Strona · s. 3strona oryginału ↗
Rozważania na temat rozwoju energetyki jądrowej na Ukrainie
Слово Просвіти, №27 за 2004 рік
HISTORIA… Z GEOGRAFIĄ I to nie z prostą, fizyczną (choć i tego szanownym czytelnikom jeszcze wystarczy), a z polityczną i ekonomiczną. Otóż była kiedyś wielka-wielka imperium, jak pamiętacie, — “od mórz aż po same krańce”. I rozwijała się w tym imperium energetyka jądrowa. Burzliwie się rozwijała, bo inaczej nie można było — taka sytuacja: kompleks wojskowo-przemysłowy wymagał, trzeba było produkować pluton do głowic jądrowych i innych zabawek. Zresztą podobne rzeczy działy się na całym świecie. I szczególnie nikt nie zastanawiał się, czy taki już bezpieczny, opłacalny i czysty jest ten “produkt uboczny” wyścigu zbrojeń, aż do 26 kwietnia 1986 roku. Kiedy na jednym nowiutkim bloku energetycznym elektrowni jądrowej, w jednej z prowincji bezkresnego imperium, wydarzyło się… Cóż, co się wydarzyło, już cały świat wie… Ale jeszcze przed tym w tej prowincji, która nazywała się wtedy “Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka”, zbudowano tych elektrowni jądrowych, jak to mówią w ludzie, do diabła. Koncentracja elektrowni jądrowych na terytorium naszego państwa (w porównaniu ze skalami byłego imperium) jest porażająca. I wszystko to miało się rozrastać. W 1974 roku już minionego stulecia został opracowany projekt drugiego bloku energetycznego Chmielnickiej Elektrowni Jądrowej, który z charakterystycznym dla imperium tempem został zatwierdzony w roku 1979. W tym samym 1979 roku opracowano również projekt czwartego bloku energetycznego Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej, który zatwierdzono... (zgadza się, po pięciolatce) w 1984 r. Budowa tych dwóch bloków energetycznych o mocy po 1000 MW rozpoczęła się w 1985 oraz w znamiennym dla tej gałęzi energetyki 1986 roku. Zgodnie z projektami, które opracowywano w latach 70. Póki prowadzono budowę, — wiatry historii zrobiły swoje. Zniknęło z politycznych map świata imperium, za to pojawiło się półtora tuzina niepodległych państw, które otrzymały w spadku smutną pozostałość imperialnego rozmachu i zrujnowane gospodarki. Ale jeszcze przed 1991 rokiem, w 1990 pod naciskiem opinii publicznej, której nie bardzo uśmiechała się powtórka z Czarnobyla, rozbudowę obu elektrowni jądrowych, a także budowę szóstego bloku energetycznego Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej i budowę Krymskiej Elektrowni Jądrowej wstrzymano moratorium Rady Najwyższej. Niestety, w 1993 roku podczas kryzysu w zaopatrzeniu w energię i problemów z zakupem paliwa (zrozumiałe, gospodarki młodych państw, które zerwały wszystkie więzi związkowe i wypracowane warianty, a jeszcze w warunkach przejścia z gospodarki socjalistycznej do rynkowej, z sytuacji kryzysowych po prostu nie wychodziły) Minatom dopiął swego przed Radą Najwyższą Ukrainy w kwestii zniesienia moratorium. Oprócz Krymskiej, wznowiono budowę wszystkich elektrowni jądrowych. Od 1993 roku dokończenie budowy prowadzono kosztem Minatomu. Ale pieniędzy na tak zakrojoną budowę Ukrainie nie wystarczyło. W 1995 roku, zgodnie z Memorandum o porozumieniu między Ukrainą, Grupą Siedmiu a Unią Europejską, uzgodniono przyznanie Ukrainie na dokończenie budowy Chmielnickiej i Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej międzynarodowego kredytu pod gwarancje Rządu Ukrainy. Jednym z głównych uczestników kredytowania był Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR), który miał udzielić 215 mln dolarów jako kredyt na 17 lat. EBOR to organizacja dość ostrożna, więc przeprowadzono kilka ocen ekonomicznej zasadności kredytowania. W 1997 roku ekspertyzę przeprowadziła międzynarodowa grupa ekspertów pod kierownictwem amerykańskiego naukowca Johna Surreya, którzy wydali kategorycznie negatywną opinię dotyczącą korzyści dla Ukrainy i w ogóle dla społeczności światowej z dokończenia budowy drugiego bloku Chmielnickiej i czwartego bloku Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej. Potem na zlecenie EBOR jeszcze jedną ekspertyzę przeprowadziła inna amerykańska firma — “Stone & Webster”, która uznała pewną zasadność kredytowania tego projektu. Pozostawmy tę ekspertyzę na sumieniu “Stone & Webster”. Ale w grudniu 2000 roku EBOR wstępnie zatwierdził przyznanie kredytu i postawił Ukrainie szereg warunków. W 2001 roku, po wynikach spełnienia warunków, rada dyrektorów EBOR miała ostatecznie zatwierdzić przyznanie środków. Ale 28 listopada 2001 roku Ukraina odmawia zachodnich kredytów i zaprasza do finansowania Federację Rosyjską. Rosja od tej propozycji nie odmawia, i można to zrozumieć choćby dlatego, że dokończenie bloków energetycznych gwarantuje Rosji rozszerzenie rynku zbytu paliwa jądrowego… Zresztą w 2003 roku, oprócz rosyjskiego finansowania, znów pojawia się kwestia kredytu z EBOR. Co więcej — pilnego kredytu. Przyznanie środków jest niezbędne już w czerwcu 2003 roku, aby dokończenie budowy zakończyć w 2004 roku. Dalej zaczyna się najciekawsze… JEMY ZE WSZYSTKICH KORYT? Tak więc, mieliśmy gwarancję od Rosji na finansowanie dokończenia budowy Chmielnickiej i Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej (wielkości nieznane — od 44 do 660 mln dolarów). Mieliśmy gotowość EBOR do udzielenia kredytu (przy spełnieniu pewnych warunków, a jeszcze, zważcie, na warunkach ścisłego monitoringu podziału i wykorzystania środków oraz przejrzystości kredytowania). Co więcej, od 1 stycznia 1998 roku wprowadzono celowy dodatek taryfowy do energii elektrycznej w wysokości 10%. To znaczy, 10% wartości każdej kWh energii elektrycznej, która jest dostarczana przez elektrownie jądrowe, przeznacza się na dokończenie budowy Chmielnickiej i Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej. Zważywszy na to, że elektrownie jądrowe produkują prawie 50% energii elektrycznej w kraju, uznajcie, że dokończenie budowy finansują wszyscy, którzy zużywają i opłacają energię elektryczną w państwie. Co więcej, od 1 lutego 2002 roku na polecenie Prezydenta Ukrainy wprowadzono codzienne priorytetowe przelewy z rachunków Hurtowego rynku energii elektrycznej na rachunki Narodowej Spółki Energetycznej “Energoatom” na dokończenie budowy Chmielnickiej i Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej w wysokości 1 mln 200 tys. hrywien. Niemało, prawda? W czerwcu—lipcu 2003 roku wypływa jeszcze na światło dzienne decyzja o emisji obligacji Narodowej Spółki Energetycznej “Energoatom”, kosztem których również będzie prowadzona budowa Chmielnickiej i Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej. Więc cóż to za otchłań taka?! Ileż ona kosztuje, — ta budowa? I jaki będziemy mieć z niej zysk? Ile ona kosztuje, — nikt nie powie. Jeszcze od 1995 roku koszt dokończenia budowy Chmielnickiej i Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej wahał się od 722 mln dolarów do 1900 mln dolarów. Waha się on do dziś. A teraz przejdźmy do zysku. GARNEK DLA GŁODNEGO
Czy potrzebujemy nowych bloków energetycznych w dwóch elektrowniach jądrowych? Zastanówmy się. Ukraina dysponuje obecnie około 52 000 MW mocy wytwórczych energii elektrycznej. Nawet w okresie zimowym, kiedy zużycie jest maksymalne, wykorzystuje się nie więcej niż 28 000. Efektywność zużycia energii na jednostkę PKB na Ukrainie jest 6–10 razy niższa niż w Europie. O efektywności nie można tu nawet wspominać. Straty energii elektrycznej podczas przesyłu do konsumenta w niektórych zakładach energetycznych sięgają 40% (przy normatywnych 8–10%). O energooszczędności można tylko pomilczeć. Jest to dla nas na razie jakaś kategoria metafizyczna – gdzieś istnieje, a nawet działa, ale tylko nie u nas – ani na poziomie domowym, ani przemysłowym. Bajka o tym, że energia jądrowa jest najtańsza, już dawno nie wytrzymuje krytyki. Dla przykładu weźmy najzamożniejszy kraj świata – Stany Zjednoczone Ameryki, gdzie pieniądze jednak potrafią liczyć. Otóż w USA, przy obliczaniu kosztów energii jądrowej, z uwzględnieniem wszystkich wydatków – a są to koszty przetwarzania, składowania i dożywotniego utrzymania odpadów, koszty wycofania bloku z eksploatacji, rekompensaty szkód dla środowiska naturalnego, ubezpieczenia na wypadek ewentualnej awarii itp. – uzyskano ciekawy wynik: 1 kW energii elektrycznej z elektrowni jądrowej jest o 1,5 centa droższy niż 1 kW tej, którą produkują nowoczesne elektrownie cieplne. Centy składają się na dolary, dolary na dziesiątki, setki, tysiące, miliony… Oto taka taniość. Dalej. Według obliczeń EBOR, przy istniejącej taryfie na Ukrainie – 1,5 centa za 1 kWh – kredytodawcy swoich pieniędzy z powrotem nie otrzymają nigdy. Aby uniknąć strat, zaproponowano podniesienie taryfy do 2,5 centa. Po takiej cenie Ukraina energii zużywać nie może, ale z radością będzie ją kupować Europa. Średni koszt 1 kWh w Europie wynosi dziś 4–5 centów. Co więcej, Europa, która obecnie wygasza swoje programy jądrowe, potrzebuje tworzenia nowych mocy wytwórczych. Więc rzeczywiście – dlaczego by nie kupować stosunkowo taniej energii elektrycznej w krajach, gdzie są mniejsze wymogi bezpieczeństwa (co odpowiednio obniża koszty, co z kolei warunkuje taniość), a do tego nie mieć żadnych problemów z bezpieczeństwem elektrowni jądrowych czy odpadami jądrowymi. Zatem zysk, który obiecują nam nasi włodarze ze sprzedaży naszej energii za granicę, może nas bardzo drogo kosztować. Nie mówię już o zagrożeniu drugim Czarnobylem. Środki, które zostaną wykorzystane w przyszłości na konserwację bloków energetycznych, ich modernizację, utrzymanie, przetwarzanie, składowanie i utrzymanie odpadów, mogą ten zysk ze sprzedaży zniweczyć. Wreszcie – nie mamy paliwa jądrowego! Całe paliwo jądrowe dla naszych elektrowni jądrowych pochodzi z Rosji. Tak więc, jeśli przyjąć, że rzeczywiście brakuje nam energii elektrycznej (choć tak nie jest), to dobudowując dwa bloki energetyczne, wpadamy w sytuację głodnego człowieka, który zamiast jedzenia kupuje drogi garnek do przygotowania tego jedzenia, nie mając produktów. Ładny obrazek? A stworzenie własnych elementów cyklu paliwa jądrowego na Ukrainie wymaga ogromnych nakładów kapitałowych. A kto będzie miał z tego zysk – to Rosja, która nie dość, że uzyska rozszerzenie swojego rynku zbytu paliwa jądrowego, to jeszcze udzielając kredytów Ukrainie na dobudowę bloków energetycznych, ustanowi dodatkową zależność Ukrainy od rosyjskiego kompleksu paliwowo-energetycznego, a to już, wybaczcie, bezpośrednie zagrożenie. Zdjęcie Oksany Ceacury. Od kredytu EBOR to się odmawia, to się umawia, to znowu odmawia, to ogłasza bankructwo NAEK „Enerhoatom”, to wypuszcza obligacje. A z rosyjskimi kredytami w ogóle nie wiadomo: czy dawali, czy nie dawali? Czy wykorzystano, czy nie wykorzystano? I w ogóle, ostatecznie rzekomo zdecydowano dobudowywać własnymi siłami, a EBOR niech swoimi pieniędzmi „choć się zadławi!” (choć nie odmawiamy ostatecznie kredytu „na modernizację”...). Jasne jest tu tylko jedno: w 2004 roku bloki energetyczne powinny zostać uruchomione. Dlaczego właśnie ten rok stał się „godziną zero” dla dwóch bloków energetycznych – każdy interpretuje, jak chce. „Ciemna woda w obłokach…” Nie chce się nawet przypuszczać, że pilne poszukiwanie pieniędzy na dobudowę i oddanie do eksploatacji dwóch bloków energetycznych właśnie w tym roku zaczęło się dlatego, że pieniądze w ciągu roku mogły się jeszcze na coś przydać. Jak mówią teozofowie – „wszystko może się zdarzyć”, ale zbędnych mitów tworzyć nie zamierzam. Jeśli chodzi o mitotwórstwo, którym nas karmią, o tym, że po zamknięciu Czarnobyla mamy niedobór energii elektrycznej, to istnieje opinia, że Ukrainie lepiej byłoby zwrócić się ku alternatywnym źródłom energii elektrycznej. I jest to możliwe. Po pierwsze, to podniesienie efektywności energetycznej. Według szacunków specjalistów, do 2010 roku można zaoszczędzić 1/3 energii elektrycznej zużywanej w ukraińskiej gospodarce. Tylko proste procesy produkcyjne i kontrola produkcji mogłyby zmniejszyć przemysłowe zużycie energii elektrycznej o 6,3 mld kWh. Po drugie, modernizacja technologii przemysłowych oraz rekonstrukcja działających na Ukrainie elektrowni cieplnych i wodnych. Obecnie żadna elektrownia nie pracuje w oparciu o nowoczesną technologię, która bazuje na wysokim poziomie efektywności energetycznej i niskim wpływie na środowisko. W każdym razie wszystkie elektrownie mają potencjał, aby po modernizacji zwiększyć moc, poprawić efektywność energetyczną, rozwiązać problemy z odpadami i przedłużyć okres eksploatacji o ponad 20 lat (zauważmy, że okres eksploatacji elektrowni jądrowej to 30 lat, w trzydziestym roku już konieczna jest konserwacja, wyłączenie z eksploatacji, demontaż i składowanie). Ponadto modernizacja ograniczyłaby zużycie importowanej ropy i gazu. Po trzecie, istnieje takie pojęcie jak energetyka wiatrowa. Według szacunków Ukraińskiego Instytutu Elektrodynamiki, na Ukrainie możliwe jest produkowanie do 30 miliardów kWh rocznie, wykorzystując energię wiatru. To czterdzieści procent energii elektrycznej, którą obecnie produkują na Ukrainie elektrownie jądrowe. A wspomnijmy jeszcze energię słoneczną, geotermalną, energię biomasy. We wszystkich kierunkach są ciekawe opracowania. I o tym można jeszcze pisać i pisać… Ale jakoś na Ukrainie – nie do tych problemów… Radmiła KORŻ. Kiedy mówi się o energetyce, a zwłaszcza o rozwoju energetyki jądrowej w naszym państwie, ogarnia mnie jakieś dziwne uczucie. Jakby mnie, jako obywatela tego kraju, zaliczano do psychicznie chorych, mających nieuleczalną skłonność do samobójstwa. Wiecie, są tacy: ratuje się ich, ratuje, a oni znowu robią swoje, aż pewnego razu nie zdąży się ich uratować. Ale u mnie osobiście z psychiką wszystko w porządku… Ot, nie mogę pojąć, dlaczego Ukraina, państwo, które symbolizuje sobą niebezpieczeństwo energii jądrowej dla całego świata, z jakimś patologicznym dążeniem zmierza do logicznego końca. Na przykład dla mnie symbolem tego dążenia jest dawna historia z dobudową drugiego bloku energetycznego Chmielnickiej i czwartego bloku energetycznego Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej. Ta historia – to rzecz bardzo przebiegła i ciekawa. Jeśli wziąć pod uwagę, że mimo wszystkich zapewnień o konieczności tego działania, nie mamy na to ani szczególnej potrzeby, ani zbędnych środków.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
