Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №27 за 2005 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 35 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nr 27 (300) 7–13 lipca 2005 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Wołodymyr WOJTENKO: 68% obywateli Ukrainy boi się utraty pracy. Co robić bezrobotnym? Str. 3

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

BÓG NIE MA KOPII

OD SZEF-REDAKTORA Problem wolności sumienia i nadawania numerów identyfikacyjnych, szeroko dyskutowany w społeczeństwie, jest znacznie szerszy, niż go określono, i wychodzi na problem konfliktu kultur i cywilizacji, na problem stosunków jednostki i społeczeństwa, suwerena i suzerena, władzy ziemskiej i niebieskiej. Jest to problem ciągłego zamachu na jednostkę ze strony jakiejkolwiek władzy w każdym ustroju: czy to byli niewolnik i pan, czy wasal i feudał… czy będzie to dzisiejszy oligarcha-pracodawca i pracownik. Jak obecnie wspomniany pracodawca nabiera wagi dawcy życia… Z historii wiemy, jakim oporem towarzyszyły procesy wczesnohistorycznej identyfikacji, kiedy drogą spisu próbowano ograniczyć jednostkę i jej prawa do swobodnego przemieszczania się… Były bunty, były powstania, były wojny… Nie zapominajmy, że w pewnej mierze uformowaniu nowego wyznania — chrześcijaństwa — Rzym może zawdzięczać dążeniu swoimi spisami do ograniczenia jednostki w jej potrzebach migracyjnych… Zbieranie podatku pogłównego było skutkiem wczesnohistorycznej identyfikacji. Bohater poematu „Martwe dusze” naszego genialnego M. W. Gogola — Cziczikow jest ucieleśnieniem absurdu spisów i identyfikacji. A czego warta historia, odbita w powieści J. Tynianowa „Porucznik Kiże”, gdzie wirtualna osobowość przysparza tyle kłopotu rosyjskim urzędnikom. Jednak nie mogę pominąć uwagą i tego ustroju, gdzie proces identyfikacji został podniesiony niemal do absolutu: „Nie ma pieczątki — nie ma człowieka”… Aby wyrwać się (w dokładnym znaczeniu tego słowa) ze wsi, trzeba było albo werbować się, albo popełnić przestępstwo — tylko wtedy mogłeś otrzymać zaświadczenie, które świadczyło o twojej tożsamości. Można było przeżyć całe życie niezidentyfikowanym w strefie zamieszkania, gdzie cię nie tylko formalnie identyfikowano, ale i klasyfikowano — przewodniczący kołchozów, komendanci akademików, brygadziści i po prostu „bugry”… Droga do miasta każdego mojego rówieśnika — to droga identyfikacji z twoim narodem, który nazywano narodem banderowców, własowców i po prostu zdrajców, to droga upokorzenia, kiedy stawiano cię za każdym razem na miejscu — „chochoł”, to tracenie siebie, wszak odbierano ci twój język, twoje zwyczaje, twoją historię… Droga identyfikacji, którą przeszedłem osobiście, — to droga prób odłączenia mnie od narodowych duchowych pierwocin, droga narzucania mi abstrakcyjnej kategorii — „sowiecki”… Tego nie należy zapominać. Jednak jakie zagrożenia niosą globalistyczne procesy identyfikacyjne? O nich również warto myśleć i zapobiegać najważniejszemu: rozmywaniu osobowości, które odbywa się przez potężne czynniki informacyjne, quasi-kulturowe i ekonomiczne. Bóg nie ma kopii: każdy człowiek jest niepowtarzalny — od opuszek palców po głos. Niestety, cywilizacja, postęp, technicznie uzbrajając człowieka, w większości rozbrajają go duchowo. Intensywne procesy cywilizacyjne ostatnich dziesięcioleci towarzyszą przyspieszonej degradacji moralnej, duchowemu spustoszeniu, intelektualnej nędzy. Celowość wypiera wartość, pragmatyzm — duchowe uniesienie. Ekonomiczno-centrystyczna ideologia, która zapanowała na świecie, próbuje podporządkować sobie wszystkie składowe boskiej natury człowieka. Dlatego nasze zadanie polega nie na protestach, zaprzeczaniu zdobyczom cywilizacyjnym, a na duchowej krystalizacji każdej jednostki. Wszak liczba, jak i litera, — to wielka abstrakcja, którą, właściwie, jest i sam podzielony CZAS. I każde imię jest znakiem osobowości, swoistą powłoką naszego „JA”. I to „JA” trzeba ochraniać całe życie przed szatanem, który chce nas oznaczyć liczbą, przed procesami „czipizacji”, które zyskują rozpowszechnienie na świecie. Identyfikacja osoby nigdy nie będzie określona tylko cyfrą lub czipem, — ona jest w wewnętrznym stanie człowieka, w wierze, w oddaniu sprawie, której człowiek służy. Więc szanując swoich obywateli, ich prawo do wolności sumienia, prawo do wyznania i resztę naturalnych, niezbywalnych praw człowieka, gwarantowanych Konstytucją, państwo powinno zadbać o alternatywne drogi wypełniania obywatelskiego obowiązku dotyczącego numerów identyfikacyjnych, pamiętając, że technologie kontroli zachowania obywatela, formowania masowej świadomości i manipulowania nią mogą obrócić się przeciwko samemu człowiekowi. Czyli — zamachnąć się na jego duszę. Pawło MOWCZAN Str. 4—5 Czarująca Mariczka uśmiecha się przez lata. Str. 13 „Pisanie dla niego było sposobem istnienia. Dla niego najważniejsze było codziennie usiąść przy biurku i pracować”. Str. 10—11 ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 701 821 UAH 53 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

GWARDIA REWOLUCJI ZŁOŻYŁA SPRAWOZDANIE

ŻYCIE PARTYJNE Na konferencję stowarzyszenia społecznego „Nasza Ukraina” z 800 zaproszonych przybyło około trzystu. Czy to letnia pora wpłynęła, czy nastąpił porewolucyjny spadek aktywności, czy może zwolennicy i darczyńcy, którzy udzielali wsparcia materialnego kampanii wyborczej Wiktora Juszczenki i późniejszej rewolucji, okazali się skromnymi bohaterami, którzy nie potrzebują nagród i podziękowań. Samo zaś wyróżnienie, odznaka z napisem „Gwardia rewolucji”, do bólu przypominała order Bojowego Czerwonego Sztandaru albo też odznakę zwycięzcy współzawodnictwa socjalistycznego. Projektanci nie łamali sobie głów. Dlatego nie zdziwiło, że wszyscy kierownicy WSS „Nasza Ukraina” odżegnywali się od swojego udziału w opracowaniu projektu nagrody. Nadzieje na zobaczenie na konferencji Prezydenta nie spełniły się. To już trzecie wydarzenie, na którym „naszoukraińcy” nie doczekali się Wiktora Juszczenki. Wprawdzie, według słów Romana Bezsmertnego, być może Prezydent będzie obecny 9 lipca na zjeździe NSNU „Nasza Ukraina”. Porządek obrad konferencji miał dwa punkty: sprawozdanie z funduszy wydanych na kampanię wyborczą i na Pomarańczową rewolucję; nagrodzenie uczestników rewolucji i darczyńców, którzy przekazywali środki. PARLAMENT Walentyna Semeniuk z trybuny parlamentarnej zaprzecza konieczności prywatyzacji „Kryworiżstali”. Ale wydaje się, że zebranie miało głębszy sens. Mniejsza z tym, ale wybory tuż za progiem. I słowa Romana Bezsmertnego o potrzebie stowarzyszenia społecznego (nawet przy istnieniu NSNU), jak i o pilnej reorganizacji WSS, świadczą o zamiarze naszoukraińców, by przypisać organizacji społecznej ważną rolę w wyborczej kampanii parlamentarnej w 2006 roku. Nie w przekazywaniu środków na kampanię – to jest zabronione przez prawo. A jako potężnego pośrednika między władzą, polityczną partią rządzącą oraz społeczeństwem, które wkrótce zacznie nazywać się „elektoratem”. Z tej okazji kilkakrotnie podkreślano, że WSS „Nasza Ukraina” wdraża nowe programy – socjalne, oświatowe, szkoleniowe. A także planuje pracę analityczną w dziedzinie badania opinii publicznej, propozycji od narodu, które będą podsumowywane i przekazywane do Rady Najwyższej. Szczególną uwagę poświęcono dość udanemu programowi „Adwokat ludowy”, zrealizowanemu z inicjatywy Mykoły Katerynczuka w obwodzie winnickim. Zdaniem Katerynczuka, jednym z czynników tego, że w obwodzie winnickim 87% wyborców oddało głosy na Wiktora Juszczenkę, stał się właśnie ten program. Teraz programy w rodzaju „Adwokata ludowego” planują rozwinąć w tak zwanych „obwodach problemowych” – w celu pomocy prawnej dla ludności tam, gdzie szaleje przestępczość. Ale i popularyzacji „Naszej Ukrainy” nie należy pomijać w kontekście wyborów. Jeśli chodzi o sprawozdanie, to każda organizacja społeczna w swojej działalności gospodarczej powinna być absolutnie przejrzysta. Listy wszystkich darczyńców nie opublikowano (pewnie dlatego, że było ich wielu), a najciekawsze jest to, że w swoim raporcie główny księgowy Wadym Kamiński nie naświetlił wydatków ze wszystkich artykułów kosztorysu. Stało się to niespodzianką dla Mykoły Katerynczuka, który wyraził przypuszczenie, że być może stało się tak dlatego, iż na sali jest prasa, a sprawozdanie każdy uczestnik konferencji może przejrzeć indywidualnie – w otrzymanym pakiecie materiałów. Chociaż przedstawiciele mediów otrzymywali taki sam pakiet materiałów i ze sprawozdaniem mogli się zapoznać. Zatem mamy zaplanowane wydatki za okres od 01.11.2003 do 30.06.2005 – 19964,00 tysięcy hrywien, faktycznie wydane w tym okresie – 14057,60 tysięcy. Tak więc rewolucja, jak się wyjaśniło, była tańsza, niż o tym opowiadano. Wydatki na wsparcie ludowego wyrażenia woli podano cyfrą 9223,10 tysięcy hrywien. Wyżywienie jednego miliona uczestników rewolucji kosztowało 508,30 tysięcy. Środki sanitarno-higieniczne – 296,50 tysięcy. Oto takie ciekawe szczegóły. Teraz za pozostałe środki członkowie WSS „Nasza Ukraina” będą pracować nad rozwiązaniem kwestii kadrowych w terenie, gdzie w wielu strukturach władzy pozostali ci sami urzędnicy, „przemalowawszy się” na pomarańczowy kolor. A prawdziwi aktywiści rewolucji nie mają doświadczenia w zarządzaniu, trzeba ich szkolić. I wyjaśniać ludności potrzebę zmian konstytucyjnych oraz reformy administracyjnej. A tę „Nasza Ukraina” uważa za celowe przeprowadzić jak najszybciej. Przed wyborami. Radmiła KORŻ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

OSTROŻNIE: DRZWI SIĘ ZAMYKAJĄ (?)

WYDARZENIE Zdj. I. Pyłypenki Switłana DOBROWOLSKA EUROINTEGRACJA Z Anastasija BOHUSŁAWSKA miku, wzajemnie korzystnym rozwojem przemysłu i sektora rolnego), oraz radami — w szczególności dotyczącymi adaptacji ukraińskiego ustawodawstwa do norm europejskich. Ale Europa boi się konfliktować z Rosją, dlatego też wybrzmiało nie tak dawno surrealistyczne sformułowanie: dla Ukrainy drzwi do UE ani nie są otwarte, ani nie są zamknięte. Niechęć niektórych krajów UE do podpisania wspólnej dla wszystkich, ogólnoeuropejskiej Konstytucji nie oznacza automatycznej rezygnacji z rozszerzenia Unii Europejskiej, a zatem nie oznacza, że dla Ukrainy „drzwi są zamknięte”. Należy wziąć pod uwagę to, że obywatele poszczególnych krajów europejskich obawiają się globalizacji, zdolnej ograniczyć ich prawa. Ale problem wejścia Ukrainy do Wspólnej Europy ma nie tylko wymiar zewnętrzny. To, że znaczna część obywateli Ukrainy rozmawia w języku rosyjskim i uznaje „rosyjską” cerkiew, przekonuje Europę o tym, że ukraińsko-rosyjskie związki są bardzo silne i historycznie uzasadnione. Jeśli u nas do mitu o „kolebce trzech bratnich narodów” już nie podchodzi się jak do aksjomatu, to świat różnicy między pojęciami „ruski” i „rosyjski” na razie nie odczuwa. Dlatego można zrozumieć kraje, w których z tożsamością narodową problemów nie ma: one, popierając ideę przystąpienia Ukrainy do UE (według wyników sondażu, przeciętnie 65 % populacji państw europejskich wypowiedziało się w tej kwestii pozytywnie), nie chciałyby grać na rękę „nacjonalistom”, prowokując rozłam w kraju, gdzie połowa mieszkańców jest „za Rosją”. Niestety, właśnie takie wyobrażenie o Ukrainie — „kraju na granicy dwóch kultur” — ma Europa. Powinniśmy aktywniej wyjaśniać światu i zrusyfikowanym Ukraińcom, że tak zwani „nacjonaliści” w tym przypadku są państwowcami-liberałami — w odróżnieniu od tych, którzy występują za integracją Ukrainy z Rosją pod tym czy innym hasłem. Zatem ideologiczne starcie na Ukrainie istnieje między patriotami a kosmopolitami. Do tych ostatnich przyłączają się, jakkolwiek przykro to uświadamiać, ludzie — psychologiczne ofiary „sowka” z ukraińskim kompleksem niższości lub jego lustrzanym odbiciem — rosyjską szowinistycznością. Co może zrobić Ukraina? Należy uniknąć stanu „szarej strefy”, trzeba, żeby nas znano, rozumiano i umiano identyfikować. Trzeba rozumieć przyczyny wahań UE i zrobić wszystko, aby zmniejszyć naszą zależność, w pierwszej kolejności energetyczną i informacyjną, od Rosji. A o twardy grunt będziemy musieli postarać się na razie samodzielnie. Po zauroczeniu Pomarańczową rewolucją Europa dopiero teraz uświadomiła sobie, jaką odpowiedzialność nakłada na nią „wyciągnięta do Ukrainy ręka”. I rzecz nie tylko w tym, że ciężko za tę rękę wyciągnąć z błota „wielki, ale biedny kraj z plagą korupcji” (właśnie takimi sformułowaniami najczęściej posługują się europejskie wydania), wygląda na to, że jeszcze bardziej przeraża Zachód reakcja na to ze strony Rosji. Krajowi „sterowanej demokracji”, który nie kryjąc się, zamierza odrodzić wielkość byłego „imperium zła”, uchodzą na sucho nawet takie rzeczy, jak wywłaszczenie „Jukosu”, proces Chodorkowskiego, czyli brak uczciwych, niezależnych sądów, kontrola nad prasą, wyniszczanie „narodu terrorystów”, gry z bronią jądrową. Dlaczego więc Rosji stworzono takie „szczególne warunki”? Oczywiście, najważniejsze źródło wpływu tego kraju na inne polega na posiadaniu przez Rosję dużych zapasów ropy i gazu, których potrzebuje Europa i, całkiem po europejsku, Ukraina. Oprócz tego, kraju z „biedną i nacjonalistycznie nastawioną ludnością” (określenie o Rosji, wzięte z zagranicznej prasy) po prostu się boją. Najbardziej zaniepokojona tym, żeby „nie drażnić rosyjskiego niedźwiedzia”, jest stara Europa, która występuje za liberalizmem i demokracją. Przecież dla tego, żeby zachwiać stabilnością gospodarki krajów europejskich, Rosji wystarczy ograniczyć dostawy nośników energii czy podnieść na nie ceny. Rosja uważa nasz kraj za „strefę swoich strategicznych interesów”. No i co z tego? Każdy kraj ma prawo określać własne priorytety rozwoju. Jednak pytanie o to, na czym polegają te interesy, nawet nie pada, bo wszystkim i tak wiadomo, że chodzi nie tyle o współpracę gospodarczą, co o polityczny i ideologiczny wpływ na sąsiednie państwo. Potwierdza tę myśl chłodny stosunek Rosji do Polski i konflikt z krajami nadbałtyckimi, co ma czysto ideologiczne, a nie ekonomiczne podłoże. Nawiasem mówiąc, aktywne poparcie przez te kraje dążeń Ukrainy do wejścia do UE polega nie na jakiejś abstrakcyjnej „rusofobii”, a na naturalnym pragnieniu nieposiadania wspólnych granic z krajem, który realizuje politykę imperialną, czyli, wyrażając się politycznie poprawnie, rozszerza „strefy wpływów”. Europa jest w dość trudnym położeniu. O protektorat ze strony Europy poprosił kraj, którego naród wyznaje wartości europejskie (a właśnie na nich opiera się unia państw europejskich), kraj, któremu można by pomóc i środkami (inwestycjami w czasopisma „Przygody”. Fryzura — to nie jedyne, co dodaje podobieństwa redaktor naczelnej czasopisma „Przygody” Łesi Borsuk-Jankiwskiej do ukraińskiej premier. Rysy twarzy i figura, ubiór, a nawet uśmiech wprowadziły w błąd najbardziej doświadczonych paparazzich. Udało mi się zadać kilka pytań redaktor ogólnoukraińskiego czasopisma, „sobowtórowi” Julii Tymoszenko — pani Łesi Borsuk-Jankiwskiej. — Pani warkocz — to hołd dla mody? — Długi warkocz mam tak długo, jak siebie pamiętam. I, między innymi, nie pani Julia go wymyśliła — to starodawna ukraińska fryzura. Kiedyś ukraińskie kobiety układały warkocz wokół głowy, bo tak nie przeszkadzał w pracy i ładnie trzymał czepiec — nasze narodowe nakrycie głowy. Teraz taka fryzura dodaje etnicznego kolorytu, przecież wracamy do narodowych tradycji, staje się modne noszenie warkoczyków, wstążek, wyszywanek, lnianej odzieży. Ale nie każda dziewczyna czy kobieta może pochwalić się warkoczem. To nie lada kłopot — wyhodować długie włosy. — Przy okazji chcę pogratulować Pani zwycięstwa na Wystawie prasy. O ile mi wiadomo, to już drugie zwycięstwo Pani czasopisma. — Dziękuję za gratulacje. Naszą pracę należycie ocenili nie tylko czytelnicy, ale i doświadczone oraz kompetentne jury — to miłe. Czasopismo „Przygody” — to moja duma. Kto wie, może z czasem i zechcę spróbować siebie w innej roli, ale zapewne nie z powodu zewnętrznego podobieństwa do Pani Premier.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

NA III WYSTAWIE MŁODZIEŻOWEJ PRASY

Dobra tradycja Stowarzyszenia Prasy Młodzieżowej, zapoczątkowana przed trzema laty, — coroczna Wystawa Prasy Młodzieżowej — zyskuje coraz większą popularność wśród wydawnictw Ukrainy i budzi niezwykłe zainteresowanie zarówno zwykłych obywateli, jak i rządu. Tegoroczna Wystawa zapamiętana zostanie nie tylko tradycyjnym wręczeniem nagród zwycięzcom i „okrągłym stołem”, ale także tym, że gośćmi Wystawy byli wicepremier Ukrainy ds. humanitarnych Mykoła Tomenko oraz minister Ukrainy ds. młodzieży i sportu Jurij Pawlenko. Wicepremier Mykoła Tomenko przez chwilę się zawahał, gdy podeszła do niego „pani Tymoszenko” z prezentem — zbiorem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ЩО РОБИТИ БЕЗРОБІТНИМ?

РЕҐІОНИ ти зарплати, ПОРТРЕТ СОЦІАЛЬНОГО ЛИХА Як свідчить мапа, полярними щодо безробіття є Захід і Схід України; Північ, Центр і Південь — за винятком Черкаської та Херсонської областей — посідають проміжні місця. Такий, суто географічний підхід не досить інформативний, бо не дає відповіді на три засадничі питання: 1) що спричиняється до надлишку робочих рук? 2) які економічні й соціальні наслідки безробіття? 3) чи йдеться про реґіональні особливості причин і наслідків неповної зайнятості працездатного люду? Аналізуючи проблему, скористаємося математичною процедурою, яку математики називають розрахунком коефіцієнтів взаємозалежності (кореляції). Якщо дві характеристики певного явища анітрохи не залежать одна від одної, цей коефіцієнт дорівнює нулю; якщо ж співзалежність є абсолютною, кореляція сягає 1. Дуже інформативним є знак біля коефіцієнта: плюс чи мінус. Як свідчить перший рядок таблиці, навантаження на одне робоче місце має близький до 1 взаємозв’язок із часткою міського населення в кожній із 27 адміністративних територій, а знак “мінус” указує на обернену пропорційність: що більша урбанізація, то менше безробіття. Отже, брак робочих місць в Україні стосується, насамперед, мешканців села. Наступні рядки таблиці показують, що йдеться переважно про села “української України” (1), у яких немає характерного для деяких реґіонів дефіциту чоловіків, спричиненого їх ранньою смертю через травматизм, кримінал і горілку (2), а також про більшу народжуваність у депресивно-безробітних поселеннях (3). Таким є , 55 % — зростання злочинності, 57 % — невипла ! 68 % бояться втратити роботу ського населення (насамперед, на Заході держави) міста також не мають великого виробничого потенціалу, отже, не виконують тієї ролі донора робочих місць, яку, наприклад, бере на себе Київ щодо багатьох тисяч мешканців Київської обл. Особливо тривожна ситуація із зайнятістю молоді. Якщо загальне безробіття (2004 р.) сягає в Україні 8,6 %, то серед осіб віком 15—24 років безробітних маємо 15,7 % (!). ПЕРШЕ РОБОЧЕ МІСЦЕ для юнаків і дівчат, що закінчили школу, технікум чи навіть вищий навчальний заклад, залишається проблемою загальнодержавної ваги (можна сказати — проблемою національної безпеки). В Україні є більше сотні моло- ДЕМОГРАФІЧНИЙ СКЛАДНИК проблеми. Якщо йдеться про ЕКОНОМІЧ- НИЙ бік справи, то сім показників (від валової доданої вартості, рахувавши на одного мешканця, до кількості приватних автомобілів на 1000 громадян) виразно засвідчують “суцільний мінус”. Тут, на жаль, маємо те, що називається “зачарованим колом” (а якщо хочете — глухим кутом). Брак виробничих (насамперед, промислових) потужностей продукує незайнятість населення, яка спричиняється до економічної стагнації й дальшого безробіття. Маємо взяти до уваги, що йдеться не лише про село. У реґіонах із найбільшою часткою сіль- Коефіцієнти взаємозалежності (кореляції) між безробіттям і деякими демографічними, економічними й соціальними характеристиками 27 адміністративних територій України и кореляції Показники Коефіцієнт Частка міського населення – 0,78 Частка українців серед населення + 0,47 Частка чоловіків серед населення + 0,35 Народжуваність + 0,47 Валова додана вартість – 0,55 Інвестиції в основний капітал – 0,57 Роздрібний товарообіг підприємств – 0,46 Обсяг послуг, наданих населенню – 0,53 Доходи населення – 0,59 Витрати населення – 0,55 Забезпеченість приватними автомобілями – 0,36 Кількість скоєних злочинів – 0,57 Інфікованість (захворюваність) на ВІЛ/СНІД – 0,42 ПРОБЛЕМИ діжних центрів праці, Всеукраїнський молодіжний центр підприємництва, існує мережа студентських служб працевлаштування, але… Усі ці установи радше фіксують наявні проблеми, не маючи змоги їх розв’язати. Не останньою проблемою є недоладна структура вищої освіти. Порівняно з 1990 роком кількість молодих людей, які здобули диплом про вищу освіту, зросла на 60 %. Фахівців інженерно-технологічного профілю побільшало на 8 %, кількість економістів, бухгалтерів і менеджерів зросла вшестеро (!), а правників — у 13 разів (!). Бракує вчителів і лікарів загальної практики, насамперед, для села. Нам потрібні не просто 5 млн. нових робочих місць, про які неодноразово говорив Президент, — ми потребуємо нових робочих місць, ПРИВАБЛИВИХ щодо заробітку та умов праці, тобто — не екстенсивного, а інтенсивного розвитку трудової зайнятості. До речі: справжня кількість трудових мігрантів принаймні удвічі менша, ніж 5 млн., про які йдеться в багатьох нефахових публікаціях. (До того ж на заробітки за кордон від’їжджають не всі разом — важить сезон. Пани з “біло-синіх” виборчих штабів дуже прорахувалися, сподіваючись на “мінус 5 млн.” голосів, не поданих за опозиційного кандидата; Мінпраці та Центрвиборчком мають докласти спільних зусиль, щоб з’ясувати ситуацію. ПАРАДОКСИ СОЦІАЛЬ- НОЇ ПСИХОЛОГІЇ Я не певний, що коли-небудь бачив коефіцієнти кореляції цікавіші, ніж ті, що містять два останні рядки таблиці. Вони засвідчують (усупереч тому, що твердить підручник із соціології): що БІЛЬШЕ потерпає певний реґіон України від безробіття, то МЕНШ виразна там ЗЛОЧИННІСТЬ, а також менша кількість інфікованих (хворих) на ВІЛ/СНІД. Має бути навпаки! Безгрошів’я, виїзд на роботу за кордон мають провокувати кримінал, подружні зради, розпад сім’ї… зрештою, “плюси”, а не “мінуси” при тих двох коефіцієнтах кореляції. Хвалити Бога, у нас цього немає. Насамперед, тому, що брати-гречкосії із західних реґіонів не пустилися берега — орють землю, а бачать небо. Проте маємо пам’ятати, що Gutta ca- vat lapidem — вода камінь точить. Реґіони з дуже високими показниками безробіття мають стати об’єктом першочергової уваги Президента й уряду. Натомість багато людей у київських кабінетах вважають ці реґіони “безпроблемними”. Справді, проблем немає, якщо йдеться про те, як голосував Захід України, обираючи Президента (і як, вочевидь, голосуватиме на парламентських виборах 2006 р.). Але ж, панове політики, будьте далекогляднішими! Діти, які народжуються поблизу західних кордонів держави, повинні мати українську, а не емігрантську перспективу. Формальні ринкові перетворення, не стимульовані технологічними проривами, не спричиняються до економічного успіху. Науковий потенціал і демографічний ресурс західних (як і решти) реґіонів потребують розумного використання. Володимир ВОЙТЕНКО, професор z Чого ми боїмося? Хто — усього, а є й такі, що не бояться нічого. Утім, як свідчать соціологічні опитування (Інститут соціології НАН України, ТОВ “Соціс” і Фонд “Де! мократичні ініціативи”, 2004),“безстрашних” між нами лише 3 %. Натомість має! мо 46 % тих, що бояться голоду , а троє з чотирьох наших громадян, тобто 75 %, — бояться зростання цін . Усе зрозуміло і, сказати б, логічно — за ви! нятком одного: ні війни, ні землетрусу, а ми дуже перелякані. Шкода, що не має! мо таких матеріалів у реґіональному розрізі, бо принаймні одна з причин страху — безробіття — малореальна, скажімо, у столиці, але вельми відчутна на Тернопіль! щині. Навантаження на 1 вакансію (тобто кількість безробітних на 1 вільне робоче місце) коливається в Україні від 0,4 (вакансій більше, ніж тих, хто шукає роботу) до 2,5 (100 осіб на що 4 місця).
Strona · s. 3strona oryginału ↗

KARAIMI BIJĄ NA ALARM

W Symferopolu odbyły się pierwsze publiczne wysłuchania dotyczące problemów krymskich Karaimów. Przedstawiciele tej społeczności oświadczyli, że naród znalazł się w kryzysowej sytuacji. Na półwyspie pozostało około 800 Karaimów, na całym świecie — mniej niż dwa tysiące. Karaimowie to rdzenny naród półwyspu, kiedyś znaczący i silny, o odrębnej kulturze i religijnej samodzielności. W ciągu minionego stulecia liczba Karaimów zmniejszyła się dziesięciokrotnie, liczba ich świątyń — dwudziestokrotnie. Starożytny naród znalazł się na skraju przetrwania. Nie zostały żadne szkoły narodowe, biblioteki, obiekty kultowe, duchowne uczelnie, wspólnotowe ziemie ani fundusze dobroczynne. Jeden z najmniej licznych narodów planety upada duchowo. Jeżeli zaniknie religia, kultura i język, zachowanie narodu nie uda się. Naród domaga się zwrotu obiektów kultowych i narodowych sanktuariów. Jeśli nie zostaną podjęte pilne i skuteczne działania, to w najbliższym czasie Ukraina może utracić część swojej historii — dziedzictwo historyczne całego narodu, który wiele zrobił nie tylko dla Ukrainy, lecz także dla świata — uważają Karaimowie. Jedyną działającą karaimską świątynią dzisiaj jest kenasa w Eupatorii. Naród strzeże jej jak źrenicy oka. Dzięki państwowemu wsparciu w tym roku zostanie ukończona renowacja kenasy soborowej. Karaimowie liczą na zwrot kenas w Symferopolu i Bakczysaraju. Do dziś temu narodowi nie zwrócono jego jedynego starożytnego, światowo znanego sanktuarium — górskiego miasta-cytadeli Czufut-Kale pod Bakczysarajem wraz z rodowym dwutysiącletnim cmentarzem Balta-Tiymez. Narodowe relikwie od dawna grabią wandale, grabarze i turyści. Samodzielnie zachować spuściznę przodków nie udaje się. Różnymi sposobami próbuje się odebrać Karaimom należące im pomieszczenia wspólnot narodowych. Na przykład w Teodozji miejscowi deputowani nagle postanowili gwałtownie podnieść czynsz za pokoje w piwnicy jednego z wielopiętrowych budynków, wynajmowane przez karaimskie towarzystwo. W większości zaś regionalnych gmin w ogóle nie ma własnych pomieszczeń. Karaimowie uważają, że ich los dziś zależy od ocalenia sanktuariów i bardzo liczą na to, że usłyszy ich nowa władza. Potrzebne są nowe podejścia w sprawie ochrony unikalnego narodu. Pierwszy dekret o zwrocie Karaimom obiektów kultowych i sanktuariów pojawił się jeszcze w 1992 roku, po 10 latach go powtórzono, a dziś Karaimowie zwrócili się do Prezydenta W. Juszczenki z prośbą o wsparcie w rozwiązaniu ich problemów i stworzenie programu realnego ocalenia narodu, który znajduje się na krawędzi zniknięcia. z Wiktor CHOMENKO, Krym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

UKRAINA — BĘDZIE UKRAIŃSKA? Czy Konstytucja utrwala nasz ideał państwa

“OKRĄGŁY STÓŁ” Czy artykuły Konstytucji Ukrainy (której urodziny, począwszy od 1996 roku, świętujemy 28 czerwca), dotyczące języka ukraińskiego, są bezdyskusyjną i wszechmocną stałą uniwersalnego zastosowania, która uniemożliwia wyparcie języka narodowego z żadnej sfery działalności życiowej narodu ukraińskiego? Czy artykuły te są sformułowane tak, że powoływanie się na nie w każdym poszczególnym przypadku nie wymaga wsparcia konkretyzującymi ustawami, decyzjami i innymi aktami normatywnymi? I czy nie czas (dziewięć lat dla Ustawy Zasadniczej!) postawić kropkę w kwestii językowej (fundamentalnej z punktu widzenia samoidentyfikacji narodu) — raz i na zawsze, bez dalszego rewidowania, określić status prawny i pole prawne dla języka ukraińskiego w państwie ukraińskim? I zaprzestać produkowania “pisanych zasad” współżycia, nie płodząc n-tej liczby dokumentów na potwierdzenie i uściślenie tych zasad. Demokracja potrzebuje twardej normy, która daje zielone światło swobodnemu rozwojowi osobowości i uczy, jak unikać czerwonego światła. Dopóki takiej twardej normy nie będzie (nie tylko w kwestii językowej) — obywatel nie jest chroniony przed owym imperialnym rudymentem, który, niestety, jest skuteczny i dziś: “Prawo — jak dyszel...” W wydarzeniu, które odbywało się w pomieszczeniu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, wzięli udział: Pawło Mowczan — deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta”; Ołeksandr Bystruszkin — naczelnik Głównego Zarządu Kultury, Sztuki i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej; Wasyl Herasymenko — zastępca naczelnika Głównego Zarządu Oświaty Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej; Jurij Hnatkewycz — przewodniczący miejskiej organizacji Ukraińskiej Partii Republikańskiej “Sobór”, deputowany ludowy Rady Najwyższej I kadencji; Mychajło Horyń — przewodniczący TEZY UVKR; Wałentyn Dudka — naczelnik wydziału współpracy Ministerstwa Kultury i Turystyki z Radą Najwyższą Ukrainy; Petro Kononenko — dyrektor Instytutu Ludoznawstwa, profesor, akademik; Anatolij Murachowski — I zastępca przewodniczącego Komitetu ds. Wolności Słowa i Informacji Rady Najwyższej Ukrainy, deputowany ludowy; Serhij Perczak — główny specjalista wydziału ekspertyzy Sądu Konstytucyjnego Ukrainy; Mykoła Czajuk — zastępca kierownika sekretariatu Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, kierownik zarządu ekspertyzy prawnej; Mychajło Szomin — starszy konsultant wydziału ekspertyzy Sądu Konstytucyjnego Ukrainy; Iwan Juszczuk — profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu; Wołodymyr Jaworiwski — deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Związku Pisarzy Ukrainy; przedstawiciele organizacji społecznych i obywatele, nieobojętni na problemy realizacji Ustawy Zasadniczej. Szanowne zgromadzenie — ludzie aktywnie zaangażowani w sferę polityki językowej — skonstatowało, że obecne mechanizmy ustawodawcze nie są wystarczające dla zapewnienia funkcjonowania i rozwoju języka ukraińskiego; liczne akty ustawodawcze i podustawowe zawierają sprzeczne twierdzenia, możliwe jest ich dwojakie tłumaczenie, dlatego nie ma wyraźnie określonych granic prawnych, dzięki którym ukraińskojęzyczny obywatel czułby się pełnoprawnie na swoim terytorium. Dzięki obecności przedstawicieli Sądu Konstytucyjnego Ukrainy uczestnicy “okrągłego stołu” mogli wyjaśnić wiele kluczowych kwestii. Na przykład taką: kto ma zapewniać wykonanie Ustawy Zasadniczej w Radzie Najwyższej Ukrainy? Odpowiedź jest prosta — Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy. Kto powinien domagać się wykonania przez urzędników państwowych Ustawy o językach, jeśli nie robi tego państwo? — Społeczeństwo. Oprócz moralnych dźwigni wpływu, wykorzystując narzędzia oddziaływania poprzez instancje sądowe. Przecież do tej pory nie stworzono precedensu z pociągnięciem do odpowiedzialności za lekceważenie języka państwowego tam, gdzie używać go zobowiązuje prawo. Krytyczne uwagi pod adresem władzy, które padały podczas posiedzenia, należy postrzegać nie jako chęć rzucenia kamienia w ogródek Prezydenta i jego zespołu, a raczej jako konstruktywne ostrzeżenia przed błędnymi krokami w imię wspólnej sprawy odrodzenia narodowego — we wszystkich kierunkach, a nie tylko w sferze materialnej. Bo przecież nie bezpodstawnie Pawło Mowczan scharakteryzował obecny model rozwoju społeczeństwa jako ekonomocentryczny, co nie odpowiada dążeniom i oczekiwaniom narodowo-patriotycznego społeczeństwa — tego Majdanu, dzięki któremu powstała obecna władza. I Majdan pamięta słowa Wiktora Juszczenki o tym, że Ukraina będzie ukraińska. Uczestnicy wydarzenia postanowili nie oddawać sprawy ukraińskiej w ręce władzy, gdyż w otoczeniu Prezydenta mało jest wyraźnego składnika nacjonalistycznego, i dlatego podkreślają rolę społeczeństwa w obronie zasadniczych kwestii rozwoju narodowego, kwestii, co do których kompromisu być nie może. Ołeksandra TKACZ PROJEKT UCHWAŁA “OKRĄGŁEGO STOŁU” 1. Stworzyć Radę Społeczną dla kontroli nad realizacją art. 10 Konstytucji Ukrainy. W skład Rady Społecznej powinni wejść przedstawiciele organizacji narodowo-patriotycznych: “Proświty”, KUIN, UNP, URP “Sobór”, NRU, KUN i innych. 2. Zlecić organizatorom “okrągłego stołu” doprowadzenie do spotkania z Prezydentem, Premierem, Przewodniczącym Rady Najwyższej Ukrainy w celu omówienia propozycji Rady Społecznej dotyczących przestrzegania artykułów Konstytucji Ukrainy, które dotyczą języka ukraińskiego. 3. Radzie Społecznej zainicjować pozwy przeciwko złośliwym naruszającym art. 10 Konstytucji Ukrainy we wszystkich regionach i doprowadzić do zwolnienia z pracy za naruszenie przez urzędników obowiązującego ustawodawstwa językowego, Konstytucji Ukrainy. 4. Zapewnić wykonanie art. 11 Konstytucji Ukrainy dotyczącego konsolidacji narodu ukraińskiego, zwrócić się do Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy z żądaniem reagowania zgodnie z wymogami Konstytucji, kiedy deputowani występują w Radzie Najwyższej Ukrainy w języku niepaństwowym. 5. Przywrócić nauczanie ukrainoznawstwa w placówkach oświatowych. 6. Zwrócić uwagę społeczeństwa na potrzebę wychowywania dzieci na zasadach narodowo-patriotycznych. 29.06.2005 Temat corocznego “okrągłego stołu” “Konstytucja Niepodległej Ukrainy”, który organizuje Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przewidywał rozmowę o stanie realizacji praw i wolności konstytucyjnych, gwarantowanych nam przez państwo, przede wszystkim w kontekście odrodzenia duchowego i rozwoju społeczeństwa ukraińskiego. I tutaj, jako sygnał “SOS!”, wyodrębniła się kwestia językowa. Jurij Hnatkewycz: “Tradycyjnie przeprowadzaliśmy “okrągłe stoły”, a później pikietowaliśmy Administrację Prezydenta. Obecnie nie pikietujemy. Ale gdybyśmy poszli, to skasowalibyśmy jedno hasło “Kuczmę precz!” — a resztę byśmy zostawili”. Ołeksandr Bystruszkin: “W osobie Głównego Zarządu Kultury ukraińskie społeczeństwo patriotyczne będzie miało obrońcę” Priorytetowym zadaniem rządu jest zapewnienie otwartości w realizacji stabilnej, zrozumiałej dla obywateli polityki gospodarczej i społecznej, kształtowanie dojrzałego obywatelskiego społeczeństwa demokratycznego. Główną ideą polityki państwowej Ukrainy jest wybór europejski. Rzecz jasna, bez wolności słowa i działalności informacyjnej, bez przejrzystości procesu zarządzania państwem osiągnięcie tego jest niemożliwe. W okresie istnienia Ukrainy jako niepodległego państwa zrobiono wiele dla prawnego uregulowania praw obywateli do uzyskiwania informacji oraz zapewnienia wolności słowa na Ukrainie. Wszedł w życie znaczny zbiór ustaw oraz innych aktów normatywnych, które bezpośrednio lub pośrednio regulują zapewnienie wspomnianych praw. Obowiązujące ustawodawstwo informacyjne Ukrainy stwarza możliwości wyboru informacji, wyrażania i rozpowszechniania opinii i poglądów, stwarza warunki dla podniesienia bezpieczeństwa informacyjnego państwa. Ogólnie rzecz biorąc, ustawodawstwo Ukrainy dotyczące wolności słowa odpowiada wymogom europejskim i światowym. W szczególności artykułowi 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz artykułowi 19 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych, w których zapisano, że każdy człowiek ma prawo do wolności wyrażania opinii. Konstytucja Ukrainy wyraźnie określa polityczno-prawną treść wolności słowa. Zgodnie z artykułem 34 każdemu gwarantuje się prawo do wolności myśli i słowa, do swobodnego wyrażania swoich poglądów i przekonań. Każdy ma prawo swobodnie zbierać, przechowywać, wykorzystywać i rozpowszechniać informacje ust-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

BEZ WOLNOŚCI SŁOWA EUROPEJSKI WYSTĄPIENIE p.o. Przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy A. Murachowskiego podczas „okrągłego stołu” na temat: „Konstytucja niepodległej Ukrainy”

Zdjęcie I. Pyłypenka-nie, pisemnie lub w inny sposób — według własnego wyboru. Realizację tych praw ustawa ogranicza, gdy mowa o bezpieczeństwie narodowym, integralności terytorialnej lub przestrzeganiu porządku publicznego w celu zapobiegania zamieszkom lub przestępstwom, dla ochrony zdrowia ludności, dla ochrony reputacji lub praw innych ludzi, dla zapobiegania ujawnieniu informacji uzyskanych poufnie lub dla utrzymania autorytetu i bezstronności wymiaru sprawiedliwości. Część trzecia Artykułu 15 Konstytucji Ukrainy określa, że cenzura jest zabroniona. Artykuł 32 Konstytucji Ukrainy określa, że niedopuszczalne jest zbieranie, przechowywanie, wykorzystywanie oraz rozpowszechnianie poufnych informacji o osobie bez jej zgody, oprócz przypadków określonych ustawą i tylko w interesie bezpieczeństwa narodowego, dobrobytu gospodarczego oraz praw człowieka. Każdy obywatel ma prawo zapoznawać się w organach władzy państwowej, organach samorządu lokalnego, instytucjach i organizacjach z informacjami na swój temat, które nie stanowią tajemnicy państwowej lub innej chronionej prawem. Każdemu gwarantuje się sądową ochronę prawa do sprostowania nieprawdziwych informacji na swój temat oraz temat członków swojej rodziny i prawa do żądania usunięcia jakichkolwiek informacji, a także prawo do odszkodowania za szkodę materialną i moralną, wyrządzoną zbieraniem, przechowywaniem, wykorzystywaniem i rozpowszechnianiem takich nieprawdziwych informacji. Gwarancje te zostały utrwalone w odpowiednich ustawach Ukrainy, dekretach Prezydenta Ukrainy oraz uchwałach Gabinetu Ministrów Ukrainy. Tak więc, ustawą Ukrainy „O informacji” określono ogólnoprawne podstawy uzyskiwania, wykorzystywania, rozpowszechniania i przechowywania informacji, utrwalono prawa osób do informacji we wszystkich sferach życia społecznego i państwowego Ukrainy. Pozytywnym przesunięciem w ustawodawstwie jest określony artykułem 45+1 ustawy Ukrainy „O informacji” zakaz cenzury oraz zakaz ingerowania w profesjonalną działalność dziennikarzy i środków masowego przekazu przez organy władzy państwowej lub organy samorządu lokalnego, ich urzędników. Umyślne utrudnianie zgodnej z prawem profesjonalnej działalności dziennikarzy i/lub prześladowanie dziennikarza za wykonywanie obowiązków zawodowych, za krytykę, dokonywane przez urzędnika lub grupę osób w porozumieniu, pociąga za sobą odpowiedzialność karną zgodnie z Kodeksem karnym Ukrainy (artykuł 171 Kodeksu karnego Ukrainy). Nikogo nie można pociągnąć do odpowiedzialności za wyrażanie sądów oceniających. Ustawy Ukrainy „O drukowanych środkach masowego przekazu (prasie) na Ukrainie”, „O telewizji i radiofonii”, „O agencjach informacyjnych” utrwalają prawne podstawy działalności na Ukrainie środków masowego przekazu. Tryb wykorzystywania i finansowania państwowych i niepaństwowych środków masowego przekazu w zakresie relacjonowania działalności organów władzy państwowej oraz organów samorządu lokalnego określono ustawą Ukrainy „O trybie relacjonowania działalności organów władzy państwowej oraz organów samorządu lokalnego na Ukrainie przez środki masowego przekazu”. Specjalne normy wsparcia państwowego dla środków masowego przekazu oraz ochrony socjalnej dziennikarzy zawiera ustawa Ukrainy „O wsparciu państwowym środków masowego przekazu i ochronie socjalnej dziennikarzy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

