najważniejszymi składnikami procesu twórczego. Tę jedność udaje się osiągnąć tylko nielicznym, ale niektórym przychodzi to organicznie. Właśnie do takich artystów należy kompozytor Wołodymyr Runczak. Oto jak krótko, lecz trafnie scharakteryzowała jego styl znana niemiecka gazeta „Frankfurter Allgemeine Zeitung”: „Wołodymyr Runczak znalazł swój osobisty balans między stylistycznymi, technologicznymi ograniczeniami a nową wolnością. Z jego utworów można usłyszeć odwagę autorskiej wypowiedzi, która wykracza daleko poza granice przynależności do jakiejkolwiek konkretnej szkoły kompozytorskiej. Czysto awangardowe środki są dla niego tylko środkami”. Autorskie koncerty Runczaka odbywają się z sukcesem nie tylko w stolicy i wielu centrach muzycznych naszego kraju, ale także w światowych centrach sztuki: Paryżu, Londynie, Monachium, Nowym Jorku… Jest zapraszany jako kompozytor, dyrygent i profesor do Polski, Włoch, Hiszpanii, Szwecji, Izraela, Bułgarii, Azerbejdżanu, Chin… Jego utwory są drukowane przez wydawnictwa muzyczne i nagrywane przez firmy z Niemiec, Włoch, Belgii, Polski, USA. Wołodymyr Runczak jest twórcą i popularyzatorem współczesnej muzyki na Ukrainie, jego kompozycje z przyjemnością włączają do swoich programów różnorodne zespoły muzyczne z wielu krajów Europy. Utwory Wołodymyra są z powodzeniem wykonywane na licznych międzynarodowych festiwalach muzyki współczesnej, a utwory na bajan, instrumenty dęte i perkusyjne często są obowiązkowe na międzynarodowych konkursach wykonawczych. Czuje się dumę z naszej nowej szkoły kompozytorskiej! Jako kompozytor i dyrygent Runczak jest fanatycznym propagatorem współczesnej twórczości muzycznej. Przez wiele lat prowadził na Trzecim Kanale „Kultura” Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy audycję edukacyjną „Nowa muzyka na Ukrainie”, w której zapoznawał słuchaczy ze współczesnymi autorami i ich utworami. Z jego inicjatywy na Ukrainie po raz pierwszy zabrzmiały poszczególne opusy orkiestrowe i zespołowe kompozytorów-klasyków XX wieku: Arnolda Schönberga, Antona Weberna, Albana Berga, Edgara Varèse’a, Luigiego Nono, Karlheinza Stockhausena, Györgya Ligetiego, Luciano Berio i innych. Przez lata swojej działalności dyrygenckiej oraz wraz z Zespołem Kameralnym „Nowa muzyka na Ukrainie”, który sam założył w latach 1988–1989, wykonał ponad 400 światowych i ukraińskich premier nowych utworów kompozytorskich. We współpracy z firmą nagraniową „Atlantic” wydał 10 płyt kompaktowych z nagraniami współczesnych kompozytorów Ukrainy i świata. W 2005 roku Minister Kultury Polski odznaczył W. Runczaka polskim odznaczeniem w dziedzinie kultury Zasłużony dla Kultury Polskiej. Obecność muzyki awangardowej w sezonowych programach koncertowych z serii „Nowa muzyka na Ukrainie”, na których brzmiały ukraińskie i polskie utwory w wykonaniu zespołu kameralnego pod kierownictwem Wołodymyra Runczaka, bez wątpienia przyczyniła się do tego, że w czerwcu 2005 roku odrodził się festiwal „Igor Strawiński i Ukraina”. Festiwal ten stał się godnym przykładem uhonorowania imienia genialnego ukraińskiego kompozytora Strawińskiego. Znany u nas i na świecie artysta Wołodymyr Runczak cały swój wolny czas, poza samą twórczością, poświęca popularyzacji muzyki współczesnej i jej wykonawców. Z jego inicjatywy w Charkowie przez wiele lat odbywał się Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej „Kharkiv contemporary”. Charakterystyczną cechą tego wydarzenia była prezentacja rodzimych kompozytorów i wykonawców z wielu regionów naszego kraju: Kijowa, Odessy, Lwowa, Charkowa oraz z wielu krajów świata. „Twórczość bajanowa to moja inspiracja” — mówi kompozytor, dlatego osiem lat temu zorganizował festiwal „Dzień ukraińskiego bajanu i akordeonu”. W rezultacie co roku w ostatnim tygodniu marca w centrach obwodowych i rejonowych Ukrainy w ramach festiwalu odbywa się po 40-50 koncertów utalentowanych rodzimych i zagranicznych bajanistów oraz akordeonistów! Niedawno na bazie Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy powstał pomysł stworzenia festiwalu „Nowa muzyka na Ukrainie”, który z powodzeniem odbył się w zeszłym roku. Niestety, w tym roku wydarzeniu przeszkodziła epidemia koronawirusa. Od kilku lat artysta prowadzi nowy przedmiot w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego — „Współczesna muzyka zespołowa”, jest to mała orkiestra symfoniczna, która specjalizuje się w nauce i wykonywaniu przez studentów muzyki współczesnej. Pewnego razu Wołodymyr Runczak w jednym z wydań szczerze podzielił się swoimi przemyśleniami, które charakteryzują jego postawę artystyczną: — Granice muszą istnieć tylko między muzyką wysokiej jakości a muzyką niskiej jakości. W naszym przypadku wykonywana jest głównie tylko ta muzyka, która przeszła pewne „czyściec” czasem po śmierci kompozytora, albo nowe utwory najlepszych, aktywnie pracujących kompozytorów. Czyjaś sztuka umiera wraz ze swoim twórcą, a czyjaś pozostaje żyć na zawsze — to normalny proces… W naszych koncertach jest dużo mało znanej muzyki, nawet dla mnie niektóre opusy stają się odkryciem, chociaż całe życie zajmuję się działalnością kompozytorską, dyrygencką i organizatorską. Obecnie jest bardzo otwarte pole do tego, aby ukraińska muzyka współczesna była na poziomie światowych standardów. Teraz jest błogosławiony czas i trzeba bardzo szybko się poruszać, aby wspiąć się na ten poziom osiągnięć, które są na świecie…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...ilu znanych interpretacji. Proponując spektakl nowoczesny pod względem scenicznego słownictwa, reżyser odchodzi od społeczno-obyczajowych, etnograficznych szczegółów. Idea trójkąta Mykoła–Anna–Michajło przekształcona zostaje w wielowarstwową psychologiczną przypowieść nie tylko o niemożności zbudowania szczęścia na nieszczęściu drugiego człowieka i nie tylko o „skradzionym” szczęściu oraz pragnieniu swoistego rewanżu, które kieruje bohaterami. Konflikt przeciwstawienia obnażony zostaje do głębinnych, istotowych kategorii ludzkiego istnienia: przysięga, zdrada, namiętność, honor, sumienie, przebaczenie. Łącząc wzajemnie wykluczające się pojęcia, burząc nasze utrwalone postrzeganie ich, reżyser przekształca historię relacji bohaterów i wydarzeń w paradoksalną egzystencję, przenosząc ich w inny wymiar świadomości, który istnieje według własnych praw i wymaga odpowiedniej odpłaty. Mimo to reżyser unika konkretnej odpowiedzi: co lub kto kieruje czynami bohaterów: Bóg? Fatum? Czy wir tego niepojętego wymiaru, który wciąga, kusi, bawi się losami, obiecuje, zwodzi, doprowadza człowieka do szaleństwa, kiedy on, tracąc siebie, przekracza granicę ludzkich praw i Bożych przykazań. I już nie człowiek – istota, rozkoszująca się popełnionym, nie kontrolując siebie, sama zaciska pętlę beznadziei. Wśród wykonawców głównych ról w spektaklu: Ołeksandr Jarema i Ołeksandr Pecheryca (Mykoła Zadorożny), Tetiana Michina (Anna), Dmytro Rybalewski (Michajło Hurman), Iwan Szaran (Oleksa Babycz), Ksenija Basza (Nastia), Wasyl Basza (Wójt) i inni. Ciąg dalszy relacji o spektaklu „Украдене щастя” czytajcie w kolejnych numerach „SP”.
publiczność widzów czy słuchaczy, zacierają się granice i odległości. I oczywiście ważne jest zachowanie dzieł sztuki, w przypadku Digital Theatre Archiv – spektakli, aby na tej podstawie prowadzono badania, odbywały się koprodukcje, a co najważniejsze – dokonywano widzowskich odkryć niezwykłego świata teatru. Zapoznawszy się z doświadczeniem kolegów z europejskich instytucji, NSTDU przy wsparciu już zrealizowała szereg działań technicznych zmierzających do uruchomienia pełnowartościowej narodowej bazy danych teatralnych. Do końca 2020 roku planuje się zebrać, opracować i umieścić w specjalistycznym serwisie internetowym informacje o spektaklach teatrów Ukrainy za okres 2015–2019. Uruchomienie strony planowane jest już na wrzesień–październik bieżącego roku. Do udziału w procesie organizatorzy zapraszają wszystkie zespoły teatralne Ukrainy różnego profilu i różnych form własności. Projekt jest zakrojony na szeroką skalę i ma kilka etapów. W efekcie ma powstać specjalistyczny zasób, który wielowymiarowo będzie udostępniał użytkownikom dostępne i obiektywne informacje o sztuce teatralnej Ukrainy. Także utworzenie jednolitej bazy danych teatralnych stanie się ważne dla pełnego zrozumienia wszystkich procesów zachodzących w sferze teatralnej.
Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO. Zdjęcia udostępnione przez teatry.
Tłumaczenie maszynowe
Życie teatralne Ukrainy odradza się. Nowy sezon Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Iwana Franki rozpoczął premierą spektaklu „Ukradzione szczęście” według sztuki Iwana Franki. Reżyserem-inscenizatorem jest artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Dmytro Bohomazow. Przez całą twórczą biografię teatru z jego afiszy nie schodzi imię patrona Iwana Jakowycza Franki. W różnych latach w teatrze zrealizowano inscenizacje jego utworów „Pogrzeb” (1921 r., reżyser Hnat Jura), „Ścieżki na przełaj” (1966 r., reżyser Mychajło Hiljarowski), „Dla domowego ogniska” (1968 r., reżyser Borys Meszkis), „Sąd i płomień” („Podstawy społeczności”, 1978 r., reżyser Wołodymyr Łyzohub). Oprócz spektakli według utworów Iwana Jakowycza, w repertuarze teatru były przedstawienia, które prezentowały Frankę jako tłumacza-wirtuoza. Jest to inscenizacja „Kaina” George'a Byrona na scenie Teatru w foyer oraz „Siakuntala” Kalidasy (reżyser inscenizacji obu spektakli Andrij Prychodko), której przekład Iwan Franko wykonał razem z Hnatem Chotkewyczem. Dwukrotnie w ciągu swojej historii teatr zwracał się ku naświetleniu nieznanych kart życia Iwana Jakowycza Franki, tworząc kronikalno-dokumentalne dramaty poetyckie, u podstaw których położono realne kolizje, fakty, listy, mało znane poezje genialnego Proroka. W 2006 roku na zamówienie teatru została stworzona sztuka „Pośrodku raju na majdanie…” przez współczesnego ukraińskiego dramaturga Wołodymyra Kłymenkę (KLYMa) w inscenizacji Wołodymyra Kuczynskiego. W 2016 roku na Scenie Kameralnej imienia Serhija Danczenki odbyła się premiera sztuki Tetiany Iwaszczenko „Tajemnica bytu” (reżyser-inscenizator Andrij Maj). Teatr próbował przynajmniej szkicowo zbliżyć się do tajemniczego świata poety, zrozumieć samą naturę twórczości. Szczególną dla frankowców jest sztuka „Ukradzione szczęście”. Pierwsza jej premiera odbyła się 28 marca 1940 roku w inscenizacji fundatora teatru Hnata Jury. Legendą stało się wykonanie głównych ról przez Nataliję Użwij, Amwrosija Buczmę, Wiktora Dobrowolskiego. W 1956 roku odbyło się kapitalne wznowienie, do spektaklu weszli Dmytro Milutenko, Olha Kuksenko, Mychajło Zadniprowskyj, Hałyna Jabłonska. Objąwszy teatr w 1979 roku, dla swojego debiutu na scenie frankowców Serhij Danczenko wybrał właśnie „Ukradzione szczęście” z Bohdanem Stupką w roli Mykoły. Spektakl wytrzymał ponad 300 wyprzedanych przedstawień, reprezentował ukraińską sztukę sceniczną na różnorodnych festiwalach i forach, był na tournée w Gruzji, na Dalekim Wschodzie, w Białorusi, Austrii, Niemczech. Dla wielu aktorów – Stepana Ołeksenki, Witalija Rozstalnego, Maryny Herasymenko, Łarysy Choroleć, Wałentyny Płotnikowej, Iryny Doroszenko, Wołodymyra Neczeporenki udział w tym spektaklu stał się brzemienny w skutki. Można powiedzieć, że w większych lub mniejszych rolach prawie wszyscy frankowcy przeszli przez ten spektakl. Dzisiaj w repertuarze teatru jest „Uwertura, do widzenia” według noweli Iwana Franki „Skrzydło sójki” w inscenizacji reżysera Andrija Prychodki. Tą premierą w 2002 roku 19 stycznia na Święto Jordanu została otwarta w teatrze scena kameralna „Teatr w foyer”, a 19 marca 2012 roku frankowcy właśnie tym spektaklem otwierali Scenę Kameralną imienia Serhija Danczenki. 6 maja 2012 roku na Scenie Głównej teatru odbyła się premiera spektaklu „Ścieżki na przełaj” według powieści pod tym samym tytułem Iwana Franki, której inscenizację zrealizował Dmytro Czyrypiuk. A na początku lipca jedna z najpopularniejszych w ukraińskiej literaturze i najbardziej znacząca dla teatru sztuka Iwana Franki „Ukradzione szczęście” znów powróciła na scenę. Nowa wersja, którą proponuje reżyser Dmytro Bohomazow, zasadniczo różni się od poprzednich.
Tłumaczenie maszynowe
„Niezrealizowane” według sztuki I. Karpenki-Karego Twórczego Zjednoczenia „Witriak” (reżyser-wystawca – Wasyl Witer). W tym spektaklu grają tylko reżyserzy. Najlepszy zespół aktorski. Spektakl „Wiedeńska kawa” według sztuki Dmytra Korczynskiego Sp. z o.o. „Teatr Maryjski” (reżyser-wystawca – Ihor Marusiak). Najlepszy spektakl. Spektakl „AMORphine” według utworu Mychajła Bułhakowa ProEnglish Theatre (reżyserzy-wystawcy – Aleks Borowenski, Jurij Radionow). Przypomnijmy, że na początku czerwca ogłoszono podsumowanie III Ukraińskiego formatu AndriyivskyFest, a za najlepszy spektakl uznano „Pustostan” według sztuki Maliny Prześlugi Lwowskiego Akademickiego Teatru Estradowych Miniatur „I ludzie, i lalki” (reżyser-wystawca – zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ołeksij Krawczuk). Zatem czekamy na spektakle zwycięzców na Międzynarodowym festiwalu teatrów kameralnych „AndriyivskyFest” już w 2021 roku. Projekt jest realizowany przez Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Kuratorem projektu jest ukraińska teatroznawczyni, doktor nauk o sztuce, profesor Hanna Weselowska. – W naszej skorygowanej przez kogoś historii już nie raz odnotowywano nieprawdziwe jubileusze teatralne, a czołowi mistrzowie sceny pozostawali bez godnego uhonorowania – opowiedziała Hanna Weselowska. – I dzisiaj, kiedy wydaje się, że o wszystkim można dowiedzieć się z sieci, jak się okazało, ukraińskiemu teatrowi i tutaj nie poszczęściło się: całkowite pomieszanie dat premier, autorów spektakli, zagranych przez aktorów ról. W wielu krajach proces zdigitalizowanego archiwizowania i utrwalania procesu teatralnego trwa już dawno. A instytucje państwowe, które opiekują się teatrami w krajach środkowoeuropejskich (Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego w Polsce, Węgierskie Muzeum i Instytut Teatralny, Instytuty Teatralne na Słowacji, w Czechach, Słowenii i inne) zapewniają zachowanie informacji na specjalnych stronach internetowych. – Ten rok udowodnił, że digitalizacja jest zasadniczo ważna nie tylko dla zachowania projektów kulturalnych, ale także z pozycji dostępności kultury – zaznaczyła Julia Fediw, dyrektor wykonawcza UKF. – Dzięki przejściu na formaty online zwiększa się. Na Ukrainie wystartował zakrojony na szeroką skalę i ambitny projekt stworzenia pierwszego w kraju Digital Theatre Archiv. Przewiduje on uruchomienie wygodnego i dostępnego zasobu internetowego, który będzie przetwarzał i przechowywał informacje o spektaklach teatrów Ukrainy. Z cyfrowego archiwum teatralnego będą mogli korzystać zarówno naukowcy i przedstawiciele społeczności teatralnej, jak i zwykli widzowie.
Tłumaczenie maszynowe
W listopadzie 2019 roku Kijowski Akademicki Teatr „Koleso”, który jest organizatorem Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Spektakli Kameralnych „AndriyivskyFest”, wspólnie z partnerami – niezależnym teatrem Maskam Rad oraz Gildią Niezależnych Teatrów Ukrainy – zainicjował nowy format festiwalu – „Niezależni”.
Umożliwił on kijowskim profesjonalnym niezależnym teatrom przedstawienie swoich spektakli do oceny jury. Dyrektor-kierownik artystyczny teatru-studia „Terrakot” Ihor Hulyj, zasłużony artysta Ukrainy, reżyser, prezenter telewizyjny Wiktor Koszel oraz zasłużony działacz sztuki Ukrainy, przewodniczący zarządu Kijowskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Znannia”, profesor, kandydat nauk o sztuce, teatrolog, dramaturg Wasyl Niewołow obejrzeli spektakle 6 teatrów i wyłonili najlepszy. Właśnie z nim zwycięzca miał wziąć udział w Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym Spektakli Kameralnych AndriyivskyFest, jednak z powodu pandemii COVID-19 imprezę przesunięto na 2021 rok. Zatem Dyrektor Generalna Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Spektakli Kameralnych „AndriyivskyFest”, Narodowa Artystka Ukrainy Iryna Kliszczewska ogłosiła wyniki I edycji formatu „Niezależni”.
Wyróżnienie. „Za debiut aktorski” – Walerij Łobaczow oraz „Za debiut reżyserski” – Jana Tereszczuk, spektakl „Ot i bajce koniec…” według opowiadań A. Czechowa i S. Podiaczewa, Teatr-Studio „Majsternia Ołeksandra Bałabana”.
Najlepsza męska rola drugoplanowa. Roman Kulisz w spektaklu „Mizantrop” na motywach sztuki Eugène’a Labiche’a, Studio „13 dublów” (reżyser-realizator – Dżonni Fist).
Najlepsza scenografia. Wys-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...ania. Chcę pojechać i pomalować. Tam jeżdżą wielu wspaniałych artystów, bo sama przyroda inspiruje do tego, by ją uwiecznić. Już pracuję nad tą tematyką. Na zamówienie przyjaciółki namalowałam zamek Schönburg, a także napisałam kilka pejzaży. Sporo martwych natur namalowałam bezpośrednio w przeddzień wystawy. Obraz „Rybka” domalowywałam tuż przed otwarciem. W ciągu pięciu lat stworzyłam ponad 170 prac. Lubię radosne, jasne obrazy. Nie lubię ponurych kolorów. Chcę, aby obrazy przynosiły radość zarówno mnie, jak i ludziom, którzy przychodzą na wystawę. Miło, kiedy mówią, że moje obrazy jakby świecą, że podnoszą nastrój. Gdyby sześć lat temu ktoś mi powiedział, że będę malować i że będę mieć wystawy, nawet indywidualne, nie uwierzyłabym. A ja nie tylko maluję, ale też chodzę na tańce, jeżdżę na nartach. Życie trwa…
Kwiecień”) oraz Alina Woroszylowa („Puch topoli, ulotne nadzieje”, „Pierwsza jagódka najsmaczniejsza”). Bogactwem barw wyróżniają się martwe natury Niny Tymoszuk („Sonia”), Oleny Strekalowej („Oczy chabrowe”, „Kardynał”, „Mak”), Tetiany Krawczenko (Pory roku: „Wiosna”, „Lato”). Obok – wizerunki zwierząt: „Puchacz”, „Orzeł” (autorką obu obrazów jest Iryna Sajbel), „Dezi” (Ася Колось → Asia Kołoś), „Lwia historia” (Julia Orłowa), „Tygrysek” (Nina Tymoszuk).
Ponadto w Centralnym Domu Artysty NSChU pracuje się nad kilkoma nowymi projektami. Już w sierpniu odbędzie się tutaj X Ogólnoukraińska wystawa-konkurs im. Jerzego Jakutowicza, mająca na celu wszechstronne wspieranie rozwoju sztuk graficznych. Każdy artysta może przedstawić jury do trzech prac graficznych. Najlepszym pracom przyznawane będą dyplomy w czterech nominacjach: estamp, akwarela, grafika oryginalna i grafika książkowa. Jury przyznawać będzie dyplomy pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia w każdej nominacji, a najlepsze prace młodych twórców zostaną wyróżnione w nominacji „Młodość”. W tym samym czasie NSChU wraz z dyrekcją planują zaprezentować VIII Ogólnoukraińską triennale „Rzeźba-2020”. Jej celem jest prezentacja dzieł odzwierciedlających główne kierunki stylistyczne we współczesnej ukraińskiej rzeźbie. Artysta może przedstawić jury do 3 prac rzeźbiarskich, stworzonych w latach 2017–2020. Wymiar pracy według dłuższego boku nie może przekraczać 200 cm i nie może być mniejszy niż 20 cm. Te ograniczenia nie dotyczą medali. Do ekspozycji przyjmowane są wyłącznie prace wykonane z trwałych materiałów (kamień, metal, drewno itp.). O nowych projektach Centralnego Domu Artysty czytajcie w kolejnych numerach „SP”.
Materiały przygotował Eduard OWCZARENKO Zdjęcia autora
Tłumaczenie maszynowe
Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej zaprezentowało wystawę artystki Tetiany Artemowej „Z miłością do życia”, na której pokazano ponad 60 prac wykonanych w różnych stylach i gatunkach.
Artystka urodziła się na Zakarpaciu. Ukończyła instytut chemiczno-technologiczny i całe życie pracowała zawodowo w instytucie badawczym. Kto by pomyślał, że po osiągnięciu wieku emerytalnego można w sobie odkryć nieoczekiwane talenty?! Otóż po przejściu na emeryturę Tetiana latem 2014 roku zaczęła malować. Pierwszą jej nauczycielką była Anna Kapustina z artystycznej szkoły „Ryba”. Następnie uczyła się malarstwa w pracowni narodowego artysty Ukrainy Mykoły Grocha w Centralnym Domu Artysty NSChU. Szlifowała także swoje umiejętności w „L-Studio” i u znanego artysty Asrora Muradowa. Jako początkująca Tetiana Artemowa interesuje się w malarstwie różnymi kierunkami. Tworzy pejzaże, martwe natury, portrety. Eksperymentuje z materiałami i technikami. Preferuje pastel, akwarelę i malarstwo olejne. Jej prace prezentowano na dobroczynnej wystawie „Światopogląd” w Małej Operze, na wystawie „ART-Reviviscence” („Przebudzenie idei narodowej”) w Domu Ukraińskim, na wystawie indywidualnej w Pałacu Weteranów, na wystawie prac uczniów „L-Studio” w ramach Międzynarodowego Festiwalu Tattoo Collection, na wystawie prac uczniów studia Asrora Muradowa, w projekcie wystawienniczo-artystycznym „Słoneczna Wielkanoc 2019” oraz na IX Święcie Noworocznej Zabawki (dwie ostatnie w Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej). – Pewnego razu spacerowałam po Podolu i weszłam na wystawę do Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej – wspomina Tetiana Artemowa. – Spodobała mi się nie tylko ekspozycja, ale też atmosfera, jaka panuje w Centrum. Zapytałam, czy mogłabym tu zorganizować swoją wystawę indywidualną. Ponieważ wydarzenia tutaj planuje się z rocznym wyprzedzeniem, zaproponowano mi najpierw udział w wystawie-
Natalia Hmyria ukończyła Kijowską Państwową Akademię Sztuki Dekoracyjnej i Użytkowej im. Mychajła Bojczuka (Kijowskie Technikum Artystyczno-Przemysłowe) na kierunku reklama przemysłowa i grafika oraz Wydział Poligraficzny Narodowego Uniwersytetu Technicznego (KPI) na kierunku artysta grafik. Pracowała w agencjach reklamowych i wydawnictwach. Brała udział w wielu ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystawach. Również w dorobku artystki znajdują się wystawy indywidualne w Centrum Kultury i Sztuki KPI oraz w Muzeum Historyczno-Krajoznawczym miasta Irpień. „Jej obrazy, wykonane w technice mieszanej (płótno, olej, materiał dekoracyjny), wnoszą w życie radość i ciepło. Na płótnach jest wiele kwiatów: magnolia symbolizuje szacunek do siebie, wiosnę, kobiecą urodę; orchidea – namiętność; piwonia – długie życie, dobrobyt; tulipan – wyrafinowaną miłość, dumę; lilia – nietykalność, czystość, spokój; sakura – kobiecą młodość i piękno. Pojawia się chęć, by ozdobić swoje mieszkanie tymi pracami”, pisano o wystawie Natalii w Centrum Kultury i Sztuki KPI. W 2013 roku artystka założyła pracownię sztuki – studio „Grand”. – Wielu ludzi zastanawia się nad czymś sakralnym i wzniosłym, szuka harmonii ze światem, poszukuje swojego powołania, rozwija się, z powodzeniem osiąga swoje cele i rozumie, że do pełnego zadowolenia brakuje im czegoś – opowiada pani Natalia. – I nagle uświadamiają sobie, że największą satysfakcję człowiek otrzymuje z tworzenia. Właśnie nasze studio może pomóc stać się twórcami swoich pierwszych arcydzieł. Zainteresuje ono tych, którzy zechcą spróbować swoich sił w twórczości lub uzupełnić wiedzę, wychować w dziecku osobowość twórczą, rozwinąć wizję artystyczną, cierpliwość, konsekwencję. A wracając do wystawy „Katarsis”. Wielu odwiedzających z pewnością na długo zapamięta płótna Natalii Hmyrii, poświęcone wielkiemu świętu chrześcijańskiemu – „Wielkanocne lilie”, „Wielkanocne dzwoneczki” w artystycznym projekcie „Słoneczna Wielkanoc”. Zaproponowała kilka prac. W ramach tego projektu odbył się konkurs „Wielkanocny cud”, w którym według wyników głosowania odwiedzających wystawę zajęłam pierwsze miejsce. A w konkursie „Mój noworoczny cud” w ramach Święta noworocznej zabawki byłam druga. Obecna wystawa indywidualna to wyróżnienie za pierwsze miejsce na Wielkanocnej wystawie, która odbyła się w ubiegłym roku. Dobrze malował mój ojciec. Pamiętam, jak od dzieciństwa się ze mną zajmował. Malowałam w przedszkolu. A kiedy uczyłam się w szkole, nauczyciel rysunku, spojrzawszy na moją akwarelę, powiedział, że takiego niebieskiego nieba nie ma. Wystawił złą ocenę. Po tym przestałam w ogóle malować. Wróciłam do malowania dopiero wtedy, gdy przeszłam na emeryturę. Koleżanka, która przede mną odeszła na zasłużony odpoczynek, zajmowała się tym wcześniej. Pewnego razu zabrała mnie ze sobą do studia. Myślałam, że tam będą uczyć, jak mieszać farby, trzymać pędzel. A mnie od razu dali płótno, farby, pędzle i zapytali, co będę malować. Wybrałam kopię Matisse’a – to była moja pierwsza praca. Nauczycielka pytała mnie, czy wcześniej nigdzie nie uczyłam się malować. Była zdziwiona, jak umiejętnie brałam farby do mieszania, by uzyskać nowy kolor. Bardzo podobają mi się obrazy Wasiljewa, Szyszkina, Ajwazowskiego. U każdego klasyka można znaleźć coś bardzo bliskiego. Wśród współczesnych – Andrij Kulahin i Walerij Frankczuk. Brałam udział w dużym projekcie „Przebudzenie ukraińskiej idei narodowej” w Domu Ukraińskim. Byli tam przedstawieni ukraińscy klasycy i współcześni artyści, o których przed chwilą wspomniałam. Do tego projektu wybrano także sześć moich prac. Jestem z tego dumna. Nadal się uczę. I nadal biorę lekcje u Asrora Muradowa, a także wiele lekcji można znaleźć w sieci Internet. Część prac przedstawionych na wystawie powstała na tematykę morską. Morze urzeka, pewnie nie ma człowieka, który by go nie kochał. Zwłaszcza tu jest wolna kopia obrazu Ajwazowskiego „Sztorm”. Był okres, kiedy zafascynowałam się malowaniem latarni morskich, których wizerunki znalazłam w jednym z czasopism. Dwie z nich są eksponowane na wystawie. Część obrazów malowałam z fotografii, między innymi moich domowych ulubieńców: kotkę („Ukochana Alisa”) i psa („Kevin”). Kiedy uczyłam się w studiu, niektóre prace namalowałam w plenerze, malowałam w studiu także martwe natury. Kiedy malujesz spontanicznie, nie zastanawiając się nad konkretnym rezultatem, to ręka sama cię prowadzi. Dwa lata temu byłam w Albanii. Zrobiłam tam kilka szkiców. A ogólnie więcej pracuję w domu lub w studiu. Przyjaciele i krewni zapraszają mnie w gości na moją małą ojczyznę – Zakar-
Tłumaczenie maszynowe
ki”, „Wielkanocne tulipany”. Tematyce duchowości artystka poświęciła obrazy „Wieczorna” i „Tomos”. Motywy ludowe zainspirowały ją do stworzenia prac „Macierzyństwo”, „W makach”, „Młyn”, „Kotek”, „Poranek”, „Bociany”. Lekki humor odczuwalny jest w serii „Przygody na działce”.
***
Wystawę „Żywa planeta” zorganizowała organizacja pozarządowa „Barwy życia”. W jej przygotowanie zaangażowali się port lotniczy Dalaman oraz osobiście Hadmi Güvenç i Rostamczon Achmadzoda, Stowarzyszenie Portów Lotniczych Ukrainy oraz Kijowskie Zoo. W dniu otwarcia wystawy odbył się konkurs online, w którym widzowie wybierali artystów, których prace najbardziej im się spodobały. Pierwsze miejsce zdobyła Kateryna Baranowa, na którą zagłosowało 187 miłośników jej twórczości, na drugim – Ludmiła Anochina (168), na trzecim – Lilia Doroszenko (130). Wszyscy zwycięzcy otrzymali cenne ozdoby, a także po dwa bilety do Kijowskiego Zoo oraz zbiór wierszy Natalii Polinkewicz. Prezentowana wystawa zachwyca swoją różnorodnością. Harmonię człowieka i natury zdołały subtelnie oddać na swoich płótnach artystki: Iryna Tarasiuk (prace „Wołyń. Czerwiec”, „Wołyń. Marzec” i „Wołyń.
Tłumaczenie maszynowe
Petro PEREBIJNIŚ, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Drodzy Ukraińcy, młodzi gospodarze ziemi! Do was przede wszystkim kieruję moje słowo. Wyobraźmy sobie, że na naszej życiodajnej planecie nagle zniknęła niezastąpiona i święta słodka woda. Tutaj nie potrzeba szczególnej fantazji. Każdemu jest jasne. To światowa katastrofa. To nieuchronna śmierć ludzkości. A słone morza i oceany tylko przyspieszą galaktyczną zarazę. Nasza Ziemia to nie tylko planeta, ale żywy kosmiczny organizm, opasany aortami rzek i żyłkami rzeczułek. W ziemskich głębinach nieustannie pulsuje tajemnicza substancja, żywa woda, życiodajna krew planety. Ale wszyscy już widzimy, że bliska każdemu człowiekowi uniwersalna matka czuje się coraz gorzej. Ziemia się dusi, wykrwawia, schnie i zamiera… Zrozumcie mnie, przyjaciele. Wcale nie pretenduję do jakichś tam odkryć. Nie jestem znawcą ziemi ani meliorantem. Chociaż, ostatecznie, po ukończeniu siedmioklasowej szkoły zdobyłem wykształcenie agronomiczne w dawnym już Szarogrodzkim technikum rolniczym na Winniczyźnie. Wtedy, w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku, zawsze przygotowywaliśmy się do egzaminów na porośniętych wierzbami brzegach wesołej i szemrzącej podolskiej rzeczułki Muraszki. Tutaj tętniło życie. Tutaj odpoczywały po ciężkiej drodze z afrykańskiego wyryju hałaśliwe kaczki i milczące bociany. Tutaj szumiały soczyste szuwary i wabiły nas pachnącymi, skrzypiącymi liśćmi. Kąpaliśmy się w przejrzystych wodach przytulnej słobódzkiej zatoczki oraz szerokiego stawu przy Szarogrodzkim młynie. Nie zapomnę, jak w dni wiosennej powodzi pod wysoką tamą szaleńczo pienił się i grzmiał „niagarski” wodospad miejscowego znaczenia. Woda napierała na brzegi. Wody wystarczało i dla Szarogrodu, i dla mojej Słobody Szarogrodzkiej, i dla Hybaliwki, Szostakiwki oraz innych wsi rejonu. Lecz niedługo trwało takie rajskie życie. Najpierw na zielonym górnym biegu rzeczułki błyskawicznie wciśnięto „bezwymiarowe” gospodarstwo fermowe, które w krótkim czasie zatruło odpadami bezbronną Muraszkę. A później jej żyzne brzegi bezlitośnie zaorali, rozkopali bystrzy „miłośnicy ziemi” i zasadzili ziemniakami, pomidorami, burakami oraz innymi dochodowymi warzywami. Reszta przybrzeżnego pasa zarosła nieprzebytymi ostami. Oto tak udusili biedną Muraszkę. I stała się ona milczącym rowem, który ledwo pokonuje ciężką drogę do odwodnionej Murafy i zmalałego Dniestru. Czyż jednak mowa tylko o jednej rzeczułce? A ile takich „muraszek” jest na całej Ukrainie! Jak żyją one, zamulone, zaśmiecone, zatrute, zaorane? Może i widnieją małe rzeki w suchych rejestrach toponimiki. Ale czy wszystkie one jeszcze się zachowały? Przez długie życie przyszło mi bywać w wielu wsiach naszego państwa. Wrażenie jest po prostu przygnębiające. Wymierają, odchodzą w niebyt wyschnięte żyłki-rzeczki. Zamulają się i zamierają w gliniastych głębinach złote źródła ukraińskiej ziemi. I mimowolnie myślisz: a jakiż los czeka w przyszłości wielkie ukraińskie rzeki? Jak im przetrwać bez głębinowych źródeł, bez dopływów, bez żywej wody, którą wiekami niosły do nich niestrudzone tętnice olbrzymiego ziemskiego organizmu? Co tu mówić o Południowym Bugu, Dniestrze czy Desnie, kiedy już „Dniepr, brat mój, wysycha”, jak dawno pisał dalekowzroczny Szewczenko. A jednak chce się wierzyć, że w rzeczywistości to nie proroctwo, a jedynie poetycki obraz naszego narodowego geniusza. Jeszcze nie jest za późno. Jeszcze można przywrócić do życia wykrwawione naczynia cierpliwej, niepokornej matki-ziemi. Dlatego z nadzieją zwracam się do wszystkich Ukraińców, którym nie jest obojętny los małych rzek Ukrainy, do specjalistów, naukowców, kolegów-dziennikarzy i po prostu czytelników. Szanowni rodacy! Każdy z nas ma swoją ukochaną rzeczułkę. U mnie to Muraszka. U was, być może, Dżerełnia, Zwinka, Serebrijka, Teremsza, Luczka, Jaromyrka, Jasniwka, Łaska, Konopelka, Dżurka czy Nicława… Jakież to perliste cud-diamenty! Jest ich tysiące i tysiące. Od nich kwitnie mój dawny notatnik. Więc nawet pomyśleć strasznie, że wiekami zachowane ukraińskie rzeczułki mogą zginąć, zniknąć, wyparować w niebyt wraz ze swoimi dźwięcznymi imionami… Czas nie czeka. Bijmy we wszystkie dzwony, Ukraińcy! Jednoczmy się w społeczności ochrony wód, podnośmy bojowników o przyrodę, urzędników wszystkich szczebli, aktywistów „Proświty”, nauczycieli i uczniów, biznesmenów i rolników na rzecz odrodzenia i ochrony małych rzek naszego kraju. A swoistymi sztabami i tubami tego patriotycznego ruchu mogą stać się nasze rejonowe, obwodowe, branżowe, centralne gazety. Niech więc z ich stron na całą Ukrainę rozbrzmiewa głośny i nieustanny dzwon trwogi: „Jak się masz, rzeczułko?”. Wszyscy żyjemy wiarą, nadzieją, miłością. I już widać gdzieś tam, za latami, jak płynie w dal twoja rodzinna rzeczułka. A ty stajesz na kolana przed niebiańskim obliczem odrodzonej polnej studzienki i z bólem serca całujesz chłodną, czystą wodę źródła. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIKA OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialny sekretarz
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe