Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
GAZETA OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» IM. TARASA SZEWCZENKI, SIERPIEŃ, NR 8 (27), 1996 ROK
Wpatrując się z zagubieniem i radością w oblicze płynącego, palącego, natchnionego teraźniejszości, która dotarła do swojego pierwszego znaczącego punktu – 5-tej rocznicy niepodległości Ukrainy, pytamy: jacy jesteśmy?! Szkoda, że szpalty naszej gazety nie mogą pomieścić nawet fotografii wszystkich najbardziej zauważalnych, narodowo znaczących wydarzeń – przeczytajmy je i zobaczmy wewnętrznym wzrokiem, i jeszcze raz odczujmy radość i wzniesienie, zwątpienie i rozpacz, i pokłońmy się naszym matkom – Wierze, Nadziei, Miłości. To one błogosławią narodowych budowniczych Ukrainy, one zapalały swoje wysokie gwiazdy w najciemniejsze noce, właśnie dziś, kiedy wątpliwość lub zwątpienie wkradają się do duszy rozdartej niestabilnością, niekonsekwencją, nieuczciwością, osadem dziesiątek «nie»…, które nas krzyżują… I jednak – bądźmy godni tego, co mamy – naszej niepodległości! Nie zgubmy w burzliwych codziennych troskach jej wysokiego, czystego, bożego brzmienia, i niech będzie przenikliwą nasza Nadzieja, niezłomna Wiara i pomocna Miłość…
NARODZINAMI CZŁOWIEKA
Tłumaczenie maszynowe
PIĘĆ LAT NIEPODLEGŁOŚCI
Dlaczego data, która z pewnej odległości wygląda nieco inaczej, dziś jest odbierana niejednoznacznie? Dlaczego radość nie rozpiera mojego jestestwa, jak to bywało, gdy przyjmowano Deklarację, gdy ogłaszano Akt o Niepodległości, gdy nad kopułą Rady Najwyższej wznosił się narodowy sztandar?! Staram się rozeznać w sobie, zrozumieć przyczyny duchowego „dyskomfortu”.
Teraz stało się jasne, że orientacja duchowo-ideologiczna jest ogromną siłą regulującą, która właśnie wtedy była dominującą w naszym życiu narodowym. Bez tego ogólnego wzlotu, bez tej społecznej tendencji Ukraina by nie powstała. Nowa rzeczywistość historyczna, która ukształtowała się obecnie, najpierw powstała jako potrzeba moralna, jako potrzeba duchowej odnowy, i całkowicie logicznie musi przejść w czyn, w ogólnonarodowy kulturalno-oświatowy ruch, w ideologiczną dokończoność.
Druga faza nie nastąpiła. I nie tylko dlatego, że byliśmy do niej słabo przygotowani, ale przez sztuczne hamowanie, a także przez świadome antykierunkowe działanie wiodącej siły politycznej, która doszła do władzy. Musimy o tym mówić otwarcie, aby uniknąć nieprzewidywalnych skutków: państwo bez ideologii. Nie dokonało się najważniejsze i najpotrzebniejsze dla organizmu narodowego: samoidentyfikacja, którą osobiście rozumiem jako jedność przekonań, które w odpowiedni sposób określają również światopogląd, formę zachowania, a także pewną nieobecność rozbieżności między rzeczywistą rzeczywistością a sferą duchową.
Byliśmy świadkami samoidentyfikacji, która przejawiła się w zacieraniu tradycyjnego wizerunku Ukrainy, w zacieraniu kryteriów artystycznych, narodowych priorytetów, w niezdolności elity politycznej do sformułowania narodowo-państwowych interesów; wyrażonych w sceptycyzmie i otwartym ignorowaniu sprawy narodowej. Brak państwowej kryzys ideologii jako systemu idei i POGLĄDÓW, które mogłyby skonsolidować społeczeństwo, stać się jego swoistym spoiwem, wewnątrz którego mogłyby istnieć swoiste regulacje w imię powszechnego dobrobytu. Poza wrogim nastawieniem do sprawy narodowej, niechęcią [По] ma miejsce sceptycyzm, z jakim niektórzy «państwowcy» podchodzą do swoich obowiązków służbowych, kierując się głównym zasadą: «swoja koszula bliższa ciału...».
Do idei i sprawy narodowej zastosowano podejście technokratyczne, które kształtowało odpowiedni państwowy kurs Ukrainy. Dlatego nie retorycznym było moje zwrócenie się do Prezydenta: czy możliwa jest Ukraina bez patriotyzmu i odpowiedniej ideologii. Trzeba zrozumieć, że ideologia nadaje pewien sens i CELOWOŚĆ WSZYSTKIM tym zmianom, które zaszły i będą zachodzić dalej w społeczeństwie, wyjaśniać
ко і нні п не НВ -- - | "ДГ б '-ь konieczność tych zmian i określać perspektywę rozwoju społeczeństwa, a także prognozować wydarzenia już na najbliższe lata, aby mogło zachodzić samowychowanie i dialog między różnymi warstwami ludności, a nie były monologi sytych, które dziś widzimy i słyszymy. Należyta ideologia przywiązuje człowieka do określonej grupy społecznej, czyni go tolerancyjnym wobec innych, wpływa na moralny stan, na п дИ, przywiązuje do rodzimego korzenia, a nie skłania do szukania jedynego dziś najpowszechniejszego rozwiązania: wyrwać się za wszelką cenę na Zachód, oderwać się od rodzimego gruntu.
Dziś człowiek jest doprowadzony do takiego stanu (o przyczynach nie będę mówić, wymagają one innej rozmowy), że nie ma czasu na samoidentyfikację, nie ma innego wyboru, jak walczyć o własne przetrwanie. Dlatego stał się moralnie i politycznie bierny. Oto właśnie to, co gorzko zabarwia słodkie słowo «niepodległość», przesłaniając perspektywę narodową. W pojęcie samoidentyfikacji wchodzi kwestia językowa, religijna i kulturowa, jednym słowem cała suma czynników duchowych, które działały z mocą w chwili proklamowania niepodległości Ukrainy pięć lat temu. Pokładam nadzieję, że drugiej fazy, wspomnianej wyżej, nam nie uniknąć. Inaczej będziemy mieć ciągłą atrapę pod umowną nazwą Ukraina
ще они на що с ї "В Ре
Kor.: Szanowny Leonidzie Makarowiczu! W te dni nie sposób nie zacząć od tego, od czego się zaczynało: od Pana i od Pana osoby. Zatem jakie najjaśniejsze wydarzenia przeżył Pan w tym czasie i proszę przypomnieć najpamiętniejsze dla Pana chwile z 5 lat niepodległości.
L.K. – Przede wszystkim to, co zapada w pamięć, to już mniej więcej demokratyczny wybór deputowanych Rady Najwyższej poprzedniej kadencji – sytuacja alternatywna, kandydaci alternatywni, była prawdziwa walka. Pamiętne pozostało też pierwsze posiedzenie Rady Najwyższej tej kadencji, pierwsze zasiadanie, kiedy do Rady Najwyższej zeszli się ludzie różni – Ruch, siły demokratyczne, siły partyjne... To już było
он пен Р и а
A ja jestem deputowanym już wielu kadencji i pamiętam te czasy, kiedy panowała jednomyślność, bo wszyscy albo prawie wszyscy deputowani byli członkami partii komunistycznej, i nawet cienia jakiegoś wolnomyślicielstwa nie było, nie było! A tu... To było dla mnie pierwsze realne widzenie początku nowego życia: już pierwszego dnia przed wejściem do Rady Najwyższej zebrała się masa ludzi, którzy zwracali się do deputowanych, i już zaczęły się żywe rozmowy, podniesienie... Odczuwało się, że zaczyna się nowa epoka!
Drugie, co zapamiętałem, to wybór mnie na Przewodniczącego Rady Najwyższej, co miało miejsce 22 lipca 1990 roku. Było to dla mnie wydarzenie: Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy, chociaż wtedy była to jeszcze republika, lecz już wtedy widziałem, że otwierają się przede mną większe możliwości niż dotąd. Świadczyło o tym 16 lipca, wcześniej, przyjęcie Deklaracji o państwowej suwerenności. Ale najbardziej pamiętne dla mnie oczywiście są dni od 19 do 24 sierpnia 1991 roku, kiedy w Moskwie doszło do GKCzP i musieliśmy reagować na to bardzo wyważenie, dyplomatycznie, politycznie i w sensie prawnym, na ile tylko było to możliwe. A 24 sierpnia wyszedłem na trybunę Rady Najwyższej z referatem. Referat się skończył, były dwie dyskusje i Rada Najwyższa przyjęła Akt o proklamowaniu niepodległości Ukrainy. To było święto dla Ukrainy, dla deputowanych! No, a potem, 1 grudnia 1991 roku – Powszechny referendum, kiedy wola narodu została utrwalona w konkretnym dokumencie – w referendum, które zostało zatwierdzone przez praktycznie 92 procent narodu ukraińskiego. I wreszcie, w grudniu, spotkania w Białowieży. I świt nowej epoki, który już całkowicie... i zmierzch imperium.
Kor. – Leonidzie Makarowiczu, w ciągu tych lat stał się Pan człowiekiem znanym na cały świat, stał się przedmiotem różnorodnego stosunku ludzi – ich spektrum jest bardzo ciekawe – od niechęci do miłości. Sprzyjało temu w dużej mierze Pana stanowisko: umie Pan szanować to, co daje Panu los, naród...
Ł.K. — Patrzę na rzeczy realnie, zawsze, to życie mnie tego nauczyło. Nie robię z niczego tragedii, niczego nie dramatyzuję, zawsze dążę do tego, by określić korzenie przyczyn tego, co się dzieje. Los człowieka, który jest na widoku, człowieka, który uczestniczy w wielkich sprawach, — jest w ogóle sprzeczny: to go akceptują, to nie akceptują, to komuś wydaje się, że robi źle, komuś, że dobrze, i zawsze potrzebny jest dystans w czasie, aby dokładniej, w sensie historycznym, nakreślić tego człowieka. Dlatego patrzę na to jak realista: i były przypływy, i odpływy — to wszystko normalne. No, jedna, określająca dla mnie zasada, sens, podejście — można to nazwać różnie — dzielę ludzi na dwie grupy: ci, którzy są za Ukrainą, i ci, którzy są przeciw. Mogę wybaczyć człowiekowi wiele, tylko nigdy nie wybaczam, kiedy niszczy państwo, hańbi Ukrainę, depcze własną historię, własną kulturę, własny język — tego nie wybaczam. Jednak nie stosuję wobec tych ludzi nigdy żadnych „mocnych” słów, żadnych obraźliwych — nie mam ich w swoim leksykonie ani w myśli — ale nie wybaczam tym ludziom za to, że, pozbawieni poczucia patriotyzmu, poczucia swojego miejsca na ziemi, swojego korzenia, miłości do wszystkiego, co czyni naród wielkim i jego siłę,
i żal mi ich, ubolewam, że są tacy, — dziwnie mi na nich patrzeć, — ale nigdy im nie wybaczam. Ta zasada jest podstawowa w moim życiu: stosunek ludzi do Ukrainy, i ona pozwala mi normalnie żyć. Oto i w obecnej Radzie Najwyższej. Patrzę jak na deputowanego: jeśli głosuje za Ukrainą, niech będzie nawet komunistą, ale to człowiek, który jeszcze nie stracił. Nie mogę zgodzić się z tym, że MY powinniśmy żyć, dzieląc Ukrainę na wrogów i zwolenników, na patriotów i niepatriotów: u nas jest jedna Ukraina, jeden naród. Jestem człowiekiem nie „skrajnym”. Nie chcę widzieć w ludziach wrogów; tak nigdy nie będzie w kraju porządku. Naprzód — sprowadzać wszystko do jednego jakiegoś znaменnika: jesteśmy narodem, u nas są różne poglądy, są sprzeczności w poglądach na historię, religię, — ale to wszystko jest nasze. Innego takiego narodu nie ma.
Kor. – Jaką perspektywę Ukrainy Pan widzi?
L.K. – Ona będzie żyć, będzie się rozwijać, stanie się naprawdę demokratyczna, cywilizowana, bogata. Ale to wymaga czasu. Mamy wszystko, ale to są nasze korzenie, nasza historia, ludzkie możliwości. Minęło jeszcze bardzo mało czasu, musimy pożyć. Mam nadzieję, że Ukraina stanie się potężna, i taka się stanie!
ктиАУ
РРО Р Р РЕ оці БО
-го дао Fomin
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Pięć lat niepodległości
Kor.: Panie Michale, przeżył Pan pięć lat niepodległości na pierwszych liniach, na barykadach, w pierwszym szeregu. I wielu Ukraińców słuchało właśnie Pańskiego wyważonego, argumentowanego słowa, które jest ważne także dla czytelników «Słowa Proświty». Otóż właśnie od Pana chcielibyśmy usłyszeć o najszczęśliwszych dniach z tych pięciu lat.
Kosiw: Szczęśliwych dni rzeczywiście było wiele. Były one tak znaczące i tak szczęśliwe, że być może dziś jeszcze w pełni nie potrafimy ich pojąć! Dziwi mnie, że niektórzy współobywatele nawet nie odczuwają tego słodkiego i gorzkiego słowa – wolność! Zatem zdobyliśmy wolność! Tę samą wolność, za którą przez wieki ludzie, narody oddawali życie! A ilu же ludzi poległo za wolność u nas...
Pamiętacie taką strzelecką pieśń:
„Skільки народу впало за свободу, —
„встояти не було сили!”. Ми здобули
swobodę! I niezniszczone, i to jest najważniejsze. Oczywiście wolność nie jest czymś, co się dostaje jak nieprzerwana radość, to gorzki miód, za który trzeba płacić. Otóż kiedy w 1990 roku przyszedłem do tej Rady Najwyższej, poszedłem do Komisji ds. Suwerenności Państwowej. Co więcej, kiedy przyjechałem, miałem już gotowy projekt Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy. Nas było sześcioro współautorów, w tym nasz proświtianin Jurij Hnatkewycz, który zaproponował własny projekt, Serhij Hołowatyj, który miał swój projekt, Stepan Chmara, Dorohuncow i ja z moim projektem. Z tych sześciu projektów stworzyliśmy to, co teraz znane jest pod NAZWĄ tej Deklaracji. Pracowaliśmy od maja do 16 lipca, to była codzienna katorga pracy. Pamiętam, jak spieraliśmy się wtedy nawet o nazwę „O Suwerenności Państwowej Ukrainy”, mówiono nam: „Jak to Ukrainy? Przecież Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej…” I musieliśmy podchodzić do tego bardzo okrężną drogą, żeby w końcu osiągnąć swoje. Przychodzili do nas generałowie, którzy straszyli nas, że nastąpi katastrofa, wojna, jeśli zostawimy wiersz „Ukraina ma własne Siły Zbrojne…” Ale uparcie trzymaliśmy się swojego. Nasze szczęście polegało na tym, że głęboko wierzyliśmy w to, co robimy, że nasza wiara i nasze przekonanie dawały nam siłę. Pamiętam godziny 19 sierpnia 1991 roku. Byłem wtedy we Lwowie. Obudzono mnie o szóstej rano, pracowałem wtedy razem z W. Czornowiłem w Lwowskim Obwodowym Komitecie Wykonawczym i już wtedy, o siódmej, zacząłem pisać odezwę, te trzy strony rękopisu mam zachowane…
Kor. To jest najdroższy Pana rękopis…
Kosiw: Tak, bo za te trzy strony mogłem otrzymać to, co otrzymałem, Akt proklamowania niepodległości, albo zupełnie inny honorarium, i to bardzo poważne, za mną mogło tylko zagrzmieć… A już o dziewiątej było oświadczenie Lwowskiej Rady Obwodowej, a potem natychmiast przypędziłem tutaj, do Kijowa, zaczęliśmy obradować w Radzie Ludowej, razem z przedstawicielami Rady Ludowej,
Wówczas, mianowicie, nas było trzech: Ołesio Szewczenko, Roman Łubkiwski i ja. Na podstawie tego tekstu napisaliśmy Odezwę Rady Ludowej. Zabraliśmy się do pracy nad tekstem Aktu o niepodległości i o przeprowadzeniu referendum. To była szczęśliwa praca, szczęśliwa... Nigdy nie zapomnę, jak akademik Juchnowski, nasz starszyzna, powiedział: „Chłopcy, odmówmy najpierw «Ojcze nasz...»”. I odmówiliśmy „Ojcze nasz” i zabraliśmy się do tej pracy...
Korespondent: Niewiarygodne...
Kosiw: Tak, niewiarygodne, szczęśliwe dni! Były u nas i wycofania, i straty, bo w ogóle nie może być samych sukcesów. Ale to, że w piątym roku niepodległości wreszcie doszliśmy do Konstytucji, przyjęliśmy taki wariant, który jeszcze miesiąc temu uchodził w tej sali za nie do przyjęcia, to wielkie zwycięstwo!
Dla mnie artykuł 10 Konstytucji, jako dla założyciela Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki «Proświta», w którym zapisano, że „państwowym językiem Ukrainy jest język ukraiński”, że państwo sprzyja rozwojowi i stosowaniu języka ukraińskiego na całym terytorium Ukrainy we wszystkich sferach państwowych, to spełnienie marzeń!
Korespondent: Można powiedzieć, że Towarzystwo wypełniło swój program?
Kosiw: Oczywiście, wypełniliśmy swój program, ale mamy jeszcze pracę, pracę i pracę! Ale się prostujemy, i fundament, by Ukraina stała się naprawdę narodowa, jest położony.
Korespondent: Mam jeszcze przyjemność rozmawiać z Panem, tym bardziej że Pan jest lwowianinem, aktywnie uczestniczył w walce narodowej, a rola Lwowa, rola Galicji w niej jest niezwykle wysoka. Musiałem razem z uczestnikami festiwalu poetyckiego być we Lwowie tego dnia, kiedy zdejmowano pomnik Lenina. Lwowiacy, którzy nie bali się głośno mówić o systemie totalitarnym, prawdę jako pierwsi przeszli do czynów...
Kosiw: Przypomniał mi się epizod z nauki Jezusa Chrystusa, który zwrócił się do apostołów z takimi słowami: „Bądźcie zaczynem dla świata”. Ktoś musi być zaczynem, katalizatorem, pobudzicielem idei narodowych. I właśnie takim zaczynem dla Ukrainy byli Galicjanie. Ale proszę wierzyć, Galicjanie bardzo kochają całą Ukrainę.
Korespondent: I praktycznie robią bardzo wiele dla całej Ukrainy...
Kosiw: Tak, pamiętacie, że już przez Szaszkiewicza, przez Iwana Franki, przez wszystkich naszych światłych przewodników utrwalała się idea, że my jesteśmy tylko skrawkiem, a cała Ukraina, Wielka Ukraina, jest tam, nad Dnieprem. Weźmy na przykład Akt Zjednoczenia z 22 stycznia 1919 roku. Była to przecież inicjatywa działaczy Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Zawsze dążyliśmy do utrwalania tego, co nazywa się Soborowością. Taki jest Lwów. I taki powinien pozostać. Ten proces zrastania się i zbliżania tych, którzy wyrośli na ukraińskim Przykarpaciu, z tymi, którzy wyrośli na ukraińskim Nadднieprzu, będzie przebiegał bardzo szybko.
Kor.: Mimo wielkiego zatrudnienia – Pan kieruje jedną z najbardziej odpowiedzialnych komisji w Radzie Najwyższej – jest Pan także aktywnym proswiatianinem, od samego początku istnienia «Proświty». Nie namawiam Pana do pochwał, ale warto powiedzieć, że w ciągu tych pięciu lat prosiwatianie byli zauważalnymi ludźmi na Ukrainie...
Kosiw: Bez wątpienia. Weźmy choćby wybory 1990 roku – już wtedy główną rolę odgrywała właśnie «Proświta», choć partie polityczne też już istniały.
Michajło KOSIW:
ŻEBYŚMY MIELI PODSTAWY DUMNIE CZUĆ SIĘ Z WŁASNEGO PAŃSTWA!
Jak lubi powtarzać Roman Iwanyczuk: „Proświta musi pozostać na zawsze”. Partie polityczne mogą się zmieniać, ale „Proświta” ma pozostać na zawsze na swoich proświtiańskich zasadach – to duchowość narodu, a pielęgnowanie, hodowanie duchowości to zadanie, które nie może nagle się skończyć. Bardzo mnie to martwi, właściwie czasem nawet z przerażeniem patrzę na WSZYSTKIE procesy, które dzieją się dziś: czy naród jest psychologicznie gotowy na to, co niesie tak zwany obecny rynek? Psychologicznie, moralnie nie są przygotowani, ludzie nawet nie zdają sobie sprawy z tego, co dzieje się wokół nich i jak to się dzieje. Czasem myślę: czy nasze dzieci zachowają nasze ludowe pieśni? Czy te pieśni będą poruszać moje wnuki tak, jak poruszają mnie? Nie mam nic przeciwko nowym prądom w muzyce, razem z moimi dziećmi chodzę na koncerty współczesnej piosenki, ale jednocześnie się martwię, bo to przez wieki pielęgnowano, to jest nasza mentalność – nasza pieśń, nasza ludowa sztuka, ceramika, haft – to przecież arcydzieła, które wyszły z ludu i żyły w ludzie! I co, wyrzucimy to wszystko?! A do tego potrzeba, żeby „Proświta” pracowała i żeby to wszystko przetrwało, żebyśmy przekazali to przyszłym pokoleniom.
Kor.: Michale Wasylowiczu, no właśnie, i usłyszmy: niepodległość przyszła nam za darmo, a w ogóle – w czym ona jest, ta niepodległość? I trzeba – nierzadko! – widzieć rozczarowanych ludzi i liczyć obcych wśród swoich, dać się zwodzić nacjonalistycznym przystosowańcom... A czy Panu, panie Michale, nie zdarzyło się słyszeć o tym, że rzekomo czas narodowych bohaterów minął, nastał czas ludzi biznesu, którzy umieją robić pieniądze...
Kosiw: Zmienił Pan tor naszej rozmowy, ale to także ma związek z tematem naszej rozmowy. Kiedy mówimy, że nasza wolność przyszła nam bez ofiar, mamy na myśli brak strzałów, zabitych, rannych, gułagów, hołodomorów. Ale u nas nie są policzone ofiary duchowe.
U Iwana Franki są takie wersy: „Młócą dzień i noc, nie żyto, a ludzkie dusze – tak skrycie, że i łez nie widzisz! Tylko po tym myślisz: tę duszę zabito!” Wokół wiele zabitych dusz – szczególnie niepokojąco o młodzież – Czy wybiorą wiernie, komu przystać, czy będą pracować na ojcowskiej niwie?
Ale są nadzieje. Ja, na przykład, czytam pismo „Młoda polityka”. Ciekawe pismo, ciekawi ludzie. Jest u nas na Lwowszczyźnie „Młoda Proświta”. Jest młody „Ruch” – tam bardzo poważni młodzi ludzie i to cieszy. Obecnie pojawia się wiele młodzieżowych organizacji chrześcijańskich – powiedzmy „Obnowa”, „Ukraińska młodzież Chrystusowi”, które obięły całą Ukrainę. Tak więc są i takie, i takie zjawiska. Dla mnie w takich przypadkach ważne jest, co położono u podstaw, co jest głównym, co daje nadzieję. Te fundamenty przyszłego społeczeństwa ukraińskiego musimy teraz kłaść razem z młodymi. ен
Kor.: Czego chciałby Pan życzyć czytelnikom „Słowa Proświty”?
Kosiw: Chciałbym nam wszystkim życzyć tego świętego uczucia – żebyśmy budząc się rano, odczuwali dumę ze swojego państwa, ze swojej Ukrainy.
Byłem w USA, widziałem, jak to jest charakterystyczne dla Amerykanów! Jak kochają swoje państwo, swoją flagę, swój hymn! Chciałbym, żeby takie święte uczucie miłości – organiczne, a nie narzucone – wypływało z tego, że człowiek pokochał swój błogosławiony kraj – te piękne rzeki, gaje, pola, niebo, niezrównanie błękitne – i żeby każdy, kto żyje na Ukrainie, cieszył się, że tu żyje! Żeby Ukraińcy mieli podstawy i powody do dumy ze swojego państwa!
Rozmowę prowadziła Lubow HOŁOTA
1авоач
Fotokronika
Tłumaczenie maszynowe
Ktokolwiek śledził pracę Rady Najwyższej podczas przyjmowania Konstytucji Ukrainy, nie mógł nie zauważyć tej napiętej, upartej walki, jaka toczyła się wokół dziesiątego artykułu projektu Konstytucji. Przedstawiciele antyukraińskich, antypaństwowych sił nawet zgłaszali żądanie, aby artykuł dziesiąty zapisano w takiej postaci: «Państwowymi językami na Ukrainie są język rosyjski i język ukraiński» (właśnie tak: pierwszym – rosyjski, drugim – ukraiński).
Ale proces kształtowania się niepodległego państwa ukraińskiego już się rozpoczął. I jest on nieodwracalny. Bo historia ma swoją logikę, która choć czasem z niewiarygodnymi trudnościami, jednak toruje sobie drogę w życie. I w uchwalonej 28 czerwca 1996 roku Konstytucji Ukrainy ten artykuł sformułowano zgodnie z wymogiem historycznym: «Państwowym językiem na Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy».
Język narodowy – potężna dźwignia postępu. Na Ukrainie teraz, jak nigdy, potrzebny jest powrót do niego. Nie tylko na słowach, ale w czynach. W życiu
Język – zjawisko jednocześnie indywidualne i społeczne: obsługuje zarówno każdego pojedynczego człowieka, jak i społeczeństwo jako całość. Przy tym obie te główne funkcje są wzajemnie powiązane i nierozdzielne. Język jednakowo jest skierowany zarówno na wewnętrzny, psychiczny świat człowieka, jak i na zewnętrzny, SPOŁECZNY ŚWIAT ludzi. W ten sposób zapewnia jedność jednostki i społeczeństwa, nieustanne ich wzajemne wzbogacanie się i wzajemne wspieranie. Poprzez język dokonuje się ciągłość dziedziczenia między minionymi, obecnymi i przyszłymi pokoleniami narodu.
Dzięki tym właściwościom język może pełnić i pełni takie ważne konkretne funkcje społeczne i państwowe:
a) integrującą – język jednoczy ludzi, nawet podzielonych na klasy, klany i partie, tworzy w nich poczucie pewnej bliskości, pokrewieństwa, a zatem sprzyja przekształcaniu ludności w naród;
b) regulacyjną – za pomocą języka regulowane są stosunki między ludźmi w SPOŁECZEŃSTWIE, uzgadniane ich interesy, na nim opierają się prawa i ich jednakowa wykładnia, tzn. społeczeństwo nieustannie się ucywilizowuje,
c) społeczno-wychowawczą – poprzez język utrwalają się w społeczeństwie pewne wartości moralne, wypracowuje się pojęcie o cechach pozytywnych i negatywnych, o dobru i złu, kształtuje się opinia publiczna, społeczeństwo stopniowo staje się bardziej duchowe i bardziej ludzkie,
d) kumulatywną – język pozwala gromadzić i uogólniać DOŚWIADCZENIE życiowe, nabyte przez naród zarówno obecnie na całym swoim terytorium, jak i w toku całego wcześniejszego istnienia historycznego, tym samym tworzy warunki do jego postępującego rozwoju duchowego i materialnego,
e) wyrównawczą – dzięki językowi określone informacje, określona wiedza stają się dobrem szerokiego kręgu ludzi, na skutek czego dedalm wzrasta poziom kulturalny i intelektualny całego społeczeństwa, jego możliwości twórcze.
Ale te funkcje język może sprawnie pełnić tylko wtedy, gdy jest jeden, wspólny dla wszystkich członków społeczeństwa. Bo kiedy Bóg chciał, by przystąpiono do wielkiego budowania wieży babilońskiej, pomieszał język jej budowniczych – i wystarczyło to, by budowa wieży ustała.
Jak twierdzi współczesny filozof K. Szudria, „język to jeden z najcenniejszych dorobków nowoczesnego narodu, potężny generator jego ducha, poczucia samowystarczalności. Zniszczenie tego głębokiego organizmu językowego jest równoznaczne z pozbawieniem narodu jego dziedzictwa, tradycji, kultury”. „Dla społeczeństwa ważne jest istnienie jednego języka” – słusznie zauważa rosyjska językoznawczyni L. Boronnikowa.
Rozumieli to i rozumieją nie tylko filozofowie i językoznawcy, lecz także politycy. Politycy, być może przede wszystkim.
Warto uważniej przyjrzeć się tworzeniu Imperium Rosyjskiego. Oprócz brutalnej siły (było ono także w Imperium Tureckim), w tym procesie uczestniczyła również uporczywa, konsekwentna polityka językowa, a tego Turcy nie zrobili, i ich Imperium Osmańskie rozpadło się przy pierwszym wstrząsie).
Już na świcie kształtowania się Imperium Rosyjskiego car Aleksy Michajłowicz, zawierając w 1667 roku z Polakami tzw. rozejm andruszowski, uznał za celowe umieścić w traktacie także kwestię wykorzenienia języka ukraińskiego. W szczególności co do książki ukraińskiej domagał się, aby „wszystkie te książki drukowane w których miejscowościach i ich układacze, a także drukarze czy drukarnie, karane śmiercią, zostały zebrane i spalone, a na przyszłość niech będzie mocny zakaz drukowania nikomu z poddanych naszego królewskiego majestatu nigdzie bezczestnych książek (to jest ukraińskich. – I. Ju.) pod karą śmierci”. Znany jest także ukaz Piotra I o zakazie drukowania w Ukrainie książek, „aby nie było w nich żadnej różnicy ani odrębnego narzecza”. Katarzyna II w jednym ze swoich ukazów pisała: „Nic tak nie łączy pokonanych ze zwycięzcami, jak jedność języka”, i kategorycznie żądała, aby „wszystkie sprawy… prowadzić w języku rosyjskim”. Dopiero w 1914 roku, gdy wojska rosyjskie weszły do Galicji, nowo mianowany gubernator Galicji Bobrinski w swoim programie okupacyjnym na jedno z pierwszych miejsc postawił kwestię językową: „Będę tu wprowadzał język rosyjski, prawo i porządki”. To tylko kilka faktów z mnóstwa podobnych.
Nie mniej, jeśli nie więcej uwagi utrwaleniu języka rosyjskiego na zagarniętych w różnych czasach ziemiach nierosyjskich poświęcało także komunistyczne kierownictwo państwa moskiewskiego. Wystarczy wspomnieć choćby uchwałę RNK ZSRR i KC WKP(b) z 13 marca 1938 roku – sama jej nazwa wymownie świadczy o jej kierunku: „O obowiązkowym nauczaniu języka rosyjskiego w szkołach republik i obwodów narodowych”. Cel ten nie był ukrywany: „Język rosyjski pomaga narodom Związku Radzieckiego zjednoczyć się w jedną braterską rodzinę”. Na to, jak i na armię, moskiewscy władcy nigdy nie żałowali ani środków, ani czasu.
Język rosyjski – tego jeszcze każdy z nas dobrze pamięta – wywyższano na każdym kroku, a wszystkie inne języki poniżano: «Język rosyjski jest prawdziwą kopalnią wiedzy». «Język rosyjski to najważniejszy środek rozwoju osobowości ludzkiej». «Język rosyjski to największe dobro narodów radzieckich». «Wielki język rosyjski». «Ja, Rosjanin, byłem zmuszony uczyć się tylko za to.» Tak bez końca. A język gruziński, ormiański, litewski, estoński, ukraiński i inne – czy są one gorsze? W rzeczywistości wszystkie języki są wielkie. Bo nie ma lepszych i gorszych, wyższych i niższych języków. Ale zawsze najwyższy był i będzie język rodzinnego narodu i rodzinnej ziemi.
Ten natarczywy narzucany obcym narodowościom język rosyjski przyniósł swoje niezaprzeczalne owoce: tak wielu «rusojęzycznych mieszkańców», zupełnie nieetnicznych Rosjan, do dziś uparcie wypiera się swojego praojcowskiego języka, a niekiedy nawet go nienawidzi, tęskni za rozpadłym imperium i uważnie nasłuchuje Moskwy. Zatem nie jest obojętne, jaki język jest faktycznie państwowy w kraju.
Kwestia językowa ma pierwszorzędne znaczenie w budowaniu państwa. Nie mniej niż ekonomiczne. Świadczy o tym historia nie tylko Imperium Rosyjskiego, ale także wielu innych krajów.
Francja, która pod względem powierzchni i liczby ludności jest podobna do Ukrainy, jest dziś jednym z najbardziej wpływowych państw świata. Jej język jest językiem międzynarodowego porozumiewania się. Raczej nikomu nie przyjdzie do głowy pytać, jakim językiem zwykle mówią i tworzą Francuzi. Takie pytanie byłoby śmieszne. Bo jakim innym, jeśli nie francuskim?
A jednak pod koniec XVIII wieku sytuacja językowa we Francji była nawet znacznie gorsza niż dziś na Ukrainie. Oto, co na ten temat pisze historyk języka francuskiego Albert Dauzat: «W 1790 r. jeszcze całe sześć milionów Francuzów (z 25 milionów) nie znało języka francuskiego, a mniej więcej tyle samo nie potrafiło prowadzić nim spójnej rozmowy (do tej liczby wchodziło 4–5 milionów nie-Francuzów)».
Й
zalany
[...] ŁRL
[...]
ARTYKUŁ DZIESIĄTY KONSTYTUCJI
[...]
w departamentach ludności [...]. Ale
na pograniczach, mówiło po niemiecku, włosku [...] językami, zależnie od departamentu. Nawet ta trzecia część, która znała język francuski, posługiwała się w większości dialektami.
Kiedy się to wyjaśniło, kwestia językowa od razu nabrała znaczenia politycznego. Francuski rząd burżuazyjny podejmuje wszelkie środki, aby ugruntować język francuski na całym terytorium państwa. Organizuje się szkoły podstawowe (dekret z 1793 roku), w których nie tylko uczy się języka francuskiego, ale cała nauka prowadzona jest w tym języku. Nawiązuje się wydawanie gazet i książek w języku francuskim. Język francuski rozpowszechnia się przez armię, w której służba staje się obowiązkowa. Tylko językiem francuskim posługują się, zrozumiale, urzędnicy państwowi. Inaczej nie byłoby państwa. Nie byłoby współczesnej Francji z jej światowej sławy kulturą.
Inny kraj europejski, Włochy, przez długi czas, aż do połowy minionego stulecia, znajdował się pod władzą to Austrii, to Francji; każdy okupant narzucał tu swój język. W szczególności Napoleon nawet wydał w 1804 roku specjalny dekret, na mocy którego język francuski w części Włoch okupowanej przez Francję był wprowadzany jako państwowy. Toteż kiedy w 1860 roku Włochy wyzwoliły się spod obcego panowania, język włoski ledwo wegetował.
Językoznawcy stwierdzają: „Badacz najnowszej historii języka włoskiego T. De Mauro słusznie zwrócił uwagę na ilościową stronę sprawy, która ma zasadnicze znaczenie. Według jego danych, spośród ponad 25 mln Włochów w tym czasie tylko 600 tys. władało językiem narodowym (czyli mówiło po włosku); dla prawie 98% ludności kraju język włoski był «obcy». Spośród wspomnianych 600 tys. przeważająca większość – 400 tys. – była skupiona w Toskanii, a 70 tys. – w Rzymie. Pozostałe 130 tys. stanowiły w stosunku do całej reszty ludności Włoch zupełnie niewielką wielkość, czyli wynosiły nieco ponad pół procent”.
Przy okazji zaznaczę, że według spisu powszechnego z 1989 roku język ukraiński swobodnie znało 40 399 897 obywateli, czyli ponad 80% ludności. Tyle samo osób swobodnie go posiadało, a rozumieli go i rozumieją, najwyraźniej, prawie wszyscy. Z wyjątkiem może tych, którzy nie chcą go poznać albo przybyli na Ukrainę zupełnie niedawno.
We Włoszech, jak widzimy, sytuacja językowa na początku tworzenia państwa narodowego, w porównaniu z naszą obecną, była, można powiedzieć, katastrofalna. Ale włoscy działacze polityczni nie zlekceważyli kwestii językowej. «Włochy zostały stworzone, teraz trzeba stworzyć Włochów» — dochodzi do wniosku jeden z przywódców ruchu narodowo-wyzwoleńczego. Znany pisarz, przewodniczący komisji językowej Alessandro Manzoni w 1868 roku przedstawia ministrowi oświaty referat «O jedności języka i sposobach jego utrwalenia», w którym słusznie podkreślał: «Po jedności zarządu, sił zbrojnych i praw jedność języka w największym stopniu sprzyja temu, aby jedność narodu uczynić odczuwalną, silną i dobroczynną». W opracowanym przez niego programie proponowano kierować do szkół wyłącznie nauczycieli, którzy dobrze władają językiem włoskim, wydawać podręczniki, słowniki, ustanowić cenzurę języka w odniesieniu do szyldów, ogłoszeń, informacji lokalnych w prasie itd.
Włochy stały się państwem europejskim
Kolejny przykład z niedawnych czasów — Indonezja: niepodległość uzyskała w 1945 roku, ludność liczy 195 mln, około 300 języków i ponad 1000 dialektów. Wydawałoby się, że takie państwo nie jest zdolne do życia, powinno się rozpaść, tym bardziej że rozciąga się na wielu wyspach. Ale tak się nie stało. Spaja je jako państwo w dużej mierze jeden język.
Już w 1928 roku, gdy dopiero rozwijała się walka przeciwko holenderskim kolonizatorom o niepodległość Indonezji, na Kongresie indonezyjskiej młodzieży wysunięto hasło «Jedna ojczyzna, jeden naród, jeden język». W 1939 roku Kongres Narodów Indonezji progo-
nabyło
(Ciąg dalszy na str. 5)
Wiadomości proświtiańskie
DOŁĄCZAJCIE DO NASZEGO GRONA!
Lipca 1990 roku w mieście Kolo
Z Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Organizacji «Młodej Proświty»
Ruch Młodzieżowy Proświty w Ukrainie ma chlubne tradycje, dlatego także dziś delegaci i uczestnicy zjazdu są przekonani, że młodzież nie powinna stać z boku procesów odbudowy naszego niepodległego państwa. Świat jej jest potrzebny teraz do kształtowania. Młode ręce, gorące serca, myśli i aktywne działania są niezbędne jako
Zgromadzenie młodych proświtian przyjęło apel do Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, do chłopców i dziewcząt zjednoczonej Ukrainy. Zawarto w nim między innymi takie słowa:
«Zjednoczeni dziś w jednym gronie «Młodej Proświty», wierzymy, że silna organizacja naszej narodowo świadomej młodzieży może poważnie wpływać na sytuację w państwie: na kształtowanie polityki młodzieżowej, rozwiązywanie najtrudniejszych problemów, na kształtowanie elity narodu ukraińskiego (kulturalnej, duchowej, twórczej, gospodarczej). Z naszego środowiska wyrosną przyszli prezydenci i premierzy, politycy, działacze społeczni różnych dziedzin!
«Młoda Proświta» robi swój pierwszy krok z chwalebnego miasta nad Prutem – Kołomyi, gdzie odbył się Pierwszy Ogólnoukraiński Sobór Duchowej Ukrainy, gdzie nigdy nie umarł wysoki duch narodowy. Zapraszamy wszystkich chłopców i dziewczęta ze wszystkich regionów Ukrainy do przyłączenia się do naszego grona, do utworzenia Ogólnoukraińskiej Organizacji Młodzieżowej «Młoda Proświta». Bo my jesteśmy odpowiedzialni za swoją przyszłość, za los naszego państwa, własny dobrobyt i pomyślność! Do grona! Do pracy!»
NASZE WYSIŁKI PRZYNIOSŁY OWOCE
Na progu piątych rocznic niepodległości Ukrainy myślami wracamy do tego, jak w 1989 roku zaczynała się nasza «Proświta». Wyszhorodzka Rejonowa Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki była nie TYLKO oświatową, proświtniczą, ale i pierwszą polityczną organizacją, alternatywną wobec komunistycznej partii na terenach Wyszhorodszczyzny, chociaż mowna problema
zostaje politycznie [...] mamy jednak pewne osiągnięcia na kulturalnej niwie. W 6 przedszkolach obecnie na Ukrainie, z wyjątkiem kilku grup, wszystkie trzy szkoły, z wyjątkiem niektórych klas, usunięto wielotonowego bolszewickiego idola i wzniesiono pomnik Tarasa Szewczenki. Wykonano wiele innych pożytecznych prac na rzecz odbudowy ukraińskiego życia.
Jednak wieczni wczorajsi starają się hamować zwycięski marsz naszego Odrodzenia. Stawiają opór przemianowywaniu ulic, o co walczymy.
Wyszhorodzka Miejska Rada Demokratyczna z inicjatywy rejonowego zrzeszenia «Proświta». Należy to zaznaczyć, że narodowo-demokratyczne organizacje regionu wyszhorodzkiego, takie jak Ruch, URP, KUN, Kozackie Towarzystwo, KMin, a także niektóre parafie kościelne, zostały stworzone przez entuzjastów, którzy przeszli szkołę «Proświty». Nasze wysiłki przyniosły realne owoce z okazji piątej rocznicy Niepodległości Ukrainy. Zrzeszenie im. [...] Kijowskiego Krajowego Zarządu «Proświty».
Stoją u początków nowego życia prosvitian Ukrainy, krajanie, którzy stali u źródeł naszej organizacji: Mykoła Jermonczuk, Mykoła Maryczewski, Wołodymyr Komaszkow, Petro Krutyka oraz inni. Należy wspomnieć o tym, kto w różnych latach kierował rejonowym zrzeszeniem «Proświty»: Bohdan [...], Walentyna Kryniczka, a także wszystkich tych, którzy aktywnie pracują w «Proświcie», Ołeksandr Drobacha [...].
profesjonaliści różnych [...] wojny [...] najstarsza część [...] Niemcy [...] Ще переді [...] ukraińskie plemię [...] najwyższy [...]
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Inicjatywa
«PROŚWIATA» 1868-1996
Wiadomości proświtiańskie
SŁOWO OBMYTE W SANSKRYCIE
Sanskryt jest dla Ukraińca językiem ojczystym. Nie tylko nasi specjaliści od najdawniejszej historii Europy i Ukrainy jako nieodłącznej jej części to potwierdzają, lecz także najbardziej autorytatywni brytyjscy, francuscy, niemieccy i inni sanskrytolodzy twierdzą, że terytorium dzisiejszej Ukrainy jest kolebką cywilizacji indoeuropejskiej. A nasz język ukraiński jest najbliższy brzmieniem świętemu językowi wedyjskich objawień, sanskrytowi.
Niezaprzeczalnym jest także fakt, że «Chandogja» jako księga boskiej mądrości została ogłoszona na naszych ziemiach, tam, gdzie cięciwą drga błękitna arteria Dniepru.
Co wie o sanskrycie dziś przeciętny Ukrainiec? Prawie nic. Także szeroka opinia publiczna, z wyjątkiem nielicznych specjalistów, szczerze mówiąc, płynie w tych problemach po powierzchni. Sanskryt to nasza najgłębsza i najbliższa przystań, którą od ukraińskiego kontynentu na długo odgrodzili szowiniści różnych maści i plemion, dla których byliśmy albo małorusinami, albo małopolakami, albo jeszcze kimś «mało» i «drobno».
A przecież jesteśmy narodem wielkim! Jesteśmy wieczni właśnie w sanskrycie!
Aby móc przynieść prawdziwe słowo o korzeniach ukraińskości, o sanskrycie jako najpierwszym słowie ukraińskim, które ukształtowało wszystkie inne języki indoeuropejskie, grupa entuzjastów, specjalistów-historyków i ukrainistów postanowiła stworzyć kulturalno-oświatowe Towarzystwo Sanskrytologów.
Nazwa «Zwiahel» jest wieloznaczna i symboliczna, ponieważ w tłumaczeniu z sanskrytu oznacza «triumf (tryumf) Słońca».
19 lipca w siedzibie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» odbyło się pierwsze posiedzenie komitetu inicjatywnego ds. utworzenia Towarzystwa Sanskrytologów. Swoje słowo o celowości zapoczątkowania takiej kulturalno-oświatowej organizacji wyrazili naukowcy: Wasyl Kobyluch z Lwowa, Mykoła Szudria, Tamara Usatenko z Kijowa, dziennikarz, literaturoznawca i autor zbioru poetyckiego «Zwiahel», przewodniczący Żytomierskiej «Proświty» Anatolij Żurawski oraz sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Mykoła Nesterczuk.
Pozostaje tylko mieć nadzieję, że ta praca znajdzie szerokie poparcie wśród ukraińskich naukowców, historyków i ukrainoznawców, a także biznesmenów, którzy pomogli urzeczywistnić prawdziwe słowo o sanskrycie jako staroukraińskim języku w konkretnych drukowanych wydaniach oraz opracować odpowiednie słowniki i monografie. Na razie niewielką cześć wyników badań naukowych dotyczących sanskrytu można znaleźć dzięki publikacjom pana Wasyla Kobyliucha na łamach gazety «Народний лікар України» («Narodnyj likar Ukrajiny»), a także w pojedynczych publikacjach innych autorów na łamach ukraińskich czasopism «Indo-Jewropa» i «Wsesswit».
Sanskryt jako rodzinna przystań Ukraińca
czeka na nowych, świeżych żeglarzy-entuzjastów,
którzy pod błękitno-żółtą barwą swych sztandarów
łatwo pokonają podwodne rafy i bariery
na drodze do uznania starożytności naszego Rodu,
któremu nie ma równego.
Bo na straży obok niego stoi Słowo,
Słowo, wykąpane w sanskrycie.
Jurko Nadzbruczaniec
ZAREJESTROWANO
Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy zarejestrowało ogólnoukraińską organizację społeczną – Kongres Inteligencji Ukraińskiej (KUN). Podstawowym celem działalności KUIn jest zjednoczenie i koordynacja wysiłków członków organizacji na rzecz konsolidacji narodu ukraińskiego w procesie budowy państwa na podstawach ukraińskiej idei narodowej. Przewodniczącym KUIn jest znany działacz społeczny, poeta i publicysta Iwan
…proklamował język malajski ogólnonarodowym, nazywając go językiem indonezyjskim zamiast holenderskiego, bardziej rozwiniętym i dość rozpowszechnionym w Malezji i Indonezji, jak tego chcieli kolonizatorzy, a język Malajów, którzy, nawiasem mówiąc, stanowią zaledwie około 5–6% ludności kraju. Język indonezyjski w niepodległej Indonezji otrzymał status państwowy, a obowiązkowym jest nauczanie w szkole średniej i wyższej prowadzone wyłącznie w języku indonezyjskim.
Jak stwierdza badacz, „w kształtowaniu się niepodległego państwa indonezyjskiego, w rozwoju współczesnej kultury indonezyjskiej, a także w prowadzeniu polityki państwowej Republiki Indonezji ogromną rolę odgrywa język indonezyjski – bahasa Indonesia”. Ten język łączy „liczne narody kraju i dlatego jest niezwykle ważnym czynnikiem ich konsolidacji politycznej, gospodarczej i kulturalnej”.
Indie. Gdy tylko 15 sierpnia 1947 roku kraj ten stał się niepodległy, od razu pojawił się problem języka państwowego (urzędowego). Wspólnym językiem Unii Indyjskiej ogłoszono hindi, choć pozycje kolonialnego języka angielskiego są tam jeszcze dość mocne. Wynika to m.in. z tego, że Indie łączą ponad 200 narodów i narodowości. Ukraina łączy zaledwie dwa narody: ukraiński i krymskotatarski. Wszystkie pozostałe narodowości mają swoje ojczyzny poza granicami Ukrainy, w tym także największa – rosyjska.
W konstytucji rzeczywiście wielonarodowej Rosji zapisano: „Państwowym językiem Federacji Rosyjskiej na całym jej terytorium jest język rosyjski”. W konstytucji Hiszpanii, gdzie także istnieje kilka rdzennych narodów ze swoimi językami, mówi się: „Każdy obywatel ma obowiązek znać język hiszpański i się nim posługiwać”. Bez znajomości języka angielskiego człowiek nie może stać się obywatelem USA.
Czasem mówi się, jakoby w Szwajcarii było kilka języków państwowych. To nie do końca tak. Ogólnoszwajcarskiego języka państwowego tam nie ma, a są, że tak powiem, kantonalne języki państwowe, co jest uwarunkowane historycznie, gdyż Szwajcaria powstała jako związek wielojęzycznych, autonomicznych kantonów. Spośród 26 kantonów w Szwajcarii 19 jest niemieckojęzycznych, 6 francuskojęzycznych, 1 włochojęzyczny. Reto-romańczycy nie mają własnego kantonu, a żyją na terytorium kantonu niemieckojęzycznego.
Stosunki między tymi językami są ściśle uregulowane. Jak pisze badacz, „mimo że język niemiecki jest rozpowszechniony w większości kantonów (19 z 26) i posługuje się nim większa część ludności kraju (6596), pełni on maksymalne funkcje społeczne (oficjalny język administracyjny) tylko w granicach swoich kantonów, podobnie jak język francuski i włoski – każdy na swoim terytorium. Państwowość każdego języka w granicach tego czy innego kantonu jest bezwzględnie przestrzegana. Tak więc w kantonie Valais, gdzie obok francuskojęzycznych mieszkają szwajcarzy niemieckojęzyczni, stanowiący mniejszość, i gdzie prawem ustanowiono równouprawnienie języków, Germanoszwajcarzy muszą znać język francuski, jeśli chcą, „aby ich głos był słyszany w parlamencie kantonalnym”.
Ukraina jako państwo, w przeciwieństwie zarówno do Szwajcarii, jak i do Rosji oraz wielu innych krajów, w czasie historycznym kształtowała się i powstała na monoetnicznej podstawie. Język ukraiński był w niej podstawowym już w czasach Rusi Kijowskiej. Co zaś do języka rosyjskiego, to przyszedł on na Ukrainę dopiero po 1654 roku, najpierw jako sojuszniczy, potem jako okupacyjny, a w końcu jako kolonialny. Warto dodać, że był taki czas, kiedy językiem okupacyjnym lub kolonialnym na Ukrainie był również język polski.
Wśród argumentów na rzecz tego, że państwowym na Ukrainie powinien być przede wszystkim język rosyjski, przytaczano i czasem przytacza się również taki: mianowicie, że w języku rosyjskim stworzono jedną z największych literatur świata.
Ale przecież rozwój ludzkości w tej czy innej kulturze czy literaturze się nie zatrzymał. Trwa on i będzie trwał bez końca. I Ukraińcy mają takie same szanse stworzyć w swoim języku literaturę nie mniej bogatą (chociaż i tak nie jest ona uboga), rozwijać światową naukę, mieć własnych laureatów Nagrody Nobla i w końcu zmusić świat do nauki języka ukraińskiego, tak jak zrobili to Francuzi, Niemcy, Anglicy. Duchowa zależność narodu od innego narodu – to taka sama przeciwnaturalna rzecz, jak fizyczne poniewolenie,
Podstawy, by wierzyć w ukraińskie odrodzenie, daje nam Konstytucja Ukrainy, zwłaszcza jej dziesiąty artykuł. Ważne jest tylko, aby Konstytucja istniała nie tylko na papierze, ale także w życiu. Bo nienormalne jest, gdy państwowym ogłasza się jeden język, a urzędnicy państwowi, armia, produkcja, szkoły wyższe kultywują i utrwalają inny, dzieci nie mają książek w języku ukraińskim (są one napisane, przetłumaczone, a nawet wydane, tyle że w znikomych nakładach), w kioskach trudno znaleźć czasopismo lub gazetę do wyboru, obejrzeć film, kupić kasetę wideo w języku ukraińskim.
Problem językowy to problem polityczny. Władza, która dba o rozbudowę i umocnienie państwa, nie może być obojętna wobec języka państwowego, jego miejsca, jego funkcjonowania w społeczeństwie. Państwo buduje się przede wszystkim w duszach ludzi. A kształtuje te dusze i toruje do nich drogę język. Czyja władza, tego i język, a czyj język, tego i władza – mówili już starożytni Rzymianie.
Zarazem utwierdzenie języka ukraińskiego jako państwowego w żaden sposób nie może oznaczać likwidacji czy nawet poniżenia języków mniejszości narodowych. Wprost przeciwnie, podniesienie języka ukraińskiego jako państwowego zakłada równoległy wolny rozwój innych języków na Ukrainie. I gwarantuje to ten sam dziesiąty artykuł Konstytucji niepodległej Ukrainy.
Iwan Szczuk
Na czele kijowskiej Proświty podczas stutysięcznej demonstracji 18 marca 1917 roku szli z chorągwiami dwaj ludzie. Iwan Szczytkowski niósł chorągiew z portretem Tarasa Szewczenki, a narodową chorągiew niósł pięćdziesięcioletni mężczyzna. Był on, zapewne, bardzo podekscytowany, bo po raz pierwszy szedł ulicami Kijowa z żółto-błękitną chorągwią.
Kim był ów chudy dżentelmen z siwizną we włosach i młodzieńczym zapałem w oczach? Ci, którzy szli za nim, odpowiedzieliby: Wołodymyr Mykołajowycz Leontowycz, ukraiński pisarz i działacz kulturalno-społeczny.
Zapewne nieprzypadkowo powierzono mu tak zaszczytną misję, ponieważ przez ponad 22 lata był on bez wątpienia jednym z najaktywniejszych członków Proświty. Już od 1891 r., kiedy Włodzimierz Mikołajowicz został głasnym (posłem) ziemstwa lubeńskiego i gubernialnego ziemstwa połtawskiego, wpływał na decyzje dotyczące kulturalnych i oświatowych spraw Połtawszczyzny.
Przy jego udziale zbudowano szkołę ziemską we wsi Orichiwszczyna (obecnie Orichiwka). Nalegał, aby nauczanie w ukraińskich szkołach ludowych odbywało się w języku ojczystym. W tej sprawie sporządził szczegółową notatkę i przedłożył ją do rozpatrzenia gubernialnemu ziemstwu w Połtawie („K woprosu o sostawlenii uczebnikow dla sielskich szkoł”, Połtawa, 190 r.).
Już od lat 90. Włodzimierz Leontowycz dbał o tworzenie bibliotek dla ludu. Wielokrotnie zwracał się w tej sprawie do Włodzimierza Pawłowycza Naumenki, wybitnego pedagoga i dyrektora Kijowskiego Gimnazjum, Tak, w liście z 14 października 1896 r. pisze: „Proszę wybaczyć, że tak często Pana nachodzę, i jeśli Pan łaskawie zechce i będzie to możliwe, proszę przesłać po jednym egzemplarzu książek do ludowej biblioteki wsi Chylkiwka”.
W innym liście z 30 września 1896 r. (obydwa listy przechowywane są w Oddziale Rękopisów Biblioteki Narodowej im. W. Wernadskiego) prosi on ponownie Wołodymyra Naumenka o wysłanie książek do miejscowości Biłoćerkiwka w powiecie chorolskim, podając listę pożądanych pozycji. Wśród autorów widzimy Kropywnyckiego, Hlibowa, Kocjubynskiego, Necuja-Lewyckiego, Marka Wowczka, Kotlarewskiego, Kwitkę-Osnowjanenkę, Karpenkę-Karego, Staryckiego, Konyskiego, Szczoholiwa, Panasa Myrnego, Dniprową Czajkę.
Z listu Wołodymyra Leontowycza do Borysa Hrinczenki z datą 28.10.1897 r. dowiadujemy się: «Pozawczoraj robiłem wieczorne czytania dla chłopów. Czytałem z Waszych wydań biografię Stephensona. Książka strasznie zainteresowała. Oto gdyby takich popularno-naukowych było więcej, chłopi interesowaliby się nimi bardziej niż opowiadaniami. Taki teraz już kierunek na wsi».
Leontowycz angażuje do tej sprawy również autorów, sam pisze książki popularnonaukowe. Potwierdzenie tego znajdujemy w listach. Tak, pisał do Borysa Hrinczenki w liście z 13.02.1900 r.: «Obecnie układam artykuł popularny, w którym chcę».
Wołodymyr Leontowycz (1866–1933)
Działacz społeczny i pisarz. Członek Towarzystwa Ukraińskich Postępowców, członek Centralnej Rady, minister spraw ziemskich za Hetmana, zmarł na emigracji w Pradze. Ostatnie wydanie w Kijowie – powieść «Pany i ludy» (1929 r.) z przedmową Serhija Jefremowa. Imię pisarza i znanego proświtianina zostało napiętnowane jako «ukraiński burżuazyjny nacjonalizm» i na czas sowiecki niemal zapomniane. Twórczość ukraińskiego patrioty, który przez całe życie inspirował się ideą narodową, nie mogła być w żaden sposób przyjęta przez bolszewizm.
POWRÓT Z ZAPOMNIENIA
W 150. rocznicę urodzin Wołodymyra Leontowycza.
Wybitny przedstawiciel proświtian Ukrainy.
wyjaśnić chłopom, na co powinni zwrócić uwagę, wybierając nowe miejsca. Pod tym hasłem chcę opowiedzieć nieco o tym, jakie bywają klimaty, gleby i jakie warunki życia panują w różnych krajach». W innym liście wspomina, że pisze broszurę z socjologii «Historia rozwoju sądu».
Dbając o to, by wiedza docierała do ludu, Wołodymyr Leontowycz w 1898 roku zakładał wraz z Jewhenem Czykalenką, znanym działaczem społecznym i mecenasem, Towarzystwo Wydań Naukowo-Popularnych. Ogólnie rzecz biorąc, działalność prosvietycka zajmowała czołowe miejsce w życiu pisarza.
W swoich wspomnieniach Ołeksandr Łotocki, znany ukraiński pisarz i działacz społeczny, pisał, że Wołodymyr Mykołajowicz był jednym z najbardziej energicznych komisantów Towarzystwa Proświta w Kijowie, rozprowadzających ukraińskie książki.
Na fali wydarzeń 1905 roku doszło do uchylenia ukazów zakazujących drukowania w języku ukraińskim. W ostatnich dniach tego roku Wołodymyrowi Mykołajowiczowi po niełatwych staraniach udało się uzyskać zezwolenie na pierwszą ogólnoukraińską gazetę «Hromadska Dumka», która już w następnym roku przyjęła legendarną nazwę «Rada». Jej współzałożycielami wraz z Leontowyczem byli Jewhen Czykalenko i Wasyl Symyrenko, wybitny mecenas ukraińskiej kultury.
Ale teraz w odradzającej się Ukraińskiej Державі imię wybitnego ukraińskiego pisarza Wołodymyra Leontowycza powraca z zapomnienia. W tym roku obchodzimy 130-lecie od dnia urodzin.
I ta opowieść niech będzie jednym z kamyczków, które trzeba zbierać, aby odnowić pamięć o zapomnianych twórcach kultury.
Wołodymyr Mykołajowicz przyczynił się do powstania największego słownika języka ukraińskiego (wydanego pod redakcją Hrinczenki w 1907 roku), zebrawszy w powiecie łubenskim 151 słów i wyrażeń.
Podczas wojny w 1914 r. z inicjatywy Lubow Szulhiny i Ludmyły Czerniachowskiej Staryckiej utworzono szpital dla ukraińskich żołnierzy oraz przytułki dla dzieci-uchodźców, gdzie uczono ukraińskiego czytania i pisania, czytano ukraińskie książki, a wszystkie przedmioty nauczano w języku ukraińskim.
23 marca 1917 r. Wołodymyr Mykołajowycz został wybrany wiceprzewodniczącym (przewodniczącym był Mychajło Hruszewski) Ukraińskiego Towarzystwa Naukowego i brał udział w opracowywaniu idei utworzenia Ukraińskiej Akademii Nauk.
Tak przez wiele lat Wołodymyr Mykołajowycz Leontowycz nie stronił od żadnej pracy, korzystał z każdej okazji, nigdy nie żałował czasu dla ogólnej sprawy proświtiańskiej, licząc nie na wdzięczność, lecz na to, by podnieść ideę narodową i przynieść choćby jakąś korzyść swojemu narodowi.
Dlatego też kijowscy proświtianie powierzyli Wołodymyrowi Leontowyczowi niesienie na czele swojej społeczności narodowego sztandaru.
Olena LEONTOWYCZ
при ож
Tłumaczenie maszynowe
LEKCJA TRZECIA
JAK NAS WYNARODAWIANO
Z WŁASNEJ ZIEMI
Takiej kwestii nie da się fundamentalnie naświetlić na kilku stronicach. Aby głębiej zrozumieć motywy i metody ludobójstwa narodu ukraińskiego, które stosowali nasi sąsiedzi, a zwłaszcza Imperium Rosyjskie – ZSRR, trzeba przynajmniej przeczytać fundamentalne prace akademika S. Rudnyckiego (1877–1937) oraz doktora filozofii W. Łyzanczuka «Na wieki kute kajdany» (1995 r.), a także innych badaczy i świadków.
Aby wynarodowić nas z własnej ziemi, dzielono nas nie tylko terytorialnie na Ukrainę radziecką (swoją) i Zachodnią Ukrainę (wrogą). Carowie dzielili naród ukraiński na «swoich», którzy przyjęli poddaństwo i zwierzchnictwo Rosji i Patriarchatu Moskiewskiego, oraz na mazepinców, którzy chcieli samodzielnej Ukrainy. A dalej bolszewicy zaczęli dzielić już po swojemu. Tych, którzy wyrzekli się ukraińskości i stanęli na drodze rosyjsko-imperialnego internacjonalizmu, uważano za prawdziwych bolszewików. Inni zaś, na zachodzie i wschodzie, północy i południu, którzy służyli swojej ziemi, narodowi, językowi, kulturze, stawali się wyrzutkami we własnej Ojczyźnie – mazepinicami, petlurowcami, banderowcami, a obecnie w Czeczenii – «bandformirowaniami».
Wszystko to kultywowała komunistyczna i carska propaganda po to, aby Ukraińcy walczyli między sobą, niszczyli sami siebie, a nie swoich prawdziwych ciemiężycieli. Tę praktykę na nowo reanimują bolszewicy-internacjonaliści. Jak z figowym liściem, obnoszą się z ideą obrony praw «русскоязычного населения», którego na Ukrainie nikt nie uciska. Czynią to po to, by pod wrzawę ograbić zarówno Ukraińca, jak i Rosjanina, aby dojść do władzy, reanimować reżim, który zniszczył co najmniej 30 mln Ukraińców. Chcą odbudować ZSRR, faktycznie prowadzą działalność przeciwko narodowi ukraińskiemu i państwu ukraińskiemu.
Już od samego 1917 roku dla leninowców równość narodów była parawanem, za którym kryło się dążenie do kierowania gospodarką «narodowych peryferii» z rosyjskiego imperialnego centrum. Dlatego już od 1917 roku bolszewicy z Piotrogrodu i Moskwy kierowali na Ukrainę dziesiątki tysięcy funkcjonariuszy partyjnych, wojskowych, kierowników partyjnych, urzędników, komisarzy i czekistów. Wszyscy oni osiedlali się w Kijowie, w centrach obwodowych, okręgowych i rejonowych, tworząc polityczną i gospodarczą generalicję.
Według spisu ludności w 1926 roku na Ukrainie mieszkało 23,6 mln Ukraińców (8095), 2,7 mln Rosjan (9,290), 1,6 mln Żydów (5,49). A teraz zobaczmy, jak kształtowała się władza. W 1929 roku w składzie przewodniczących i członków wiejskich komitetów wykonawczych Ukraińcy stanowili 8895; 496 było Rosjanami, 1,296 Żydami, 4,790 Niemcami i Polakami. W składzie miejskich komitetów wykonawczych pracowało 22,390 Rosjan, 20,19 Żydów, 51,69 Ukraińców. W aparacie republikańskim pracowało już około 649 nieukraińców, a w obwodowym aparacie państwowym nieukraińców było 739! Tak więc Ukraińcy, mieszkający przede wszystkim na wsi, karmili i ubierali nieukraińską urzędniczą armię.
Mniejszości narodowe, głównie Rosjanie i Żydzi, stanowiły na Ukrainie 2090, a w roku szkolnym 1927–28 w uczelniach Ukrainy studiowało 51,290 studentów nieukraińców i 44,49 aspirantów nieukraińców. Przewagę mniejszości narodowych w sprawach kulturalno-oświatowych nad narodem ukraińskim potwierdza także to, że w tym czasie republikańskie wydawnictwa wydawały dla nas 4590 całej produkcji książkowej, w przeważającej mierze rosyjskojęzycznej.
Nawet Hołodomor na Ukrainie został wykorzystany nie tylko do złamania oporu ukraińskiego chłopstwa wobec kolektywizacji, ale również do wypierania Ukraińca z ukraińskiej ziemi, o czym świadczy wiele dokumentów archiwalnych; jeden z nich, bardzo wymowny, przytaczamy poniżej:
Їй
іно
29 grudnia 1933 roku
Pilne. Tajne. Naczelnik GUŁagu OGPU
towarzyszu Bermanowi, WPK przy SIK ZSRR, niniejszym przesyłam przetwo-
ПА п и
…zestawienie operacyjne nr 35 o przesiedleniu na Ukrainę według stanu na 28 grudnia br. Równocześnie WPK przy SNK ZSRR informuje, że plan przesiedlenia wykonano w 104,79%. Ogółem przesiedlono 21 856 kołchozowych gospodarstw, 117 149 osób, 14 879 koni, 21 898 krów i 38 705 sztuk innego bydła (w tym cielęta, świnie i owce). Załącznik: patrz tekst.
Zastępca przewodniczącego WPK przy SNK ZSRR Rud'
(Załącznik) Ściśle tajne. (Zob. tabela – przyp. red.)
Ten dokument z partyjno-kagiebowskich archiwów świadczy o zaplanowaniu przez komunistyczne kierownictwo Wielkiego Głodu na Ukrainie. Jeszcze nie ulotnił się zapach trupów w ukraińskich chatach, a Moskwa już zorganizowała masowe przesiedlenia rosyjskich i białoruskich kołchoźników na ukraińską ziemię. Nie wiadomo jeszcze, w jakim stopniu kierownictwo KPZR wykonało plan zniszczenia ukraińskich chłopów, ale plany przesiedlenia Rosjan na Ukrainę były przekraczane, o czym wyraźnie świadczy przytoczone zestawienie. Wszystko, co kierownictwo komunistycznej partii wyrządziło ukraińskiemu narodowi, powinien znać każdy Ukrainiec i każdy Rosjanin, aby podobne straszliwe barbarzyństwo nie mogło się powtórzyć, aby
CIĄG DALSZY, POCZ. NR 6 |
stosunki budowano na dobrych zasadach sąsiedzkich.
Kandydat nauk historycznych W. Maroczkin, szukając materiałów o wyzwoleńczej działalności OUN-UPA w Centralnym Archiwum Organizacji Społecznych (dawny Archiwum Instytutu Marksizmu-Leninizmu przy KC KPU), znalazł dokument, który także powinien znać każdy Ukrainiec, dokument, który wymownie ukazuje istotę moskiewskiego imperializmu, ukryte marzenia KPZR, która maskowała się bajdurzeniem o równości narodów w ZSRR i o braterskich stosunkach między narodami.
«Совершенно секретно» (Ściśle tajne)
ROZKAZ NR 007822 z czerwca 1944 r. Moskwa
DO LUDOWEGO KOMISARIATU SPRAW WEWNĘTRZNYCH ZSRR I DO LUDOWEGO KOMISARIATU OBRONY ZSRR.
Treść: O likwidacji sabotażu na Ukrainie w zakresie kontroli nad dowódcami i czerwonoarmistami, zmobilizowanymi z wyzwolonych obwodów Ukrainy…
ROZKAZUJĘ:
I wysłać do odległych krajów Związku SRR wszystkich Ukraińców, którzy mieszkali pod władzą niemieckich okupantów.
2. Wysiedlenie przeprowadzić:
a) w pierwszej kolejności Ukraińców, którzy pracowali lub służyli u Niemców;
b) w drugiej kolejności pozostałych Ukraińców, którzy nie ... życie w czasie niemieckiej okupacji;
c) wysiedlenie rozpocząć po tym, jak zostanie zebrany plon i oddany państwowy zakup dla potrzeb Armii Czerwonej;
d) wysiedlenie przeprowadzić w nocy, tak aby nie dać znać innym i nie dać znać o rodzinach, które znajdują się w szeregach Armii Czerwonej.
3. Dla ustanowienia następującej kontroli nad czerwonoarmistami i dowódcami z okupowanych obwodów:
a) założyć w specjalnych wydziałach teczki sprawy na każdego;
b) wszystkie listy sprawdzać nie przez cenzurę, lecz przez specjalny wydział;
c) przydzielić jednego tajnego współpracownika na 5 dowódców i czerwonoarmistów; on ...
4. Dla walki z antysowieckimi bandami przerzucić 12 i 25 dywizji karnych NKWD. Rozkaz ogłosić do stopnia dowódcy pułku włącznie.
Ludowy Komisarz Spraw Wewnętrznych Związku SRR BERIA
Zastępca Ludowego Komisarza Obrony Związku SRR ŻUKOW
Zgodne: szef 4. wydziału, pułkownik FIODOROW (Centralne Państwowe Archiwum Ukrainy ds. Organizacji Społecznych, zespół 1, opis 70, sprawa 997, karta 91).
Żadnego sabotażu nie było. Zaraz po wyzwoleniu terytorium starszych mężczyzn mobilizowano do armii czynnej, a niedoświadczonych rzucano na pierwszą linię, a 14–15-letnich chłopców zabierano od rodziców do odbudowy kopalń Donbasu. Ci pierwsi tam ginęli albo wracali kalekami.
Zgodnie z rozkazem wysiedleniu podlegali wszyscy Ukraińcy, w tym również siostry i bracia oraz rodzice tych, którzy ginęli na frontach w walce z nazizmem. Doświadczenie wysiedleń było ogromne: od wysiedlania chłopów, którzy nie chcieli iść do kołchozów, i wysiedlania pojedynczych „wrogów ludu” aż po deportację na Syberię całych narodów: Tatarów krymskich, Inguszów, Niemców, Ormian i innych, z których większość zginęła w drodze od chorób, zimna i głodu.
Do tego drapieżniczego barbarzyństwa nie doszło nie dlatego, że brakowało wagonów (jak tłumaczył na XX zjeździe komunistów M. Chruszczow), lecz dlatego, że komunistyczna klika przestraszyła się powszechnego powstania na Ukrainie. To nie był rok 1933, kiedy komisarze demonstrowali swoją siłę nad bezbronnymi chłopami Ukrainy. Na Ukrainie Zachodniej działały zahartowane w bojach z Niemcami i bolszewikami dziesiątki tysięcy żołnierzy
-- нний
пск дню о тан син
0
ьо
Zestawienie wykazu wysyłki transportów z przesiedleńcami na Ukrainę
Liczba
Liczba gospodarstw koni krów
2120 1348 2062 9527 1619 3498 4630 3864 2295 4800 2329 3472 6679 9719 7521
оці гою рун тних ан ПЕ Р о РИ по п
--
Ukraińska Powstańcza Armia UPA; tę armię popierał naród, dlatego [NKWD] nie mógł przez 10 lat pokonać ani moskiewskich satrapów, ani dywizji NKWD. Właśnie bandyckim „bandera-wcom” wszyscy Ukraińcy, komuniści i socjaliści, powinni dziękować za to, że nie zginęli w drodze na Syberię ani na syberyjskich bagnach.
Mimo że ten drapieżniczy plan wysiedlenia Ukraińców z ich rodzimej ziemi się nie powiódł, wysiedlenia jednak kontynuowano, lecz w bardziej podstępnych, mniej widocznych dla szerokiego ogółu metodach. Przypomnijmy wysyłkę na Wschód nowobranców-Ukraińców, przymusowy przydział po ukończeniu technikum czy instytutu, zaciągi na budowy komunizmu aż po Ocean Spokojny, aby zapomnieli rodzinną mowę, obyczaje, kulturę i to, że są Ukraińcami. W ten sam sposób do Ukrainy sprowadzano Rosjan, a ponadto osiedlano emerytowanych wojskowych.
W rezultacie tego poza granicami Ukrainy, na terenach byłego Związku Radzieckiego, mieszka ponad 15 mln Ukraińców. KPZR w ciągu 70 lat panowania na Ukrainie osiągnęła znacznie większe sukcesy w niszczeniu Ukraińców niż cary w ciągu 300-letniego panowania.
W okresie między spisami ludności z 1926 i 1989 r. liczba Ukraińców na Ukrainie zmniejszyła się z 80,9% do 72,7%, a liczba Rosjan wzrosła z 9,2% do 22,1%, mimo że w tym okresie liczba Ukraińców zwiększyła się dzięki zachodnim regionom etnicznym Ukrainy. Z tych rejonów wysiedlono jednak co najmniej 2 mln osób. Świadczy o tym list ministra MDB Ukrainy N. Kowalczuka do D. Korotczenki z 16.09.1915 r., w którym stwierdza się, że w ciągu ostatnich 1,5 roku z zachodnich obwodów wysiedlono na Syberię 130 tys. osób (w tym – w rodzinach chłopskich).
Według danych spisu z 1989 r. najwięcej Ukraińców mieszkało w najtrudniejszych warunkach klimatycznych Imperium Rosyjskiego: w Magadanie – 15,490, na Czukotce – 16,8, w Okręgu Chanty-Mansyjskim – 11,6, w Komi – 8,3, na Kamczatce – 9,1, na Sachalinie – 6,5, w Tiumeniu – 8,4, w Jakucji – 7, w Kraju Nadmorskim – 8,39. Te liczby oczywiście nie odzwierciedlają rzeczywistego obrazu demograficznego, ponieważ wielu Ukraińców zostało zapisanych jako Rosjanie. Brak też danych o Ukraińcach na ich rdzennych terytoriach, które dziś należą do obwodów kurskiego, biełgorodzkiego, woroneskiego (Słobożanszczyzna), a także do Kraju Krasnodarskiego i Kraju Stawropolskiego (Kuban, zwany także Malinowym Krajem).
W konkursie «Piesnia-95» E. Piecha – Honorowy obywatel Rosji – śpiewał «Rosji nikomu nie oddam, ani wrogom, ani przyjaciołom!» Słusznie. Ukraina również jest droga Ukraińcom, a komunofaszyści odebrali ją milionom Ukraińców: ukraińskie książki, ukraiński teatr, ukraińską szkołę, ukraińskie obyczaje.
ukraińskiego klimatu, do którego Ukrainiec był przystosowany przez tysiąclecia (w Ukrainie Rosjanin ma wszystko to; Ukrainiec ma większy szacunek niż w Rosji). Według danych rosyjskiej prasy z byłych republik ZSRR do Rosji wróciło ponad 2 mln osób. Ojczyzna ustanowiła kwotę na wjazd „rodaków”, odmawia im nadania rosyjskiego obywatelstwa (otrzymało je zaledwie ponad 990 uchodźców); zabrania osiedlać się przybyłym nawet na bezludnym Nieczarnoziemiu, choć za ostatnie 25 lat liczba ludności zmniejszyła się z 1 mln 240 tys. do 500 tys. osób. Stąd wynika, że Rosji potrzebni są Rosjanie poza granicami swojego państwa, aby w przyszłości wykorzystać ich w imperialnych planach, a nie po to, aby [...] Rosjanie budowali swoje osobiste [...]. Tak więc dobrze pomyślcie, Ukraińcy i Rosjanie, którzy żyjecie w Ukrainie, nie dajmy się skłócić. Lepiej żyć zgodnie i budować naszą wspólną Ojczyznę – Ukrainę.
ДИР
zn" ції -Уб - zааннннанитияніййй 8
ані 0 -- dos se
K-во bo
Wykonanie planu eszelonów | 35 106 44 104 51 103 80 106,6 | 109 102,7
Dr i ni
a jeszcze pozbawili
bju
rin IND AT
- ony o ni che
zani sin y RIV RANOYU - - ja
pr i
, Wielu akademików ... Charków ... Rozstrzelano listopada ... zwierzchnie jednostronnie ... WYSŁOWIŁ ... sposób, mowę, w: wśród ... przyjął. I nieszczęsny ślepy rozwój może ... w ... ziemi, której ... naród ... istnieje ... naród ... w będziemy, ale ukr. nacjon.:
zabl. JAKIE WSZYSTKIE. szyć ukrain.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ни
(лово ПРОСВІТУ
МКР,А991.4 - РЕРЖ АВ,А91 41091 АЛЬФА
LEKCJA CZWARTA: DLACZEGO NARÓD POWINIEN STRZEC SWOJEJ MOWY?
„Wielki ukraiński ludoznawca, akademik S. L. Rudnycki (kierownik katedry Charkowskiego Instytutu Geodezyjnego, rozstrzelany przez komunistów-stalinowców 3 listopada 1937 roku) pisał: «Język to zewnętrzny znak narodowości, jak wojskowy mundur. A zarazem to najpiękniejszy wyraz ducha i jedyna podstawa postępu duchowego. Jeśli odbierzemy narodowi jego język, będzie on żył jedynie jako grupa rasowa wśród obcego narodu, którego język przejął. A dopóki go nie przejmie, taki nieszczęsny naród będzie tułał się po świecie jak ślepa warstwa, dla której wszelki rozwój jest zamknięty, a jego życie-byt nie może wyjść z nędzy».
W takim położeniu, na własnej ziemi, gdy naród wyrywa się i niszczy jego ojczysty język, znalazł się naród ukraiński.
Historycznie złożyło się, że 50-milionowy naród stracił swoją państwowość. Tu nie będziemy wyjaśniać, kto jest w tym winien, ale język ukraiński jako podstawowy czynnik godności narodowej doznawał wszelkiego ucisku przez wiele stuleci ze strony Polski i Moskiewszczyzny, które wszelkimi sposobami starały się zniszczyć ukraińskość i przemienić naród ukraiński w niewolników na jego historycznej ziemi. Imperialiści z Rosji doskonale rozumieli i dziś rozumieją, że niszcząc język ukraiński, niszczą narodową dumę, honor Ukraińca, przemieniają go w glinę, z której można ulepić zdrajcę, kata, mordercę własnych rodaków; „mięso armatnie” dla obrony imperialnych interesów, w wołu, który będzie zginał grzbiet i oddawać życie dla zaspokojenia imperialistów.
Już po podpisaniu ugody z Moskwą, czyli po przyjęciu «protekcji» moskiewskiego cara, zaczyna się ucisk języka ukraińskiego. W 1686 roku Metropolia Kijowska zostaje podporządkowana Patriarchatowi Moskiewskiemu, a cerkiewne książki przestają być drukowane w języku ukraińskim. W 1720 r. Piotr I
wydał ukaz zakazujący drukarniom kijowsko-peczerskiej i czernihowskiej drukowania książek w języku ukraińskim. W 1763 roku ukazem Katarzyny II zakazano nauczania w języku ukraińskim w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a w 1811 roku ta uczelnia została zamknięta. W 1862 roku przymusowo zamknięto niedzielne szkoły, które organizowała ukraińska inteligencja. W 1863 roku antyukraińska reakcja zakończyła się tajnym cyrkularzem ministra spraw wewnętrznych Wałujewa, w którym wszystkim instytucjom państwowym nakazywano tłumić wszystko, co ukraińskie, i dowodzić, że «nie było żadnego szczególnego języka małoruskiego, nie ma go i być nie może...». W 1876 roku Emskim ukazem Aleksandra II zakazano całkowicie wydawania książek w języku ukraińskim, a ukazem Aleksandra III w 1888 roku zakazano używania języka ukraińskiego w urzędach oficjalnych oraz nadawania dzieciom ukraińskich imion przy chrzcie. W 1896 roku zakazano ukraińskich książek dla dzieci, choćby pod względem treści i przedstawiały się jako poprawne ideowo». W 1910 roku rząd Stołypina zaliczył naród ukraiński do «inorodców» i zakazał wszelkich ukraińskich organizacji. Stołypin uważał, że powołaniem państwa rosyjskiego jest walka z odrodzeniem Ukrainy. W 1924 roku rząd polski przyjął postanowienie zakazujące używania języka ukraińskiego w instytucjach państwowych; rozpoczęła się polonizacja ukraińskich szkół. W związku z przedstawionymi danymi dokumentalnymi nasuwa się pytanie: po co carom i ich oprycznikom było wydawać tyle ukazów zakazujących ukraińskich książek, zabraniać języka ukraińskiego w szkołach, teatrach i cerkwiach, nie pozwalać na jego używanie w urzędach państwowych na własnej ukraińskiej ziemi, jeżeli «nie było żadnego szczególnego języka małoruskiego»? Kłamią wrogowie: musieli jak najszybciej zamienić Ukraińców w niewolników na ich historycznej ziemi, a język temu przeszkadzał.
O haniebnej polityce rosyjskiej wobec innych narodów pisali dyplomaci, uczeni i publicyści wielu krajów świata.
Poseł, profesor Uniwersytetu Kopenhaskiego N. C. Fredériksen pisał: «Zakaz języka i literatury ukraińskiej w Rosji to barbarzyństwo, to hańba! Taka polityka jest nierozsądna. Musi ona wywoływać rosnące niezadowolenie i nieuchronnie odwracać naród od Wielkorusów».
Francuski publicysta, który dwukrotnie był ministrem, I. Guyot: «Przede wszystkim trzeba zaznaczyć jedno: jest jasne, że kultura Ukraińców była znacznie wyższa od kultury Moskali. Siła moskiewska nie
чн ік чего но ба пл ьо ля ль й - ' - "кій, й і - 3 Р й Р - ЧУ Р ь Р й . Р, - - ч Р и". М аби б ба чн Ри то », /'. ЧИЙ ' іа - : ч, РефАЧ й й й " - і ї '
зи,
а
оч тя ій РИ
й ч
г п Р т ой Чи й ль кн и Р У а "ч РО -
зн; ії
р ри до ч
Р "/ змій чий -
przedstawia sobą w żaden sposób elementu cywilizowanego. Ona dławi i wchłania narody, a to Ukraińców od dawna...»
Literat, socjolog F. Oppenheimer: «W Rosji przywiązuje się narodowości do ziemi, wykorenia się każdy język nierosyjski i każdą odrębność, pragnąc utworzyć jednolite państwo, jeden naród, jeden język, z jednym samodzierżcą i papieżem w jednej osobie. A ogromne państwo tymczasem zamieniło się w gnijące bagno, w którym nie może wzrastać i rozwijać się żadna roślina kultury ani ludzkie szczęście.
Naród, który walczy o swój język i odrębność, walczy jednocześnie za kulturę i szczęście całej ludzkości. Dlatego niech Wam, Ukraińcy, w Waszej walce świeci gwiazda szczęścia!»
Wynika z tego, że obcy ludzie rozumieją znaczenie języka ukraińskiego dla Ukrainy, dla dobrobytu naszych dzieci i potomków. Pytam więc, kim są ci obywatele Ukrainy, którzy starają się zniszczyć język ukraiński, a wraz z nim szczęście dzieci i potomków obywateli, którzy żyją na Ukrainie?!
Po kilku latach odwilży, w ciągu których zaczęło odradzać się ukraińskie, znów rozpoczyna się jego niszczenie. 1933 rok. Telegram Stalina o zaprzestaniu «ukrainizacji». Na Kubaniu w ciągu 3 dni pod koniec grudnia 1933 roku zakazano języka ukraińskiego w szkołach, w radiu i w gazetach. I w tym kraju przestało być Ukraińców. Według spisu ludności z 1926 roku na Kubaniu mieszkało 61 595 Ukraińców, a według spisu ludności z 1939 roku pozostało ich zaledwie 491!
W 1958 roku Plenum KC KPZR uchwaliło postanowienie o przejściu ukraińskich szkół na nauczanie w języku rosyjskim. 17.04.1959
roku Wierchowna Rada URSR przyjęła odpowiednią uchwałę. 1964 rok – umyślny pożar Państwowej Biblioteki Publicznej AN URSR. 1975 rok – wznowienie cenzurowania «Kobzarza» T. Szewczenki. 1983 rok – Uchwała KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR «O dodatkowych środkach mających na celu poprawę nauczania języka rosyjskiego w szkołach ogólnokształcących i innych placówkach republik związkowych», na mocy której nauczycielom języka rosyjskiego na wsi podnoszono pensję o 15–90 i zapewniano podział klasy na grupy. Zatem język ukraiński na ukraińskiej ziemi niszczono pieniędzmi zarobionymi przez Ukraińców, a wszystko działo się komunistom według scenariusza opisanego przez socjologa F. Opergaймера. A przy tym z jaką faryzejską obłudą! Aby to zrozumieć, wystarczy przeczytać «Załącznik do punktu 3, protokół nr 2, Mo 85. Ściśle tajne. Środki w zakresie organizacji wykonania Uchwały KC KPZR z 31 sierpnia 1978 roku «O dalszym doskonaleniu nauczania języka rosyjskiego w republikach związkowych». Zastanówmy się: jeśli KPZR–KPU wydaje uchwałę w interesie narodów republik związkowych, to dlaczego jest ona ściśle tajna przed tymi narodami?! Albo jeszcze «Załącznik do punktu 1-g, protokół nr P, Mo 70. Nie dla prasy. «Uchwała KC KPU i Rady Ministrów URSR z 10 czerwca 1983 roku w sprawie wykonania Uchwały KC KPZR z 26 maja 1983 roku.» I znów: jeśli dla narodu, to dlaczego nie dla prasy? Język był niszczony również poprzez wysiedlanie Ukraińców poza granice Ukrainy, czyli prowadzono zniszczenie ukraińskiego słowa zarówno fizycznie, jak i moralnie.
Dziś Rosjanie, którzy przybywają do Ukrainy w ten sam sposób, a faktycznie są tymi, którzy chcą odbudować imperium rosyjskie na ziemiach Ukrainy, domagają się drugiego języka państwowego, aby kontynuować niszczenie języka ukraińskiego, nie pozwalać mu się rozwijać i kwitnąć, uzasadniając to tym, że na przykład w Kanadzie istnieją dwa języki państwowe: angielski i francuski. Zapominają tylko dodać, że na stanowisku państwowym każdy powinien doskonale znać oba języki, aby nie było poniżenia godności każdego narodu. I, co najważniejsze, zapominają, że Anglicy i Francuzi przybyli do Kanady jako równi, na nieposiadaną ziemię. Rosjanie zaś przybyli na ziemię ukraińską, do Ukrainy, i dlatego powinni szanować język ziemi, na której dziś żyją.
Znany pisarz Izrael Klejner powiedział: «Każdy człowiek, gdziekolwiek by mieszkał, musi wykazywać najgłębszy szacunek dla kultury, języka, interesów narodu, wśród którego żyje. To elementarny wymóg moralności, etyki.. Nie można podtrzymywać własnej narodowej i kulturalnej godności, nie szanując takiej godności u innych».. Ale dlaczego nasz «starszy brat» nie chce uczyć się języka ukraińskiego, chociaż to właśnie Ukraińcy nauczyli Rosjan (Moskwinów) pisać i czytać. Przypomnijmy przeniesienie kadry wykładowczej Kijowsko-Mohylańskiej Akademii z Kijowa do Moskwy.
чн ПП З нн п
Pogarda dla języka ukraińskiego to pogarda dla Ukraińców. Jeśli tak nie jest, to czy może istnieć problem języka dla narodów słowiańskich? Jestem pewien, że każdy rozumny i życzliwy Słowianin może nauczyć się dowolnego z języków słowiańskich w ciągu 3–4 miesięcy, a tym bardziej Rosjanin – języka ukraińskiego, jeśli chce pokoju i zgody na ziemi ukraińskiej. Tylko głupiec albo leń może nie chcieć znać jeszcze jednego języka i nie być zdolnym do nauczenia się języka ziemi, na której żyje od dziesiątków lat. Przebywając w akademickim miasteczku Syberyjskiego Oddziału AN ZSRR, kiedyś usłyszałem zdanie, które utkwiło mi w pamięci: „Jeśli profesor nie potrafi w ciągu 3 lat opanować języka obcego, to czy on jest profesorem!”
Spójrzcie na młodych ludzi, którzy jeżdżą
trzeba pamiętać, że pogarda dla języka prowadzi do wrogości, do nieszczęścia, do samozagłady narodów słowiańskich. Na Węgrzech, w Czechach, na Słowacji i w republikach bałtyckich zaczęto nienawidzić Rosjan, uważając ich za okupantów i barbarzyńców, którzy przez dziesięciolecia nie są zdolni opanować języka ziemi, na której żyją. Dziś w słowiańskiej Polsce nikt nie idzie studiować filologii rosyjskiej i teologii. Dziś nawet lewicowy prezydent Polski chce jak najszybciej wstąpić do NATO. Zastanówmy się, czy Ukrainiec nie zdepcze szacunku do samego siebie? Bronią, pięścią i wulgaryzmem w dzisiejszym... W tym miejscu warto przytoczyć słowa R. Gamzanaszczo: «...co mi dziś żyć.» Kiedyś brzmiały one jak piękna fraza. Dziś Czeczeni z ich pomocą bronią wolności, chcą żyć na swojej ziemi, ze swoim językiem i obyczajami, bez imperialnych nauczycieli i zarządców.
Bardzo przykre, że także współczesna Rosja nie szanuje Ukraińców, którzy żyją na jej terenach. Nie stworzyła ani jednej ukraińskiej szkoły, choć Ukraińcy swoją pracą na rosyjskiej ziemi wnoszą odpowiedni wkład do budżetu Rosyjskiej Federacji. Podobnie jest na Krymie: na 700 tysięcy Ukraińców przypada tylko jedna ukraińska szkoła. Nie lepsza sytuacja także we wschodnich obwodach. A nieuczciwi ludzie krzyczą, że prowadzi się ukrainizację Krymian. Kłamstwo nigdy nie czyniło niczego lepszym. Dlatego trzeba wypełniać Konstytucję Ukrainy i nie siać nienawiści między Ukraińcem a Rosjaninem na tle językowym. Rosja ma już ponad 2 mln uchodźców z dawnych republik. Komuś bardzo chce się, by ich było więcej: na nędzy i krwi chcą nagarnąć jeszcze więcej pieniędzy.
Język ukraiński jest bogaty. Samo słowo «говорити» (mówić) ma ponad 40 synonimów. Według klasyfikacji UNESCO język ukraiński pod względem trafności oddawania obrazu i czynności oraz melodyjności zajmuje 3. miejsce na świecie, po francuskim i irańskim. Dlatego bądźmy dumni z naszego języka ukraińskiego. Dbajmy o niego, nie pozwólmy nikomu go poniżać. Język ukraiński jest nieodłączną częścią narodu ukraińskiego. Warto tu, nawiasem mówiąc, podkreślić, że nacjonalizm, pozbawiony szowinizmu, rasizmu, nazizmu (wyłączności narodowej), jest niczym innym jak patriotyzmem — naturalnym stanem każdego normalnego człowieka. Czy można sobie wyobrazić Ninę Matwijenko czy Anatolija Łytwynowa bez języka ukraińskiego? Dlatego obywatele Ukrainy powinni przestrzegać Konstytucji. Państwo Ukraina gwarantuje wolne nauczanie języków i kultur wszystkich mniejszości etnicznych, które żyją w państwie Ukraina.
(Ciąg dalszy nastąpi)
Jurij ŻUK,
zasłużony działacz nauki / techniki Ukrainy,
doktor nauk technicznych, profesor, m. Połtawa
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Słowo Proświty
Idzie zapewne o Złego, skoro żyjemy wśród bezduchowości. Ta sentencja służy co najwyżej za parawan dla małoduszności duchowo martwych. Osobowość zaś, od Boga, nawet w najbardziej niesprzyjających społeczeństwu czasach zdolna jest wykrzesać pośród chaosu i marności otoczenia Iskrę Bożą i ogrzać nią świat.
Otóż właśnie to, że „Nie trzeba myśleć marnie. Nieśmiertelność jeszcze gdzieniegdzie jest". Nie samym bowiem chlebem żyje człowiek. Tym bardziej gdy nad Ojczyzną wschodzi SŁOŃCE NOWEGO TESTAMENTU.
Ludmiła Semykina to właśnie osoba z wyższych wymiarów. Jeśli ziemskimi miarkami nazwiemy ją z zawodu artystką-projektantką odzieży, to przyznamy, że do Howerli ducha wciąż nam ach jak daleko: dla kogoś Słońce to zaledwie zwykłe w swym powtarzaniu się światło...
Na szczęście nie wszyscy jeszcze oduczyli się zachwycać pięknem. Świadectwem tego był Zdwih narodu w Centrum „Ukraiński Dom” w przededniu święta Makowiej: Bogini Szlachetności, słowami Iwana Switłyczneho, Ludmiła Semykina otworzyła dla nieobojętnych wobec wyżyn sztuki swój Dywnoświat.
„W tych strojach każdy Ukrainiec może poczuć się szlachcicem — oceniał jej dzieła podczas uroczystości z okazji otwarcia wystawy „Wysoki Zamek” współtowarzysz po duchu, malarz Opanas Zalywacha. — Dzięki nim wyrastamy z roboczych ubrań w istotę ducha”.
— Te skarby są niezniszczalne. „Mól” nigdy ich nie zrozumie — wyraził swój zachwyt rękodziełem-cudem Przewodniczący Ogólnoukraińskiej „Proświty” Pawło Mowczan. Naszemu czytelnikowi będzie zapewne ciekawie wiedzieć, że właśnie Towarzystwo „Proświta” wystąpiło jednym ze współorganizatorów wystawy. W tym samym szeregu — Ministerstwo Kultury i Sztuki Ukrainy, Międzynarodowa Organizacja „Kobieca Wspólnota”, centrum kultury „Świat-Ł”. Generalny sponsor — „Kredytimpeks Bank”. Producentkami są znane krytyczki sztuki Tamara Li oraz organizatorka wielu wystaw Olha Cholodowa.
Warto dodać, że na otwarciu wystawy obecni byli czołowi politycy, biznesmeni, znani działacze kultury i dyplomaci, w tym ambasador Federacji Rosyjskiej w Ukrainie Jurij Dubinin.
Według słów samego Mistrza, w tej sali zaprezentowała ona jedynie niewielki fragment swoich prac, z 12 teczek, które czekają na swoje życie. „Moje kostiumy to nie tylko dialog z przeszłością, z minioną pięknością, ale także obowiązek wobec czasu – przypominać ducha przodków, który w nas żyje”. Za to „przypominanie o duchu przodków” Ludmyłę Semykinę dwukrotnie wykluczano ze Związku Artystów Ukrainy. W 1964 roku we współautorstwie z Ałłą Horską, Halyną Zubczenko, Halyną Sewruk i Opanasem Zaliwachą wykonała witraże dla Uniwersytetu Kijowskiego z okazji 150. rocznicy urodzin Wielkiego Kobzarza.
LUDMYŁA SEMYKINA
Z okazji 150. rocznicy urodzin Wielkiego Kobzarza partyjna cenzura wydała SWÓJ ZDUMIEWAJĄCY wyrok: zniszczyć „ideowo szkodliwe dzieło, które daje wypaczony obraz T. H. Szewczenki”. Lecz, jak powiedziała genialna Ukrainka Lina Kostenko: „Że los niełatwy; z tego jest i korzyść, i swoja. Błogi sen duszy niestrudzonej sztuce nie sprzyja”. A ta robotnica na Niwie Piękna nie popada w drzemkę i nie ustaje; tworzy ze zgrzebnej tkaniny sowieckiej epoki swoje żar-ptaki. Rodzą się serie strojów o wymownych nazwach: „Scytyjski step”, „Polesińska legenda”, „Epoka książęca”, „Retro”, „Modern”…
Dyktatorzy przychodzą i odchodzą, a piękno pozostaje, ocala swoich. Ludmiła Semykina, twórczyni tego piękna, stawia sobie za zadanie na jutro poszukiwanie nowych granic. Dlaczego zajęła się właśnie sztuką kostiumu? Oto odpowiedź artystki: «Po pierwsze, nasycenie poezją lat 60. Rycerskością i heroiką ona jest godna ubrać się w nowe szaty. Parnas czasu inspirował i rodził obrazy. Było pragnienie, by połączyć treść i formę, zrzucić niestosowne szare ubranie. W myślach rodziła się nowa plastyka. Nie musiałam wymyślać ideału. On był na wyciągnięcie ręki. Oto nasza elita, nasza arystokracja ducha – jeszcze nie uznani rycerze odwagi, akademicy godności epoki. Do epoki i bohater, i łajdak. ZabójstwoAlli Horskiej – uśmiech kata, zapłata za wartości duchowe i moralne. Odpłacić – za krzywdę, za obrazę, za kłamstwo. Nagrodzić i obronić. To było moje wyzwanie. I to stało się drugą przyczyną powstania kostiumu».
Własne wyzwanie epoce obłudy i kłamstwa rzucił także sam czas: w niebyt odejdą szare szynele enkawudzistów. Dusza Ukrainy ubiera się w nowe, atrakcyjne, [...] szaty. U nich, według słów Heorhija Jakuta, «koncentracja naszej duchowości», duchowość, którą chcą pojąć teraz… Antlia, zapraszając na przyszłość do siebie na wystawę. «Wystawa będzie miała…» – pewny jest pan [...].
Może i tam wreszcie zrozumiemy nie tylko to, że jesteśmy «dziećmi jednej cywilizacji», ale także że możemy rozmawiać i [...] jak równi z równymi, w swoich oryginalnych strojach, stworzonych przez ukraińskich arystokratów ducha. I sami w sobie zrozumiemy wreszcie, że «talent jest nam potrzebny jak wartość państwowa».
«Chciałam Was uwielbić», – przyznała jubilatka tego dnia swoim licznym gościom. I jej się to, bez cienia wątpliwości, udało. Tak więc na straży ukraińskości odtąd stać będą obok nie tylko Słowo Szewczenki, ale także Wysoki Zamek Ludmiły Semykiny – stroje dla ukraińskiej duszy.
Jurko Nadzbruczanecz
Całkiem naturalne, że wszystkie grupy etniczne w [...]
Kanadyjczycy skazani na asymilację, na pełne zangielszczenie. Kiedyś robiono to tak, że w szkołach wymagano od uczniów mówienia wyłącznie po angielsku. Za jakieś tam ukraińskie słowo surowe nauczycielki karały nawet ukraińskie dzieci. A dorośli, przebywając w oceanie obcej mowy, podczas pracy bezpowrotnie przechodzili na nią. Ale nie wszyscy!
Ukraińscy osadnicy, osiedliwszy się zwarcie na prerii, zbudowawszy swoje cerkwie, kluby oraz „rodzinne szkoły”, starali się jak najbardziej zachować i język, i ludowe obyczaje oraz obrzędy. Po drugiej wojnie światowej nowy napływ, w przeważającej części świadomych Ukraińców, wzmocnił to powszechne zjawisko.
Ponieważ Kanada jest krajem demokratycznym, partie polityczne często prowadzą propagandę na rzecz wybierania swoich posłów do rządu. A aby zdobyć głosy w wyborach, muszą zabiegać także o grupy etniczne, których liczba stale rośnie.
Najbardziej aktywni Ukraińcy zostawali również parlamentarzystami i tym podobnie. Na przykład Mychajło Łuczkowycz został wybrany posłem do rządu federalnego w Ottawie już w 1926 r. Burmistrzami miast zostali wybrani Wiliam (Wasyl) Hawreliak, Ławrentij Dykur w Edmonton, Stepan Dziubo w Winnipegu, senatorem zaś dr Pawło Juzyk z Manitoby. Premierem prowincji Saskatchewan po raz drugi wybrano Roya Romanowa.
Niedawno gubernatorem Kanady, w randze przedstawiciela królowej Elżbiety, był Ramon Hnatyszyn, syn senatora Hnatyszyna. Wspomniano tylko kilku dla przykładu. Ogólnie rzecz biorąc, Ukraińcy wykazali znaczną aktywność w politycznym życiu Kanady, lecz grupy etniczne, jak się zdaje, im nie dorównują.
Nie przypadkiem na takim tle rząd kanadyjski był zmuszony życzliwie odnosić się do grup etnicznych, które wnosiły swój różnorodny wkład w rozbudowę kraju. Senator H. P. Kozyk obliczył, że „Ukraińcy zaorali dziewiczych ziem więcej (około dziesięciu milionów akrów) w ciągu 70 lat, niż dziesięć razy liczniejsi kanadyjscy Francuzi w Quebecu (ponad pięć milionów akrów) przez 300 lat” (Bog a Weier, Za lepszą Kanadę, Toronto, 1973, s. 50).
Pochwały pod adresem grup etnicznych wcześniej wyraził ówczesny premier John Diefenbaker (pochodzący z Saskatchewan, dorastał wśród naszych osadników, rozumiał język ukraiński); «Kanado – nie kociołek do przetapiania... Raczej kwietnik, w który przesadzono najbardziej wyszukane i najjaśniejsze kwiaty z wielu krajów – i każdy kwiat w nowym otoczeniu zachowuje swoje najlepsze cechy, za które kochano go i chwalono w jego ojczyźnie» (powiedziane w 1961 r.).
Dzięki takiemu oświadczeniu nastąpił ważny zwrot w polityce Kanady. Ukraińscy osadnicy jak najlepiej wykorzystali tę okazję. Już na początku lat 60. posypały się tzw. «briefy» (pisemne wnioski) do rządu federalnego, sporządzone po raz pierwszy w Edmonton z inicjatywy, jaką wykazywali byli ambasador Michał Łuczkowycz, dr Manoliy Lupul, profesor Uniwersytetu Albertańskiego, następnie dyrektor Kanadyjskiego Instytutu Studiów Ukraińskich (przy okazji, finansowanego przez rząd prowincji), adwokat Petro Sawarini, późniejszy prezes Partii Konserwatywnej Alberty, przez pewien czas kanclerz Uniwersytetu Albertańskiego, a także inni prawnicy i nauczyciele. Aktywny udział brali również duchowni ukraińskich cerkwi. Wszyscy jednomyślnie domagali się finansowej pomocy od rządu na wsparcie języka ukraińskiego w szkołach, ukraińskich chórów, zespołów dramatycznych i tanecznych, na tworzenie i wydawanie podręczników oraz innych książek w języku ukraińskim, na zakładanie ukraińskich muzeów itp.
Znaczącym wsparciem dla wspomnianych postulatów stała się pierwsza konferencja kanadyjskich Słowian, zorganizowana w Banff w 1965 r. Przywitał ją ówczesny premier Lester Pearson, który w tym samym roku, przy innej okazji, zaproponował nowe kredo polityczne: «Kanada to społeczeństwo wielu ras: jedna trzecia naszej ludności pochodzenia anglosaskiego, jedna trzecia – francuskiego, a jedna trzecia – nie Francuzi ani Anglicy. W takiej sytuacji nie możemy domagać się, by grupa anglojęzyczna wyglądała jak swego rodzaju rasa panująca» (Montreal Gazette, 3 kwietnia 1965 r.).
Te słowa były jakby odpowiedzią ze stolicy Kanady na żądania grup etnicznych. Jednocześnie zamiast oficjalnej dwukulturowości, opartej na dwóch oficjalnych językach Kanady, angielskim i francuskim, pojawiło się pojęcie „wielokulturowości”. W kraju istnieje bowiem wiele przyniesionych kultur, które potrzebują wsparcia w swoim rozwoju. Znamienne, że konferencja zwołana w 1970 r. w Toronto z udziałem federalnego rządu przebiegała pod wymownym hasłem «…» (Kanada – wielokulturowa). Inicjatywa ukraińców z Alberty, podjęta przez inne grupy etniczne w całej Kanadzie, nabrała charakteru skutecznego ruchu dla następnych pokoleń, które w procesie asymilacji…
W 1988 r. rząd federalny oficjalnie przyjął projekt ustawy o wielokulturowości, znany jako Bill C-93, jako obowiązujące prawo. Przy tej okazji znany ukraiński działacz Wasyl Weryha zauważył, że jest to „pierwszy państwowy akt wielokulturowości na całym świecie” («Ukraiński Głos», 12 września 1988 r.). Choć skromne, ukraińskie wsparcie z Kanady przez 25 lat otrzymywało dofinansowanie zarówno od rządu federalnego, jak i prowincjonalnego, na różne projekty edukacyjne i kulturalne. Od 15 lat istnieją dwujęzyczne (angielsko-ukraińskie) szkoły, rząd finansuje przygotowanie i wydanie podręczników oraz czytanek do nauki języka ukraińskiego, którego naucza się także przynajmniej na 10 uniwersytetach Kanady. Choć rzadko, autorzy mimo to otrzymują dotacje na wydanie swoich utworów. W prowincjach, w których mieszkają Ukraińcy, działają różne zespoły. Edmonton’ski chór «Dnipro» cieszy się popularnością na zachodzie Kanady i wielokrotnie występował pod kierownictwem dyrygenta Wołodymyra Kolesnyka w kilku…
...miastach Ukrainy, z wielkim powodzeniem. A ponad 9 [lat] zespół «Szumka» zdobył światowe uznanie.
Ośrodki kultury ukraińskiej działają w Edmonton, Saskatoon, Winnipegu i Toronto. Otwarto muzea kultury ukraińskiej w Saskatoon, Toronto i Winnipegu. Pracę kulturalną prowadzi Ukraiński Archiwum-Muzeum w Edmonton. Wraz z kanadyjskim Instytutem Studiów Ukraińskich wydało ono wiele książek na tematy ukraińskie, w tym monumentalną [«Encyklopedię Ukrainy»], w kilku tomach. Obsługa [...] dzięki bogatokulturowości i ofiarnej pracy poszczególnych Ukraińców.
Jaka zatem czeka przyszłość doktryny wielokulturowości w Kanadzie? Z punktu widzenia wydarzeń w Quebecu niektórzy szowinistycznie nastawieni jednostki, których nigdy nie brakowało, wyrażają obawy, że inne, liczniejsze grupy etniczne zaczną dążyć do «niezależnych państw». Oczywiście [...] to się nie stanie. Trzeba jednak stać na straży zdobyczy, aby zostać uznanym za prawa etniczne, inaczej doktryna wielokulturowości może stać się obowiązkowym prawem. [...] przyspieszy wszechstronną anglicyzację [...] w Kanadzie.
Na zdjęciach ukraińskie [...] Manitoba; [...] w Kanadzie [...] Ukraińców.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
биття Р
зл отв кожне
лоєзая я почти
анианнннннвнананн канон
М «НІКОЛИ НЕ СМІЙТЕ ЖАЛІТИ МЕНЕ -- БО, МОЖЕ, ЛИШ Я БУВ ПО-СПРАВЖНЬОМУ ВІЛЬНИЙ» |
2/
Хоч постична творчість Миколи Дашило вича Руденка неабнякео явіишое п нашій поезії його більше знають, як ко ТиИДоиьоОгОо пжилента. ак борця за права людини, як трозаїка | фантаста, як автора скономіЧНИХ ліджень Як пост Микола Датиловимч і по сьогодні стоїть ніби на узбіччі загального ятерату риого пропесу , ного вірші ке можли «лостоюються престижних антологій та саме ім'я поста не часто чуємо в розмовах критиків тро сучасну поезію Звідки ця байдужість! ? От якби Микола Руденко, як, скажімо, Василь Стус сконав у таборі, ось тоді б ми його зозпесли! І прочитали о уважнише і пидали б краще ! місце знайшли 0 серел перших! А доки пост живий, він ніби заважає, ніби заступає комусь світло чи дорогу до примхливої слани хоч яка там у постів сьогодні слава! Та й поет Мижола Руденко, крім усього, занадто градиційний, настільки тралиційнигї, що ніби й не наш сучасник. Це ії не дивно в наш ультрамолігий час, коли таке сум'яття і у зашшому суспільстОі й у нашому мистецтві, коли ігнорується будь-яксо упорядкування, коли посзією нозивають усе, що кому замасеться. автоматизм ПСИХІКИ, ІМІТОаЦІЮ
інь, бОсзумство, в якому намагаються обачити якесь божественне одкровення, вульгарність і метафізику, коли позацензурна лексика стає нормативною... Так, М. Руденко поєт тралишиний, як традиційне життя, як традиційні кохання, молитва, хліб
Існує чимало визначень поезії: поезія -- це стиль, пОосзія - дущшалюдніі, посзія - Ггонитва за дійсністю | Одні переконують нас, що вірші мають активно впливати на суспільстоо перше міспе відводять громадянським моти: нам у посзії, інші -- павлаки -- намагаються довести, що література не повинна брати на себе обов'язки вчттеля чи наставника, а має служити пиключнио красі. Навіть самі поети мало що прояснили в дьому плані. Неоднора 3080 стверджувалося ПСООХІДІО осучаснювати повертати словам їх
ЩО МОП, ЗеРршиСнИй зміст О ПИ ПОСТИ ЗВІДМОНЛЯЛИСЯ ВІЛ ДИГТМГУ | БІД рим, рід рОзділових знакіо, іні в їм яше більшої орипниатьності віДМОПВЛЯ ЛИСЯ МІД СЛІВ | гористувалися МАКОМ и
ше роздіЛлОВИМмИи Та і ЯАЛЯДСЯ справжити талант, ні ФІД ЧОГО ме вілмоОГ вся, пе задирав носа, як наша Д) ПЬКа» гисля кількох див перебу ват ня в Свропі, брав зляложені слова: творі ТИВ поезії Для Широкого кола "птачіп особ тищшо при азбЛИВвОЮ ( пОЄ21я, за якою стоїть Пепі ресІчнао ДОЛЯ люлини бо "ака ПОСЗІЯ, Як ісмократичтиа, їн перевантажена сумишішним новаторством 3 глибокими переживаннями , зтим що паболіло
че граються і не експериментують. Той, кому правді болігть
особливо доля трагічна
правило
намагається висловитись про: Даю ик просто і природио воно 0 Того ж, якшо говорити про "Єповториість "ЮЛлськоОї особистості, то пн що юабувати, що найбільш неповторит ми оо чаю, луша, голос, чи, принаймні, 7 рено Лле для того, щоб вони ять - Р: в поетичному творі пере- Пав нн точно, без прикрас і кано яра Доїния порожнечі і висмокту | ЄЛЬЦя тут не допоможуть Життя Миколи Даниловича Руденка скла-
чалос вит "Так, що Йому нічого пе треба було тати | не було необхідності запо зичу ТИ чужий
духовний доспід Баченого | "тачало її па шрші, їі на романи, "ОКО ління Можна з певністю сказати, що пережило а "КОГО пипомає честі, НслЕжЖати, історії Д| "Трагічниші момеїти люде кКОЇ ер збіглося з голодом 33-го і Ди ФІСГО, юність іл, ен порою розчарувань 1 тяжких
и. Ї нарешті, у своє надвечір'я
АР ІЛ л Дапиловичу доля пола ру мелаї пос, шо
ДР ТУ
и о
х які чогла подарувати письменникові. Але
а ткоди виставила йому та шляху най "аланту! Переважна більшість
Й ло Пе ричр РмОТЛЬ росирюати ідеологічні пута,
7 РПИІВИц, каборои і застережеть. Але Й ті шо тяжко, часом запізно, прозрінали
нер ОЖИТОГО ні
з пійною, пора
| кидали пиклик тоталітарній системі, опиня-
тися в таких умовах, пізнавали такі переслідупання, цькування, заборони, ареш "и, що про справжню творчу активність годі було й думати
А з яким оптимізмом, з якими сподіваннями па краще поверталося це покоління переможців додому в 45 році. Гордість за свою батькі ворипну ' природна людська радість, що пройшли через пекло і лишилися живими, переповнювали груди. І, звичайно ж, обпікала глибока печаль за полеглими. Це, власне, було головними мотивами післявоєнної поезії, здебільшого поверхової, декларативної, але щирої. Вірші М. Руденка тих років мало чим відрізнялися з-поміж інших. Ї, мабуть, ніхто з поетів»"фронтовиків не припускав навіть думки, що тема війни буде для них чи не сдиною рятівдною темою, розкриваючи яку можна буде висловити хоч якусь, хай підредаговану, правду. І, звичайно ж, табу і ца цю фронтову правду було першим поштовхом до прозріншя 1 розчарувань, які були лещо згодом пригальмовані ХХ з'їздом і розвінчуванням культу особи великого керманича. На той час багатьом здавалося, що надходить новий час. Усі жили в чеканні демократичних змін. Поезія намагалася, хоч г досить обережно, заговорити про справжні цитності, людську особистість.
Пригадаймо, скільки було написано віршів, спрямованих проти нівеляції особистості, проти так званої теорії гвинтиків. Досить популярною стає в ті часи космічна тема. Микола Руденко один із перших після раннього Гичити заговорив про єдність КОСМОСУ | людини. Його космогонічні медитації нпебули, узичайно, втечею від соціальних проблем, павпаки, чим масштабніше мислив поет; чим вище підшмалася його душа до зоряших світил тим більше вій бачив на землі й усе гострішим ставало песприйняття навколишньої дійсності Він рідко влавався до гіперболізації людиті Причний герой Миколи Руденка залишався земним 1 страждаючим, вії не був, як у поезіях багатьох поетів, навіть у Межелайтіса имось подіОбНИМ ДО гігантського пам'ятника уртема на схилі Сіверського Дінця у Святогорську чи нашого «кигоського шедевру» над музеєм Великої Вітчизняної війни Для причного героя М Руденка Зорі: лодни едва прояви СДИІОго Життя »
Гам, поза хмарами кров'ю заграви Пебо пливе -- мов задумлива мати Кров невмируща вливається в трави, Щоб відродитись І знову страждати
Мудрє страждання... Нічого крім тебе Нє освячу степовою росою!
Світлу красу добуваючи з себе
Ти невснтимість гамуєш красою
Може, колись розпізнає наука Правду на дні філософської чаші Всесвіт -- це мука... Одбічна мука, -- Га, що народжує радощі наши
Для М. Руденка 60-ті роки, певне, були найважчими. Одному Богу відомо, що творилося тоді в душі поета, в души ліодини, яка мала все, до чого прагіула переважна більшість письменників: книти, славу, премії, посади, матеріальний достаток .. Стільки було безсонних ночей, болючих роздумів з переоцінкою цінностей Які відбулися діалоги між постом і його совІіСТЮ!? Яку треба було мати мужність, щоб усім спокусам сказати «ні», вибрати правду, розуміючи, що пого чекає (Сьогодні ми говоримо про Миколу Даниловича, як про людиту, що стала совіс тю не лише свого покоління, а можна без перебільшення сказати, СОВІСТЮ нації Але ж сам поєт пе був пророком 1 не міг знати шо ше за Його життя розвалиться найбільша з імперій, 1, Оезперечно, готувався до вірцціго, ло того Й ім'я його буде заборонепе, с кажучи вже про твори А що до грамЗдя ко кої мужності поєта, то варто процитувати Стуса, який писав «Громадянської мужності Шевченка чи Толстого І9 століття ядно не вистачило б для умов 20-го століття, коли
КоОжетІ справжній літератор мусить питримувати падлюдські перезантаження в новітних сурдокамерах. » Можна ще додати, що громадський подвит та ще в умовах такої системи, як радянська, менш помітний, ніж подвиг на фронті, не такий яскравий, але набагато значиміший і важчий. Га назад повороту вже не було. Поет переживав круте сходження й оновлення. І чим вищу набирав висоту, чим значимішою ставала його творчість, тим менше писали про нього критики. Охоронці комуністичної ідеології все більше перекотувалися, що робити, як до цього, ставку на Миколу Руденка немає сенсу. Тепер його намагалися замовчувати, 1, власне, ізолювали від літературного процесу. Ніби і є такий письменник і ніби його немає. В якійсь мірі такому становищу Руденка сприяла зокрема і поява талановитої молоді, на яку була переключена увага і літературної критики і читачів поезії. Ї незважаючи на те, що вірші Руденка того періоду культурою письма, широтою мислення, епічністю не поступалися кращим поезіям того часу, а в чомусь і переважали їх, принаймні, доповнювали їх, уміло відсували на узбіччя літературного процесу, затінювали. На жаль, і дотепер значення тих творів не визначено, їх не проаналізовано, Особливо вирізняються його філософські речі, якими не така вже й багата наша поезія. Настільки це була серйозна філософська лірика, далека від абстрактного мудрування.
19711 р. встигла побачити світ збірка «Оновлення». Це книга болісних прозрінь, гіркоти, каяття і спокути. В нашій післявоєнній поезії нічого подібного ще не було. Окремі мотиви можна, звичайно, знайти в творчості Первомайського, Бажана чи Рильського Зокрема останній писав: «Є така поезія Верлена, де поет себе питає сам у гіркому каятті: «Шалеший, що зробив ти із своїм життям?!» О якби лиш не таке питання на вечірнім виписалось тлі...» Але говорилось усе це якось притишепо, напівголосом, з оглядкою. В поезіях М Руденка вперше заговорила людина, для якої аже не існувало вищих інстанцій, крім Бога, людина, що звіЛЬШТИЛася Від ІДСОЛОГІЧНИХ ДОГМ
Пелегко, забувши про славу та користь, Усе, чим ти жив, протрусить через сито / в грудях долаючи кволість та хворість, Самого себе до глибин замісити
/а спершу на тебе впадуть потрясіння, Гемов землетруси, шо здурюють сушу, пІеначе на поле сміттєве насіння, невіра і сумніви ляжуть на душу
Га за зневірою 1 сумнівами поетові уже було яспо, шо
пильно звірила гроза Ваги добра І зла І, здаживши всі «проти» Ії «зл» Мецші судьбу дала Гаку судьбу, що їй ворогам Ії не побажаї Рубці -- душі, цвяшки -- А слову -- урожай
ПОГАаМІ,
Уже наближався полудень вису поста. Та чим важче було пому, як людині, чим заплятіше пого цькували, чим більше замовчували, тим більше він працював, тим урожайнішим ставало його слово. Пишуться нові вірші, фантастичний роман «Чарівний бумерангь дослідження «Слідами космічиої катастрофи», з являються його знамениті «Економічні монологи »
Поет пише численні листи до ЦІЄ КПУ, в яких грунтовно розкриває безглуздість кол госппо"радгоспиої системи, застерігає рід майбутньої катастрофи сільського господар: стра та економіки, власне, ще тоді пост передбачав наше сьогодення Тоді ж Микола Руденко знайомиться з Лидрієм Сахаровим, стає керівником Української громадської групи сприяння виконанню Гельсінкських угод У 1975 році його, тепер уже | формально, виключають зі Спілки письменникіп, а ще через два роки арештовують Судопий вирок сім років таборів 1 п'ять -- заслання р районах
півночі | Неолноразопо йому пропотують умінити СВОЇ погляди, покаятися
Так просто все: напишеш каяття--
ї роздобулеш право на життя
У таборах Микола Данилович продовжує писати. Можна позаздрити його працездатпості і працелюбству. Його поетичний сріт густо заселений, як рідко в якого поста, людьми. Перед читачем ціла галерея людських характерів, часом майстерно виписаних Любов до людини рятує поста від самотності, допомогає йому вистояти. На тоненьких тютюнових папірцях мікроскопічними літерами занотовується передумане, відчуте, пережііге. Різними шляхами попадають ті папірці в руки вірної дружини і друга Раїси Опанлсівни, яка розшифровує написане, передруковує, поширює, за що згодом теж буде арештована і зазнає 1 таборів і вигнання.
У табірних творах Миколи Руденка все таж незламна сила духу, жага пізнання світу і себе. Ніякого тобі квиління, ніякого страху перед жахливою дійсністю. Вони прямо таки вражають своїм оптимізмом, просвітленістю навіть в порівнянні з мужніми, сповненими драматизму, віршами В. Стуса, Читаючи їх, часом стає соромно за «сльозоточиву продукцію» свою 1 своїх колег, яким не довелося дивитися на обрій крізь колючі дроти. Воістипу, говорить мужі «Караюсь, мучусь, але не каюсь»ь. А мучило Миколу Даниловича не стільки своє становище зека, стільки доля близьких йому людей, яких переслідували з відомих причин, мучила доля України. Що ж до себе, то він відмітав будьяку жалість:
Мій спокій беріг би червониії квиток, До мене горнулися б діти й онуки.
Ї мав би на старість почесний куток -- Не табірші нари, не карцерні муки.
Та все ж коли час мій земний промине, Ви друзі, підносячи келих недільний, Ніколи не смійте жаліти мене
Бо, може, лиш я був по-справжньому
ВІЛЬНИІЇ.
Це, звичайно, не значить, що в поста не
боліла душа за втраченою волею, не було гірких роздумів. Але про все це він пише просто, без надриву, без нагнітання псевдоемоцій, як у вірші «Благання».
Не інший хтось -- мене загнало слово Сюди, де дротом заткана нора. Благаю, всемогутній душолове, Пусти мене на волю -- вже пора! Я звершив Боже і людське веління І вже чогось нового не скажу
із того, що майбутні покоління
Як вирок покладуть на цю межу. Я ще не долюбив жіночі руки
І не дослухав пісню у гаю.
А десь ростуть без дідуся онуки -- Впусти їх, Боже, в бороду мою
Певне, тільки зачерствіле серце пе здригпнеться від таких слів, від такого благання л певимушенисть і природість, із якою вислов поє поет свої гіркі почуття, лише підсилюють ДІСВІСТЬ ПОГО СПОВІДІ, ЙОГО слова Мене особлишщо хвилює табірна інтимна лірика поета, де говорить не стільки розум, скільки душа Адже більше від того, що є в душі, поет не спроможний сказати, бо душа -- пеєдина сила вічності всередиіщі нас І пайвища поезія певне, функція душі, а нерозуму Саме душа наділяє п, поезію, особливою енергією, яку пе замінити ніякими модерністськими хитромудрощами, шяким версифікаторством, коли техніка поглинає зміст, а вміння віршувати стає самодостатнім
Серед лірики такого плапу виділяються поОСма «Йобачення »
Пишучи про Миколу Даниловича Руденка, ми усвідОМЛЮСМО, як багато ще не сказали, пе встигли глибше проаналізувати його пос гичну творчість, не встигли розповісти про пього, як про цікавого прозаїка, філософа,
особливо
економіста, соціолога, громадянина. Та й не ставили перед собог такої мети справа
Це рже критиків, літературознавціюр Сподіваємося, що пвони знайдуться, Адже прикро, що творчість такого поста, залишається недослІДЖеНО, по"справжньому не прочитаногю Пепце дається взнаки паша хохлацька натура і загальне байдуже ставлення до національної культури. Та хоч як би там не було, і в наш нелегкий час усе зобов'язує поста служити іЇстині, бути зпіленням духовної сили і нести її у світ. Цю місію Микола Датиловигм Руденко пиконупав г виконує з гідністю і мужністю. Тож поба: жліїмо йому здоров'я І творчої снаги
Леонід ТАЛАЛАЙ
ни
Р; іГз.
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Życie ludzkie
Słowo Proświty
7. ...4 Wrogości nie było
Jestem mieszkańcem wsi Sopowa na Prykarpaciu, Żyhaluk Mychajło, syn Andriiwa. Tu się urodziłem. Jest jeszcze ta chata, ta izba. Tu chodziłem do szkoły. Uczył w klasach dyrektor, Ukrainiec z Tarnopolszczyzny, Mykoła Hryniw. A religii uczył ksiądz Romanowski. Uderzył mnie kiedyś swoją laseczką w czoło. Raz – za Kolumba, drugi raz – za Noego. Niech mu, Panie, da królestwo niebieskie, niech mu ziemia będzie puchem, czegoś go jednak nauczył.
mnie w 5–7
Oto ja się dziwię, że dzisiejsi duchowni dzielą nas na katolików i prawosławnych, kijowskich i moskiewskich. Za Polski były te cerkwie, a wrogości nie było. Teraz mamy cały rwetes. Ci święci ojcowie przypominają mi dawnych komunistów, którzy dzielili nas (i jeszcze dziś to robią) na wschodnich i zachodnich. Lepiej by wyjaśnili parafianom całą prawdę, kto jest starszym bratem, a kto młodszym. Niech by wiedzieli, że nasz naród jest starszy od północnego sąsiada.
Wszystkiego w życiu bywało: i złego, i dobrego. Czasem nawet ręce same chciały się podnieść na siebie za wszelkie krzywdy. Ale przypominałem sobie ojca Romanowskiego, który mówił, że to najcięższy grzech, za który z pominięciem czyśćca prosto do piekła się trafia, a tam diabły w gorącej smole samobójców przez powieszenie czy utopienie będą gotować wiecznie. Stawało strasznie, ale jednak żyć się chciało, niech tam co chce!
2. Opowiem, jak to «zostałem» komunistą, choć nim nigdy nie byłem i już nie będę. Zatem wszystko po kolei
Tato, żeby nie żąć, jak to mówił, żyto jeszcze zielone, sprzedał w Sopowie cały swój dobytek i wyjechał na parcelację do Kadowbów na Hernopolszczyźnie. A mnie, siedmiolatkowi, pewnego razu zachciało się pójść do Sopowa, gdzie tu cała czeladź, z którą razem chodziłem do szkoły. Ona mnie otoczyła w niedzielę koło czytelni, gdzie teraz jest pomnik Szewczenki i Strzelcom Siczowym oraz poległym na froncie włoskim. Chwalę się, jak to my żyjemy na Podolu. A ktoś zaczął pytać, jak tam tańczą. Odpowiadam, że nie tak, jak tu, bo umieją polkę, „walca”, fokstrota, i tango, i krakowiaka. Robię plac, żeby pokazać.
A tu dzwony na nieszpory: bam-bam-m-m...
Wszyscy chłopcy, jak na komendę, zdjęli czapki z głów, a ja, Chwolku, trochę się spóźniłem. Oni kładą czapki na głowy, a ja podnoszę rękę, żeby zdjąć. Potem pomyślałem, że już za późno, i nie zdjąłem.
Cała czeladź rzuciła się na mnie: „Komuniako!” – i odeszła. A chłopcy pytają, co ja narobiłem. Najbardziej jednak przeżywałem, żeby o tym na Hernopolszczyźnie się nie dowiedzieli, bo tam jest pewnych hozdów z Sopowa. Po dwóch tygodniach ta wiadomość rzeczywiście dotarła do Kadowbów, gdzie mieszkaliśmy. Przyszedł posterunkowy, zabrał mnie na posterunek, a tam zaczął bić. Gdzie ty, mówi, byłeś tego i tego dnia. Właśnie wtedy zamierzyłem się utopić. Ale nauka ojca Romanowskiego odwiodła mnie od nieszczęścia.
3 Przyjdzie Lucyfer ze wschodu
Pewnego razu przyjechali do Kadowbów furmanką parobcy z sąsiedniej Nowosiółki Jazłowieckiej, do której nas przypisano. Mieli fajne konie, wóz i sześciometrowe drabiny, a na wozie pełno koniczyny. Wszystkich kadowbiańskich jakoś nazywali komunistami. Siedzę ja zasmucony na kamieniach, zwiezionych pod czytelnię. Aż tu podszedł do mnie Włacko z tej kompanii. „Czemu się zasmuciłeś, kozaku?” – pyta. U mnie od tych słów aż serce drgnęło. Zaprosił mnie na niedzielę do czytelni ukraińskiej (były jeszcze i polskie).
Zacząłem chodzić do Nowosiłki Jazłowieckiej, która teraz nie jest Jazłowiecką, lecz Jabłunowską. Chłopcy opowiadali mi, że w Rosji robotnicy i chłopi wypędzili burżujów i inne paskudztwo i wzięli władzę w swoje ręce. Teraz budują Dnieproges i będą nim kierować z jednego miejsca na odległość 200 kilometrów. Cud, myślę, i dość!
Pewnego razu młodzież przygotowywała się do tańców. Podchodzi do mnie duży, silny parobek i zaprasza na mały spacerek. Po drodze wstąpiliśmy do niego do chaty, wyjął pierogi z mandeburką w śmietanie. Zjedliśmy, a on podaje mi gazetę, złożoną jak papierośnica. Patrz, mówi, przeczytaj, nikomu nie pokazuj i mnie nie wydaj. Bo mogą mi dać siedem lat, a tobie wtedy śmierć.
Schowałem gazetę za pazuchę i poszedłem polami. Przyczaiłem się pośrodku zboża i zacząłem czytać tę gazetę UWO. Na pierwszej stronie było o faszystowskim, krwawym katu Piłsudskim Józefie. Dalej pisano o tym, jak w Rosji Jagoda ze swoimi czekistami rabuje ludzi i znęca się nad nimi, morzy ich głodem. Była nawet taka historia: jeden gospodarz położył się spać, a tu dwóch z tej bandy zabrało go w środku nocy, boso, tylko w koszuli, zaprowadzili nad rzekę, wyrąbali przerębel i tego nieszczęśnika pod lód wepchnęli...
Omal nie oszalałem. Drugiego dnia oddałem gazetę Iwanowi Hopowieckiemu. Ale czytając UWO, zdziwiłem się: oto, myślę, burżuazja sobie wymyśla, chyba nie może być taka samowola. Przecież to jeszcze nie koniec świata! Od rozmaitych myśli miałem w głowie jak w trzepaczce do lnu. Chłopcy przecież o Dnieprogesie opowiadają.
Nie było nam, kto otworzy oczy, wytłumaczy, co i jak. A uczono nas przecież kiedyś w kościele, że przyjdzie Lucyfer ze wschodu i będzie ludzi w piekło wpędzać... Przyszedł do nas. Ci komuniści zdjęli z nas jarzmo drewniane, a na nasze barki nałożyli stalowe. Nowi ciemiężyciele, nowe porządki.
Pamiętam koniec 39. roku, plakat w Kołomyi.
«Obywatele, Armia Czerwona zajęła bramy miasta». Ludzi tyle, że nie ma gdzie szpilki wcisnąć. Czołgi wjeżdżają frontem, szykują się w szeregi. Dowódca zwraca się do tłumu: «Obywatele, przepuśćcie do centrum». Ludzie rozsypali się po chodnikach, a stalowe potwory podjechały pod magistrat. Mieszkańcy witają wyzwolicieli chlebem i solą, ze łzami w oczach.
Patrzę, a żyd-prawnik z skręconymi pejsami i brodką przedarł się do czołgistów i pyta: «Panowie-towarzysze, a czy wy Żydów bijecie?» Czołgista z drugiego rzędu odpowiedział: «My, dziadku, nikogo nie bijemy». Na tym się rozeszli.
Kilka dni później polityk wzywa na «mityng», po naszemu – wiec. Tu i starzy, i młodzi szybko się zebrali. Nawet inwalidzi o kulach przyskakali.
Wszedł na trybunę, chlapnął wody ze szklanki i mówi: «Wy płaciliście Polakom niepomiernie podatki, a z was skórę drali». A tłum pyta: «A jakie u was podatki?» Ten się nie zmieszał: «U nas – 0 procent. Niech angielsko-amerykańscy monopoliści uczą się od nas gospodarować. U nas traktory, kombajny, kołchozy i sowchozy. U nas kołchoz wyhodowuje kochan kapusty 40 kg». Znów głos z tłumu: «Zbierzmy po człowieku z każdej wsi i pojedziemy zobaczyć te wasze «kołchozy»».
-- Nельзя, granica zamknięta.
che zinneU REGORA S. ya
tk R shi zhov y ote ya (ley i " RR
au o che oUuchichyRicheo Y Zheyu yavy khyb f'ch nya "a paktu tteyana
I Hi» ' -. 1 y chy Za va oyu -
Sov uz y . b
-- Tak wy przecież ją otworzyliście
-- To rząd ją otworzył, on ją zamknął. To jego sprawa. -- I zaraz znów swoje: «Polacy zagarnęli wasze najlepsze ziemie i osadzili swoich Polaków, całe kolonie polskie. Proponuję tajnym głosowaniem określić, co robić z tymi osadnikami. Trzeba ich wysiedlić. Nu, i przy okazji zagłosujmy: chcecie władzy sowieckiej, czy nie? Przyłączenia do Wschodniej Ukrainy, która wchodzi w skład ZSRR»
Tak oszukano naszych obywateli, a nikt jeszcze nie pojął, że plebiscyt został przeprowadzony. A osadnicy znaleźli się na Uralu, na Syberii, w Jakucji, Wierchojańsku, Magadanie i Anadyrze.
5 «Kto był, ten się stanie..?»
Mieliśmy też drugie głosowanie. Przyjechał sekretarz rejonowego komitetu partii, jak to mówił ten Żyd, «pan-tawarisz» Iwaszczenko. W tym czasie do wsi, do domu, wróciło trzech mężczyzn, którzy odsiedzieli Oświęcim. Gopiaki osądzili ich na siedem lat, trzy dali im za rozpowszechnianie nielegalnej literatury komunistycznej, trzy lata za przynależność do KPZU, rok jeszcze za coś innego. No i Iwaszczenko nakazał im spisać listy deputowanych do «sielsowietu». Spojrzał na mnie i polecił wpisać tam także mnie. Powiedziałem, że jestem biedakiem i obcym we wsi, ale on odpowiedział: «Kto był niczym, ten stanie się wszystkim».
Odbyło się tajne głosowanie. Pojechali do rejonu liczyć głosy. I tak zostałem nie zwykłym deputowanym, ale i przewodniczącym «sielsowietu». Zacząłem pytać, ile właściwie dostałem GŁOSÓW, żeby pracować dla Sowieckiej Władzy. Jeden z nich skrzywił się i powiedział, że 121 – trzeba pracować na tę władzę.
6 | Kolektywizowano pszczoły
Pewnego razu Iwaszczenko przyjechał do wsi i zobaczył, jak pod górą jakiś gospodarz ustawił ule z pszczołami.
– Czyja pasieka? – pyta.
– Ta to jednego gospodarza – odpowiadam.
– Ile uli?
– Do 90.
– Trzeba je zabrać.
– Dokąd?
– Gdzieś pod Zabołotowem jest wieś Zamulińce, tam kołchoz. Tam jest teren.
Ja mówię, bo przecież, jak by nie było, jestem przewodniczącym rady wiejskiej, że nie trzeba tego robić. Cofnął się o trzy kroki, zmierzył mnie od stóp do głowy i zaczął obrzucać mnie wszelkim błotem. Mówiąc, że jestem podkułacznikiem i omal nie wrogiem narodu. Sypał i sypał przekleństwa. A ja, jak to się mówi, wytrzeszczyłem na niego gały i stoję jak wryty. Odwrócił się, splunął, wziął papierosa, zapalił i mówi: «Michaił Andriejewicz, co ty sobie myślisz?» A ja mówię: «Musimy organizować kołchoz, to u nas będą własne pszczoły». Ten od razu złagodniał, ale pozostał niezadowolony.
Ten człowiek z lewego brzegu Pistynki, pod Mykytynce, Mychajło Hojaniuk, wciąż żyje i wie, że nie oddałem pszczół Wasyla Iwana Pawłowego.
7 Nie z tej Międzynarodówki
Pewnego dnia dzwoni do mnie pan-towarysz Iwaszczenko i rozkazuje: „Zabierz u popa całą literaturę i przywieź do rejonu”. Pożyczyłem juki i poszedłem do księdza. „Ojcze duchowny, oddajcie książki i gazety do rejonu”. On nawaładował mi gazet:
o-- - r szczi
osniii TYJ oażinnnn jest
narodowe
my - polskimi i ukraińskimi. Nawet była tam gazeta UNDO, która zjednoczyła księży i zamożnych ludzi, ale nie rżałem ze śmiechu, bo takich wśród Ukraińców nie było, nie ma i nie będzie. Zarzuciłem juki na plecy, ruszyłem boso, przez Myszyn, Kluczewe aż do Peczenizyna.
W rejkomie odsyłali mnie z gabinetu do gabinetu. W końcu spotkałem Iwaszczenkę i mówię, że literatury ode mnie nie przyjmuje. Skierował mnie do NKWD. Tam to samo odsyłanie. W końcu natrafiłem na jeden gabinet, wchodzę. Siedzą tam dwaj dobrze odżywieni chłopcy, po dwadzieścia sześć–dwadzieścia osiem lat. Jeden naprzeciwko drzwi, drugi po lewej.
Ten naprzeciwko: „Eto nada?”. Odpowiadam: „Przyniosłem literaturę od księdza”. „Wykładaj – mówi – no, pokaż”. Myślę, zaraz podniesie gazetę UNDO, a on wyrwał „Kamenjara” i rzucił się na mnie: „Što »Kamienjary«, to Iwan Franko, to drugi internacjonał. To samiye zaklyatiye wrag sovetskogo narodsi”. A drugi tylko gapił się na mnie. Myślę, zaraz aresztuje. Chciałem wyskoczyć przez okno, ale przecież i tak złapią. Potem postanowiłem, że gdy będą prowadzić mnie korytarzem, jakoś ucieknę. A on sypie na mnie wyzwiska jak kłótliwa baba. Odsunął szufladę, wyjął pęk kluczy. A drugi mówi: „Sasza, ostawj?”. Tamten odłożył klucze, wziął pióro, zanurzył w kałamarzu i zaczął coś skrobać. Znowu drugi: „Czewo stoisz?”. Wyszedłem i tak potem biegłem, aż wiatr świstał mi w uszach. Dobiegłem do kluczewskiego lasu i myślę, czy nie wziąć rewolweru (miałem go przy sobie) i nie zastrzelić tego gada. „A co potem, żyć w norze borsuka? – pomyślałem. – A co będę jadł?”. Zauważyłem, że jest już druga godzina, a w ustach nie miałem ani okruszka. Trzeba będzie iść do wsi i kraść. Ale przypomniałem sobie, jak ojciec duchowny uczył w szkole Bożych przykazań: nie cudzołóż, nie pożądaj żony bliźniego twego, miłuj bliźniego jak siebie samego, nie kradnij, nie zabijaj. Więc i zrezygnowałem z zabijania.
gada
8 «Niech cię karmią sowieci» ---
Wróciłem do domu, oddałem juki, wziąłem worek i poszedłem do gospodarza. «Wujku, sprzedajcie mi plecionkę kukurydzy» (Pletka – drewniana miarka z uchem, ok. 25 kilogramów). A on mówi, że nie ma. Idę do innego, z tym samym. A on zmierzył mnie od stóp do głów i odrzekł: «Pracujesz dla sowietów, niech cię oni karmią. A ja nie mam dla ciebie kukurydzy».
A trzeci, przyjrzawszy mi się, powiedział: «Nie mam, ale dla ciebie się podzielę. Dawaj worek».
«Wiesz, ile kosztuje pletka kukurydzy?» – «Dwa ruble». – «Tak, dwa ruble».
Idziemy do komory, sypię ci... Dał mi miarkę, ale sypał po trochu i kazał pilnować, żeby ani jedno ziarenko nie spadło na ziemię. Kiedy ją napełnił, odszedłem od niego, kurom wysypałem, a one wszystko zjadły co do ziarnka.
Usłyszałem w pośpiechu za sobą: «Jeszcze mi jeden dzień odrobisz» – «Ależ wujku, to już będzie trzy ruble» – «Nic. Inaczej nie mogę». Wiedziałem, że jestem głodny, musiałem więc potem odrobić dzień. A wtedy zaniosłem pletkę do młyna, zmieliłem, przyniosłem do domu i miałem na zacierkę.
9 Jak złodzieje w środku nocy
Po północy przyszedł do mnie dyżurny z rady i mówi, że prawdopodobnie chcą zabrać Petra Iwanychy Ilczyszynej na wywózkę, bo tam stoi samochód. Przyszedłem, widzę: Petro się ubiera, zgarbiony. Dwoje, ubranych po mieszczańsku, siedzi po obu jego stronach. I Iwaszczenko z nimi. Pytam, co to ma znaczyć. A on odpowiada, że tak «trzeba». Ja protestowałem, zapewniając, że to mój pierwszy pomocnik. Ten, jak mnie uciszył, aż zbladłem i powiedziałem, że skoro tak, to niech biorą i mnie. Wsiadłem na samochód i siedzę. Oni mnie z niego zrzucili, nacisnęli na gaz i odjechali.
Znów wchodzę do Petra. W pokoju byli dwaj młodsi bracia i mama. Uspokajam wszystkich i mówię, żeby Petro położył się spać. A on jakby nie słyszał, ręce mu się trzęsą. Poradziłem mu, żeby spał na dworze, przywiązał psa, żeby na wszelki wypadek szczekał, a także naładował dubeltówkę. Jeśli znów się pojawią, żeby strzelał. Nazwiska Petra nie pamiętam, a Iwanychy Ilczyszyny – tak go po miejscowemu nazywali. A chcieli zabrać go, bo był kierownikiem «Kamieniarzy», organizował młodzież jeszcze za czasów polskich.
10. Wiele jeszcze mógłbym wam opowiedzieć o tym, co przeżyłem, bo wkrótce przyjdzie mi przenieść się do SWOICH DZIADÓW-PRADZIADÓW. Wiem, że jeden z nich warzył gorzałkę dla panów i przeżył 146 lat, syn mojego zmarł w wieku 134 lat; Iwan, mój pradziad, – w wieku 50 lat. Mój dziadek miał 102 lata, a tata – 93. Mnie teraz jest 80. Na razie.
Opracował / spisał wg relacji Mychajła Żyhaluka WOŁODYMYR HERMAN
Kontynuować tę opowieść, niestety, już nie będzie można: kilka lat temu, w swoich 80 latach, odszedł do swoich przodków dobrodziej Żyhaluk: był on, po dzisiejszemu, ekstrasensem, a dawniej charakternikiem. Dar swój przed śmiercią przekazał córce Olenie, która używa go do uzdrawiania ludzkich dusz i ciał. Ona, miejmy nadzieję, opowie o swoim ojcu, jeśli nie nam, to swoim dzieciom i wnukom. Albo będzie kolejna opowieść, pod inną nazwą – «Kazanie o Michajle».
ост о нн о А Ав
--ій
2
оте "та
ер ЗіД по
ЧА
ми
Пк лід
не
«С га
МІ.
м ВІ те
«І
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...pisali o najwybitniejszym politycznym działaczu Ukrainy w latach 1940–1950, a jakkolwiek utalentowani, wysoko wykwalifikowani i głęboko erudycyjni by nie byli, esej Petra Dużego na zawsze pozostanie oryginalny i niepowtarzalny. Podstawą tego wniosku jest błyskotliwe połączenie w osobie autora wszechstronnej znajomości odpowiednich źródeł i literatury oraz bezpośredniej, wieloletniej pracy intelektualnej i walki w OUN, która właśnie pod przywództwem Stepana Bandery osiągnęła najwyższy szczyt swojej działalności narodowo-wyzwoleńczej i wpływu, co znalazło wyraz w legendarno-bohaterskim ruchu powstańczym lat 1940–1960. Praktycznie autor przygotowywał się do napisania książki «Stepan Bandera – symbol Narodu» przez całe swoje dojrzałe życie. Zanim podjął się tak odpowiedzialnego badania, opublikował kilkaset artykułów, komunikatów i recenzji poświęconych bohaterskiej walce OUN i UPA. Począwszy od 1936 roku jego publikacje ukazywały się na łamach ukraińskich kalendarzy książkowych, czasopism «Życie i Wiedza», «Proświta», a także wychodziły jako osobne wydania.
P. Duży już w 1937 roku opublikował sztukę «Dożynki». W Lwowie, zniewolonym przez hitlerowców, pod pseudonimem Arsen Panasenko nakładem podziemnym ukazała się jego książka «Lata rewolucji i budownictwa państwowego na Ukrainie 1917–1923» (1942).
[fragment nieczytelny w źródle]
(Petro Duży. Stepan Bandera – symbol Narodu. Szkic o życiu i działalności Przywódcy OUN. – (Lwów): Galicka Spółka Wydawnicza, 1996. – Część pierwsza. – 190 s.)
W hitlerowsko-bolszewickim uwięzieniu pisał wiersze antyimperialne, znaczną część których zdołał w 1978 roku przekazać za granicę. Dwa lata później ten zbiór pod tytułem «Rozkute słowo», pod podpisem Panas Skelyastyj, ukazał się w Melbourne (1980).
Bardzo wczesne i potrzebne dla czytelnika ukraińskiego były i pozostają prace P. Dużego: «50-lecie Pierwszej Konferencji Ujarzmionych Narodów Europy Wschodniej i Azji» (Stryj, 1993), «Za jaką Ukrainę walczył Stepan Bandera» (Kijów – Lwów, 1994) i inne.
Wyjątkowo doniosłe znaczenie naukowo-poznawcze oraz polityczno-wychowawcze dla ukraińskiego społeczeństwa postkolonialnego ma najnowsza książka Piotra Dużego «Stepan Bandera – symbol Narodu», pierwszą część której czytelnikom podarowała «Galicka Spółka Wydawnicza» w połowie 1996 roku, a drugą część autor przygotowuje do druku.
Naukową aprobatę praca uzyskała na łamach gazety «Szlak Zwycięstwa», gdzie przez ostatnie lata ukazywała się w poszczególnych rozdziałach.
Badacz postawił wiele pytań, które wymagają specjalnego opracowania monograficznego lub rozprawy doktorskiej, i w każdej kwestii powiedział swoje wyważone i przemyślane słowo, wypracowane przez kilkadziesiąt lat. Autor działał bowiem aktywnie w OUN już od 1934 roku, a w jej młodzieżowych strukturach rozpoczął działalność jeszcze wcześniej (1932). Przeżył długoletnie uwięzienia w polskich, niemieckich i rosyjskich więzieniach i obozach, został skazany na karę śmierci przez hitlerowców (1943) i bolszewików (1947). W historii ruchu narodowo-wyzwoleńczego P. Duży na zawsze pozostanie zarówno jako praktyk-organizator, jak i utalentowany propagandysta idei nacjonalistycznych oraz wybitny publicysta i redaktor wydawnictw OUN i UPA, a także czasopisma «Idea i Czyn».
We wstępnych uwagach ujawniona zostaje istota i znaczenie terminu «banderowiec», którym często nazywają wszystkich Ukraińców cudzoziemcy. Zrobiono to dokładniej i przekonująco, niż kiedykolwiek wcześniej. Następnie wyjaśnione zostaje otoczenie rodzinne, historyczno-polityczne uwarunkowania sytuacji Galicji na początku życiowej drogi Stepana Bandery, jego lata dziecięce i młodzieńcze, wpływ na kształtowanie światopoglądu wydarzeń związanych z istnieniem ZUNR i UNR, walką Ukraińskich Strzelców Siczowych oraz innych.
Należytą uwagę zwrócono na osobowość Andrija Bandery – ojca Przywódcy OUN – oraz na jego udział w Ukraińskiej Armii Galicyjskiej, gdzie pracował jako kapelan.
Krótko scharakteryzowano działalność Ukraińskiej Organizacji Wojskowej (UWO) | «Proświty», udział w nich S. Bandery. Ujawniono antyukraińską politykę polskich uciskaczy w latach 1920–1930.
Pi. Duży zapoznaje czytelników zarówno z historią powstania i działalnością OUN, jak i z jej ideowo-politycznymi podstawami, obala różne próby wypaczonego rozumienia ukraińskiego nacjonalizmu, jego ustrojowych (statutowych) i programowych zasad.
Przekonująco dowodzi się, że duchowa spuścizna T. Szewczenki stała się najważniejszym fundamentem ideologii tego ruchu. Przywołane tu i dalej podane argumenty pokazują go jako zjawisko ogólnoukraińskie, ogólnonarodowe (s. 42–49). W takim samym aspekcie rozpatrywana jest twórczość Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Wasyla Stefanyka, Mykoły Michnowskiego...
Fascynującym i praktycznie wszechstronnym kodeksem organizacyjnych praw i moralności każdego naszego samostijnyka-państwowca stały się trzy fundamentalne dzieła: «Dekalog. Dziesięć przykazań Ukraińskiego Nacjonalisty»; «12 cech charakteru Ukraińskiego Nacjonalisty» i «44 zasady życia Ukraińskiego Nacjonalisty». Przytoczono również tekst «Modlitwy Ukraińskiego Nacjonalisty», która stała się czwartym dziełem w tym cyklu (s. 94–95). Znali je nie tylko wszyscy uczestnicy ruchu narodowo-wyzwoleńczego lat 1930–1960, ale także miliony ich zwolenników, począwszy od wieku szkolnego. Znali i wypełniali...
vni ni PRE RE. o --y nii nni
Wyjaśniono historię powstania OUN | rolę S. Bandery w rozbudowie jej sieci, w pozyskiwaniu do niej wszystkich warstw Ukraińskiego Narodu. Autor zapoznaje czytelnika z biografią założyciela i pierwszego przywódcy tej Organizacji, pułkownika Jewhena Konowalca, omawia polityczną i literacką twórczość Bohdana Krawciwa, Wołodymyra Janiwa, Swiatosława Motyki oraz innych niezłomnych bojowników o wolność i dobro Narodu
Masowe akcje na rzecz ukraińskiej szkoły i patriotycznego wychowania narodowego, a także podobne wystąpienia przeciwko alkoholizmowi i pijaństwu, które OUN prowadziła na ziemiach zachodnioukraińskich w latach 1932–1933, zyskały światowy rozgłos.
Czytelników do łez wzrusza opowieść o Wasylu Bilasie i Dmytrze Danyłyszynie (s. 102–108). Wielu Ukraińców, zwłaszcza młodych, autor pomoże zorientować się w kierunkach i istocie działalności partii politycznych lat 1920–1930 (s. 109–115), zrozumieć specyfikę stanowisk Dmytra Doncowa i jego relacji z OUN (s. 116–121).
Wielokrotnie podkreśla się, że zorganizowany ukraiński nacjonalizm zaczyna się od Bractwa Tarasowców, które powstało pod koniec XIX wieku.
Dość szczegółowo omówiono procesy warszawski i lwowski przeciwko OUN oraz jej czołowym działaczom, przede wszystkim Stepanowi Banderze (s. 137–154). Wyjaśniono system prowokacji i terroru moskiewsko-bolszewickich imperialistów oraz polskich szowinistów. Trafnie ukazano zasługi dla Ukrainy Jewhena Konowalca, jego wczesne uświadomienie sobie wyjątkowego talentu organizacyjnego, politycznego i teoretycznego Stepana Bandery, wyjaśniono ich współpracę oraz okoliczności tragicznej śmierci założyciela OUN.
Wielka uwaga, często większa niż sama biografia Stepana Bandery, skupiona jest na aktualnych kwestiach historii, ideologii, polityki wewnętrznej i zewnętrznej, strategii i taktyki, a także praktycznej walki Organizacji. Konsekwentnie ujawniana jest ludobójcza (etnocydalna) działalność rosyjskich, polskich, czeskich i węgierskich szowinistów wobec narodu ukraińskiego, a także podobne zamiary niemieckich nazistów.
Dzięki wymienionym zaletom (a są to bynajmniej nie wszystkie) nowa książka Petra Dużego długo będzie służyć jako swoisty przewodnik i teoretyczno-faktograficzny poradnik dla każdego, kto pragnie poznać prawdę o OUN i jej najwybitniejszym Przywódcy.
Hryhorij DEMJAN
Imieniny książki
Czytelnik jest już zmęczony tandetnym czytadłem, którym wszędzie zawalone są półki z książkami. Tymczasem poetycka książka «Соло», wydana przez ogólnoukraińską gazetę dla kobiet «Я, ти, ми», jest miłym wyjątkiem w strumieniu dzisiejszej produkcji książkowej.
Gazeta «Я, ти, ми» to świat kobiecych myśli i uczuć, problemów i zainteresowań, nadziei i czynów, bólu i radości. Swoistym kamertonem dla różnobarwności tematów przez cały czas istnienia gazety był jeden wiersz, wybrany przez poetkę z własnego dorobku twórczego i opatrzony oryginalnym autokomentarzem. W ten sposób przez sześć lat czytelnicy mieli możliwość poznać twórczość całej plejady utalentowanych ukraińskich poetek. Tak niepowtarzalnych w swoich twórczych poszukiwaniach i osiągnięciach!
Idea unosiła się w powietrzu i ostatecznie urzeczywistniła się w swoistą antologię jednego wiersza, o której przez długi czas marzył zespół redakcji. Książkę złożyły wiersze 63 współczesnych ukraińskich poetek. Pewnego razu jeden dziennikarz radiowy nazwał ją «Żeńskie poezje». Ale przecież poezja nie dzieli się na męską i żeńską. Istnieje sztuka i nie-sztuka. Istnieje poezja i nie-poezja. Inną sprawą jest to, że istnieją tematy, które mężczyzna i kobieta przeżywają w życiu inaczej, i inaczej je odzwierciedlają w twórczości. Powiedzmy, kobieta inaczej pisze o miłości, o uczuciu w wierszach, niż to uczucie oddaje mężczyzna.
Mężczyzna wyłapuje i wypowiada słowami. Kobieta to natura bardziej emocjonalna, obdarzona subtelniejszym odbiorem otoczenia, co właśnie stało się dobrym podłożem dla rozkwitu jej potencjału twórczego. Na współczesnym firmamencie ukraińskiej poezji świeci konstelacja kobiecych imion, których twórczość może stanowić ozdobę każdej z europejskich literatur.
Otóż pod okładką antologii «Соло» znajduje się tych imion 63 – nieidentycznych, niepodobnych do siebie, obdarzonych poetyckim głosem o różnym brzmieniu, barwie, tonacji i emocjonalnym zabarwieniu.
Stłamszone złą stopą codzienności... – Chcę spokoju...
Tak, antologia przenika na wskroś bóle i niepokoje dnia dzisiejszego i właśnie przez to jest cenna, bo jest dokumentem naszej epoki, świadkiem naszego skomplikowanego i sprzecznego czasu, którego ciężar dźwiga na swoich barkach ukraińska kobieta. Kobiecie nie jest łatwo żyć w tym bezlitosnym świecie, pełnym prób, przeszkód i cierpień. Do tego, jeśli kobieta jest osobowością twórczą. Ileż bowiem kłopotów, problemów, zwłaszcza codziennych,
Со «оС оо ОцОгО кер ФІ /оССЯ 2-7
jedna z nich — znana poetka Natalka
ЩО іх
codziennie, co godzinę muszą
mogła by się przyłączyć każda z 63 poetek — bez poezji życie jest dla nich niemożliwe, nie do pomyślenia, bo to właśnie poezja pomaga nam wszystkim żyć w tym okrutnym i pełnym sprzeczności świecie. Zawsze
w trudnych czasach poezja staje się tym ratunkowym kołem, które pomaga utrzymać się na powierzchni tonącym duszom. Poezja jest jak religia, która daruje nadzieję, niesie pociechę, daje oparcie w życiu.
W gronie autorek antologii «Solo» — znane działaczki społeczne Atena Paszko, Antonina Listopad, Halina Hordasewicz, Olena Krandakowa. Ale wszystkie te kobiety łączy obecnie nie ich platforma polityczna czy zaangażowanie społeczne, lecz miłość do słowa poetyckiego, która od czasów legendarnej Maruszy Czuraj jest właściwa Ukrainkom.
Redaktorzy starali się jak najpełniej przedstawić twórczość kobiet, które aktywnie pracują w literaturze, od sławetnej Liny Kostenko — po przedstawicielki najmłodszej generacji Wiki Iwczenko i piętnastoletniej Oksany Samary.
Poklad zwraca się do swoich współczesnych. Jak ci, kobieto, w tym stuleciu, w tym szaleństwie, w tym czarnym wichrze, w emancypacji — bez wytchnienia?.. — Chcę dziecka...
Grozy zburzyły twój zamek, — łzy zostawiły, pieśń zabrały,
rany jątrzą serce rozbite... — Chcę kochać...
Ty zaś przeklinałaś, zgarniałaś popiół, a niemota wciąż się pogłębiała, — pękały błękitne tarcze zegarów losu... — Chcę wybaczać...
Kobieto-roso, kobieto-bogini, bądź wysoka — światło zginie,
…rozstrzygać, nasze siostry! Właśnie o tym napisała w swoim autokomentarzu znana ukraińska poetka Ljubow Holota: „Błagając w losie i u Boga szczęścia i zdrowia na wiele lat dla męża i córki, błagam o siły dla siebie, abym miała cierpliwość być z nimi zawsze matką i kobietą, podporą i pomocnicą, zapominając o własnych ambicjach, w tym również o poetyckich”.
„Czym jest poezja w dzisiejszym świecie?” – pyta poetka Swietłana Koronenko. I sama odpowiada: „Być może tym samym, czym są kwiaty. Bez nich świat mógłby się obejść, mógłby przeżyć... NIE, przetrwać. Właśnie przetrwać, bo kiedy są kwiaty, do czarno-białego świata dochodzą nowe barwy. Pojawia się kolor, aromat. A jeszcze – piękno! Słowem, to, co jest życiem, bez czego życie jest niemożliwe”. Zapewne do tych słów [przychodzi na myśl]… ta, która tak obiecująco zaznaczyła swoją obecność debiutanckim tomikiem „Uśmiech sfinksa”, wydanym w 1995 roku przez wydawnictwo „Wiesełka”. Młoda autorka stara się zgłębić filozoficzne pytania Bytu i Śmierci, Wieczności i Nieskończoności, Losu i jego Istoty, Zdrady – i Wiary, Nadziei, Miłości. Nad nimi od wieków bije się nie jedno pokolenie filozofów – i te same odwieczne „przeklęte” pytania niepokoją i poruszają duszę delikatnej kijowskiej licealistki. Chciałoby się wierzyć, że antologia jednego wiersza „Solo” zainteresuje wszystkich miłośników pięknego piśmiennictwa.
Iryna ŁOBOWYK, redaktor-redaktor antologii „Solo”
Tłumaczenie maszynowe
BUirN-NIMU
Słowo PROŚWITY
Oni o sobie nie mówią. Nigdy nie mają na to czasu. Pracują. Wszyscy troje: ojciec – Dmytro Czerednyczenko, matka – Halina Kyrpa, córka – Ołana Ruta (Czerednyczenko). Pracują niezależnie od wszelkich trudności i przeciwności. I ludzie ich znają, i oni znają ludzi. Choć przecież jak mówią: o gustach i smakach się nie dyskutuje. Ale kiedy cel jest jeden, ludzie się jednoczą, łączą się, mobilizują.
„Uważamy, że literacka, tłumaczeniowa, naukowa, oświatowa działalność we twórczej współpracy z H. Kyrpą jest godną kontynuacją tradycji ustanowionych wybitnym ukraińskim uczonym, pedagogiem, tłumaczem, państwowym, społecznym i kościelnym działaczem Iwanem Ohijenkiem, i tym samym wzbogaca i pomnaża ukraińską kulturę, poszerza horyzonty i sposób postrzegania świata, przygotowuje grunt pod przyszły rozkwit jej talentów.” Tak uważa rektor Kijowskiego Instytutu Doskonalenia Nauczycieli im. Borysa Hrinczenki, profesor Wiktor Sliusarenko.
I to prawda. Świadczą o tym dobrzy ludzie, bo zarówno Czerednyczenko, jak i Kyrpa zawsze są na widoku, a ich pełna poświęcenia (i wysiłku) praca zachwyca jednych, drażni innych, ale nikogo nie pozostawia obojętnym. „Zdarza się, pytają: «Jak ty zdążasz ze wszystkim?» O, gdyby ktoś wiedział, że ja nic nie zdążam...” – mówi Dmytro. – I tak przez całe życie. A z boku czasem wydaje się to tak, to nie tak. Gdyby, dajmy na to, w siedemdziesiątych czujni dowiedzieli się, nad jakim elementarzem pracowałem, dziś nie byłoby już żadnej rozmowy. A tak, widzicie, elementarz komuś się jednak przydał...”
A ilu pisarzy, uczonych, badaczy ludowych, artystów, ludowych mistrzów, kompozytorów, pedagogów zaangażowali Czerednyczenko i Kyrpa do tworzenia modelu Małej Akademii Sztuk Ludowych w Iwindzie (dzięki za wsparcie dyrektorce – Walentynie Strilko), Chutir-Horze, Steciwce, Browarach i innych szkołach. Właśnie w tych duchowych ośrodkach testowano i doświadczalnie przygotowywano rękopisy ich podręczników.
Już od latem 1992 roku ukazały się pierwsze narodowe podręczniki dla szkoły podstawowej: „Dmytro Czerednyczenko. Materynka. Ukraiński elementarz”; Oksana Wieres – „Jaskółka”, „Biała chata”, „Pysanka”, „Zielona niedziela” (Oksana Wieres to wspólny pseudonim Haliny Kyrpy i Dmytra Czerednyczenki) – czytanki dla drugiej, trzeciej i czwartej klasy oraz tak zwana letnia czytanka do lektury pozaklasowej w szkole podstawowej. Wszystkie te podręczniki ukazały się nakładem wydawnictwa „Osvita” za sprawą organizacyjno-wydawniczego komitetu, na czele którego stali profesorowie Anatolij Pohribnyj i Roman Woronka (w skład którego weszli przedstawiciele Ministerstwa Oświaty, Proświty, wydawnictwa, a także pedagodzy i autorzy). Wsparła je ukraińska diaspora. Papier na te podręczniki zdobywał od byłego premiera Fokina mądry i roztropny Oles Honczar. Drukowała харківська fabryka książek „Globus”.
Im dalej, tym pewniej te podręczniki wchodzą w życie współczesnej szkoły, zwłaszcza w praktykę twórczego nauczyciela. Nadeszła pora, by je ponownie wydać. Co najbardziej poruszą, gdy przerzucasz te podręczniki? To, że widzisz, jak bogata jest nasza kultura! Są w nich klasyka, i współczesna literatura, i ukraińska diaspora. Podano tu dziesiątki, setki nazwisk, o których wcześniej nie wolno było nawet wspominać, wprowadzono do obiegu ogólnoukraińskie skarby naszej kultury. W czytankach pojawiły się nazwiska Iwana Bahrianego, Wasyla Stusa, Jewhena Malaniuka, Tarasa Melnyczuka, Leonida Poltawy, Oleksego Kobcia, Mykoły Szczerbaka, Wasyla Symonenki, Lesi Chrapliwej, Switlany Kuzmenko, Halii Mazurenko, Wiry Wowk, Dmytra Czuby (Nytczenki), Kateryny Perelisnoji, Oleksandry Kopacz, Wasyla Suchomlynskiego, Oksany Liaturynskiej, Ihora Kaczurowskiego.. Jak już pisano, są tu ludowe przysłowia, zagadki, znaki, dowcipy, wierzenia, pieśni, bajki, są opowiadania
Зк
| Чо я и пло п ло р: У ся с ї М г "о чн ьо паю А. ; -
бе - Т -
Гу « я. - . М 17 сус
o kobzarzach, artystach, narodowych bohaterach, są opowieści historyczne, kolędy, szczedrówki, wiosenne pieśni. Wreszcie jest duch rodzinnej ziemi, jest i ta żywa woda, bez której nic zdrowo nie urośnie. Autorzy tych podręczników mówili kiedyś: «Staraliśmy się zbudować je tak, aby nauczyciel miał wolność twórczego wyboru, aby gospodarzem lekcji był pedagog, a nie dogmat, aby nauczyciel władał i dysponował bogatym materiałem artystycznym, aby dzieci uczyły się największego świętego dobra życia – czytania – i żeby chciało im się czytać». I czas pokazał, że autorom twórczy zamysł się udał. Oto bowiem stworzenie narodowych podręczników stało się poważnym powodem, by Komitet do spraw Nagrody im. Iwana Ohijenki przyznał tegoroczne nagrody laureatów w dziedzinie oświaty właśnie Dmytrowi Czerednyczence i Halinie Kyrpie. Do takich samych szczerych zasług dołączyły się i inne, nie mniej poważne: opracowanie koncepcji «Historia w szkole podstawowej», podręcznik do etyki dla szkoły podstawowej «Andrijkowa książka» – dla klas 1., 2., 3. i 4. (H. Kyrpa we współautorstwie z W. Strilko), wydawanie już od pięciu lat miesięcznika ukrainoznawczego dla ukraińskiego szkolnictwa «Żywa woda», teoretyczno-metodyczne opracowanie i uzasadnienie modelu Małej Akademii Sztuk Ludowych oraz wdrożenie go w życie szkół Ukrainy (Hnidyn, Chutir-Hora, Steszwka, Browary, Rusiw, Pidwysoke, Zibranowka, Krupowe, Swarycewycze, Kaniw i in.), redagowanie i przygotowanie do druku utworów ukraińskich pisarzy dla dzieci oraz wreszcie – obfity plon własnej twórczości «dla maluczkich, dla małych i trochę większych».
W „Otwartym liście do Dmytra Czerednyczenki” z okazji jego sześćdziesiątych urodzin Petro Zasenko pisał: „Wiele czasu upłynęło od naszego pierwszego spotkania. Odeszli za horyzont życia nasi ojcowie i matki. Straciliśmy wielu towarzyszy broni. Narodziło się Państwo Ukraina. Wszystko się zmienia. Tylko nie mija pora, by żyć Ukrainą, i kochać Ukrainę nie mija pora...” Oczywiście, tak. We wszystkich czasach i okolicznościach prace podejmowane przez ciebie w imię ojczyzny – taki jest ich los. I ich piętno. Zebrać i wydać w 1971 (!) roku książkę w imię (czy na rzecz) przyszłej Małej Akademii Ludowych Sztuk (o tym, jak rzeźbić, mosiężnić, haftować, lepić, garncarzyć, malować pisanki, urządzić w szkole szopkę...) – ceną tego wtedy było śmiałe i odważne. Dmytro odważył się i doszedł właśnie do samej konieczności takiego wydania. Albo, dajmy na to, przeprowadzić przez wszelkie przeszkody (wtedy też) dwa tomy antologii ukraińskiej prozy krótkiej początku XX w. („Wiosenne kiełkowanie”, „Czarnoziem powstał”). Trzeciego nie udało się – redaktora Czerednyczenkę „poproszono” z Wydawnictwa... Nie darowano też Halynie, że w jednym z czasopism skupiała porządne grono autorów, że „przesunęła się” do literatury dziecięcej. Im
ZAWSZE ŻYĆ UKRAINĄ
obojgu (czyli Oksanie Wieres) udało się wytrzymać ostracyzm ze strony wszelkiej maści zazdrośników, którzy niechętnie przyjęli pojawienie się tak gorliwych krzewicieli duchowego odrodzenia. Ale przecież karawana za wszelkich okoliczności musi IŚĆ – uważają wschodni mędrcy. Otóż czytamy w specjalnym wydaniu «Radosyni» dobre słowa profesora Sluasarenki (koniec 1995 r.): «Od marca 1992 roku, już czwarty rok, Dmytro Czerednyczenko kieruje literackim zrzeszeniem «Radosyń» naszego instytutu, którego seminaria literackie kształtują potężny poetycko-tłumaczeniowy nurt współczesnego duchowego odnowienia społeczeństwa, środowiska pedagogicznego, ludzkiej duszy. Działalność zrzeszenia daje możliwość inteligencji pedagogicznej udoskonalić własne mistrzostwo literackie i tłumaczeniowe. Zrzeszenie literackie dziś to zapowiedź literacko-pedagogicznego wydziału, który w przyszłości będzie przygotowywał kadry do pracy z uzdolnionymi dziećmi i studentami, kształtował i poszerzał krąg poetów-nauczycieli, pisarzy-pedagogów». A dla studentów – własny dobry przykład mistrza: księga poematów «Rodeń» i zbiór wierszy dla dzieci «Święty gaj», a także dwujęzyczne wydanie «Szlak Czurlionisa» (poezje Czurlionisa w oprawie graficznej Olany Ruty). Halina Kyrpa wraz z córką Olaną Rutą od dłuższego czasu prowadzi w gazecie «Czas» wspaniałą stronę dla dzieci «Machinka», która spodobała się młodym czytelnikom. Halina przygotowała wiele tłumaczeń ze szwedzkiego, norweskiego, duńskiego – także dla młodych, «Aby nasze dzieci znały literaturę światową», – mówi ona. Czeka na wydanie (oczywiście!) także zbiór jej wierszy «Mój drogi Panie Boże» – o szukaniu i poznawaniu Boga przez dziecko... Ich córka Olana wydała trzy swoje książki: «Różowe ptaki», «Czas mi już», «Ścieżka przez żyto», przygotowała czwartą – «Sonata dla deszczu bez orkiestry». Pisze poezję, prozę, krytykę literacką, esejistykę z zakresu historii sztuki, publicystykę. Ukazała się seria książek w jej oprawie graficznej – Leonida Połtawy, Oleksandry Kopacz, Natalki Poklad, M. K. Czurlionisa, Marii Owdijenko, dwie książki ojca i trzy jej własne. Przygotowuje wystawę sztuki. Przeszła na trzeci rok filologii Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki. Otóż dziś mamy mówić o szerokości i wielostronności literackiego, tłumaczeniowego, historyczno-artystycznego, pedagogicznego, metodycznego i społecznego wkładu D. Czerednyczenki we współpracy z H. Kyrpą w rozwój ukraińskiej kultury duchowej, zwłaszcza literatury, sztuki, oświaty, nauki, umacnianie państwowości Ukrainy, pokoju i zgody w niej własną działalnością społeczną» (Wiktor Sluasarenko), a także o ich niezawodnej zmianie, pisarce i malarce Olanie Ruty
Semen KARDASZ
OLANA RUTA
Koła słonecznego skrawka
Jeżdżą po szybach wiosennych okien.
Zegar umówił się z niebem.
Dopóki ono nie wdychało pełnymi piersiami
Ciemności,
Aż dopóki on się nie zmęczy.
Wtedy będą popielate, nosate, straszne CIENIE
Od pięknego białego kwiatu
Na białej ścianie.
Nierówno obłąkani. I nasze chaosy są różne.
Ja jestem wolna,
A ty trzymasz się
Żagli statku,
Który odpłynął sobie
Gdzieś przedwczoraj.
I nie wiem, czy ty tu, czy ty –
Moje gdzieś przedwczoraj.
Prześliczny świat rut.
Nieład – ruiny spokoju.
A jeszcze kiedyś śniły mi się
Ruiny jakiegoś zamku,
Pewnie spokój – ruiny nieładu. Zamek – ruiny tego,
Czego kiedyś nie było.
Ja – to ruiny mojej nieobecności.
Tu,
W prześlicznym świecie ruin.
Czyjś towarzysz wyjechał
W daleką drogę.
Turkocze pociąg
I coś zabiera ze sobą
Każdego z nas po trochu.
Oto już wkrótce, wkrótce
Przyjedzie towarzysz z dalekiej drogi –
Przywiezie nas
Do domu.
Książkę ojca opracowała córka – Olana Czerednyczenko – poetka Ruta.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
lat. Nawet dla życia jednego człowieka jest to niezwykle krótki okres. A dla historii tym bardziej. Ale nasza historia dzieje się na naszych oczach. Mówiąc o rezultacie tego postępu, mamy na myśli odrodzenie w 1991 roku Kijowsko-Mohylańskiej Akademii oraz pierwszy wypust studentów, którzy otrzymali wyższe wykształcenie w niepodległej Ukrainie. Zastanówmy się nad tym. Oto, co mówią o Narodowym Uniwersytecie «Kijowsko-Mohylańska Akademia»:
Zbigniew Brzeziński (USA): «Jestem zachwycony postępem, jaki osiągnęła Kijowsko-Mohylańska Akademia. Dokonuje się odrodzenie prawdziwie niezależnego ukraińskiego życia intelektualnego».
Georges Nivat (Szwajcaria): «Życie intelektualne kwitnie w waszych budynkach na Podolu».
Henrik Ш... (firma «Maersk Ukraina»): «Zdumiony aktywnością waszych studentów. Są wykształceni, dobrze zorientowani w tym, co konkretnie mogą i chcą robić».
Bohdan Kutnyk (firma «Digitelo»): «Znam NaUKMA jako uniwersytet, który śmiało wprowadza innowacje, tak bardzo potrzebne Ukrainie».
Nota bene: według wyników socjologicznego sondażu 11,1 procent studentów Akademii chce zostać Prezydentem Ukrainy. Nie mniej!
O tym, czym ta uczelnia różni się od innych na Ukrainie, można opowiadać wiele. NaUKMA łączy w sobie modele uniwersytetów szkockich, północnoamerykańskich i europejskich. Program kształcenia realizowany jest tu według zasady wolnego twórczego uczenia się. Studenci NaUKMA mają prawo do wyboru przedmiotów, każdy układa indywidualny plan nauki. W ciągu czterech lat trzeba zdobyć nie mniej niż 120 punktów zaliczeniowych. A 12 absolwentów tego roku zdołało tak zorganizować swój program kształcenia, że mogło uzyskać nie jedną, lecz dwie specjalizacje.
Wśród zalet NaUKMA prezydent Akademii wymienił m.in. wysoki autorytet, silną kadrę profesorską, wysoki poziom studentów, testy wstępne, demokratyzm stosunków itd. Możliwość nauki z nowoczesną metodologią, przygotowanie ... uznanie ... kadr. Co zaś do słabości, to te, które istnieją w Akademii, student widzi ...
Urencie – ... braki realnej ... osłabieniu entuzjazmu, ... zależności. ... o NaUKMA sami ... I pożytek ... Rija Kazadarowa, studentka wydziału nauk społecznych, z Chersonia: «Akademia daje możliwość przebudowania swojego myślenia ... Jeśli chodzi o język ukraiński ... tutaj. ... pierwsza ... w ukrainojęzycznym otoczeniu ... 1
Wiadomo, że drugim językiem roboczym w naszym Uniwersytecie jest ... angielski, i nim także trzeba władać». Halja Kowalenko (kijowianka). „Na UKMA sprawdziły się moje wyobrażenia o wysokim poziomie wymagań, szerokim spojrzeniu na świat, atmosferze ... pierwszych ... studentów. Wydaje mi się, że ... Nie sądzę, żeby ... otrzymała to wszystko. Na absolwentach spoczywa wielka odpowiedzialność – o nas będą sądzić o całej Akademii. Myślę, że nie zawiedziemy Kijowsko-Mohylańskiej».
Ihor Kohut, bakalaur wydziału nauk społecznych, rodem z Truskawca. Jest pierwszym laureatem nagrody im. M. Krawca «Za praktyczny wkład w sprawę budowy Ukrainy (nauka, działalność społeczna, przedsiębiorczość)»: «Gdyby taki Uniwersytet, jak nasz – mam na myśli ideę, a może i ideologię – odrodzono dziesięć lat temu, to po referendum 1991 roku zapewne znalazłoby się więcej ludzi zdolnych budować naprawdę niepodległą i naprawdę soborną Ukrainę. Akademia zdołała stworzyć mini-model takiej soborności. Tu i Donieck, i Lwów, i Kijów, i nawet Krym chcą widzieć Ukrainę rozwiniętą i kwitnącą. Udało nam się znaleźć wspólny język, chociaż czasami było to bardzo trudne, bo jesteśmy bardzo różni».
Zatem położono poważne fundamenty pod solidną edukację i wychowanie pełnowartościowych obywateli Ukrainy. Oto, co na ten temat mówi rektor NaUKMA S. Hwantka: «Rozwój osobowości to wysoka zasada każdego uniwersytetu. Wydaje mi się, że nasz model kształcenia najbardziej temu sprzyja. Mianowicie wybrana przez nas zasada wolnego, twórczego nauczania bardzo sprzyja ugruntowaniu osobowości, zakłada prawo studenta do samodzielnego kształtowania swojej edukacji i przyszłego zawodu. Kolejny bardzo ważny aspekt to kolektyw, w którym żyje student. U nas jest bardzo silny kontyngent studentów: sam wstęp do Akademii Kijowsko-Mohylańskiej wymaga niezwykłych zdolności i wiedzy. Ale także po wstąpieniu utrzymać się tutaj nie jest łatwo: mamy znaczny odsiew już od razu po przyjęciu, a także w drugim czy trzecim roku studiów. Zatem mamy wysoko zawieszoną poprzeczkę – tak powiedziałbym o poziomie naszych studentów. Warto tu także wspomnieć o bardzo ważnym momencie rozwoju osobowości, zwłaszcza w naszych warunkach: kształtowaniu świadomości narodowej. Wielu bardzo różnie rozumie, czym ona jest. Są też tacy, którzy za wszelką cenę chcą powstrzymać próby wychowania pełnowartościowego obywatela niepodległej, demokratycznej Ukrainy. To najtrudniejsze nasze zadanie tutaj: kształtowanie przyszłości takiej Ukrainy. Uważam: nie ma kultury bez kultury narodowej, na zapożyczeniach daleko się nie zajdzie...»
A co mają studenci NaUKMA poza intensywnym programem nauczania? Samoorganizacja życia studenckiego: Kolegium Studenckie, Forum Europejskich Studentów (AEGEE). Rozwój zdolności naukowych: Studenckie Towarzystwo Naukowe. Samoafirmacja, samoujawnienie – poprzez Studenckie Towarzystwo Informacyjne «SMIT», czasopisma «Kino-Teatr», «Centrum Europy», eksperymentalne studio teatralne pod kierownictwem Walerija Bilczenki. A do tego jeszcze Kulturalno-Artystyczne Centrum, a w jego ramach: laboratorium muzyki dawnej, kapela akademicka «Poczajna», a także studio ceramiki i sztuki emalierskiej oraz studencki klub filmowy.
Czy zapomniano tu o sporcie? Absolutnie nie: sekcji sportowych jest do dziesięciu, odbywają się regularne zawody, walczy się o drużynowe i indywidualne mistrzostwa w tenisie, szachach, siatkówce itp.
Na NaUKMA istnieją unikalne struktury, których nie ma w innych uczelniach Ukrainy: centrum zatrudnienia studentów, które pomaga w poszukiwaniu miejsc pracy; wydział adaptacji społeczno-psychologicznej, którego zadaniem jest udzielanie pomocy psychologicznej w sytuacjach kryzysowych; wydział współpracy międzynarodowej, który m.in. sprzyja stażom studentów i wykładowców za granicą.
A jeszcze nie wspomniano o bibliotece naukowej, której zasoby na dziś wynoszą 200 tys. tomów, o informacyjno-komputerowym centrum, klasach komputerowych.
Co do pierwszego pełnego wypuszczenia bakalaurów, które odbyło się niedawno, to oto kilka liczb: 151 bakalaurów to absolwenci trzech wydziałów: humanistycznego, społecznego i przyrodniczego. W czasie nauki 9 absolwentów odbyło roczne stażowanie na różnych uniwersytetach USA, 4 – na Politechnice Drezdeńskiej, dwoje studiowało język francuski na Uniwersytecie Genewskim. Wśród absolwentów przeważają kijowianie, na drugim miejscu są pochodzący z Czerkas, Mikołajowa, Lwowa i obwodu lwowskiego. Prawie wszyscy absolwenci, studiując, już pracowali, m.in. w Banku Światowym i Europejskim Banku Odbudowy i Rozwoju, firmach «Mercedes-Benz», «Kraft Jacobs».
Oto co w krótkim wywiadzie powiedział pierwszy Prezydent niepodległej Ukrainy, pierwszy patron L. M. Krawczuk: «Cieszę się, że w swoim czasie podpisałem dekret o odrodzeniu Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Wytrzymaliśmy napór pewnych sił, które przeciwstawiały się tej sprawie. Były różne opinie, wątpliwości, zazdrość istniejących w Kijowie uczelni. Dziś widzimy: zrobiono, i to w porę, dobrą sprawę. Jestem szczęśliwy: w życie weszło nowe pokolenie wykształconych ludzi, bakalaurów, którzy mają mocną wiedzę i przekonania. Powinni być dumni, bo wykształcenie otrzymali już w niepodległej Ukrainie i dadzą swojej Ojczyźnie możliwość zrobienia kolejnego kroku naprzód».
Ludmiła TARAN
ŚWIĘTUJEMY
W Administracji Prezydenta Ukrainy odbył się kolejny briefing poświęcony przygotowaniom do obchodów piątej rocznicy Niepodległości Ukrainy. Komitet organizacyjny obchodów kieruje głowa państwa Leonid Kuczma.
W briefingu wzięli udział szef Administracji Prezydenta Dmytro Tabacznyk oraz wicepremier Ukrainy Iwan Kuras. Najwięcej uwagi poświęcono głównym wydarzeniom, które odbędą się na Ukrainie z okazji tej daty. W szczególności przewidziano:
?Ї sierpnia – uroczyste otwarcie odrestaurowanego Pałacu Kultury „Ukraina”;
21–22 sierpnia – uroczyste zebrania i koncerty świąteczne w Autonomicznej Republice Krymu i obwodach Ukrainy;
22 sierpnia – poszerzone uroczyste posiedzenie Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej. Kijów, Dom Nauczyciela;
22 sierpnia – otwarcie Ogólnoukraińskiej wystawy sztuki. Kijów, Dom Artysty;
22 sierpnia – Ogólnoukraińska telekonferencja „Od Dinca do Cisy” (idea – soborowość Ukrainy);
23 sierpnia – składanie kwiatów pod pomnikiem Tarasa Szewczenki przez Prezydenta Ukrainy, Radę Najwyższą, rząd, inne organy władzy wykonawczej, instytucje i organizacje, przedstawicielstwa zagraniczne;
23 sierpnia – otwarcie wystawy „Ukraina: pięć lat Niepodległości”. Kijowski Pałac Sportu;
23 sierpnia – wręczenie państwowych odznaczeń w Pałacu Maryjskim;
23 sierpnia – uroczyste posiedzenie i koncert świąteczny w Kijowie;
24 sierpnia – parada wojskowa w mieście Kijowie na Chreszczatyku;
23–25 sierpnia – w mieście Kijowie odbędą się wystawy kwiatów; na placu Niepodległości – koncert z udziałem najlepszych wykonawców; widowisko teatralne-święto „Niech będzie wolna Ukraina na wieki, na wszystkie czasy!”; na Śpiewaczym Polu Pieczerskiego Parku Krajobrazowego – koncert świąteczny „Nie ma drugiej Ukrainy, nie ma drugiego Dniepru”;
26 sierpnia – rozpoczęcie pracy IX Kongresu Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów. Miasto Charków;
27 sierpnia – prezentacja książki-albumu „Ukraina: pięć lat Niepodległości”;
sierpień–wrzesień – wydanie trzytomowego wydawnictwa „Odznaczenia Ukrainy”;
sierpień – zawody sportowe różnych dyscyplin o Puchar Niepodległości Ukrainy;
sierpień-wrzesień — otwarty konkurs na opracowanie projektu pomnika Niepodległości Ukrainy;
sierpień-grudzień — pokaz w kinach i w telewizji najlepszych filmów ukraińskich wytwórni filmowych;
sierpień-wrzesień — Ogólnoukraiński telewizyjny festiwal dla dzieci i młodzieży.
Słowo Proświty
Nasz indeks 30617 Bądźcie z nami!
Tłumaczenie maszynowe
NIWY
Słowo Proświty
Lato szybko mija, a w pełni już jest zwiastun złotej jesieni — sierpień.
Kończą się główne prace polowe.
Zwieńczeniem ciężkiej, rocznej pracy rolnika — żniwa — od wieków na Ukrainie obchodzono uroczyście, majestatycznie — pieśniami, obrzędami, świątecznymi uroczystościami.
Na tę błogosławioną porę przypada jedno z największych świąt kościelnych — Przemienienie Pańskie, inaczej Spas, czyli Zbawiciel, który odkupuje nasze grzechy. W tym dniu, 19 sierpnia według nowego stylu, święci się owoce i warzywa, kłosy dożynkowe, by spożywać je z błogosławieństwem, dziękując Bogu za to, że dał nam chleb święty.
A u podstaw tego wielkiego chrześcijańskiego, a zarazem ludowego święta leżą uroczystości ku czci zakończenia żniw i zbioru owoców. W zależności od czasu ich dojrzewania obchodzi się je trzy razy: pierwszy Spas — wodny, czyli Makowiej — 14 sierpnia, drugi — jabłkowy, czyli miodowy — 19 sierpnia, trzeci — orzechowy — 29 sierpnia.
Lud zauważył: od pierwszego Spasa zaczynały odlatywać do ciepłych krajów jaskółki i jerzyki: «Jaskółka zaczyna wiosnę, wywołuje jesień». Jeśli w drugi Spas jest sucho, to i jesień będzie sucha, łagodna; jeśli deszcz, to jesień będzie mokra. A jeszcze: jeśli żurawie odlatują przed trzecim Spasem, to na Pokrowę będzie mróz; jeśli nie odlatują — to będzie cieplej.
I wreszcie powszechnie znane: «Nadszedł Spas — szykuj rękawice na zapas». Bo w niektórych rejonach Ukrainy, zwłaszcza w strefie środkowej, już zaczynały się przymrozki.
Do święta przygotowywano się z wyprzedzeniem i bardzo sumiennie. Przede wszystkim robiono «trójcę»: gospodyni przynosiła suszone zioła: zielonoświątkowe, kupalskie, makowiejowe; gospodarz brał pierwszą dla trójcy świecę i mówił: «Przenajświętsza, urodzajna ziemio nasza, niwy, sady, ogrody — niech wam sięga światło słońca». Potem zaczynał owijać przygotowane zioła. Następnie gospodarz zapalał drugą świecę: «Sprawiedliwe słońce, jasny księżycu, jasne gwiazdy, przeczyste niebo, bądźcie łaskawe dla ludzi i dla bydła». Brał trzecią świecę: «Lasy, wody, czyste powietrze, wszystkie dusze prawe — wszystkim wam na dobro, na pożytek».
Po zakończeniu Trójcy gospodarze wybierali w ogrodzie najlepsze owoce — do poświęcenia.
Dziewczęta przed Spasem wieczorem zbierały się i pletły wianki na głowę oraz wianuszki z kłosów na krzyż do cerkwi. Wszystko w cerkwi, i w chacie, i na podwórzu powinno przypominać o święcie plonów.
Święto Spasa — zakończenia rolniczego roku — lud bardzo szanował. Dlatego jest ono owiane licznymi apokryficznymi podaniami i legendami. W jednym z nich mowa o wydarzeniu z ziemskiego życia Jezusa Chrystusa — o jego cudownym przemienieniu, które widzieli jego uczniowie. Pewnego razu wraz z Piotrem, Janem i Jakubem Chrystus wstąpił na górę. Tam na chwilę jego oblicze rozjaśniło się jak słońce, a szaty stały się białe jak śnieg. Pojawili się prorocy Eliasz i Mojżesz i zaczęli rozmawiać z Chrystusem. Jasny obłok ich ogarnął, i głos z nieba przemówił: «To jest mój syn umiłowany». Świadectwa ewangelistów stały się podstawą ustanowienia święta ku czci tego wydarzenia w IV wieku naszej ery dla Kościoła prawosławnego, a w XV wieku — katolickiego.
Zatem, poświęciwszy w cerkwi dary natury, wróciwszy do domu, należy zasiąść do «spasowego obiadu» — do łamania postu. Spożywa się warzywa, owoce, miód. Przy tym nie należy zapominać o przeżegnaniu się. Podczas obiadu dziękuje się Bogu za plon. Poświęcony wieniec leży na środku stołu i dopiero wieczorem zawiesza się go pod obrazami. Z tego wieńca, podobnie jak z zeszłorocznego «dziduchа», gospodarz ma wymłócić nieco ziarna i poświęcić jesienne nasiona, zmieszać je ze świeżo omłóconym żytem.
Spas to dzień pamiątki zmarłych. Według ludowej mitologii to trzecie wyjście zmarłych na świat w porze wiosenno-letniej: pojawiają się w Wielki Czwartek, na Zielone Świątki i na Spasa.
Święto Przemienienia według kalendarza cerkiewnego nie jest aż tak dawne. Przyszło
Ж ОВЯЧОМОЇ..
do Rusi Kijowskiej z Bizancjum razem z chrześcijaństwem.
O «spasowej brodzie», wieńcu żniwnym, «kwiatku» i innych żniwiarskich obyczajach
Ale właśnie na tę astronomiczną datę przypada dawne ukraińskie święto ku czci zakończenia żniw — «Obżynki». Nasz naród bowiem od wieków jest rolniczy. Jeszcze w epoce ustroju rodowego nasi praojcowie stworzyli kult chleba. Miał on niezwykły szacunek i uchodził za symbol świętości, szczęścia, zdrowia i bogactwa.
Czas żniw dzieli się na trzy etapy: zażynki, właściwe żniwa i obżynki. Do każdego okresu lud stworzył różnorodne pod względem treści i charakteru pieśni, które śpiewano na początku pracy, podczas zbierania plonów oraz wreszcie na zakończenie pracy na roli.
Kiedy dożynano żyto, żniwiarki śpiewały: «Zasmuciły się stodoły, że nie są pełne, strony, strony..» albo «Kręciły się żniwiarki, kręciły, żyta, pszenicy nie dożęły..».
Zgodnie z tradycjami dożynkowymi, charakterystycznymi dla wielu narodów słowiańskich, istniał zwyczaj pozostawiania w polu pęczka niezżętego zboża. Nazywano go Wełesową, albo «Spasową brodą», a w niektórych miejscowościach — «kozią brodą», «kozą» lub «przepiórką». Mówi się: «Ilii na brodę». Dlaczego właśnie tak?
Bo wśród wielu bogów u naszych przodków chyba najbardziej czczonym był bóg hodowli bydła, bogactwa i wszelkiego dostatku — Wełes. Oddawano mu cześć i dziękowano
za dobry urodzaj. Przypuszcza się, że był on duchem przodków, dlatego później stał się bogiem bydła. Z czasem, wraz ze zmianą światopoglądu, wiary, wraz z przyjęciem chrześcijaństwa, dawne ukraińskie święto ku czci zbioru plonów, chleba, warzyw, którymi trzeba było zapasać się na zimę, stopniowo zmieniało swoje pierwotne znaczenie i napełniało się treścią chrześcijańską. Bóg urodzaju przeobraził się w chrześcijańskiej religii w Spasa, «Wełesowa broda» została zastąpiona «Spasową» albo «Iliniową». Bo w niektórych miejscowościach na Iliję zaczynano siać oziminę.
W związku z poświęceniem owoców i warzyw — świętem sadowiny — powstają nowe obrzędy i zwyczaje: nie jeść przed Spasem jabłek, gruszek, śliwek przez rodziców, u których dzieci umarły. Bo według legendy biblijnej na tamtym świecie od Najświętszej Maryi Panny nie dostaną się im jabłka, gruszki i śliwki, a rodzice nie będą mieli dobrych plonów. Po poświęceniu ten zakaz był znoszony.
W swojej książce «Zwyczaje naszego ludu» Ołeksa Woropaj opisuje, że «broda» prawdopodobnie wyjaśnia się tym, że jest to ostatnie schronienie ducha pola, który w mitologii słowiańskiej wyobrażano sobie w postaci kozy. Na Wołyniu «broda» tak właśnie się nazywa — «koza». Jest to bowiem symbol płodności. A dlaczego «przepiórka»? To także jakby ostatnia kryjówka dla ptaka.
Ten obrzęd odprawiano bardzo ciekawie. Kobiety z czterech stron sierpami rozrywają ziemię. Źdźbła zginają ku wschodowi słońca, pochylając kłosy ku ziemi, skręcają je od dołu ku górze i wiążą czerwoną wstążką. Następnie wymłacają z kłosów trochę ziarna i sieją je między źdźbłami «brody», przy tym mówiąc: «Rodź, Boże, na każdego dolę: biednego i bogatego, wdowę i sierotę».
Do środka kłosów wkładano jeszcze bochenek chleba, szczyptę soli, stawiano dzban z wodą. Miało to sprawić, by w domu nie brakowało chleba. Gdzieniegdzie żniwiarze chodzili w tańcu wokół «brody» i śpiewali: «Oto dla ciebie, «brodo», chleb, sól i woda». Chłopcom kazano przeczołgiwać się przez tę «brodę», aby byli bogaci, przy czym porządnie popychano ich niżej pleców.
Po tym żniwiarze rzucali przez głowę do tyłu sierp. Jeśli upadał ostrym końcem w ziemię, to w następnym roku będzie urodzaj, a jeśli tępym końcem albo rękojeścią, to jest to zły znak. Tak robiono trzy razy.
Odprawiając obrzęd „z brodą", ludzie starali się przywrócić ziemi jej płodną moc. Nie bez przyczyny istniało przekonanie, że siła ziemi chowa się przed żniwiarkami w ostatnich źdźbłach żyta i pszenicy. Pozostawiając je niezżęte, zostawiali moc urodzajną na polu do następnego roku, a łamiąc kłosy, przekazywali tę moc ziemi. Dlatego uważano, że największą siłę mają kłoski ostatniego snopa, „kwitka", wieńca dożynkowego. Ich ziarno zawsze starano się wysiać.
Tego samego dnia, gdy kończą się żniwa, żeńcy chodzą po polu i zbierają kłoski, a następnie układają je w „kwitkę", „wianek" lub niewielki snopek. Drugim wyrazistym momentem obrzędowym dożynek był wieniec z żyta lub pszenicy, symbolizujący obfite plony i pomyślne zakończenie żniw.
Ozdobiony makami, chabrami, kaliną, wieniec zdobił najpiękniejszą
dziewczynę – „księżniczkę" – zręczną i ładną. Najstarszy żniwiarz przepasuje ją przewiązką z kłosów i uroczyście kładzie jej
na głowę wieniec. Na Podolu, oprócz wieńca, plecie się jeszcze
„kwitkę" – pięć lub sześć niewielkich snopków albo pęczków o wysokości około 30 cm, splecionych razem, które od dołu rozdzielają się na trzy pęczki, dzięki czemu mają dobrą podstawę. Z zewnątrz rzeczywiście przypomina kwiat. Procesja żniwiarzy na czele z „księżniczką", która ma na głowie wieniec, a w rękach „kwitkę", obok chłopca, który niósł ostatni snop, szła z pola przy śpiewie. Drogą rozbrzmiewała pieśń:
Zaszumiała dąbrowa,
Zadźwięczała droga,
Gospodarzowi żeńcy idą,
Złoty wianek niosą.
Gdy żeńcy wchodzą do wsi, słychać:
Nasza wieś wesoła,
Wianek niesiemy,
Wianek niesiemy,
Nie ze złota – z jarycy,
Z jednej pszenicy.
Zbliżając się do podwórza gospodarza, żeńcy śpiewają:
Niesiemy wam pełnię
Ze wszystkich stron,
I z podwórza.
Na gospodarskie podwórze
Z podwórza – do stodoły,
Ze stodoły – do komory,
Z komory – do niziutkiej izdebki,
W szczęśliwą godzinkę.
Wreszcie przed chatą gospodarza wykonuje się pieśniowe zwrócenie się:
Wyjdź, gospodarzu, o tej porze,
Wykup od nas wieniec.
Daj nam talar bity
Za ten wieniec wity.
Albo:
Otwórz, panie, nowe wrota,
Niesiemy wianuszek z czystego złota.
Och, wejdź, panie, choćby na ganeczek,
Och, wykup, wykup złoty wianuszek.
Przed bramą gospodarze radośnie witają procesję i zapraszają wszystkich do chaty. «Księżna» wita gospodarzy i przy tym mówi: «A daj, Boże, byśmy za rok doczekali żęcia żyta, pszenicy i wszelkiego zboża jarego!». Dwaj żniwiarze zdejmują wieniec z «księżnej» i kładą na głowę gospodarzowi. W odpowiedzi gospodarz dziękuje żniwiarzom, a dziewczynę-«księżną» obdarowuje pieniędzmi i mówi: «Niech Bógześle, by i na ciebie w kościele szczęśliwie włożono wieniec!». Następnie starsi żniwiarze przekazują gospodarzowi snop-raj, potem kwiat – wiechę z kłosów. Na Boże Narodzenie ten snop będzie «dziadkiem». Wieniec wiesza się na belce stropowej, a snop-raj stawia się w kącie honorowym, a pod nim chleb i sól, wodę oraz miód lub gorzałkę. Wszystko to czeka na Spasa (dawne święto plonów); będzie poświęcone razem z owocami, warzywami i miodem-woskiem.
Należy zaznaczyć, że obrzędy, o których mowa w naszej opowieści, odbywają się podczas zbiorowej pracy, gdy dożynki urządza się jako «tołokę», na którą gospodarze zapraszali jak najwięcej żniwiarzy, aby było więcej szczęścia na niwie. Tego dnia starano się im jak najlepiej dogodzić, by błogosławili i sprowadzali dobrobyt. Zamożniejsi w dzień dożynek najmowali muzykantów. Posadziwszy żniwiarzy-gości przy stole, częstowali ich najlepszymi potrawami, a usługiwali im sami gospodarze, którzy według tradycyjnego zwyczaju sami do stołu nie siadali. Po wieczerzy, przy akompaniamencie pieśni żniwnych, uroczyście wnosili snop-raj do stodoły, gdzie pozostawał aż do Wigilii – Świętej Wieczerzy.
Szczególnie w obrzędach żniwnych wyróżnia się tematyka pochwalna. Chwali się gospodarza, gospodynię, «brodę», wieniec, niwę, żniwiarzy. Dziś wychwalanie odbierane jest jako uroczysty, świąteczny zwyczaj. Ale kiedyś, w siwej starożytności, każde wypowiedziane słowo było przepojone magiczno-zaklinającą mocą, skierowaną do przyrody, z prośbą o pomoc w wyhodowaniu dobrych plonów, poprzez życzenia zdrowia, dobrobytu, pomyślności w rodzinie i dobrego zboża.
Olga RUTKOWSKA, narodoznawca, wiodący specjalista Ukraińskiego Państwowego Centrum Kulturalnych Inicjatyw
ПЕ
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ств о рент пло го и а Анрі ни р
р
чиЙ'явейцьнинняя" з ронинав" - 090 делдадоо: орлнечниячии рик ння 09000140 14.04
Ран ЛИ о
и ен
ПА. ОР
чо яю "і
Р т 13 ані ьо СР
і-й од
...aż do doliny Eszkol; tam ucięli gałązkę z jednym gronem winnym i nieśli ją na drążku dwaj ludzie; wzięli także z granatów i z figowców.
Księga Liczb, 13:23
...czterysta granatowych jabłek na dwie sieci, dwa rzędy granatowych jabłek na jedną sieć, na przykrycie obu główek kapiteli, które są na
szczycie... Pierwsza Księga Królewska, 7:42
|
|
|
|
|
|
|
|
Okrągłe różowe owoce na końcach sprężystych pędów, pełne soczystego, ziarnistego nasienia, a także czerwone, jak krew, kwiaty granatu od dawna były wzorem dla obrazowego porównania.
«Twoje wargi jak nić szkarłatna, twoje usta czerwone jak połowa owocu granatu, skroń twoja za zasłoną twoją!» (Pieśń nad pieśniami, 43). Wśród ozdób Świątyni Pańskiej, zbudowanej przez Salomona, uwagę zwraca wykonany przez syna wdowy miedziany odlew owoców granatu. Dziś granat pozostaje swoistą miarą piękna, a jego kwieciem usiane krzewy symbolizują życie wieczne. Ukształtowane wyobraźnią artysty formy owoców i
Ес нь сю ня сна сить сь дань чна, соеою скнню скано
по
A gołębica wróciła do niego pod wieczór, a oto w jej dziobie świeżo zerwany liść oliwny. I poznał Noe, że woda opadła z ziemi.
Księga Rodzaju, 8:11
Jeśli zaś niektóre gałęzie odłamano, a ty, będąc dziką oliwką, zaszczepiłeś się między nie i stałeś się współuczestnikiem korzenia i tłustości drzewa oliwnego, nie unoś się nad gałęziami; a jeśli się unosisz, pamiętaj, że nie ty nosisz korzeń, lecz korzeń ciebie.
List św. apostoła Pawła do Rzymian, 11:17,16
Zwykle jest to niskie drzewo, mające kilka metrów wysokości, ale czasem dosięga 20 metrów wysokości. Lubi światło i suche ... pień rośnie krzywo, kapryśnie ... rozłożyste gałęzie z podłużnymi listkami. Gaje oliwne – oliwniki – na
Na pagórkach wabią swoim wyglądem każdego, kto je po raz pierwszy zobaczy. Ciemnozielone liście oliwki nie zrzucają swojej [barwy]: z dołu są srebrzystoszare, z góry zielone. Pojawiają się kiście białych kwiatów, nieco podobnych do [kwiatów] jaśminu... przyciągają pszczoły. Owoce oliwki są czarne lub ciemnofioletowe, [kształtem] przypominają niewielką śliwkę. Twardą [pestkę]... uważa się za [symbol] wiosny. W kątach liści wyrastają drobne kwiaty, żółtawe, z czterema płatkami, lub w odcieniu fioletowym; są pachnące i
DRZEWO POKOJU I ZIEMSKIEJ ZIELENI
cierpiało...
PRNRONONENEEE
Dla tych owoców, zawierających od 20 do 40% oleju, nektaru i mocnego, szerokiego drewna, oliwkę zaczęto uprawiać kilka tysiącleci przed naszą erą. Była ona otaczana czcią jako jedna z najważniejszych roślin. Zrodziwszy się na Bliskim Wschodzie, który jest dla nas odległy, złotych drzewek-kwiatów spotykamy w ozdobie wnętrz i na dekoracyjnych tkaninach.
Owoce granatu, które przyniosli zwiadowcy Mojżesza, miały przekonać Izraelitów o bogactwie kraju Kanaan; zatem cenili oni te owoce na równi z winoградem. Chociaż granat nie był jedną z głównych roślin spożywczych, takich jak drzewo figowe czy palma daktylowa, uważano go jednak za wskaźnik dobrobytu razem z innymi roślinami „wielkiej siódemki”. Niezliczone ziarenka w środku owocu symbolizowały płodność. Z nich również dziś przygotowuje się soki i wina, a także sos „narszaraba”, ulubiony na Wschodzie. Skórkę zaś, bogatą w garbniki, wykorzystuje się do wyprawiania skór i farbowania tkanin.
Wielka popularność granatu w czasach biblijnych ma jeszcze jedno, choć prozaiczne, wyjaśnienie: dawne narody Bliskiego Wschodu nie znały ani cytryn, pomarańczy i pozostałych cytrusów, ani wielu innych współczesnych owoców i warzyw. Nieznane były nie tylko ananasy, lecz także tak zwyczajne dla nas pomidory czy ogórki. Dlatego piękny, okryty kwieciem krzew granatu miał dla dawnych Egipcjan lub Izraelitów znacznie więcej praktycznego sensu, niż można
PRNRONONENEEE
Na południu oliwka była uprawiana w starożytnym Egipcie i rozprzestrzeniła się po wszystkich krajach śródziemnomorskich. Stamtąd sprowadzono ją na Kaukaz i na Krym.
W stanie dzikim, podobnie jak winorośl, oliwka europejska nie występuje. Jest to jedna z przyczyn, dla których drzewa oliwne uważano za dar Boży. Nie wymagały szczególnej pielęgnacji, a dawna technologia pozyskiwania oleju była prosta. Dojrzałe owoce tłuczono w moździerzu albo prasowano kamiennym tłokiem. Najpierw spływał najlepszy, żółty olej, potem zielonkawy. Używano go do jedzenia, leczono się nim, oświetlano nim pomieszczenia, smarowano nim skórę... Wchodził on także w skład mira do świętego namaszczenia, do poświęcenia najwyższego duchowieństwa i królów, zgodnie z przepisami religijnymi (Wj 30,23-25). Od czasów najdawniejszych drzewa oliwne uchodziły za znak dobrobytu tej okolicy, w której je hodowano, za znak siły i pewności rodu, który nimi władał. Dzięki temu gałązka oliwna stała się emblematem pokoju i odnowy, a także ziemskiej trwałości. Przypomnijmy choćby ów liść oliwny, który po potopie przyniosła Noemu gołębica. Jak. Najpewniej oliwka jest najdłużej żyjącą ze wszystkich roślin uprawnych. W Miejscach Świętych pojedyncze drzewa oliwne dożywają dwóch tysięcy lat i są żywymi pomnikami historii, świadkami wydarzeń ewangelicznych. Nazwa Ogrodu Oliwnego (Getsemani), w którym Jezus modlił się przed tym, jak pojmano Go na mękę, pochodzi z języka starohebrajskiego i oznacza tłocznię oliwy, kamień, pod którego ciężarem wyciska się oliwę. Na tym świętym miejscu do dziś zachowało się kilka dawnych drzew oliwnych. Chrześcijanie zbierają pestki z tych oliwek i wyrabiają z nich różańce. Ale nie zmarniała jego uroda, nie zginęły też jego właściwości: sok z owoców, tzw. grenadyna, konserwuje się i zapasa na zimę; podaje się go chorym na anemię. Wywar z kwiatów wzmacnia żołądek i leczy dziąsła, język oraz podniebienie, a z łupinek pomaga przy oparzeniach i zapaleniach. Ludowa medycyna wykorzystuje wszystkie części tej rośliny, nawet korę z pnia i gałęzi. Świadczy to o głębokiej starożytności uprawy granatowca, potwierdzanej przez wizerunki jego gałęzi z owocami na ścianach grobowców faraonów.
W Niżynie granatów nie przewieziesz daleko wołami, a nawet końmi. Dlatego jeszcze w połowie XIX wieku na Ukrainie były one rzadkimi i drogimi przysmakami. W tradycji folklorystycznej to jabłka z «drzewa raju», rosnącego w dalekiej zamorskiej krainie, dokąd na całą zimę odlatują gęsi-łabędzie. Taka sława granata odbiła się w naiwnych «malowidłach» — rozpisach i haftach, których bohaterką jest ptak Żar. Podobny do pawia ptak, siedząc na przedziwnym złotym drzewie, smakuje tymi bajecznymi jabłkami — tak jak w wierszu Ihora Kalynca:
Z poddasza porośniętego mchem mistrz, jak dudek, wygląda:
Co by tu jeszcze dziś na płótnie oddać?
Naprzeciw rajskie jabłka na rajskim drzewie
Dziobać nawykła od dawna ptak-raj.
Z nastaniem epoki kolei i parowców „rajskie jabłka” — granaty — zaczęły masowo pojawiać się na rynkach
ч- Ре - - я - рт, Щи? -онірот лька оті
т
nich koraliki. Opisując przyrodę biblijnego kraju, pisarze i poeci nie pomijali oliwki. Jest ona ozdobą krajobrazu w poemacie Pantelejmona Kulisza «Mahomet i Chadiza». I znów — wśród winogron i zboża:
Wszędzie bujnie rozciągały się, jak złototkane ryzy,
Pola falującego, gęstego żniwa,
A z winogronem obejmowała się oliwka.
To przepiękne drzewo i dziś obdarowuje człowieka swoimi owocami. Oliwki solą, marynują, konserwują zielone (tzw. likuli). A z dojrzałych oliwek, jak i w minionych tysiącleciach, wyciska się najlepszy na świecie jadalny olej roślinny
З ї гоже - РИ Р 7 змівию, 20 еуьююмх ті Ро - - Р і Р Ро пін -ій рій осей А ТАЮ
Europy Wschodniej. Jednak właściwie kultura granatowca na Ukrainie nigdy nie posunęła się dalej na północ niż Rzym, z wyjątkiem granatu pokojowego, bardzo podobnego do zwykłego, ale z małymi listkami, kwiatuszkami i owocami. To karłowate drzewko ostatnio rozpowszechniło się w naszych miastach, wzbogacając kolekcje roślin doniczkowych w erkerach i na parapetach. Być może szybsze ocieplenie klimatu, które następuje z roku na rok, pomoże również wielkim „rajskim jabłkom” przeprowadzić się na brzegi Dniepru.
п с б о 11
...prowansalską, która w medycynie stosowana jest jako produkt dietetyczny, środek profilaktyczny przeciw stwardnieniu naczyń oraz do wyrobu maści i linimentów. Olej nieco gorszej jakości nazywa się po prostu oliwkowym.
Po tym zabiegu pozostałości owoców rozdrabnia się wraz z pestkami, podgrzewa i prasuje, otrzymując wysokiej jakości olej techniczny, który nasi dziadkowie nazywali drewnianym, to znaczy pozyskanym z owoców drzewa.
Do Ukrainy oliwa była sprowadzana z krajów południowych, przede wszystkim z Turcji, i kosztowała dość drogo. Jej zamiennik do celów spożywczych pojawił się dopiero na początku ubiegłego stulecia, kiedy z amerykańskiego „słonecznego kwiatu”, który początkowo był wyłącznie ozdobny, selekcjonerzy wyhodowali przemysłowe odmiany słonecznika. Dawały one nie tylko miododajne kwiaty i nasiona do łuskania, ale także dobry olej. Praktycznie w każdej wsi pojawiły się drewniane olejarnie z prasami śrubowymi, które tłoczyły ze sprażonych ziaren złocisty olej. Zatem nazwisko Olijnyk, choć nie pretenduje do dawnego rodowodu, świadczy o przynależności do wysoce szanowanego i pożytecznego zawodu. Słoneczniki zaś ozdobiły nasze krajobrazy
nie gorzej niż biblijne oliwki, na radość pszczelarzom i poetom. Jednak jeśli słonecznikowi mrozy nie straszne, bo zdąża wyrosnąć i wydać nasiona w ciągu jednego lata, to drzewa oliwne wymagają suchego, upalnego lata i łagodnej, wilgotnej zimy, a więc klimatu subtropikalnego. Wytrzymują one jedynie krótkotrwałe przymrozki, a przy −10 stopniach i niżej marzną. Dlatego uprawa oliwki przyjęła się u nas tylko na południowym wybrzeżu Krymu. Jest tu jednak drzewo-patriarcha oliwne! Pod Jałtą, w Nikitskim Ogrodzie Botanicznym rośnie potężne drzewo oliwne, osiągające wiek 500 lat. (Ciąg dalszy nastąpi)
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
зві 0 чинни
Р
золотий ТОЛОС УКР АЗИМ
ДІАНА ПЕТРИНЕНКО:
Народна артистка України та СРСР, лауреати Державної премії України імені
Т.Г. Шевченка, професор Національної му-
зичної академії -- усе ц
Ім'я це відоме мільйонам слухачів. Але, захоплюючись 11 чарівним стівом, ми не
е Діана Петриненко...
завжди замислюємось, -- чи віддаємо на-
лежне нашим туславленим
згадуємо тро них наскільки вони цього
митцям, чи настальки часто, заслуговують? До-
тепер стівачка, що затисала величезний репертуар, не випустила жодної платівки. Калометри студійних плівок ще лиша-
ються «мертвим кат
італом», лише аноді
з являючись у радіоефтрі. Чи припустимо
так нехтувати націо
нальним надбанням,
до якого, безумовно, належить ії мистецт-
во Дтани Петриненко Нещодавно коресто
7, ндентові «СП» то-
щастило відвідати гостинну оселю Діани
Гнатавни. Наближаю затишному кварталі
чись до будинку в Гарасівської, пере-
бирав у пам'яті численні звання артистки 1, чесно кажучи, готувався зустрітись з
гордовитою т неприст, сталося шпакше -- ро тетплотю 1 відвертою.
- Діано Гнатівно, дозвольте почати з традиційного запитання: як спів увійшов у Ваше життя 7
-- Співаю, скільки себе пам'ятаю. Років з чотирьох-п'яти. Тільки-но я почула радіоточку, виникло бажання «копіювати» спів. Захоплювалась виконанням Марії Литвиненко-Вольгемут, 301 Гайдай, але найбільше мені подобалась Оксана Петрусенко, вона була найближчою моїй натурі. Згодом, побачивши, як я співаю, батько купував мені платівки. Такя попервах і вчилася співу.
-- А відкОЛИ Ваша причетність до вокалу стала професійною й
- Скажу чесно, - я ніколи не мріяла стати артисткоОІО. Але, на щастя, в мене є брат Івап. Він учився в Києві на вокальному відділі музичного училища |тепер він сам очоліоє цей відділ). Ї| ось одного дня, 1947 року, він буквально за руку привів мене до свого педагога - Марини Іванівни Єгоричевої. Я запитала: «Навіщо мені
вчитися, я й так умшо співати 7». Але, як виявило-
ся, вчитися було потрібно. | потім, протягом усього мого творчого шляху Марина Іванівна була постійною порадницего Також я завдячуто Зої Юхимівні Ліхтмай, з якого гадготувала багато програм уже пізніше в консерватори, в камерлому класі.
-- Доводилося Вам брати участь у міжнародних конкурсах /
-- Так. Перший у мосму
р данні ее нійне ни й
«Слово Просвіти»
Товариство "Просвіта імені Тараса Шевченка Реєстраційне свідоцтво нід 16.03.1993 р.
Засновник - Всеукраїнське
упною «зіркою». Але змова вийшла дуже
житті конкурс проходив у Відні. Це був конкурс вокалістів, влаштований паралельно з Міжнародним фестивалем у 1959 році. Тоді до Києва приїхало багато лауреатів, серед яких були Микола Кондратюк, Юрій Гуляєв, Зоя Христич, Надія Куделя. Серед переможців були і львів'яни. Я теж стала лауреатом цього конкурсу. Мушу сказати, що спочатку, виходячи на сцену після перемоги на конкурсі, страшенно хвилювалась - адже треба було довести слухачеві, що я гідна присудженого звання. Те саме було й коли отримала звання народної артистки. Здається, кращою чи гіршою від цього не стала, а відповідальність зросла.
-- Чи Існує, на Башу
думку, українська вокальна школа і що вона собою являє 7 - Українська музична школа, звичайно, істтує. Ї вона завжди славилась у колишньому СРСР. Всі намагалися приїхати вчитися саме до нас. Але, я думаю, ще більше славилась Украша своїми голосами. Їх усюди чули, любили, тому й наша вокальна школа набувала слави. Дуже показовим був концерт, нещодавно влаштований Іриною Архиповою в нашій Національнти опері. Там виступали співаки украшського походження, що тепер праціоють на кращих сценах світу. До речі, сама Ірина Костянтит вна є наполовиігу украшкою - по матері.
-- Хто з педагогів уосо0-
мо 1007
Олександр Попомарів, Іван Ющук Відповідальний редактор
ий РР й
ьо кА пить і Пи Р нн учать: 0090 снічї яйця - ба
й " п" в'Євоою и о
З б б НОР Аг -й нт ЕЬьЛНайьо зай ото а воно ой до но ЧУ . -Ль Ба ТЦ Ок а
« їм на
лював нашу вокальну школу?
- Можу назвати тих, кого знаю. Це Марія Донець-Тессейр, Дометій Євтушенко, раніше -- Олена Муравиова 1, звичайно ж, мій професор - Марина Іванівна Єгоричева, яка є нетільки видатним педагогом, але і надзвичайно освіченою й ерудованого ліодиною.
-- А як почалася Ваша педагогічна діяльність
-- По-перше, закінчивши консерваторіо, я не хотіла нікуди від 'т"жджати з Києва, в мене вже ріс син. Спочатку отримала роботу солісткою в Державній академічній хоровій капелі «Думка». Тоді там опрацьовували колосальний репертуар - «Реквієм» Моцарта, Дев'яту симфоншио Бетховена. Потім я знову прийшла в клас до Марини Ізанівни як аспірантка й асистентка. Відтоді й викладаю і маю дуже великий педагогічний стаж.
- Який сенс Би вкладаєте у вислів «режим співака» 8
-- Я не дотримуюся режиму! Хіба що ніколи не вживала алкогольних напоїв, але не тому, що співачка, а тому, що яїх не терплю. Вважаю, що для вокаліста дуже важливо нормально виспатися, Особисто для мене -- це чи не єдина умова режиму. Проте, коли я розмовляіо Зі студентами, мені завжди єщо їм порадити
-- Якими країнами пролягали Ваші гастрольні подорожі ?
-- По-перше, через увесь колиштїій СРСР. Відвідала всі країни Європи. Була в
Шеф-редактор Павло Мовчан! Редколегія: Юрій Бадзьо, Ярема Г оян, | Анатолій Журавський,
Анатолій | Погрібнийм,
Р пн а 1 " Га РАН чи з'я й'я ють Р оч Р ОРБЧі а ніж Пи чи о й - й | ь'ю й. чі я - чт из , чо і ів, бо щ Рай ін и і - ра Ж ; - і-й "Ва я « бай" ко ще яти й 'жіжоюою й - Р ік кирРЕР чо ворач "А Р б Ре "аб Ї ' " па"олюю ЛЮ чую й . й ож ие а ав б б'-'ч'Ю і РА РА алноной поч ни б мі ж прожи мрію пи -е 1 Й -б "кб . аю бі ' і па вчи о о . РР г чо ї - обо ї - '. "и и ''" б я - - ги ц ли г я оці 1 чи - би і я і ока о нг Ма і "оо ї у "б «ТРИ», |. е и - і її ані з Чо | цію і у - я а Н «Гой Р - печу УР б а кія РИгЯГ вини Р и в'«ЗАЛЮТИО "а! ня г и ій чною я жом . . роя | и - й й іч "чи "и б'ю - " чі | ор. г Фе ше . з й Пк па Ре ьо - - нонінднчатесь з, : . чо . ИН он я - і їв й. - - . | Я . з ї щі б я з Чи " і ка іні - - Я, з "У й " - я - люз чо " ї -. Ч Г ї учи 4 і | 5 я аі "б - Й "і - т ї їі 5. щ . п. чи ї ій : . имя оч чи а о ч - чи
чпан і виб - - ж оон о тн а ли зле зн -о в ЕНН
Мч й віт ат о Во Р РА пон воля ами юні,
ки ний
"ооо й
Японіи, Канаді, Америці. Найчастше поїздки за кордоп влаштовувалися товариством міжнародних зв'язків. Ще в 60-1 роки доводилося контактувати З представниками української діаспори. Від ших часто надходили виклики. Приїхавши до Америки, бувало, зустрічаєш якусь старшу пані, авона й каже: «Це я твоя тітка, я виклик зробила». Спавалаїм не тільки український, а й західний репертуар, і завжди -- українською мовою
Багато також доводилося їздити із збірними шефськими концертами на новобудови, на БАМ тощо. Такі концерти завжди були благодійними, за них не платили артистам.
-- Діано Гнатівно, скільки маєте записів 7
-- Нарадіоє безліч моїх фрондових та трансляційних фонограм А платівки в мене, на жаль, немає. Навіть сама не мало цих записів, хоча б на ПЛІВЦІ.
-- Як формуєте репертуарі
-- По-перше, з італійських арій -- Россит, Белліні, Донщетті Потім а "Гендель, Бах. 9 російських авторів -- Римський-Корсаков, Рахматнов. Їм я присвячувала навіть окремі відділи. Із французів - Шоссом, Равель. Бласне, робота в філармонії мене завждитриваблювала тим, що я сама могла обирати репертуар. Хоча міністерство й контромовало програми, але можна
Індекс ЗО617
І ДААЬНК ли си і ссли
рда нн НИ
-і РИРОри ПЕРЕ ПР о
було написати одне, а співати те, до чого лежить душа. Хіба ж може мистецтво містити в собі якусь крамолу/
-- Чи перехрещувались ваші життєві і творчі стежки зі стежками Івана Семеновича Коаловського ? Адже нін часто бував у Києві і завжди цікавився музичним життям Украши
-- Так, Іван Семенович уважно стежив за вокальним життям в Україні Дійсно, меші доводилося з ним зустрічатись, зберігаю кілька вітальних телеграм від нього. А перша наша зустріч сталася в Москі, гід час гастролей капели «Думка». Я тоді була солісткою 1 виступала під своїм дівочим прізвищем -- Паливода. Після концерту Їван Семенович підійшов до мене, подякував завиступ, а потім каже «А чи не могли б ви якось змінити прізвище? Адже не може бути Діана, 1 раптом -- Паливода! Це все одно що -- Вероніка Нетудихата!» Ая, між тим, уже була одружена ий у паспортів мене було прізвище Петриненко. Сказала про це Іванові Семеновичу, моє нове прізвище йому вельми сподобалось 1 він заспокоївся
-- Усі ми «родом» 13 дитинства, й путівку у життя дають нам батьки...
«СПІВАЮ, СКІЛЬКИ СЕБЕ ПАМ'ЯТАЮ»
-- Мої батьки походять з села Сазонівка, що на межі Полтавської та Черкаської областей. Батько закінчив прихідську школу, потім займався самоосвітою, став «висуванцем». Коли під Час вІЙШИ ми попали в оточення в Оржиці, його розстріляли шмці.. А мати до війни була домогосподаркою, а після війни я забрала п до Києва, вона гляділа мого Тараса. У Сазонівці в мене мало не в кожнти хаті - рідня! І всі співають ! стпвали -- й дідусі, й бабусі..
-- Хто робить аранжування ваших пісень Чи Ви співаєте лише нотовані видат твори 7
-- Поки вчилась, співала готові обробки Лисенка Лятошинського тощо Потім багато обробок для мене робила заслужена артистка Украши модмила Марцевич, МІЙ концертмейстер. Робив обробки 1 Тарас, але па папері вони не записаїй
- Чи сповна Україна проявила себє на міжнародних вокальних конкурсах протягом п яти років незалежності /
-- Вважаю, що в цьому відПпОШеННІ більше відзначились іїнструменталісти. Біда наша в тому, що часто дізнаємось про копкурси запізно, коли вже приїхав якимсь лауреат. У мене теж Є ГІДІП студенти, але, за браком інформації, їм важко потрапити на міжнародним конкурс
-- Як часто відвідуєте Нашональну оперу?
-- На жаль, не випадає
Адреса "Слова Просвіти" - 252001, Киів", завулок Музейний, 8, Всеукраїнське «Просвіта» імені Тараса Шевченка,
Слово ПРОСВІТ
ІІТЕА ПЕ ДЕ он шт
що с 2.0 сло 04 в РН
соби 00
Хіба коли стиває мій учені, Володимир Базир
-- Яку музику любите слухати на дозвіллі 8
- Це залежить від настро Іноді хочеться слухати тільки «Ректіємь» Найчастіше слухаю вокальну музику, слухаю й свого сина. іноді мені присилають платівки з-за кордоту
- Хто з партнерів по концертній ДІЯЛЬНОСТІ запам'ятався Вам найбільше
- Головним чином я співала сольні концерти Тому основні партнери -- це концертмейстери. Крім уже згаданої Людмили Марцевич, можу назвати Елеонору Пірадову, Аллу Толстих. А з співаків - Анатолія Мокренката Миколу Кондратюка.
Пригадуєте Ваші перша враження від оперного театру?
-- Перша оперна вистава, яку я почула, -- «Наймичка» Вериківського у Львівській опері, куди мене привів мій дядько Спочатку я нічого не зрозумапла - було забагато вражень. Потім, уже в Києві, прийшло захоплення Єлизаветою Чавдар.Яб п слухала день 1 ніч! Яка це була Джальда, яка Лісі -- ла! Коли я вчила каватину Людмили, то вже мала платівку Чавдар з п запи-
сом. Тому намагалафу, ,
«підслуховувати» наслідувати й спів. Слухала часто 1 таких співачок, як Олійниченко, Бем
А потім й самій довелося вийти на сцену оперної студи Київської консерватори. Співала угор 5 «Лісовій пісні» Віталія Кирейка. Це була прем єра, ми тільки-но переїхали до пового приміщення консерватори
-- Як заповнюєте години дозвілля
-- Часто виникає бажання сісти за кермо - 1їхати невідомо куди. Найчастіше дозвілля проводжу на дачі в Обухівському районі під Києвом. Там -- справжня українська Швейцарія! Цю місцевість навіть оспівала
у своїх віршах Ліна Кос».
тенко
мрія Діани Петриненко"
- Морія?. Найбільше Я хочу щоб в Україні нормалі зувалося життя Хочу бачити щасливими свого сина та онукаА Мирослава звичайно, постуіяно вбомваю за моїх студентів. Може, мені мож ча дорікнути, що я надтє добра з ними. але інакше те можу, адже и вони ІНОДІ довіряють мені щось гаке. чого не кажуть навіть батькам
Ось такарозмоава вин" а внас з Діаною Гнатівною Петриненко. Бона тільки-но звільнилась від кОЧСЄрва" торських екзаменів, а вже наступногодня передбачався її виступ у Будинку письменників. Отже, виконавська педагогічна ДІЯЛЬНІСТЬ співачки продовжується. Побажаємо й здоровя успіху та гворчого натжнемим
Розмову 8/8 Олександр МОСКАЛЕЦЬ
Товариство тел.228-01-30
Зам. Мо 0315335 Наклад 000 |
Виготовлено з готових фотоформ на комбінаті «Преса України»
нан жо оо - нини
що и
Яка найзапові/ гніишої «