Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

NOSTALGIA ZA JĘZYKIEM

Слово Просвіти, №27 за 2004 рік

Dawna tradycja — poranek u wielu naszych ludzi zaczyna się od odbiornika radiowego. Kiedyś wszyscy słuchali Pierwszego programu z radiowęzła. A obecnie — pojawia się coraz więcej alternatyw, z jakim dźwiękowym tłem przeżyć dzień. Rosnąca liczba stacji radiowych FM, które ciasno skupiły się niemal jedna na drugiej w niewielkim zakresie fal ultrakrótkich, stanowią (zwłaszcza w dużych miastach) poważną konkurencję dla radia państwowego. Niestety, w tej konkurencji daleko nie zawsze wygrywa jakość audycji i muzyki. Główną cechą wielu „efemek” jest to, że nie trzeba się szczególnie wsłuchiwać. Muzyka w tle, rozmowy w tle… W duchu czasu — „żeby nie przeciążało…” Nie przeszkadza pracować lub zbierać się do pracy. Ponadto większość stacji FM jest na jedno kopyto, nie mają określonych ram stylowych, własnego formatu (co nie przeszkadza naklejać etykiety „nieformatu” na ukraińską piosenkę). Są i takie, w których, przeciwnie — wyraźnie określony kierunek muzyczny. Jednym z nich jest radio „Nostalgie”. W odróżnieniu od odrażających „szansonów”, „russkich” i „naszych” (główną i od razu rozpoznawalną cechą których jest wojujący brak smaku), nie zmusza ono nieszczęsnego słuchacza-miłośnika muzyki do zatykania uszu. Dużą część czasu antenowego (około 75%) oddano piosenkom, i co szczególnie cieszy — nie blatniakom i nie rosyjskiej pop-muzyce. Nazwa radia mówi sama za siebie — dość jakościowa (przeważnie) pop-muzyka minionych lat. Chociaż nie oznacza to, że brzmią same „archaizmy” i „anachronizmy” (jak może pomyśleć ultranowoczesna młodzież) — zdarza się i to, co brzmiało dwa-trzy lata temu. A poza tym dobierana jest w zasadzie klasyka gatunku — estrady, pop-muzyki, rock’n’rolla itp. Repertuarowo „Nostalgie” korzystnie odróżnia się od podobnego w kierunku radia „Melodia” (ono w zasadzie „nostalguje” za różnorodnymi przykładami rosyjskiej pop-muzyki lat 80. — 90.). Zatem zrozumiałe jest, na jaki krąg słuchaczy obliczone jest to radio — na pokolenie około 30-latków i starszych, — aby dać im możliwość przypomnieć sobie wszystko to, czego słuchało się kiedyś (i obecnie) z taką przyjemnością. Ważny moment — w „Nostalgie” praktycznie nie ma natrętnego didżejskiego gadania. Przecież „chorobą” wielu „efemek” jest niekontrolowany potok bezsensownych komentarzy i nonsensów. Zazwyczaj ta słowna ulewa drażni nie mniej niż niskoprogramowa audycja muzyczna (krótko mówiąc, radiowe rozmowy odpowiadają treścią repertuarowi muzycznemu). W „Nostalgie” są inne skrajności, tam akurat słów jest mało. Czasami przez całą godzinę, oprócz reklamy, nic nie przerywa długiego muzycznego płótna. Ale to nie oznacza, że nie ma tam wcale audycji. W szczególności rano (od 7:00 do 10:00) na antenie jest „Z powodów rodzinnych” (nadawane w języku rosyjskim). Zasada jest prosta: wybiera się jakiś temat do dyskusji, do której zapraszani są także słuchacze. Zrozumiałe, że temat biorą życiowy i nieskomplikowany, a rozmowy, które toczą się wokół niego, są podobne do zwykłej pogawędki między przyjaciółmi. Ale najważniejsze — że nie ma tu przekleństw, żargonu czy jawnego chamstwa. Do audycji dzwonią dość wykształceni ludzie — w szczególności nauczyciele czy absolwenci uczelni. Na przykład 2 czerwca tematyka audycji brzmiała „Słowo nie wróbel” (o sile słowa). Poruszano różne aspekty — o ważności komunikacji, plotkach, obrazie słowem, zaletach milczenia itp. Co przyjemnie zdziwiło, w rozmowie czasami brzmiały nawet cytaty klasyków (Saint-Exupéry’ego i T. Eliota). Obecne w radiu „Nostalgie” są też serwisy informacyjne. Prawda, są one krótkie — 2—4 minuty, i nie ma ich tak dużo (5% ogółu nadawania), ale naświetlają różnorodne wydarzenia — trochę polityki, trochę sensacji, informacja, gdzie można odpocząć w Kijowie, blok o modzie, opowieści o różnych krajach, porady, jak stać się człowiekiem sukcesu, prognoza pogody, kurs walut. W ciągu dnia zdarzały się nawet audycje, które umownie można zaliczyć do kulturologicznych — „Oczewidnoje — niewierojatnoje” (o fenomenie płaczących ikon) i „Żyzń zamieczatielnych ludiej” z hasłem „Istorija biez kupjur” (o wybitnych ludziach, którzy urodzili się tego dnia). Prawda, znane osobistości okazały się wyłącznie zagranicznymi (markiz de Sade i hrabia Cagliostro), nie znalazło się tam miejsca dla ukraińskich sławnych działaczy (chociaż tacy, którzy urodzili się w tym dniu, byli). Oto taka „Nostalgia”. Wszystko niby w porządku, zwłaszcza jeśli porównywać z innymi stacjami FM. Dużo niezłej muzyki, trochę informacji (niezbyt skomplikowanych w odbiorze), brak chamskiej „gadaniny” i natrętnej rosyjskiej pop-muzyki… Ale są i istotne „ale”. Niestety, całkowicie brak ukraińskiej muzyki. W ciągu całego słuchania nie zabrzmiała ani jedna ukraińska piosenka. Czyżbyśmy nie mieli za czym tęsknić? Przecież w Ukrainie narodziło się tyle piosenek (i nasz język, jak wiadomo, uważa się za jeden z najbardziej śpiewnych), — a dla nich tutaj nie znalazło się miejsca… Zatem repertuar muzyczny w „Nostalgie” jest obcojęzyczny (przeważnie anglojęzyczny). Rosyjskich piosenek jest około 20%. Jeśli chodzi o nadawanie — sytuacja jest nieco lepsza. Około 30% wszystkich audycji prowadzono w języku ukraińskim (wśród nich — przeważnie serwisy informacyjne). Ale, znowuż, językiem „nieformalnej” komunikacji (programy rozrywkowe, rozmowy ze słuchaczami) pozostał rosyjski. Jeszcze trochę — i dopadnie prawdziwa nostalgia za ukraińskim językiem i muzyką. Kateryna TARCZEWSKA

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn