Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

STARODAWNY ZEGAR WCIĄŻ CHODZI…

Слово Просвіти, №27 за 2004 рік

Zanim przystąpił do rozwikłania tajemnicy wytwarzania stali damasceńskiej, Wradin przestudiował wszystko, co można było przestudiować z chemii, i dopiero wtedy zaczęły się niekończące się eksperymenty — przez długie siedem lat. — Grzegorzu Andriejewiczu, a jak to w końcu jest z legendami o tym, że kowale to czarownicy? Nie bez powodu przecież Gogol w swoich „Wieczorach” nie tylko uczynił kowala Wakułę charakternikiem, ale nawet jego matkę Sołochę — wiedźmą! — W dawnych czasach kowale świadomie tworzyli wokół siebie aurę tajemniczości. A jak inaczej wyjaśnić człowiekowi, po co kowal czaruje, mieszając krew, rogi, sierść zwierząt, dodając tam różne zioła? Proszę powiedzieć, kto nie podejrzewałby go przy tym o czary? A wyjaśnia się wszystko prosto — w podobny sposób pozyskuje się żółtą sól krwi. Wykorzystuje się ją do nasycenia stali węglem. Żółta sól krwi wpływa również na wzór stali, charakterystyczny właśnie dla bułatu zgrzewanego. Mistrzowie nie zawsze chcieli przekazywać technologię ludziom niepowołanym. Trudno było znaleźć ucznia, który byłby godnym kontynuatorem sprawy. Jeśli mistrz takiego ucznia nie znajdował, to zabierał tajemnicę ze sobą na tamten świat. — Proszę powiedzieć, nazwa „stal damasceńska” — skąd ona pochodzi? Czy ma to jakiś związek z Syrią, Damaszkiem? — Istnieją różne wersje pochodzenia tej nazwy. Niektórzy badacze rzeczywiście wiążą to słowo z Damaszkiem, starożytnym miastem na ziemi, ale większa część historyków zgadza się co do tego, że technologia stali damasceńskiej przyszła z Cesarstwa Rzymskiego, a potem już rozprzestrzeniła się na Wschodzie. Chociaż tam były swoje, własne technologie. Niektórzy uważają, że słowo „damask” to przekształcone słowo „damast”. Jeszcze jedna wersja, według której to słowo wiążą z Damaszkiem. Za cesarza Dioklecjana w Damaszku zbudowano wielkie warsztaty zbrojeniowe, gdzie kuto broń. Właśnie wzorzystą, skomplikowaną broń. Wersji jest wiele. A w ogóle wokół „damasku” krąży wiele zagmatwanych legend. — A czy ta stal ma jeszcze jakieś inne zastosowanie poza zbrojeniowym? — To była stal zbrojeniowa. Broń najwyższej jakości. Dlatego robiono wszystko, co możliwe, aby tajemnica wytwarzania stali damasceńskiej nie wpadła w ręce wroga. Chociaż wiele narodów miało swoje sekrety wytwarzania podobnej broni. U nas, w Siczy Zaporoskiej, też kuto domachy z bułatu. Wytwarzanie tej drogiej broni było seryjne. Ale jeszcze raz powtarzam: nikt na świecie nie przekazywał sekretów następnym pokoleniom. Tak czynili i dawni Rusini, i japońscy samuraje. — Proszę powiedzieć, Grzegorzu Andriejewiczu, czy można uważać zawód kowala za wymierający? — Nie! Ten zawód nie umarł i nigdy nie umrze! Gieorgij Wradin stał się i błyskotliwym płatnerzem, i artystą metaloplastyki. Jest i cieślą pierwszorzędnym, i ślusarzem niezrównanym, i tokarzem-uniwersałem. Pamiętacie, mówiliśmy o tym, że prawdziwy mistrz zawsze szukał utalentowanego ucznia, a nie znajdując godnego, wolał raczej zabrać sekrety do grobu. Wradin okazał się dobrym uczniem. Zaimponował nawet starym mistrzom. To był swoisty egzamin kowalski. Kiedy doświadczony mistrz przygotuje ucznia, ten musi zdać egzamin, wykuć widły, dwie podkowy, siekierę. A Żora wziął i zrobił różę z najcieńszych metalowych płatków. Na róży zastygły krople rosy… Anatolij NEDAWNIJ, obwód połtawski. Zdjęcie autora. Mychajło Hryhorowycz jest mistrzem naprawy zegarków elektronicznych i kwarcowych. I, jak zaświadczył jeden z klientów, mistrzem dobrym: zdołał naprawić jego zegarek, czego bezskutecznie próbowano dokonać w innych warsztatach. O swoim fachu pan Mychajło mówi bez patosu. — Czym ciekawa jest ta praca? A dlaczego pan myśli, że jest ciekawa? Ciekawa tym, że tutaj można zarobić pieniądze, jak i w innej pracy. — Duże pieniądze można zarobić? — Niezbyt. O zarobkach teraz trudno mówić. Zegarków pojawiło się teraz, wie pan ile: zaczynając od 10 hrywien — i na wszystkie gusta. Obecnie człowiek myśli, co bardziej się opłaca: naprawiać stary zegarek czy wyrzucić i za 20 hrywien kupić nowy. Wcześniej tylko na tym odcinku było około 15 warsztatów, a teraz tylko jeden. Z klasycznych dobrych warsztatów tutaj, w centrum, więcej niż trzech się nie doliczysz. Może z czasem w ogóle nikomu nie będzie potrzebna ta sprawa… — A jakie zegarki przeważnie przynoszą? Które trudniej naprawiać? — Przynoszą najróżniejsze, bywają ciekawe rzeczy, prezentowe, imienne, starodawne. I wszystkie naprawiać nie jest łatwo. Zdarza się taki mechanizm, że trzeba go zrozumieć, posiedzieć, pomyśleć, poradzić się. Inny mistrz demonstruje nam pracę urządzenia do otwierania kopert zegarkowych. — Andrieju Andriejewiczu, mówią, że jest Pan jednym z najlepszych mistrzów. Jak zdobył Pan tę umiejętność? — A mam 33 lata praktyki w naprawie naręcznych zegarków mechanicznych. Przejmowałem doświadczenie od dobrych mistrzów, to było jeszcze w latach 70. Na Basseinej 5 był duży warsztat zegarmistrzowski, tam się uczyłem — indywidualnie. Byłem zainteresowany tym, aby jak najpełniej opanować tę sprawę: więcej wiesz — więcej możesz zrobić — więcej możesz zarobić. — Czy istnieje specjalizacja w Pana pracy? — Bez wątpienia. Jeden mistrz naprawia wyłącznie stołowe, ścienne, budziki. Ja — naręczne i kieszonkowe zegarki mechaniczne. Inny kolega — elektroniczne naręczne. Mamy mistrza, który naprawia bransolety, rzeczy jubilerskie. — Czy była w Pana praktyce jakaś praca, zegarek, który zapamiętał Pan szczególnie? — Niedawno naprawiałem starodawny importowany zegarek — wytaczałem osie, dopasowywałem części. Zegarek unikatowy — w platynowej kopercie, z platynową bransoletą, ozdobiony diamentami — pierwszy raz widziałem taki. Ta praca, oczywiście, dała i satysfakcję moralną, i nagrodę materialną. — Czy zna Pan w Kijowie mistrzów, o których można powiedzieć — Mistrz przez duże M? — Takich mało już zostało. W warsztacie na Czerwonoarmijskiej 43 pracuje Witalij Matwijowycz Marketan ze stażem pracy gdzieś do 60 lat, swego czasu był uhonorowany tytułem „Mistrz złote rączki”. Ma już ponad osiemdziesiąt lat, a do tej pory pracuje. — A czy Pan, umiejętny mistrz, ma uczniów, czy mogą być uczniowie? Czy jest zainteresowanie wśród młodzieży? — Teraz mało jest zainteresowania taką pracą. Wszyscy chcą pieniędzy, ale zanim zarobi się pieniądze, trzeba nauczyć się coś robić. Uczciwe pieniądze daje tylko dobra praca. Kiedyś przychodził chłopak, który uczy się tego fachu w jakiejś szkole zawodowej, prosił się o odbycie u nas praktyki. Ale my nie możemy tak przyjąć człowieka „z ulicy”, bo musimy zapewnić miejsce pracy, narzędzia — a one są dość drogie jak na ucznia. Inna sprawa, gdyby zwróciła się do nas administracja placówki, to na wzajemnie korzystnych warunkach — czemu nie, uczylibyśmy. Przecież my nie jesteśmy wieczni, trzeba przygotowywać zmianę… * * * Pomimo pewnego upadku tradycji naprawy zegarków, w warsztacie zbierali się klienci. I myślę, wbrew tendencjom nowego czasu, który niszczy dawne wartości i popycha do szybkiej zmiany wszystkiego, co nas otacza, zawsze znajdzie się ktoś, dla kogo zegarek (niezależnie od jego wartości materialnej) — to nie tylko banalny środek kontroli czasu, ale i cenna rzecz, uosabiająca pamięć. I ten, kto zechce, aby świadkiem jego życiowych chwil był właśnie ten zegarek — pójdzie do mistrza, aby ten ożywił tak znajome i miłe sercu „cyk-cyk”, „bim-bam”… Lesia TKACZ Zdjęcie Hanny OBORSKIEJ

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn