Strona · s. 1strona oryginału ↗
Srebrniki — obiegowa waluta ukraińska?
Слово Просвіти, №27 за 2004 рік
LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU!
Rozumni ludzie dawno sformułowali prostą życiową prawidłowość: naród (nacja) zawsze ma takich władców (a więc i takie życie), na jakie zasługuje. Ale naród uparcie nie wierzy w tak oczywiste prawdy. On sobie cierpi, oburza się, oskarża, znów cierpi, znów się oburza, znów oskarża, i tak bez końca — wydeptaną drogą po zaczarowanym piekielnym kole. Zanim zacznę mówić o tych, kogo właściwie oskarża naród, chciałabym podać prostą definicję tego pojęcia na potrzeby codziennego użytku: naród to wszyscy ci, którzy są na dole, na najniższym, a więc najszerszym szczeblu społecznego ustroju. Ci, którzy rzekomo niczego nie decydują, od których nic nie zależy, którzy są całkowicie w mocy silnych tego świata. Zatem naród to suma małych ludzi. Każdy człowiek, oczywiście, jest mały, a nawet nędzny. Ale liczna suma małych może okazać się potężną siłą. Jednak ta kolosalna siła i energia w historii zawsze pokazywała się z najgorszej strony: ślepe krwawe bunty, rewolucje, pogromy… Jakoś nikomu nie udaje się pozytywnie chwycić i skierować w konstruktywne koryto tej sumarycznej energii tysięcy „małych”. Za to tylko pojawi się na horyzoncie jakiś dyktator, i oni są tu jak tu: kruszą i niszczą wszystko na swojej drodze, budując dyktatorom piramidy i imperia. Jeśli nie ma dyktatora, to każda inna władza jest dla narodu wrogiem numer jeden. Na nią można bez wahania i wątpliwości zrzucić winę za wszelkie przykrości i kataklizmy — zarówno ogólne, jak i własne. Oczywiście władza nigdy nie bywa bezgrzeszna, a tym bardziej kryształowo czysta. Bo i na górze, jak i na dole, są ci sami mali i nędzni, którzy, cokolwiek by nie zrobili, robią to albo dla swojej małej, egoistycznej korzyści, albo dla korzyści swojego pana, co w końcu jest tym samym. Ale to, co na dole wydaje się drobną i całkiem wybaczalną wadą (za którą, na dodatek, człowiek nieustannie płaci), która truje życie co najwyżej kilku domownikom, na górze przeradza się w zbrodnie katastrofalne dla narodu. Na dole mały człowiek spokojnie ukradł z sąsiedniego pola worek zboża. I spróbuj mu przypomnieć: dlaczego, przecież w Biblii jest napisane: „nie kradnij” — on natychmiast sprawiedliwie się oburzy i wytknie palcem tych, którzy są na górze: no a ty widzisz, ile tam kradną, jakie miliony-miliardy przywłaszczają? A ja co, mam tymczasem tu umrzeć z głodu? Taka logika odpuszcza każdy grzech lepiej niż święty. Grzechy możnowładców usprawiedliwiają małych we własnych oczach i pozbawiają ich wszelkich wyrzutów sumienia, a zatem i odpowiedzialności za własne życie. Mówi się, że ryba psuje się od głowy, i to jest słuszne, bo głowa daje przykład zachowania wszystkim, którzy są niżej. Ale w rzeczywistości proces gnicia zaczyna się we wnętrzu każdego pojedynczego człowieka, oczywiście małego, oczywiście nędznego: wielkich ludzi jest zbyt mało. Z sumarycznej zgnilizny małych składa się zgnilizna społeczeństwa. Ta duszna atmosfera, która tłumi i nie pozwala wykiełkować ani wyrosnąć najmniejszym pędom godności, honoru, szlachetności. A zatem skąd wziąć się dobremu, przyzwoitemu życiu? W takiej atmosferze wszystko gnije i rozkłada się, nic nie rośnie. Tak, ale przecież to wy teraz wybieracie sobie władzę. Przecież to przez wasze ręce przeszedł każdy z tych, którzy są na górze, otrzymał wasze błogosławieństwo, czyż nie tak? Nie, przekonywanie w tym naród to daremna i niewdzięczna sprawa. On nigdy, pod żadnym pozorem nie czuje winy. On nigdy za nic nie odpowiada. On jest męczennikiem, jest biedny i pokrzywdzony. A tu jeszcze zawsze obok są inteligenci, patrioci, oddani słudzy narodu — zawsze gotowi współczuć, pogłaskać naród po główce, pogrozić palcem złym wujom, którzy gnębią biedny naród. A tymczasem źli wujkowie, wiedząc, że oto na kolejnej scenie ma się odbyć nowa akcja, w której naród musi wyjść na scenę i zagrać swoją rolę, czyli wybrać sobie władców, założą maski hojnych dobroczyńców, wejdą w tłum i zaczną rozsypywać z garści srebrniki. Srebrniki!.. Co za głęboki symbol, wieczny, niewyczerpany. Jak bardzo pasuje do naszego życia. Ludzie dobrzy, czyż nie widzicie, czyż nie słyszycie: w portmonetce niemal każdego małego człowieka brzęczy choćby jeden srebrniczek, choćby jeden — ale przylgnął do palców. To najchętniej przyjmowana ukraińska waluta. Chcę trochę pomyśleć o tym biblijnym symbolu: widzę w nim obraz, zdolny otworzyć oczy na pewne ważne sprawy obywatelom naszego kraju (nawiasem mówiąc, obywatel to mały człowiek, który wziął na siebie odpowiedzialność za własne życie, czyli automatycznie przestał być mały). Srebrnikami zapłacono za zdradę Chrystusa. Właściwie zdrada już dokonywała się w ogólnonarodowej skali, ogarnęła też wszystkich apostołów. Trzeba było tę zdradę jedynie potwierdzić oczywistym symbolem: podejść do Chrystusa i pocałować go (uosobiona podłość: pocałunek, który wysyła na krzyż, pocałunek Judasza). I właśnie za tę rolę — ujawnić zdradę wszystkich — Judaszowi zapłacono niewielką sumę srebrnikami. Cóż, stosunkowo niewielką. Bo przecież jakiekolwiek pieniądze dla jednych są drobnostką, a dla innych całym majątkiem. Леся Українка w dramacie „Na polu krwi” pokazuje, że Judasz zdołał za te srebrniki kupić sobie całkiem spore pole. A jednak najistotniejsze tutaj jest to, że to właśnie srebrniki, a nie złoto czy drogocenne kamienie (choć przecież zamiast trzydziestu srebrników mogli mu zapłacić jedną lub dwie złote monety według ówczesnego kursu), metal półszlachetny, cenny dla plebejuszy, dla małych, ale w ogóle nie wielka wartość. Małego człowieka można kupić tanio. Przede wszystkim dlatego, że oduczył się cenić to, co w życiu ma największe znaczenie: honor, godność, sumienie. Zawsze zauważam, nie znając żadnych okoliczności, kiedy jakiś człowiek zaczyna odpracowywać srebrniki. Chcę tą obserwacją podzielić się ze wszystkimi: może trochę zmniejszy się liczba chętnych do otrzymywania zapłaty tą walutą.
Zakończenie na s. 5
s. 6
Obereg rodzimego słowa
s. 8—9 Klub aktorki Łarysy
s. 11—12 Studzony płyn miłości...
s. 13 Rogozowy kapelusik
s. 14 Wyleczyć zegarek...
s. 15
s. 5 · strona oryginału ↗
którą sama chciałaby zrobić, bez żadnej zapłaty. Za srebrniki człowiek pracuje tak sumiennie, jak nigdy nie pracuje za zwykłą zapłatę. Oto właśnie wskaźnik: nagle ktoś zaczyna harować jak wół, sam jak sito, a tu — cuda pracowitości i sumienności objawia. Zapewniam was, sprawdźcie, nie pomylicie się: poszły w ruch srebrniki. Albo człowiek, znikąd, bez powodu, znienawidził jakiegoś takiego a takiego. Śpi i myśli, jak by go tu przycisnąć. A ona przecież z nim ani dzieci nie chrzciła, ani na hulanki nie chodziła, ani wspólnego przedsiębiorstwa nie zakładała. Dlaczego, pyta, miałbym nienawidzić jakiegoś człowieka, z którym moje drogi osobiście się nie przecinały? Nie oszukujcie się, takie rzeczy się nie zdarzają. Nienawidzimy tylko tych, którzy nadepnęli nam na osobisty odcisk. Cała reszta to abstrakcje, symbole, a do symboli nienawiść człowieka ma zasadniczo inną — również abstrakcyjną i zupełnie innego gatunku… Albo jeszcze jedno: ideowość i przekonanie pojawiły się z pianą na ustach.
Wydawałoby się, że człowiekowi wszystko jest obojętne, a tu nagle – demaskuje, demaskuje, z sprawiedliwego gniewu, ze sprawiedliwego oburzenia aż się wije… Jestem przekonana: i takiemu zapłacono srebrnikami.
Nawiasem mówiąc, o wijeniu się. Dla mojego filologicznego słuchu wszelkie skojarzenia dźwiękowe są symboliczne. Od razu przypomniałam sobie popularnego prowadzącego programu telewizyjnego „Jednak”. Program niby taki zupełnie opozycyjny: niby mówi się: wy myślicie tak i tak, jednak ja się nie zgadzam. I rzeczywiście: w każdym odcinku prowadzący czymś jednak się nie zgadza. Jednak nie tyle z czymś, co z kimś. Zawsze i nieustannie, a pewnie też w środku nocy, gdy nagle go obudzą, pan Dmytro nie zgadza się z jedyną na świecie osobą – z Wiktorem Juszczenką. Cokolwiek ten powie – Korczyński się nie zgadza, nie zgadza się kategorycznie i sarkastycznie. Po prostu się nie zgadza – i koniec!
Nie ma dla naszego kraju człowieka bardziej niebezpiecznego niż Wiktor Juszczenko. Jeśli Dmytro Korczyński nie obroni bohaterską piersią narodu przed Juszczenką, to naród przepadnie, to znaczy. Pan prowadzący wybrał więc sobie taką niewdzięczną rolę: cokolwiek by się nie stało, zrzucić wszystko na Juszczenkę, pokazać, że wszystkie nieszczęścia i klęski tworzone w naszym państwie – to jego sprawka. Czasem trafia się taki niewdzięczny materiał, zanim doprowadzisz do Juszczenki, aż koszula mokra…
Szczerze i z zapałem („gorliwie i ochoczo”) odpracowują srebrniki ludzie. Plugawa waluta! Ale obiegowa. Wśród nas, Ukraińców, bardzo obiegowa. Zatem nie narzekajcie, mali ludzie wielkiego narodu, na swoich złych władców. Za srebrniki jeszcze nikt się nie wzbogacił. A o szczęściu i spokoju ducha, kto kusi się srebrnikami, zapomnijcie w ogóle.
z
Marija MOKLYCIA, doktor nauk filologicznych, profesor Wołyńskiego Państwowego Uniwersytetu, m. Łuck
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