SZÓSTY MIĘDZYNARODOWY KONGRES UKRAINISTÓW: WNIOSKI I OCENY

ŚLADEM WYDARZENIA Cztery dni pracy, około 630 referatów wygłoszonych na posiedzeniach plenarnych i 111 sekcyjnych, zgrupowanych w 5 blokach tematycznych (historia; językoznawstwo; literaturoznawstwo; kulturoznawstwo i etnologia; nauki społeczne, edukacja, historia nauki), plus 6 skonsolidowanych „okrągłych stołów”. Takie były rozmiary Szóstego Międzynarodowego Kongresu Ukrainistów, który przed kilkoma dniami zakończył się w Doniecku. Przypomnijmy, że to reprezentatywne forum odbywa się raz na trzy lata w jednym z miast uniwersyteckich Ukrainy. Pomimo takiego odstępu czasu organizatorzy kongresów za każdym razem, oprócz konceptualnych problemów naukowych, muszą mierzyć się z banalnym, ale przez to nie mniej dotkliwym problemem cięcia budżetu. W tym – na publikację referatów. Przeglądając program kongresu (to pokaźna broszura), przepełnia się szacunkiem do autorów tego dokumentu, którzy zademonstrowali systemowość postrzegania współczesnej ukraińskiej humanistyki, zdołali zaproponować ciekawą rubrykę problemów i sformułowali dość kreatywne zapytanie dla naukowej społeczności ukrainistów (należy odnotować pracę przewodniczącego Komitetu Programowego – znanego ukraińskiego historyka Jarosława Hrycaka). Jednak monumentalność programu ma, moim zdaniem, także drugą stronę: każdy pojedynczy uczestnik forum nie jest w stanie złożyć kompleksowego wyobrażenia o kongresie. Jest to przecież jedno wydarzenie naukowe (chodzi przede wszystkim o interdyscyplinarność jako główną zasadę forum). A co dopiero mówić o tych, którzy nie zdołali trafić na to szanowne zgromadzenie. Materiały poprzednich forów faktycznie nie trafiły do obiegu naukowego. Taki stan rzeczy prowokuje pytanie o celowość przeprowadzania podobnych kongresów ze względu na ich społeczny zerowy efekt. Ale nie spieszmy się z wnioskami, a pytanie potraktujmy jako powód do wyjaśnienia sytuacji. Obecnie proponujemy kilka tez dotyczących podsumowań Szóstego Kongresu Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów (MSU) od Mykoły Żułynskiego jako przedstawiciela Komitetu Organizacyjnego wydarzenia. W kolejnych numerach „Słowa Proświty” mamy nadzieję przytoczyć opinie innych uczestników kongresu. – Panie Mykoło, wiemy, że na kilka dni przed rozpoczęciem kongresu sytuacja z realizacją jego kosztorysu była katastrofalna. Jak udało się załatwić tę sprawę i dlaczego w ogóle mogło do tego dojść? – Zacznijmy od tego, że Piąty Kongres MSU, który w 2002 roku odbył się w Czerniowcach, udało się przeprowadzić na należytym poziomie, ponieważ przebywając w rządzie na stanowisku wicepremiera ds. humanitarnych, zdążyłem zawczasu (jeszcze w 2001 r.) przewidzieć w budżecie państwowym odpowiednie środki. W tym roku pojawiły się trudności, ponieważ w budżecie te pieniądze nie były przewidziane i trzeba było je zdobywać poprzez ministra gospodarki Serhija Teriochina i ministra finansów Wiktora Pynzenyka. Pisaliśmy listy pod adresem Prezydenta Ukrainy, Premiera. Wiele wysiłku włożył wiceprezes MSU Jarosław Hrycak. Niedługo przed rozpoczęciem kongresu wyjaśniło się, że wśród hoteli Doniecka nie przeprowadzono przetargu na prawo zakwaterowania uczestników kongresu, a środki na zakwaterowanie – a to około trzystu tysięcy hrywien – nie mogą wpłynąć na konto. Ale należy podziękować Wołodymyrowi Szewczence, rektorowi Uniwersytetu Donieckiego, który, o ile wiem, na własną odpowiedzialność pożyczył duże pieniądze na przeprowadzenie kongresu. Część środków wpłynęła od Narodowej Akademii Nauk. – Czyja to była idea, aby przeprowadzić Szósty Kongres właśnie w Doniecku? – Iwana Mychajłowycza Dziuby. Wygłosił on bardzo ciekawy i treściwy referat na posiedzeniu plenarnym – „Doniecki składnik ukraińskiej kultury”, który wywołał ożywioną dyskusję. A przed rozpoczęciem forum Iwan Mychajłowycz poświęcił nam wiele czasu, aby pokazać te miejsca, gdzie minęło jego dzieciństwo, gdzie się uczył i zaczynał swoją działalność zawodową. Z zachwytem pokazywał nam kamieniołomy, gdzie wydobywają dolomit, a na mnie ten obiekt wywarł upiorne wrażenie – niczym księżycowy krajobraz z bliska. Iwan Mychajłowycz znajduje piękno w każdym hałdzie i z ciepłem o nich opowiada. Dziubę na Doniecczyźnie szanują i respektują, jest on honorowym profesorem Uniwersytetu Donieckiego. – Co może Pan powiedzieć odnośnie programu kongresu? – Niezwykle ciekawy program. Bardzo aktualne i ostre problemy zostały wyniesione pod dyskusję. Ale przeprowadzenie pełnowartościowej dyskusji było bardzo trudne, bo ludzie przechodzili z jednej sekcji do drugiej, z jednego „okrągłego stołu” na drugi, z prezentacji na prezentację. W tym kotle, w tym ciągłym wrzeniu skoncentrowanie się było niezwykle trudne. Niestety, okazało się przeciążone posiedzenie plenarne, którym rozpoczęła się praca kongresu: sześć gruntownych referatów w ciągu dwóch godzin, a do tego jeszcze wystąpienie wicepremiera ds. humanitarnych i socjalnych Mykoły Tomenki (to wystąpienie nie zostało włączone do programu). Na międzynarodowych forach naukowych tak się nie robi – po to, aby wystąpienie czy referat został włączony do programu, potrzebna jest zgoda Komitetu Organizacyjnego. Część przemówienia M. Tomenki wywołała ostro negatywną reakcję u uczestników kongresu (wicepremier wyraził sprawiedliwe, ale nie do końca przyjemne uwagi). Po wygłoszeniu referatu pan Tomenko, niestety, od razu opuścił salę obrad, a wraz z nim – kierownictwo miejskie i obwodowe. To również bardzo nie spodobało się uczestnikom kongresu, bo w ten sposób zlekceważono etykę naukową. Przecież mówca musi wysłuchać audytorium. – A na czym polega różnica programu obecnego kongresu od poprzedniego, Piątego, który w 2002 roku odbył się w Czerniowcach? – Tym razem wiele uwagi poświęcono Pomarańczowej Rewolucji, wpływowi tego wydarzenia na ogólną atmosferę w ukraińskim społeczeństwie. Rewolucji poświęcono trzy „okrągłe stoły” z sześciu, omawiano tematy: „Ukraińskie społeczeństwo przed i po Pomarańczowej Rewolucji”; „Pomarańczowa Rewolucja i jej postrzeganie w Polsce”; „Ruchy opozycyjne drugiej połowy XX – początku XXI wieku oraz Pomarańczowa Rewolucja 2004 r.”. Pracę osobnej sekcji poświęcono 40-leciu napisania przez Iwana Dziubę pracy „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”. Zaprezentowano przedruk tej książki (z dodatkiem, gdzie po raz pierwszy opublikowano wiele dokumentów, które towarzyszyły jej pojawieniu się), zrealizowany przez Dom Wydawniczy „KM Akademia”. Odbyła się ożywiona dyskusja, która dotyczyła problemów funkcjonowania języka ukraińskiego w obecnych realiach. Mówiono o języku państwowym jako czynniku konsolidacji narodu politycznego. Wnioski były niepocieszające, bo sytuacja wokół języka ukraińskiego, jego statusu, autorytetu, jego rozprzestrzenienia w społeczeństwie pozostaje dość niepokojąca. Dla przykładu: na dzień dzisiejszy w Doniecku działają tylko cztery szkoły ukraińskojęzyczne, wychodzi tylko jedna gazeta ukraińskojęzyczna – „Donecczyna” (w nakładzie 1000 egzemplarzy) – spośród 999 zarejestrowanych wydawnictw drukowanych. Tak, w statucie 679 z nich zaznaczono, że używają języka ukraińskiego obok innych, ale w jakim zakresie?! Zatem problemy poruszone przez Dziubę czterdzieści lat temu są obecnie jeszcze bardziej aktualne niż wtedy, gdy pisano tę pracę. Przygotował Mykoła SKYBA stytucja Ukrainy zawiera ogólne sformułowania podstawowych praw obywateli do wolności słowa i dostępu do informacji. Jednym z priorytetowych zadań władzy jest zapewnienie otwartości i przejrzystości w realizacji polityki państwowej, udoskonalenie środowiska informacyjnego dla wspierania rozwoju inicjatywy obywatelskiej, tworzenie warunków dla niezakłóconego dostępu środków masowego przekazu i obywateli do otwartej informacji, kształtowanie dojrzałego obywatelskiego społeczeństwa demokratycznego. Te kluczowe zasady są nie tylko deklarowane przez Program działalności Gabinetu Ministrów Ukrainy „Naprzód do ludzi”, ale także wcielane w życie. Na Ukrainie ustawa „O informacji” została uchwalona w 1992 roku, jeszcze przed przyjęciem Konstytucji Ukrainy, i poszczególne jej normy już nie odpowiadają realiom. W związku z tym Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy opracował projekt ustawy Ukrainy „O informacji (nowa redakcja)”, aby uzgodnić go z Konstytucją, innymi aktami normatywno-prawnymi w sferze informacyjnej, zważając na normy, wymogi i standardy prawa europejskiego. Około 50 państw świata posiada ustawę o wolności informacji, w wielu państwach taka ustawa jest obecnie opracowywana. Głównym celem aktów ustawodawczych o wolności informacji jest określenie, w jakim stopniu informacja publiczna ma być dostępna dla obywateli i organizacji oraz jakie mają być gwarancje jej dostępności. Uchwalenie ustawy i skuteczna realizacja jej artykułów potwierdzi niezmienność zakorzenionego w Konstytucji Ukrainy prawa do informacji, stworzy najkorzystniejsze warunki dla zaspokojenia potrzeb informacyjnych obywateli, stanie się gwarancją demokratycznego rozwoju państwa. ODPOWIADAJĄ NAM Szanowni Państwo! Krajowa Rada uważnie zapoznała się z materiałami VII zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki i w pełni podziela opinię, że kwestia odrodzenia rodzimej kultury oraz kwestia językowa na Ukrainie obecnie nie straciły swojej aktualności i wymagają konstruktywnego rozwiązania. W szczególności, co się tyczy języka krajowej przestrzeni telewizyjno-radiowej, informujemy, że ze swojej strony Krajowa Rada robi wszystko, co możliwe, aby język państwowy na Ukrainie funkcjonował zgodnie ze swoim statusem. Tak, centrum monitoringu zarządu kontrolno-analitycznego prowadzi stałą kontrolę nad poziomem wykorzystywania przez ogólnokrajowe firmy telewizyjno-radiowe języka ukraińskiego. Zwraca się na to szczególną uwagę podczas kontroli działalności organizacji telewizyjno-radiowych. Prawie na każdym posiedzeniu Krajowa Rada rozpatruje informacje dotyczące przestrzegania przez organizacje telewizyjno-radiowe warunków licencyjnych w części „Język (języki), w którym (których) będą prowadzone audycje”. Wobec firm, które naruszają te warunki, stosowane są sankcje przewidziane przez obowiązujące ustawodawstwo. 14 kwietnia 2004 roku Krajowa Rada podjęła decyzję nr 317 „O wykonaniu ustawodawstwa Ukrainy dotyczącego języka audycji telewizyjno-radiowych i programów”. Podstawą do podjęcia wspomnianej decyzji stało się właśnie niezadowalające wykonywanie przez krajowe organizacje telewizyjno-radiowe ustawodawstwa Ukrainy dotyczącego języka programów telewizyjnych i radiowych oraz audycji. Przy tym wzięto pod uwagę specyficzne warunki i tradycje historyczne różnych regionów Ukrainy, ważność dialogu międzyetnicznego, a także przeanalizowano realny stan wykorzystywania języków w krajowej radiofonii i telewizji (większość programów telewizyjno-radiowych transmitowana jest w języku niepaństwowym, podczas gdy, według danych spisu ludności, dla 67,5 % mieszkańców Ukrainy językiem ojczystym jest język ukraiński). Punkt 2 decyzji Krajowej Rady nr 317 przewiduje: „Wskazać organizacjom telewizyjno-radiowym, które korzystają z ogólnokrajowych kanałów nadawczych lub prowadzą międzyregionalne nadawanie antenowe... na naglącą potrzebę zapewnienia należytych objętości nadawania antenowego w języku ukraińskim oraz na niezwłoczne doprowadzenie swojej działalności informacyjnej do zgodności z wymogami obowiązującego ustawodawstwa dotyczącego języka programów i audycji...”. Jednocześnie tą decyzją zatwierdzono „Rekomendacje dotyczące określenia języka programów i audycji w koncepcjach programowych organizacji telewizyjno-radiowych, które prowadzą nadawanie na terytorium Ukrainy lub pretendują do otrzymania licencji”. Obecnie zgodnie z punktem 7 decyzji nr 317 przy przerejestrowywaniu obowiązujących licencji na nadawanie zapisy dotyczące języka programów i audycji firm telewizyjno-radiowych są doprowadzane do zgodności z artykułem 9 ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii” z uwzględnieniem postanowień Rekomendacji. Także informujemy, że w ostatnim okresie Krajowa Rada na swoich posiedzeniach rozpatrywała kwestie, które w szczególności dotyczą naruszania przez organizacje telewizyjno-radiowe warunków licencyjnych w części „Język prowadzenia programów”. W toku rozpatrywania wydano ostrzeżenia spółce z o.o. „TRK Odeskiej Narodowej Akademii Prawnej „Akademia” oraz „ZAO „Telekompania „TET”. Oprócz tego, niedawno Krajowa Rada przeprowadziła dwie wspólne narady z kierownikami firm telewizyjnych i radiowych, gdzie rozpatrywano kwestię językową. Uważamy, że konsekwentne i celowe działania nowego składu Krajowej Rady doprowadzą do zwiększenia objętości nadawania w języku państwowym na antenie organizacji telewizyjno-radiowych wszystkich form własności. I. KURUS, zastępca przewodniczącego Krajowej Rady * * * Szanowny Pawle Mychajłowyczu! W związku z Pana zapytaniem poselskim dotyczącym przywrócenia w strukturze Gabinetu Ministrów Ukrainy Departamentu ds. polityki językowej informujemy, że wspomniana propozycja jest obecnie badana przez odpowiednie centralne organy władzy wykonawczej. Ponieważ jej realizacja wymaga wniesienia zmian do struktury odpowiedniego centralnego organu władzy wykonawczej i dodatkowych wydatków budżetowych, odpowiednia decyzja zostanie podjęta w ustalonym porządku z uwzględnieniem wspomnianych okoliczności. Z poważaniem Wicepremier Mykoła TOMENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

WYBÓR NIEMOŻLIWY

Normy państwowego wsparcia obowiązują wobec wszystkich środków masowego przekazu, niezależnie od ich ideologicznego i politycznego ukierunkowania. Najważniejszym warunkiem istnienia wolności politycznych, w tym także wolności słowa, jest konstytucjonalizm. Jednak deklarowane zamiary nie zawsze odpowiadają rzeczywistej sytuacji. Jedynie funkcjonowanie skutecznego mechanizmu państwowo-prawnego, opartego na zasadach: władza prawa, a nie poszczególnych osób; wyraźny podział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą; jawność i przejrzystość procesu zarządzania — może zapewnić urzeczywistnienie w życiu konstytucyjnych praw naszych współobywateli do wolności słowa i informacji. Trzeba przyznać: wciąż pozostaje wiele nierozwiązanych problemów dotyczących ustawowego uregulowania wzajemnych relacji w sferze informacyjnej. Na przykład Konstytucja Ukrainy określa przypadki, w których prawo do wolności słowa podlega ograniczeniom. Jednocześnie te ograniczenia, sformułowane w ogólnej formie, nie mają konkretnej treści. A zatem mogą być wykorzystywane w celu naruszenia konstytucyjnych praw obywateli. Tak więc publikacja w środkach masowego przekazu (nawet dostatecznie uzasadniona) o niedociągnięciach w pracy lub nadużyciach służbowego stanowiska ze strony przedstawicieli władzy państwowej może zostać uznana za zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego lub za taką, która podważa autorytet wymiaru sprawiedliwości. Dlatego należy jak najszybciej opracować i uchwalić odpowiednie akty ustawodawcze, w których podstawy ograniczenia wolności słowa zostałyby jasno określone, aby wykluczyć rozbieżne interpretacje. Trzeba terminowo dostosować prawo informacyjne do nowych warunków rozwoju społecznego, związanych z budową społeczeństwa informacyjnego i tworzeniem skutecznych mechanizmów realizacji ustaw. Istnieje pilna potrzeba kodyfikacji prawa informacyjnego. W celu unifikacji obowiązującego prawa, regulującego sferę informacyjną, oraz uzgodnienia go z wymogami prawa międzynarodowego opracowywany jest Kodeks informacyjny Ukrainy. Podstawowym celem Kodeksu jest prawna gwarancja realizacji konstytucyjnych praw i wolności człowieka i obywatela w dziedzinie informacji, w szczególności: realizacji wolności słowa; jawności działalności organów władzy państwowej i organów samorządu terytorialnego; zapewnienia prawa każdego do dostępu do otwartych państwowych i społecznych zasobów informacyjnych. Wolność informacji, czyli swobodny dostęp do informacji, jest podstawowym instrumentem wprowadzania mechanizmu podziału odpowiedzialności między tymi, którzy zarządzają, a tymi, którzy są przedmiotem zarządzania. W rezultacie pojawia się nowy model społeczeństwa, oparty na nowym typie demokracji — demokracji dialogu, czyli demokracji uczestnictwa. Dla funkcjonowania środków masowego przekazu kluczowe znaczenie mają normy prawne, regulujące dostęp do informacji oraz tryb wykorzystania uzyskanych wiadomości. Przepływy informacji regulowane są licznymi ustawami, które przewidują otwarty lub ograniczony dostęp do ważnych wiadomości. Kon-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ŚWIĄTYNIA WIEDZY

Wiadomo, że szkoła została założona w historycznym 1905 roku. A wiadomo też, że przed otwarciem szkoły parafialnej dla dzieci biedaków w tych pomieszczeniach znajdowała się szkoła fabryczno-zakładowa. I tylko Pan Święty wie, ile dzieci zdobyło wykształcenie w tym błogosławionym miejscu. Najpierwsza szkoła miała trzy budynki, w jednym z których uczyły się dzieci, a obok mieszkali nauczyciele. Było to wygodne i produktywne. Jednak wróćmy do naszych dni. Stuletni jubileusz świętuje Szkoła nr 2 w Biłohorodce, jednak zobaczyłam wspaniały i nowoczesny budynek, usytuowany, niczym cerkiew, na wzgórzu, otulony szatami sadów owocowych. A jeszcze uderzyło mnie to, że prawie wszyscy nauczyciele tej szkoły to jej wychowankowie. Zarówno pedagodzy z solidnym stażem, jak i młodzi kierownicy szkoły nie chcą znać innego losu, jak tylko być potrzebnymi dzieciom swoich ziomków. Współczesna przebudowa szkoły zakończyła się w 1981 roku. Za to mieszkańcy Biłohorodki są wdzięczni dyrektorowi starej szkoły, a obecnie przewodniczącemu rady wiejskiej w Bobrycy, Ołeksijowi Mychajłowyczowi Kaczanence. Do dziś za nim tęsknią, bo według słów nauczycieli, Ołeksij Mychajłowycz był niezwykle utalentowanym pedagogiem i nie mniej utalentowanym gospodarzem. O tym żarliwie opowiadała młodziutka nauczycielka języka niemieckiego, a przy okazji również organizatorka — Tetiana Serhijiwna Korol, która niedawno ukończyła tę samą szkołę. Uderzyło mnie to, że absolwenci znają i pamiętają wszystkich, z którymi związany jest los szkoły. Miałam szczęście, bo dostąpiłam zaszczytu porozmawiania z absolwentką pierwszego powojennego rocznika, Lidiją Hryhoriwną Iwanczuk. — Lidijo Hryhoriwno, proszę opowiedzieć, jak wam, dzieciom wojny, przychodziła nauka? — Ciężko przychodziła, bo w latach wojny budynek szkoły zajęli Niemcy, a w budynku, gdzie mieszkali nauczyciele, umieścili konie. Wycofując się, faszyści doszczętnie zniszczyli szkołę, jednak nasi rodzice, a i my — całą wspólnotą odbudowaliśmy rodzinne mury. Trudne lata 1943—1944 dla dwudziestu siedmiu dzieci w różnym wieku stały się latami odrodzenia szkoły, odrodzenia nadziei na lepsze życie. Nie mieliśmy ani książek, ani zeszytów, jednak mieliśmy pragnienie wiedzy. Zdarzało się, ZASADNICZO Wszyscy jesteśmy zaniepokojeni szaleńczym atakiem zewsząd na nasz język. Gazety „Słowo Proświty”, „Ukraińskie słowo” podają nawet bardzo dobre materiały, lecz ma to niewielki wpływ na obecną sytuację językową. Musimy i my jednoczyć się dla współpracy ze wszystkimi, którzy choć trochę troszczą się o nasz ojczysty język. Oto nasz Mykoła Tomenko włączył do kwestii językowej akademika Rusaniwskiego, a my wszyscy dobrze znamy i pamiętamy o jego złowieszczej roli wobec języka ukraińskiego, w szczególności pisowni itd. W przededniu 60-lecia jubileuszu „zwycięstwa” na wszystkich kanałach, we wszystkich mediach elektronicznych rozbrzmiewały pieśni wojenne tylko po rosyjsku! Do wywiadów wybierano przeważnie rosyjskojęzycznych weteranów, chociaż największe straty w tej wojnie dwóch imperiów-potworów poniosła właśnie Ukraina! A to, że przeważająca większość weteranów rozmawia wyłącznie po rosyjsku, wcale nie znaczy, że prace domowe wykonywali na gazetach. A kiedy ktoś z dzieci przynosił do szkoły zeszyt — była to radość dla wszystkich. Byliśmy biedni, jednak bardziej życzliwi niż obecna młodzież, niech się nie obrażają. A w latach 1953—1954 mieliśmy prawdziwy, chociaż skromny bal maturalny. I prawie wszyscy potem zdobyli wyższe wykształcenie, wstąpili do różnych uczelni wyższych. Wśród pierwszych powojennych absolwentów są i lekarze, i nauczyciele, i inżynierowie, a nawet profesor. Sama Lidia Hryhoriwna jest pracownikiem medycznym i z przyjemnością oddaje swój fach medyczny, pomimo wieku emerytalnego, właśnie uczniom rodzinnej szkoły. A do naszej rozmowy dołączyła niezwykle dobra kobieta, nauczycielka języka ojczystego i literatury Lubow Adamiwna Storożuk. Szczerze i bezpośrednio opowiadała o rodzinnej szkole, którą też kiedyś ukończyła. Ze smutkiem wyznała, że kiedyś była potrzebna małym uczniom i uczyła w klasach początkowych. Do 1920 roku w szkole były trzy klasy początkowe, w tym roku ledwie zebrano dzieci dla jednej. Wicedyrektor szkoły, była absolwentka, medalistka, a obecnie nauczycielka chemii Ołena Wołodymyriwna Mychajłowska opiekuje się każdym dzieckiem. Jednak jest jeden problem, który, moim zdaniem, można by było rozwiązać, lecz na przeszkodzie staje czynnik ludzki. Sprawa w tym, że dzieciom z okolic bardzo trudno dojeżdżać do szkoły, zwłaszcza zimą, a kierowcy marszrutek i autobusów nie spieszą się przewozić małych rodaków bez środków, które mają napływać od miejscowej rady wiejskiej. I dopóki dorośli nie rozwiążą pozytywnie tego problemu — szkoła traci swoich potencjalnych uczniów. Bo już dawno zakończyła się epoka, kiedy po wiedzę do szkoły dzieci chodziły po pięć kilometrów. Dzisiaj znaczna część mieszkańców Biłohorodki kształci dzieci w Kijowie lub w nowej szkole. A były przecież czasy, kiedy szkoła pracowała na dwie zmiany, po sześć lekcji. Działał przy szkole obóz letni, do którego przywożono na wypoczynek dzieci aż z Murmańska. Ołena Wołodymyriwna z entuzjazmem opowiedziała, że zespół szczerze wierzy w to, że wszystko wróci do normy. Z dumą pokazywała szkołę, w korytarzach której pachniało słodkimi bułeczkami. Chwaliła się własnymi eksponatami szkolnego muzeum, w którym przechowują się stare zdjęcia pierwszych powojennych nauczycieli i uczniów. A jeszcze szczycą się tomikami poetyckimi byłej uczennicy Soni Czmil. Poetka z czułością poświęciła rodakom takie wersy: „Za Was się modlę, o Was piszę, o Waszych radościach i bólach”. Wspominano zasłużonego artystę Ukrainy Wasyla Dmytrowycza Czechodara, który lubił malować miejscowe krajobrazy. Lecz największa duma szkoły — klasa komputerowa, wyposażona według ostatniego słowa techniki. Za to szkoła jest wdzięczna rodzicom uczniów, bo właśnie dzięki ich zrozumieniu i środkom pojawił się ten techniczny cud. Nawiasem mówiąc, jest to jedyny raz, kiedy kierownictwo szkoły zwróciło się o pomoc materialną do rodziców, bo wszystkie sprawy gospodarcze załatwia własnymi siłami. A to w naszych czasach — cud nad cudami. W każdym słowie nauczycieli brzmiała szczera rodzicielska miłość do rodzinnej małej ojczyzny, zaniepokojenie losem niektórych uczniów, zwłaszcza — z problematycznych rodzin. Bo jednym głosem kobiety z dużym i nie bardzo pedagogicznym stażem oświadczyły, że los dziecka zależy tylko od rodziców, od ich pragnienia widzenia dziecka wykształconym, szczęśliwym. W tym czasie obok nas przemknęła grupka absolwentów, wśród których była i medalistka setnego rocznika Nadijka Kuprij. Na początku swojego życia ta niezwykle piękna dziewczynka już weszła do historii. I daj Boże szczęśliwej drogi wszystkim absolwentom. A młody dyrektor szkoły Mykoła Anatolijowycz Żeweć (wykładowca fizyki), pomimo zajętości, mimo wszystko poświęcił nam chwilę uwagi. Autorytatywnie oświadczył, że pomimo braku środków, zrobi wszystko co możliwe i niemożliwe, aby rodzinna szkoła rozkwitała. A 14 października będzie ogromne święto, przyуроczone stuletniemu jubileuszowi szkoły. „A wiecie, przyjaciele, jeśli wziąć pod uwagę ten okres, kiedy w pierwszym budynku szkoły w tym miejscu uczono dzieci fabryczne, to szkoła zapewne ma znacznie więcej niż sto lat” — w słowach Mykoły Anatolijowycza była szczera duma z rodzinnej szkoły. Zespół ma nadzieję, że to niecodzienne wydarzenie nie pozostanie niezauważone dla miejscowych i stołecznych władz oświatowych, bo nie tak znowu wiele jest na Ukrainie szkół z tak solidnym wiekiem. Jestem pewna, że każdy, kto dzięki tygodnikowi „Słowo Proświty” poznał historię Szkoły nr 2 w Biłohorodce, szczerze pogratuluje i jubilatce, i zespołowi szkolnemu, i dzieciom. I życzę dobra, miłości i jeszcze co najmniej stu lat pomyślności szkole, która świętuje swoje wielkie stulecie. Biłohorodczanka Ołena BONDARIEWA-RIEPINA KRYTYCZNIE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

JĘZYKOWI OJCZYSTEMU — OCHRONA PRAWNA

Przebudowa szkoły, 1980 rok z “OKRĄGŁY STÓŁ” “piar”, to “ranking”, to “exit poll”. Mamy morze słowników, w tym słów obcego pochodzenia, ale wyjaśnienia tych słów tam nie ma. Po co więc te wszystkie gry wokół języka ukraińskiego? Jeśli już nasz język historycznie się ukształtował, niech pozostanie taki. I niech nikt już nie oducza się pisać “t” zamiast “f”, bo już i kłopotu ludzie z tym nie mają. Głównym celem jest uczynienie naszego języka ukraińskiego rzeczywiście państwowym. Nie można przecież wrócić do Rusi Kijowskiej. Zatem nie należy wracać też do dawnego języka. Tak, mamy wielu Rosjan i zrusyfikowanych Ukraińców. Ale przecież w Rosji i w innych państwach jest wielu Ukraińców. Ale, wybaczcie… Kto to w Rosji wprowadzi język ukraiński oficjalnie? Nigdy. Dlatego tylko język ukraiński — i żadnych “piarów”, “rankingów” itd., bo skoro jest coś takiego, to dlaczego nie “priwiet”, “zdrastie”… Brońcie języka na łamach gazety, ale nie głową zwróconą wstecz. Patrzcie w przyszłość! Diana ŁEWYCKA, emerytka, m. Niemirów z My, uczestnicy “okrągłego stołu” na temat: “Język ukraiński na Wołyniu” w Wołyńskim Uniwersytecie Państwowym im. Łesi Ukrainki, witamy wysiłki odnowionej ukraińskiej władzy, skierowane na utwierdzenie w społeczeństwie rządów prawa, wysokiej moralności, sprawiedliwości społecznej. Z przyjemnością zaświadczamy, że Wołyń jako nieodłączna część Ukrainy w jej terytorialno-administracyjnym i duchowym rozumieniu jest jednym z tych regionów, gdzie kultura ukraińska, język, tradycje ludowe mają zarówno mocny system korzeni, jak i rozwój. Pomimo długotrwałych historycznych okresów rządów reżimów okupacyjnych w naszym kraju, wołyniacy zachowali i zachowują język ojczysty jako podstawę bytu i świadomości narodowej. Jednocześnie nie może nas nie niepokoić ogólna sytuacja językowa w państwie i w obwodzie. Przecież Wołyń przebywa w jednolitej ogólnoukraińskiej przestrzeni informacyjnej, która pozostaje wyraźnie postkolonialną, w istocie antykonstytucyjnie dwujęzyczną, z haniebną dla narodu przewagą języka byłej metropolii w systemie wydawniczym, rozpowszechniania książek oraz w prasie. Zmuszeni jesteśmy również stwierdzić niski poziom kultury i nieprzestrzeganie obowiązującej na Ukrainie Ustawy o językach w sferze reklamowej Łucka i innych miast obwodu, zwłaszcza w nazwach wielu nowo powstałych firm i przedsiębiorstw handlowych, gdzie widzimy zarówno lekceważenie obowiązującego ustawodawstwa, jak i niepiśmienność oraz prymitywizm. Fala rynkowa w sferze usług, żywioł bezmyślności, obojętności wobec problemów odrodzenia narodowego faktycznie wypłukuje z niej ukraińską treść. Powiedzmy, nazwy-skrótowce nie niosą żadnej informacji, niektóre są po prostu absurdalne: “Hałdim” całodobowo”, sklep “Efa” (tak nazywa się jadowity wąż), meble “Awiwa” i in. Każde przedsiębiorstwo przechodzi odpowiednią rejestrację w miejskim komitecie wykonawczym, gdzie najwyraźniej działają według zasady: “Płać pieniądze — i nazywaj się jak chcesz”. Oto i mamy: “Next”, “Best Buy”, “Capri”, “Doktor”, “Wołyńtabak”. Pracownicy miejskiego komitetu wykonawczego zapewne nie wiedzą, że artykuł 35 Ustawy “O językach” wymaga: “Teksty oficjalnych ogłoszeń, komunikatów, plakatów, afiszy, reklamy itd. wykonuje się w języku ukraińskim. Obok tekstu sporządzonego w języku ukraińskim może być zamieszczone jego tłumaczenie na inny język”. W Ustawie powiedziano również o tym, że sferą usług na Ukrainie jest język ukraiński. Nasze państwo może zająć godne miejsce we wspólnocie europejskiej i światowej nie tylko dzięki wysokiemu poziomowi edukacji i najnowszym technologiom, ale także demonstrując, utwierdzając swoją narodowo-kulturową odrębność. Podstawą takiej odrębności, głównym czynnikiem narodowym jest język ojczysty.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Czy długo jeszcze u nas będzie «WSZYSTKO PO STAREMU»?

oznacza, że dla nich w Ukrainie wszystkie piosenki mają brzmieć po rosyjsku. Paradoksalne, ale prawdziwe: w Ukrainie jest 6 milionów weteranów wojny, a w ogromnej Rosji nie ma nawet 2 milionów! Nawet za Kuczmy (w pierwszej kadencji) w jubileuszowe dni „wielkiego zwycięstwa” brzmiało wiele ukraińskich piosenek, czy to w tłumaczeniach, czy też nowych. A dziś… Dlaczego mamy to znosić? Przecież 80 % etnicznych Ukraińców to płatnicy podatków, i dlatego mają prawo żądać! Żądamy! Bezapelacyjnie! Prosimy uznać to za nasz apel do Głównego Zarządu Proświty, do gazety „Słowo Proświty” oraz innych gazet, do wszystkich narodowo-demokratycznych sił stolicy, która tak pięknie zaczęła mówić po ukraińsku podczas Pomarańczowej rewolucji, a tak szybko oddaje pozycje bez jakiegokolwiek oporu! Wysyłamy telegramy do pana Mykoły Tomenki, ministra kultury pani Oksany Bilozir, pana Tarasa Steckiwa, zwracamy się także do sił młodzieżowych. Ktoś przecież musi zatrzymać dewaluację ukraińskiego oblicza ukraińskiej kultury? Musi zatrzymać! Bo po co wtedy marzliśmy na Majdanie? Szukajmy nowych słów, nowych środków, nowych form, aby nieodwracalnie urzeczywistnić nasze odwieczne marzenie — zbudować Ukraińską Ukrainę! Aby przekazać dzieciom i wnukom naszym w spadku ziemię ojczystą kwitnącą i śpiewną, aby ojczyzna była im kochającą matką, a nie podstępną macochą! Uliana SKALSKA, prezes Klubu im. Bohdana Łepkyjego, m. Iwano-Frankiwsk z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Patrzcie naprzód!

Jestem Ukrainką. Szanuję i kocham język mojego narodu. Piszę dlatego, że na łamach gazety „Słowo Proświty" przeczytałam wypowiedzi M. Żulynśkiego o naszej ukraińskiej ortografii. Zupełnie się z nim nie zgadzam. Życie to nie stojąca, zgniła woda. Zasady pisowni już się ustaliły. I wydaje mi się, że nic nie trzeba cofać. Trzeba myśleć po nowemu. Wielu chce nas ubrać w szarawary. A przecież życie idzie naprzód, zmienia się nasze postrzeganie świata, odnawia się zasób językowy. Dla młodzieży czasem dziko brzmią tak zwane powroty do przeszłości. Mam wnuczkę w 10. klasie. A kiedy w „Słowie Proświty" natrafiła na nazwę mapy geograficznej — mapa — wywołało to w niej zdziwienie. Niech już będzie, jak jest. Byle utrwaliło się państwowe języka. Nasz język jest piękny, czarowny bez tych dzisiejszych, nie wiadomo po co zapożyczonych obcych słów. To jakiś

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

JAKYM POHRIBNIAK, GENIUSZ Z WODOLAHA

UTALENTOWANA ZIEMIA Na obszarze nad Samara pamiętają imię Jakyma Pohribniaka. Autor nowomoskowskiego Soboru Świętej Trójcy urodził się na Charkowszczyźnie, we wsi Wodolaha. Na zaproszenie starszyzny samarskiej palanki Nowej Siczy w 1773 roku przyjeżdża do Nowomoskowska, gdzie otrzymuje zamówienie na zaprojektowanie świątyni. Historia powstania soboru owiana jest legendami, które przekazują sobie mieszkańcy miasta (legendy te odnajdujemy w „Historii Wojska Zaporoskiego” D. I. Jawornyckiego). Szkic przyszłej świątyni Jakym Pohribniak wykonał patykiem na ziemi. Poważnym samarczykom ani rysunek, ani autorska interpretacja go nie wydały się przekonujące. Po takiej „prezentacji” projektu mistrz zniknął z miasta. Przez kilka dni nikt nie wiedział, gdzie on jest, co się z nim stało. Wreszcie pobudzony, nieco „zdziczały”, ale zadowolony z siebie Pohribniak pojawił się w mieście ponownie. Okazało się, że po spotkaniu z zamawiającymi odosobnił się w samarskich łęgach, szukając natchnienia w poście, modlitwach i obcowaniu z przyrodą. Pohribniak opowiedział, że we śnie przyszedł do niego sam Mikołaj Cudotwórca i wyjaśnił, jaka dokładnie ma być kozacka świątynia nad Samarą. Mistrz obudził się i według dokładnego „opisu” świętego wykonał z pałki wodnej makietę soboru. Tę makietę budowniczy przedstawił pod osąd samarskiej społeczności. Projekt zamawiającym spodobał się, zatwierdzili go, wydzielili środki i wkrótce rozpoczęli pracę (trwała ona od 1773 do 1778 r.). Pewnie z pomocą Jakymowi PAMIĘĆ POKOLEŃ Pohribniakowi przyszli jego ziomkowie z Wodolahy, którzy osiedlili się w Nowomoskowsku. Potwierdzeniem tego może być fakt, że jeden z centralnych placów miasta aż do rewolucji nazywał się Wodolaskim. Mieszkańcy miasta słusznie uważają Jakyma Pohribniaka za swojego ziomka, bo przecież swoje najlepsze dzieło mistrz poświęcił Nowomoskowskowi. Nie tylko na Ukrainie, ale i na całym świecie wiedzą o Soborze Świętej Trójcy — jedynej tak majestatycznej drewnianej budowli sakralnej epoki kozackiej, która zachowała się do naszych czasów. Sobór Świętej Trójcy jako budowla architektoniczna to wzór inżynieryjnego doskonałego myślenia. „Ojcowie” Samary-Nowomoskowska, starszyzna najbogatszej Złotej Samarskiej palanki zaprosili do zbudowania w mieście świątyni wybitnego budowniczego, który już wsławił swoje imię, budując na Ukrainie jeden lub kilka soborów czy cerkwi. Inna sprawa, że te budynki nie zachowały się do naszych czasów. Więc legenda o niepozornym, chudym, rudym, niepewnym siebie człowieku „z dołów”, na którego zstąpiła niebiańska łaska, to folklorystyczna perła. Jakym Pohribniak to i zmitologizowany „geniusz z ludu”, i realnie istniejąca postać — jeden z najlepszych architektów swoich czasów. Trzeba zaznaczyć, że w Nowomoskowskim Muzeum Historii i Krajoznawstwa imienia Petra Kałnyszewskiego zebrano historyczne informacje o soborze i jego autorze, oraz legendy, prawdziwe historie, podania tamtych czasów. Nasz sobór zainspirował wybitnego ukraińskiego pisarza, również naszego ziomka — Olesia Honczara (urodził się w Łomiwce, która wchodziła jeszcze w pierwszej ćwierci XX wieku w skład powiatu nowomoskowskiego) do stworzenia powieści „Sobór”. Niestety, nie można pominąć też takiego tematu, jak renowacja zabytku architektury. Nowomoskowski Sobór Świętej Trójcy jest jak żywa istota. Swoje ciało oddały mu dęby i sosny z samarskiej gęstwiny. Duch soboru to wymodloność świątyni. Dzisiaj nasza świątynia choruje, potrzebuje natychmiastowej pomocy. I tutaj możemy liczyć tylko na pomoc państwa: odbudowa soboru musi stać się częścią ogólnonarodowego programu zachowania i renowacji zabytków historii i kultury o znaczeniu narodowym. Idea uwiecznienia pamięci Jakyma Pohribniaka należy do mera Nowomoskowska Wiktora Iwanowycza Łytwyszenki. W roku, kiedy kraj świętuje 150. rocznicę urodzin Dmytra Iwanowycza Jawornyckiego, który zbadał historię pierwszego kozackiego Samarskiego Pustelniczo-Mikołajskiego monasteru oraz „łabędziej pieśni” Kozaczyzny — Soboru Świętej Trójcy — na placu przed soborem ma pojawić się brązowy pomnik budowniczego Jakyma Pohribniaka. Przyłączyć się do tej akcji mogą ziomkowie, którzy losem rzuceni są z dala od rodzinnych stron, ale kochają swoje nadsamarskie strony, a także wszyscy, których zachwyca epoka kozacka naszej historii. Nowomoskowski miejski komitet wykonawczy weźmie na siebie większą część wydatków na wykonanie i ustawienie pomnika, którego autorem zostanie jeden z najlepszych rzeźbiarzy Ukrainy... Postanowiliśmy zwrócić się do szerokiej społeczności w celu zjednoczenia tych, których nie może pozostawić obojętnymi piękno „Soboru”, wokół wspólnej idei. Każdy, kto wniesie wkład w sprawę, będzie mógł wkrótce z dumą powiedzieć: jest i moja cząstka w uwiecznieniu pamięci sławnego syna Ukrainy. I wtedy nasza sprawa stanie się wielką. Przy okazji, to starodawna tradycja naszej ziemi — robić wielkie sprawy wspólnie. Ustawienie pomnika autorowi budowli, która jest zabytkiem kultury o znaczeniu narodowym, to bezprecedensowa akcja. Mamy nadzieję, że w naszym mieście wkrótce pojawi się jeszcze jeden symbol. Mieszkańcy Nowomoskowska mogą zwracać się do miejskiego muzeum historii i krajoznawstwa, które znajduje się pod adresem: m. Nowomoskowsk, ul. Ukraińska, 4. Albo do księgowości miejskiego wydziału kultury: plac Zwycięstwa, 17. Mieszkańcy innych miast i wsi mają możliwość skorzystania dla swoich wpłat z konta: r/r 35423012008857 w UDKU obwodu dniepropetrowskiego m. Dniepropetrowsk, MFO 805012, Kod 02227400, Wydział Kultury Nowomoskowskiego miejskiego komitetu wykonawczego „Na budowę pomnika Jakyma Pohribniaka”. Wiktor SZAŁYKİN, naczelnik wydziału kultury Nowomoskowskiego miejskiego komitetu wykonawczego. PRZODKOWIE 6—8 września ubiegłego roku wyniki poszukiwań ekspedycji podsumowała przeprowadzona w naszym mieście Międzynarodowa konferencja archeologiczna na temat „Starożytny Iskorosteń i słowiańskie grody VIII—X wieku”. W pracy forum archeologicznego wzięli udział naukowcy z Ukrainy, Rosji, Białorusi, Polski, Francji. Przed ponad 50 naukowcami, którzy przyjechali do nas, stało niełatwe zadanie — określić czas założenia miasta Korosteń, wszak po raz pierwszy wzmianka kronikarska o nim datowana była na 945 rok, po którym wojska kijowskiej księżnej Olgi zniszczyły go jako drewlańską stolicę, a ona przecież istniała na długo przed tym czasem. Wszak nasi przodkowie żyli tutaj od wieków, jeszcze w pierwszym tysiącleciu przed naszą erą. Świadczą o tym mało zbadane pozostałości tak zwanego dziewięciohektarowego grodziska nr 4 na lewym brzegu rzeki w mikrorejonie obecnego szpitala miejskiego. Na podstawie nowych badań starego Iskorostenia uczestnicy Międzynarodowej konferencji archeologicznej przyjęli „Rezolucję”, w jednym z punktów której zapisali: „Istnieją wszelkie podstawy, by uważać, że historia Korostenia jako ośrodka miejskiego sięga w głąb wieków. Jej pierwotne źródła należy wiązać z umocnionym „grodem” (grodzisko nr 1) VIII wieku. Zatem Korosteń może świętować swój 1300-letni jubileusz w 2005 roku, wiążąc go z 1060-leciem pierwszej wzmianki kronikarskiej w „Powieści minionych lat”.” Leonid KLYMCHUK, przewodniczący Korosteńskiej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. RODZINNY KRAJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Najstarszy duchowy zabytek Ukrainy

Jesteśmy przyzwyczajeni do podziwiania światowej sławy zabytków historycznych: egipskich piramid, starożytnego Partenonu, angielskiego Stonehenge. A tymczasem Ukraińcy prawie nic nie wiedzą o swojej historycznej perle, najstarszym zabytku historycznym nie tylko na Ukrainie, ale na całym świecie. Mowa o Kamianej Mohyle koło wsi Mirne w pobliżu Melitopola. To wyjątkowe zjawisko w historii świata, postrzegane jak żółta wyspa w dolinie rzeki Moloczna. Jest to nagromadzenie ogromnych kamiennych bloków, które mają miliony lat. To pozostałości piaskowca Morza Sarmackiego z epoki trzeciorzędu. Najciekawsze jednak znajduje się w grotach i jaskiniach Kamianej Mohyły, to petroglify, rysunki na kamieniu, które dawni ludzie wydrapywali przez tysiąclecia, od XVI tysiąclecia p.n.e. do połowy V wieku naszej ery. Kongres Ukraińskich Nacjonalistów oraz towarzystwo „Proświta” miasta Pawłohrad zorganizowały wycieczkę na Kamianą Mohyłę dla trzydziestu studentów pawłohradzkiego technikum, a także dla proświtian. Widok jest imponujący: nagromadzenie ogromnych kamiennych bloków tworzy górę o wysokości 12 metrów, a jej obwód wynosi prawie kilometr. Przy wejściu na Kamianą Mohyłę znajduje się muzeum, przy którym jak na straży stoją kamienne posągi połowieckie. W grotach i jaskiniach Kamianej Mohyły odnaleziono wizerunki nie tylko mamutów, bizonów, ptaków, scen polowań, ale także pismo klinowe, starsze o 2 tysiące lat od sumeryjskiego. To daje uczonym prawo już teraz twierdzić, że cywilizacja aryjska powstawała na stepach nadczarnomorsko-azowskich i stamtąd rozprzestrzeniła się na obszar Morza Śródziemnego, Egiptu, Sumeru, Indii. Prawdziwą naukową sensacją stało się odkrycie przez Borysa Michajłowa Groty Smoka, która była głównym ośrodkiem sprawowania świętych kultów w epoce jamno-katakumbowej. Jak twierdzą znani uczeni Ju. Szyłow i A. Kifiszyn, Kamiana Mohyła była w dawnych czasach kultowym, świętym miejscem, dokąd, jak na pielgrzymkę, udawali się kapłani starożytnego świata. Na licznych rysunkach odnalezionych w Kamianej Mohyle znajdują się dawne mity, zapisane w Rygwedzie, w sumeryjskich tekstach klinowych i egipskich papirusach. To świadectwo tego, jak bardzo w dawności cywilizacje ludzkie były ze sobą powiązane i że Kamiana Mohyła leżała na skrzyżowaniu szlaków; przez nią przez tysiąclecia przeszło wiele plemion i narodów, a każdy z nich zostawił po sobie ślad w Kamianej Mohyle. Gdyby taki zabytek historyczny znajdował się na terytorium Ameryki czy jakiegoś innego kraju, to rozgłosiliby o nim na cały świat i uczynili z niego miejsce pielgrzymek. Obecnie Kamianą Mohyłę pod swój patronat przejął osobiście Prezydent Wiktor Juszczenko. Już buduje się nowy budynek muzeum. Planuje się wybudować w pobliżu kemping i hotel dla turystów, a także włączyć zabytek Kamiana Mohyła w turystyczny „Złoty Pierścień” Ukrainy. Proświtianie z Pawłohradu wyrażają podziękowania sponsorom, którzy pomogli w organizacji wyjazdu. z Mykoła ZAREMBA, przewodniczący Pawłohradzkiego Towarzystwa «Proświta»

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

ISKOROSTEŃ NAD USZĄ

Ruchy odradzające zachodzą w naszym prowincjonalnym mieście Korosteń, dotkniętym skutkami Czarnobyla. Pozbywając się obcego, totalitarnego przytłumienia, na powierzchnię przebija się życiodajna energia duchowa Polesian. Dziesiątki książek etnograficznych o tradycjach, obyczajach i zwyczajach Ukraińców wydał nasz znany rodak Wasyl Skuratiwski. Oryginalny dziennik swoich terenowych wypraw etnograficznych „Kronikowa ziemia Drewlan” oraz badanie genealogiczne „Szlachta okoliczna” opublikował fanatyczny regionalista-amator M. Brycun. Przy wsparciu Korosteńskiej Rejonowej Administracji Państwowej ukazał się szkic historyczno-geograficzny „Korosteńszczyzna” autorstwa W. Łukaszenki. Popularność wśród czytelników zyskało historyczno-mitologiczne esej znanego na Ukrainie miejscowego filozofa J. Jaszczenki „Korosteński pluton”. Płodnym ośrodkiem młodych talentów staje się w mieście studio literacko-artystyczne „Drewlanka”. Pod tą samą nazwą pojawił się także podmiejski przystanek kolejowy. Dawną gazetę miejsko-rejonową przemianowano na „Drewlański kraj”. Nazwę „Iskorosteń” otrzymała nowa miejska gazeta. Książkę o chwalebnej przeszłości i teraźniejszości Korosteńia wydał burmistrz W. Moskalenko. Solidny dyskurs o stuletniej historii Korosteńskiej Fabryki Porcelany opublikował jej dyrektor W. Dragan, a dyrektor naszego muzeum krajoznawczego W. Pol'huj wydał książkę „Nowe badania starożytnego Iskorosteńia”. Choć mimo tego wszystkiego w zespołach architektonicznych miasta nad nami wciąż, niestety, wznoszą się masywne pomniki z czasów imperialnego totalitaryzmu. A nasza rzeka o poetyckiej, staroslowiańskiej nazwie Usza (strumień wody), od której wzięły nazwy położone nad nią poleskie wsie Uszomyr, Uszycia, wciąż z kaprysu głuchawego rosyjskiego kartografa nazywana jest Uż. W rezultacie bareljef tego płaza z woli już obecnych miejskich urzędników bezmyślnie umieszczono nawet w herbie Korosteńia. A tymczasem dawne kroniki historyczne odnotowały, że już w 375 roku, nazywanego w „Słowie o wyprawie Igora” „czasem Busowym”, amuletem-totemem naszych dawnych słowiańskich przodków był ptak bocian (bocian), wciąż ubóstwiany przez nasz lud. Czy jednak nasze ulice będą nadal nosić wszystkie te nazwy, narzucone nam przez zbankrutowaną komunistyczną ideologię? Lecz mimo tych wciąż istniejących atawizmów sowieckości w toponimii miasta, już pierwsze kroki na drodze do własnej samowystarczalności produkcyjno-finansowej, administracyjnego i budżetowego samorządu wywołały jednak w miejscowej elicie wspomnienia o jej dawnych średniowiecznych prawach magdeburskich i skłoniły do poszukiwań zamulonych drewlańskich źródeł pradziejów etnosu ukraińskiego. Z inicjatywy władz miejskich przez trzy lata badania dawnych iskorosteńskich grodzisk prowadził kierownik Żytomierskiej Ekspedycji Archeologicznej, energiczny pracownik naukowy Instytutu Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Bohdan Andronikowicz Zwizdecki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

ODBUDUJEMY!

Istnieje taka cecha ludzkiego charakteru jak negatywizm. Jej nosiciel automatycznie, bez namysłu, odrzuca twierdzenie czy myśl swojego rozmówcy, wysuwając tezę przeciwną wypowiedzianej. Wystarczyło, aby nasz Prezydent poparł ideę odbudowy Cerkwi Dziesięciny w Kijowie, — i oto niektórzy nasi negatywiści rozpętali krzykliwą kampanię przeciwko temu projektowi. Pozwolę sobie i ja wypowiedzieć się w tej sprawie. Wielokrotnie odwiedzałem Kijów z grupami swoich uczniów i zawsze, gdy zbliżałem się do Muzeum Historycznego, ogarniało mnie uczucie jakiejś pustki. Wielopiętrowy budynek muzeum wznosi się, wybaczcie to porównanie, jak guz na czole, a na pustkowiu przed nim znajduje się owa „reliktowa historyczna pamiątka” — fundamenty wspomnianej świątyni. I nie pomagają tu żadne odniesienia do Cerkwi Andrzeja czy innych sąsiednich budowli. Zespołu architektonicznego jak nie było, tak nie ma, i pojawi się on dopiero wraz z odrodzeniem Dziesięciny. Wielokrotnie bywałem za granicą i zawsze z zdziwieniem, ale i z aprobatą obserwowałem, jak Polacy, Niemcy, inne narody troskliwie odbudowywały to, co zniszczyła wojna albo ludzka nieuwaga. Pamiętam, że w Niemczech późną nocą dotarliśmy do ponurej, starożytnej budowli średniowiecznego zamku, skąd dawniej feudałowie wyruszali na tłumienie powstania chłopów pod przewodnictwem Thomasa Müntzera. Zamek właśnie został niedawno odrestaurowany, faktycznie odbudowany z ruin. Z zewnątrz wszystko wyglądało jak w średniowieczu, a wnętrza przystosowano do obsługi turystów. Mam nadzieję, że coś podobnego powstanie także w naszym Batурynie! Taką samą troskę o pamięć pokoleń przejawiali również nasi przodkowie, odbudowując Dziesięcinę. Nadszedł czas, abyśmy i my, współcześni odrodzenia niepodległości Ukrainy, powiedzieli swoje ważkie słowo — odbudujmy tę naszą świątynię — Cerkiew Dziesięciny, w której każda cegła (plinta) niosła znak naszego herbu państwowego, Trójzęba, — znak księstwa Włodzimierza Wielkiego. W tej cerkwi został pochowany on, jak również jego babka księżna Olga i wielu innych wybitnych działaczy Państwa Kijowskiego. I wierzę, że to zrobimy. Borys KYRYCZOK, historyk, regionalista, osiedle typu miejskiego Dmytriwka, rejon bachmacki, obwód czernihowski z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

JEGO CZEREŚNIE, OBMYWANE DESZCZAMI

LOS ARTYSTY Barkasy w cichej zatoce i łodzie, oblepione grzybieniami, jako pierwsze przejmująco przyspieszyły mój rytm serca i już później oglądałam te obrazy, niemal miniaturowe jak na malarstwo, z intuicyjnym odczuciem, że znów będę zanurzać się w nastroje przeżyte w dzieciństwie i młodości. Kiedy widziałam to wyraźnie: wiatrak na wzgórzu, chaty w obłokach bzów i łódeczkę, w której nagrzała się od słoneczka nabrana kałuża wody. Jeszcze wtedy, na wystawie indywidualnej znanego ukraińskiego malarza Mykoły Petrowycza Łychoszwy w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki z okazji 190. rocznicy urodzin Kobziarza, pomyślałam o jego talencie powracania nas do świata drogich i prostych obrazów w tak szlachetny sposób malowania: te impresje z ukraińskimi wiatrakami i barkasami są wyrafinowane, niczym muzyka Debussy’ego. Ta sama gama uczuć. Kiedyś jego matka pozwalała RODOWÓD Z ZIELONEJ DĄBROWY Kiedy Kateryna wyszła za mąż, mały Taras miał dziewięć lat. Smucił się, że musi rozstawać się z bliską duszą, starszą siostrą, która go kochała i żałowała. Lecz rady nie było: Kateryna przeprowadziła się do sąsiedniej z Kyryliwką wsi Zielona Dąbrowa do swojego męża Antona Krasyckiego. Z tego małżeństwa urodziło się dwanaścioro dzieci, czworo z których dało potężne gałęzie rodowe: na dziś znane są imiona 231 potomków Krasyckich i to nie jest pełny wykaz, bo na przykład losy dzieci i wnuków Fedory, córki Kateryny, do dziś do końca nie są zbadane. Kateryna i Anton odeszli z życia wcześnie, ich syn Stepan w tamtym czasie miał zaledwie sześć lat. Ale chłopiec zdołał stanąć na nogi. Już pod koniec lat 90. XIX wieku do Znamianki z Zielonej Dąbrowy przybył jego syn Jehor Krasycki. Przyjechał, żeby pracować na kolei, co wtedy było sprawą dość nową. Z czasem na ulicy Bazarnej (za czasów radzieckich Pierwotrajnewa, obecnie Hlibki) zbudował dom, w którym później bywało niemało działaczy ukraińskiej kultury. Obecnie o tej posiadłości przypomina tylko pniak po starej gruszy, która kiedyś rosła na podwórku Jehora Stepanowycza. Razem z nim do Znamianki przyjechał brat Jakym, którego córka Paraska też zbudowała się na tej samej ulicy. Obecnie Paraoklejać rysunkami wszystkie ściany w chacie, nawet pomiędzy ręcznikami. Bez wykształcenia artystycznego i z nieomylnym artystycznym wyczuciem swojego rodu odgadła talent dziecka. A jeszcze na honorowym miejscu był portret Szewczenki. „To nasz krewny” – powiedziała kiedyś małemu synowi. Długimi zimowymi wieczorami czytała im z siostrzyczką „Kobziarza”. Mykoła Petrowycz i teraz wspomina, jak poruszyły go poematy Szewczenki. Dziewczynę z „Topoli” wypatrywał wśród tych topoli, które rosły wzdłuż drogi. Od matki Oliany Dawydiwny Łychoszwy dowiedział się, że związki z Szewczenką są w linii rodzonego brata poety, Mykyty Hryhorowycza, którego córka Jaryna wyszła za mąż za kyryliwskiego chłopa Ułasa Kowtuna. Z tej wielkiej rodziny pochodzi też babcia Mykoły Petrowycza Łychoszwy, Ahafija Kowtun-Dywna. Najjaśniejsze wrażenia ze swojego rodu artysta do dziś opowiada na płótnach, odtwarzając z pamięci już zniknięte pejzaże drogich miejsc. Niedzielny dzień w Kyryliwce w 1944 roku, obmyte deszczem czereśnie, rajska zieleń sadów, które jeszcze pozostały niezniszczone przez wojnę, przyszli z mamą odwiedzić krewnych. Najpierw wstąpili do Charytona Szewczenki – jako prawnukowi wielkiego poety, zbudowano mu chatę pod żelaznym dachem. Stała ona przy brzegu, a z przeciwnej strony widniało obejście, gdzie kiedyś mieszkał dziad Tarasa Szewczenki, Iwan. Tam przy bramie jeszcze leżał kamień z wyrytą pamiątkową datą. W rodzinnej wsi Hnyłeć mały Mykołka Łychoszwa widział tylko białe chaty pod słomą, więc poruszył go przestronny budynek muzeum, uważnie słuchał opowieści przewodnika. Lecz jeszcze bardziej poruszyły go obrazy: „Kateryna” Szewczenki oraz „Powstanie hajdamaków w Humaniu” Jiżakewycza, przyszły artysta po raz pierwszy widział obrazy w kolorze. On już wcześniej żył pragnieniem wymalowania całego otaczającego świata, tak barwnego nad rodzimą rzeką z łęgami, malwami przy przełazie. Mykoła Petrowycz opowiedział mi, że każdy gospodarz wtedy po swojemu urządzał czarujący zakątek obejścia, które zbiegało do rzeki, więc gaje, wierzbiny nad kładką, wodne młynki były niepowtarzalne i gdyby zachowały się do dziś, te krajobrazy stałyby się kosztowną przyrodniczą i etnograficzną oazą. Lecz wszystko zginęło jednocześnie, zaorane, wykarczowane pod plany nowych pięciolatek i zamiast sadów owocowych oraz przytulnych gajów teraz pośrodku wsi jest nieurodzajne pole. Oto i dlatego jeszcze malują się pejzaże rodzinnych miejsc tylko z pamięci i przez łzę: „Moryńce. Przeszedł deszcz”, „Horyzonty wsi Chłypniwka”, „Półkopki”, „Na rozstaju wsi Moryńce-Budyszcze”. Wrażliwą naturę artysty życie wypróbowywało jeszcze od młodych lat. Do wojska zabrano go z klasy maturalnej i dopiero później wyjaśniło się, że miał prawo do odroczenia, lecz w kołchozie, gdzie jako nastolatek pracował dwa lata, o tym nie uprzedzili. Być może tak zemścili się za buntowniczy charakter mamy Oliany Dawydiwny, która walczyła przeciwko samowoli miejscowych biurokratów, bo i wcześniej pozbawiano ich pomocy, nawet ustalonej przez prawo. Wsparcia nie było od kogo oczekiwać, mąż zginął na froncie w 1944 roku. Mykoła Petrowycz, wspominając ojca, widzi w wyobraźni jeden obraz, który poruszył go jeszcze w dzieciństwie. Po wysokich wzgórzach, rozrytych wojną i niepogodą, poruszał się łańcuch jeźdźców-kozaków w czapkach-kubankach. I każdy z nich trzymał za wodze jeszcze jednego konia, a nawet dwa ze zwisającymi strzemionami, bo dopiero co zakończyła się bitwa. Wiejskie kobiety płakały, odprowadzając wzrokiem ten smutny kondukt. Jeszcze przez te, przeżyte młodym sercem cierpienia, powstał potem w twórczości artysty temat historyczny, wyśpiewany w obrazach „Echo czasu”, „Kiedy trąbki zagrają”, „Za jarem jar”, „A jak myśmy się bili”. Artystyczne rozumienie bytu, obrazowe widzenie było mu właściwe od młodości, lecz prawdziwych nauczycieli sztuki malarskiej przyszło szukać długo. Może pamiętając własne niełatwe lata, kiedy niektórzy z profesjonalistów nie chcieli widzieć w swoim cechu utalentowanego nowicjusza, Mykoła Petrowycz tak oddanie pracuje obecnie ze swoimi studentami, z zachwytem opowiada mi, jaka uzdolniona młodzież przychodzi do sztuki. Zresztą, artystą-pedagogiem jest od czasu ukończenia Kijowskiego Państwowego Instytutu Artystycznego, obecnie na stanowisku starszego wykładowcy podstaw artystycznych Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej im. Mychajła Bojczuka. Na jego własne liczne wystawy też przychodzi wielu młodych malarzy, którym imponuje subtelne pismo i romantyczny nastrój płócien Mykoły Łychoszwy. Ja też od czasu do czasu, czując, jak piecze w oku ostry pył niewesołych dni powszednich, przenoszę wzrok na takie obrazy. Jego czereśnie, obmywane deszczem... Valentyna Dowydenko później Andrij Witalijowycz pracował jako lekarz w szpitalu charytatywnym Andrija Szeptyckiego. Jego córka Natalia, aktorka filmowa, wyjechała do Paryża, skąd do Znamianki obecnie przychodzą listy od wnuczki Natalii). Nie można nie wspomnieć także o materiałach dotyczących znanego działacza ukraińskiego ruchu spółdzielczego Mykoły Łewyckiego. Swego czasu w domu Jehora Stepanowycza Krasyckiego mieścił się lokalny sztab ojca spółdzielczości. Wiaczesław Jewhenowycz przygotował obszerne opracowanie o tej wybitnej postaci, które wciąż czeka na swojego wydawcę. Muzeum również czeka na uwagę i wsparcie ze strony władz. Gospodarzą tu zaledwie dwie osoby — dyrektor miejskiego muzeum krajoznawczego Lubow Pustowa, która nie tak dawno przystąpiła do obowiązków, oraz Wiaczesław Szkoda, już starszy człowiek. Zatem muzeum potrzebuje uwagi ze strony władz miejskich oraz niewielkiej pomocy, aby w pełni odnowić ekspozycję, gdyż skarby, którymi tutaj dysponują, są póki co niedostępne dla szerokiego ogółu. A muzeum, w tym także Izba Kobzarza, może i powinno odgrywać znaczącą rolę oświatową i wychowawczą w Znamiance, mieście, w którym zakorzeniła się i rozkwitła gałąź rodu Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Znamiańska gałąź rodu Szewczenki. O tym, że w niewielkim miasteczku kolejowym Znamianka, położonym w obwodzie kirowohradzkim, żyją potomkowie rodu Tarasa Szewczenki, słyszało wielu. Jak jednak układały się ich losy? Czy zachowuje się pamięć o przeszłości?

Paraska Jakymiwna spoczywa na cmentarzu w Znamiance, a jej potomkowie — Kozaczenkowie, Wyszepanowie — żyją również w tym kolejowym miasteczku. Znacznie później, już po wojnie, do Znamianki przyjechała Kateryna Maksymiwna Krasyćka, wnuczka siostry Tarasa. Jehor Stepanowycz miał sześcioro dzieci. Serafima mieszkała w domu rodziców, Bohdan i Taras — w Dnieprze, Ołeksandr — na Syberii, Maksym — w Harbinie, Wołodymyr i Olimpiada — w Znamiance. Właśnie Olimpiada Szkoda to babcia obecnego kustosza zbiorów Miejskiego Muzeum Krajoznawczego w Znamiance, w skład którego wchodzi również Izba Kobzarza, Wiaczesława Jewhenowycza Szkody. Jego ojciec, Jewhen Petrowycz, bardzo kochał teatr, przez długi czas kierował zespołem amatorskim, który wystawiał ukraińską klasykę, w tym także dzieła dramatyczne Szewczenki. Miłość do sztuki, historii i kultury przekazała się również Wiaczesławowi Jewhenowyczowi, który posiada unikalne materiały krajoznawcze i może godzinami opowiadać o historii regionu oraz rodu Szewczenki. MUZEUM W 1961 roku, kiedy minęło 100 lat od dnia śmierci Tarasa Szewczenki, przy ulicy Żowtnewej w Znamiance po raz pierwszy otworzyło drzwi muzeum szewczenkowskie. Wtedy jeszcze żyła Kateryna Maksymiwna, a faktycznym kierownikiem muzeum została jej córka — Antonina Weremiijiwna Krasyćka (ich portrety autorstwa znamiańskiego artysty Borysa Jehorowa znajdują się w obecnej ekspozycji). Po 15 latach domek przy ulicy Żowtnewej zburzono — miasto aktywnie się rozbudowywało. Eksponaty przez pewien czas znajdowały się w pomieszczeniu piwnicznym, potem — w miejscowym Pałacu Pionierów. I dopiero w 1989 roku muzeum zamieszkało na pierwszym piętrze budynku przy ulicy Hlibki, gdzie kiedyś znajdowała się posiadłość Jehora Stepanowycza. Obecnie nazywa się Izbą Kobzarza i ma status filii miejskiego muzeum krajoznawczego, które na początku lat 90. było faktycznie rozgrabione, a przez ostatnie dwa lata aktywnie się odradza. W Izbie Kobzarza znajduje się wiele unikalnych materiałów. Niezwykle ciekawe jest drzewo genealogiczne rodu Krasyćkich, wśród potomków którego jest niemało wybitnych osobistości. Najbardziej znany jest chyba artysta Fotij Krasyćki, przedstawiciel szkoły Muraszki, który w swoim czasie ukończył, podobnie jak jego sławny krewny, Petersburską Akademię Sztuk Pięknych. Dobrze znany jest także Dmytro Krasyćki, pisarz, autor ponad dziesięciu książek, który przez pewien czas był prorektorem Uniwersytetu w Dnieprze, a potem kierował jednym z kijowskich muzeów. W 1991 roku, kiedy zmarła Antonina Weremiijiwna, w Kijowie zorganizowano kulturalno-naukowy fundusz rodziny Krasyćkich, którego prezesem została Ludmyła Krasyćka. Wśród eksponatów, którymi szczyci się Wiaczesław Jewhenowycz, są dotąd nigdzie niepublikowane zdjęcia Wasyla Domanickiego (pierwszego redaktora pełnego wydania „Kobzarza”), półtorej setki jego listów, oryginały zdjęć Marii Zańkoweckiej, Mykoły Sadowskiego, Panasa Saksahanskiego, Mykoły Łysenki (jego rodzony brat Andrij przez ponad dwadzieścia lat mieszkał w Znamiance, kierował szpitalem kolejowym, dopóki w 1905 roku nie został wysłany przez policję poza granice Ukrainy). Svitlana OREL, m. Kirowohrad

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Mieszkańcy wsi P'jadyky w powiecie kołomyjskim obwodu iwano-frankiwskiego (c.d. Romaniuk W. F.)

Ambroziak D. M. Andriiw R. W. Andriiw U. L. Andriiszyn W. M. Andriiszyn M. M. Andrijasz M. W. Andrusiak Andrusiak W. J. Andrusiak H. S. Andrusiak D. J. Andrusiak J. M. Andrusiak M. Andrusiak J. I. Andruchowycz B. W. Andruchowycz B. I. Andruchowycz W. B. Andruchowycz H. I. Andruchowycz CH. W. Annjuk W. Arsak J. M. Babijiw M. M. Babijiw M. F. Babijczuk W. I. Babijczuk H. Babijczuk H. Babijczuk I. P. Babijczuk M. Babijczuk M. W. Babijczuk O. W. Babijczuk O. W. Babijczuk P. Babijczuk P. P. Bahaj M. A. Bahrijczuk W. W. Barabasz J. Bejkowska A. D. Bełaniuk H. T. Bełdyk M. W. Bełdyk M. O. Benewiat M. Benewiat R. Benkowska M. M. Benkowski M. M. Bereżnicka D. I. Berezowska U. J. Berezowski O. J. Berezowski R. J. Bieliakow D. I. Biłaniuk W. P. Biłaniuk H. I. Biłaniuk I. W. Biłaniuk M. I. Biłaniuk M. M. Biłaniuk P. S. Biłaniuk S. P. Biłaniuk J. W. Biliński W. Z. Bilusiak H. W. Bilusiak P. S. Błaha L. I. Błaha S. I. Błahyj W. J. Błahyj D. W. Błahyj O. W. Bodnar T. L. Bodnariuk L. M. Bojko A. M. Bojko B. B. Bojko W. M. Bojko L. I. Bojko M. Bojko M. Bojko M. I. Bojko M. S. Bojko F. Bojko CH. M. Bojko J. I. Bojko J. M. Bojczuk W. D. Bojczuk H. M. Bojczuk L. W. Bojczuk M. M. Bojczuk M. M. Bojczuk N. L. Boledziuk H. Boledziuk D. W. Boledziuk M. I. Boledziuk M. M. Bolejczuk I. R. Bolejczuk O. H. Bolejczuk R. M. Bolejczuk R. R. Borowycz W. I. Borowycz W. J. Borowycz H. W. Borodaczuk M. I. Brynzak A. L. Bronewycz W. M. Bronewycz H. Bronewycz J. Bronewycz M. Bundziak H. W. Bundziak M. M. Bundziak S. J. Bundziak J. H. Burak M. W. Burak M. I. Buczacki W. O. Buczacki W. O. Wakaliuk M. I. Warwadiuk R. P. Warhaniuk W. Wasylynczuk A. M. Wasylynczuk W. Wasylynczuk R. W. Wasylyszyn H. M. Wasylczyk M. H. Wasylczuk M. I. Wyszywanok J. W. Wiwczaryk W. P. Wiwczaryk M. M. Wiwczaryk J. Wiwczaruk O. I. Wintoniak W. W. Wintoniak W. M. Wintoniak K. Wintoniak L. Ju. Wintoniak M. W. Wintoniak M. M. Wintoniak M. Ju. Wintoniak N. T. Wintoniak R. W. Witenko H. Własz Wojtyszyn Wojtyszyn O. Wołyński M. F. Wołoszyn L. D. Wołoszyn M. W. Wołoszyn M. M. Wołoszczuk W. Wołoszczuk W. Wołoszczuk W. W. Wołoszczuk L. W. Wołoszczuk M. W. Wołoszczuk J. Wołszyn L. M. Woritna N. W. Woritna O. J. Woritnyj P. H. Worobel M. Worobczuk M. Ju. Worobczuk R. Ju. Worobczuk S. M. Worobczuk T. M. Worobczuk U. S. Woroncowa O. M. Wrubel F. J. Hawryłasz W. Hawryłyszyn O. Hawryłiuczuk L. Hawryszczuk O. Hajdejczuk M. I. Hajowa H. D. Haliuk H. M. Haliuk P. M. Haliuk J. P. Hariliuk L. Harc A. M. Harc W. I. Harc W. P. Harc I. I. Hereliuk O. D. German W. Hermaniuk B. R. Hermaniuk B. J. Hermaniuk W. Hermaniuk H. Hermaniuk M. W. Hermaniuk P. Hermaniuk R. W. Hermaniuk R. P. Hermaniuk R. J. Hermaniuk S. W. Hermaniuk S. D. Herczowski M. F. Hładyruk M. Hładunik I. Hładuniak J. M. Hładuniak J. M. Hładuniak N. M. Hładuniak J. M. Hnatiuk A. M. Hnatiuk A. P. Hnatiuk B. H. Hnatiuk W. Hnatiuk W. M. Hnatiuk W. M. Hnatiuk H. J. Hnatiuk H. P. Hnatiuk H. J. Hnatiuk H. Ja. Hnatiuk Z. Hnatiuk I. W. Hnatiuk I. S. Hnatiuk I. S. Hnatiuk L. J. Hnatiuk L. J. Hnatiuk M. Hnatiuk M. W. Hnatiuk M. W. Hnatiuk M. M. Hnatiuk M. M. Hnatiuk M. N. Hnatiuk M. P. Hnatiuk M. P. Hnatiuk M. S. Hnatiuk M. F. Hnatiuk N. Hnatiuk N. F. Hnatiuk O. Hnatiuk O. J. Hnatiuk O. J. Hnatiuk R. Hnatiuk R. Hnatiuk S. K. Hnatiuk T. Hnatiuk F. F. Hnatiuk J. Hnatiuk J. M. Hobiłecka M. D. Holinej N. Holinej J. I. Hołowacki S. J. Horoch M. Horoch M. O. Horoch J. Hofman T. H. Hrabna N. Hrabowiecka M. I. Hryhorowycz I. Hryhorczuk H. P. Hrydczuk J. D. Hryniuk L. W. Hryniuk T. M. Hryhorenko O. M. Hrońska M. J. Hrońskyj J. J. Hruba'jak M. M. Hrudecka H. I. Hruszczak H. S. Humeniuk Humeniuk H. W. Humeniuk D. M. Humeniuk M. H. Humeniuk M. P. Humeniuk N. M. Hurak J. F. Hucman L. M. Hucman L. M. Hucman M. W. Hucman M. I. Huculiak W. M. Huculiak W. S. Huculiak I. Huculiak L. Huculiak M. W. Huculiak M. D. Huculiak P. I. Huculiak S. Huszuliak O. M. Dadak J. Danyłyszyn D. Danyłyszyn O. J. Demydenko M. I. Demydiuk M. S. Dymyd Z. D. Dymyd M. W. Dymyd M. L. Dymydiuk W. P. Dymydiuk D. W. Dymydiuk M. W. Dymydiuk N. W. Dymydiuk O. D. Dyszuk D. Ch. Dmymyd A. R. Dmytruk M. W. Dowhaniuk H. M. Dowhaniuk M. M. Dowhaniuk N. Dod O. K. Dod O. J. Dorosz M. Doroszenko W. O. Doroszenko R. W. Doroszenko S. I. Dosyn I. S. Dosinczuk W. I. Drabenkewycz O. P. Dranczuk M. Drohomyreckyj M. J. Drozd M. Dronyk W. M. Dronyk W-W. P. Dronyk M. W. Dronyk P. W. Driahin H. W. Driahin I. O. Driahin O. I. Driahin O. O. Dubicki M. A. Dumanska Dutczak H. W. Dutczak S. Żołobajluk W. D. Żołobajluk H. W. Żołobajluk H. M. Żołobajluk I. I. Żołobajluk I. F. Żołobajluk M. I. Żołobajluk M. M. Żołobajluk N. M. Żołobajluk F. D. Zawodska M. W. Zaklinski O. P. Zalucka P. J. Zalucka R. J. Zalucki W. M. Zamulinska H. W. Zamulinska L. F. Zamulinska M. R. Zamulinska M. J. Zamulinska N. W. Zamulinska J. M. Zamulinski W. M. Zamulinski W. R. Zamulinski I. R. Zapyszniuk J. J. Zatwarnicki I. Zacharuk M. M. Zwarczuk S. W. Zielińska N. M. Zieliński M. Zubyk J. M. Zujew L. O. Zujewa M. L. Zujewa O. P. Iwankiw P. A. Iwanczuk D. A. Iwaniuk M. D. Iliuk H. W. Ilnycki Ilczuk S. D. Ilczuk U. W. Ilczuk Ch. S. Kalin W. M. Kalin M. Kalin R. W. Kalyniak N. M. Kalun D. Kalun J. Kara W. I. Karkowska M. M. Karkowski Karkowski S. M. Karpiuk W. F. Karpiuk H. W. Karpiuk H. M. Karpiuk M. S. Karpiuk J. F. Kendiuk N. M. Kisłowska O. P. Kiseleczuk H. W. Klinowska H. I. Klodnicka M. M. Klodnicka M. R. Klodnicki R. R. Knyhynycki M. Knihinicka H. W. Knihinicka H. W. Knihinicka M. Knihinicka S. M. Knihinicka T. T. Knihinicki B. F. Knihnicka M. Knihnicka M. Knihnicka M. I. Knihnicka M. R. Knihnicka N. Knihnicka O. Knihnicka P. Knihnicki W. Knihnicki W. Knihnicki M. Knihnicki P. J. Kobelska M. W. Kowalczuk I. F. Kowalczuk M. W. Kowalczuk M. H. Kowalczuk T. P. Kowtun M. I. Kozaruk W. D. Kozij W. J. Kondrat W. W. Konowal H. I. Konowal I. B. Konowal P. W. Korżynski B. J. Korżynski J. B. Kornuta W. M. Kostyk S. Kostyszyn W. Kostyszyn L. Kostyszyn O. Kostyszyn Ju. W. Kostiuk B. W. Kostiuk W. Kostiuk W. Kostiuk W. W. Kostiuk W. D. Kostiuk W. O. Kostiuk H. I. Kostiuk L. M. Kostiuk M. Kostiuk M. W. Kostiuk M. W. Kostiuk M. M. Kostiuk M. M. Kostiuk M. R. Kostiuk M. R. Kostiuk M. S. Kostiuk M. S. Kostiuk M. J. Kostiuk O. D. Kostiuk O. M. Kostiuk O. O. Kostiuk O. R. Kostiuk R. W. Kostiuk R. W. Kostiuk R. M. Kostiuk R. O. Kostiuk R. R. Kostiuk J. M. Kocaba O. Kocabin O. W. Krasnecka O. M. Kriwiuk Ju. P. Kryhin W. W. Kryhin M. M. Kryżanowska U. S. Kubaj B. W. Kubaj W. B. Kubaj I. M. Kubaj M. Kubaj M. Kubaj M. M. Kubaj O. D. Kubaj P. Kubaj R. B. Kubaj T. Kukil U. H. Kurbotiak Ju. J. Kuryszczuk W. Kurko I. W. Kurko M. M. Kurko S. M. Kutaszowska K. Kutaszowska O. W. Kutaszowski M. Kuczeruk A. O. König S. W. Łazaruk H. W. Lewczuk W. D. Lesiuk I. W. Lesiuk M. Lesiuk N. W. Lesiuk O. M. Lesiuk R. Lylyk S. Łukaczyszyn M. F. Łukinczuk H. I. Łukinczuk I. F. Łukinczuk O. S. Łukinczuk T. W. Łucyk W. I. Łucyk I. Lubońka M. M. Lubońki M. I. Laszenko H. W. Makarczyk H. Makarczuk W. M. Makarczuk D. O. Makarczuk I. M. Makarczuk Ja. D. Makarczuk Ja. Ja. Maksymjuk O. M. Makucha N. I. Malkowycz M. Mandrusiak I. Manuliak D. Markiw H. W. Martyniuk S. M. Maruk O. Ja. Marusiak M. Marcinowski W. Marcinowski O. W. Marczuk M. I. Maćkiw Je. W. Megedin W. M. Megedin N. I. Miedwiedjuk H. I. Melnyczuk Melnyczuk B. O. Melnyczuk W. M. Melnyczuk Z. Melnyczuk I. M. Melnyczuk I. M. Melnyczuk I. Ja. Melnyczuk K. M. Melnyczuk L. M. Melnyczuk L. R. Melnyczuk M. D. Melnyczuk M. K. Melnyczuk M. M. Melnyczuk M. Ju. Melnyczuk N. I. Melnyczuk P. Melnyczuk U. M. Myhaluk I. P. Mysiuk H. W. Myhajłyszyn L. Myhajłyszyn L. D. Myhajluk M. Mycak O. H. Mirachamedowa Je. F. Mokrycka Mokrycka M. M. Mokrycki W. W. Moroz R. S. Mosijczuk W. I. Mosijczuk D. I. Mosijczuk N. P. Mosijczuk T. I. Mospan W. F. Mosiuk B. W. Mosiuk W. S. Mosiuk S. S. Mosiuk S. S. Mocherniuk W. W. Mocherniuk H. I. Mocherniuk D. M. Mocherniuk D. M. Mocherniuk I. T. Mocherniuk M. D. Mocherniuk P. P. Murza O. W. Nahirniak W. S. Nedajko W. M. Nedilska M. J. Nedilska O. M. Nedilski T. I. Nykyforuk N. Nykyforuk S. N. Nykonczuk W. S. Nykonczuk R. W. Nykonczuk S. S. Nikolenko H. W. Niemczuk L. Nosowycz W. I. Nosowycz L. R. Nosowycz M. W. Obuszak L. R. Owdejczuk H. M. Ohordnyczuk M. K. Ohorodnyczuk W. Ohorodnyczuk M. Ozarynska I. M. Ozarynska M. M. Ozarynska O. W. Ozarynski W. D. Ozarynski I. D. Ozarynski R. D. Ozarynski Ju. D. Ozorynski Okrepka O. F. Oleksiuk W. M. Oleksiuk W. M. Oleksiuk Je. M. Oleksiuk I. Oleksiuk M. A. Oleksiuk M. P. Oleksiuk M. F. Oleksiuk F. P. Oleksiuk F. P. Oligradska W. W. Oligradska O. D. Oligradski W. W. Oligradski W. D. Olijynyczenko N. M. Olchowyk W. W. Olchowyk D. S. Olchowyk M. W. Oparyk H. B. Orichowski B. Orszuliak P. I. Osadec M. M. Ostapczuk M. M. Ostapczuk M. M. Ostapczuk O. M. Ostafijczuk B. S. Ostafijczuk W. Ostafijczuk W. W. Ostafijczuk W. M. Ostafijczuk W. M. Ostafijczuk W. P. Ostafijczuk W. J. Ostafijczuk H. W. Ostafijczuk H. M. Ostafijczuk D. H. Ostafijczuk E. M. Ostafijczuk I. M. Ostafijczuk L. F. Ostafijczuk M. W. Ostafijczuk M. R. Ostafijczuk M. S. Ostafijczuk M. J. Ostafijczuk O. R. Ostafijczuk P. B. Ostafijczuk P. J. Ostafijczuk R. W. Ostafijczuk S. B. Ostafijczuk S. W. Ostafijczuk T. P. Ostafijczuk J. M. Ostafijczuk J. J. Ostafijczuk J. W. Ostaszczuk H. Ostryżniuk R. J. Ochnycz T. S. Piatnyczanśka I. M. Piatnyczanśka K. J. Piatnyczanśka M. M. Piatnyczanśka R. Piatnyczanśka T. Piatnyczanski W. M. Piatnyczanski S. W. Piatnyczanski J. J. Piatnyczanski J. M. Pawluk A. O. Pawluk L. M. Pawluk M. P. Pawluk Ch. O. Pawlak W. H. Palamarczuk M. M. Palandiuk I. W. Palij W. Je. Palij L. M. Palij M. Palij M. A. Palij M. F. Palij O. J. Palij P. M. Palij J. Palij J. Palij J. M. Palijczuk M. M. Paliuch I. Paraszczuk R. Paraszczuk S. M. Paraszczuk S. M. Partycki J. J. Pasternak O. F. Patruk M. M. Pacula S. S. Paszkiwska H. I. Petruk L. W. Petrunniak Z. I. Petrunniak N. M. Pyłypiuk H. L. Pihacz M. Piddubriwna Je. M. Piddubriwnyj P. W. Płoszczak H. Płoszczak M. W. Płoszczak R. W. Polyniak L. M. Poliuk W. O. Poliuk M. W. Poliuk N. M. Poliuk R. W. Poliak W. I. Popadiuk I. Potiszko M. I. Potiatynnyk W. S. Potiatynnyk S. S. Prystupa W. W. Prokopiw T. D. Proskurina K. Procziuk M. B. Puhacz J. Pun W. R. Raczuk L. O. Rybak M. J. Rymska M. Rohatynska L. J. Rohatynski J. Rozdilska M. Roik O. P. Romanenczuk N. S. Romanenczuk R. S. Romanczyk Romaniuk W. Romaniuk W. I. Romaniuk W. M. Romaniuk W. F. Romaniuk H. W. Romaniuk H. D. Romaniuk D. D. Romaniuk Je. F. Romaniuk I. Romaniuk I. B. Romaniuk I. W. Romaniuk I. I. Romaniuk I. M. Romaniuk K. S. Romaniuk L. M. Romaniuk M. Romaniuk M. W. Romaniuk M. W. Romaniuk M. W. Romaniuk M. I. Romaniuk M. M. Romaniuk M. M. Romaniuk M. M. Romaniuk M. M. Romaniuk M. M. Romaniuk M. O. Romaniuk M. O. Romaniuk M. F. Romaniuk N. W. Romaniuk N. D. Romaniuk O. D. Romaniuk O. M. Romaniuk O. M. Romaniuk O. R. Romaniuk P. Ju. Romaniuk R. W. Romaniuk R. K. Romaniuk R. M. Romaniuk S. A. Romaniuk S. I. Romaniuk S. I. Romaniuk T. D. Romaniuk Ch. I. Romaniuk Ja. F. Rudyj W. Saiewycz S. P. Saienko W. W. Saienko M. I. Saienko Ch. W. Samuliak Ch. I. Swystun S. F. Switalska Swytyk Ja. Semaszko S. Semeniuk I. H. Semeniuk I. O. Semeniuk M. I. Semeniuk M. I. Semeniuk M. Ja. Semeniuk S. Semczuk B. Semczuk M. I. Sieńo Ju. S. Seniuk W. Seniuk T. N. Sydoruk O. W. Sycz Je. O. Sikorska O. M. Sikorski R. L. Sifuse W. Skorodyjczuk W. I. Słobodian W. W. Słobodian W. F. Słobodian M. W. Słobodian M. W. Smyk A. I. Sobotiak M. I. Sokolyk A. F. Sokoliuk Je. M. Sokoliuk M. M. Sołonenko H. D. Sopowska H. I. Sopowska M. M. Sopowska T. I. Sopowski I. M. Sopowski M. Sopowski Ja. Ju. Sopowski Ja. Ja. Sprynczan W. W. Stadnyczuk A. M. Stankiewicz W. M. Stelmaszczuk M. D. Stefanycka L. D. Stefanko R. Ju. Stefurak W. R. Stefurak S. M. Tarasenko N. O. Tarasenko O. O. Teleszczuk R. I. Teliszczuk H. O. Teliszczuk I. S. Teliszczuk P. F. Terezin O. I. Tereszczuk S. Terleckyj Ja. P. Terlecki Je. D. Tymofijczuk W. Ju. Typczuk B. D. Typczuk W. Typczuk N. M. Typczuk P. Tkaczyk A. M. Tkaczyk H. W. Tkaczyk I. M. Tkaczyk M. D. Tkaczyk M. M. Tkaczyk U. M. Tkaczuk Tkaczuk W. M. Tkaczuk H. M. Tkaczuk K. T. Tkaczuk R. M. Tkaczuk R. R. Tkaczuk S. Todoriw W. W. Todoriw H. M. Todoriw S. Tomenczuk A. A. Tomenczuk W. Tomenczuk W. Tomenczuk W. Tomenczuk H. D. Tomenczuk I. Tomenczuk K. W. Tomenczuk N. P. Tomenczuk P. W. Tomenczuk Ja. D. Tonyk Ch. F. Traczuk D. Traczuk L. S. Traczuk M. W. Traczuk M. M. Traczuk M. M. Traczuk M. M. Traczuk N. W. Traczuk O. M. Traczuk R. D. Tryhubiak O. S. Truchnij H. Tuzyk M. D. Turynska T. M. Turynski M. W. Uhorczuk M. J. Użytczak M. D. Ukrainczuk W. M. Ukrainczuk L. W. Ukrainczuk R. Ukrainczuk S. Urbanowicz S. I. Urszulak K. F. Usmanow W. M. Fedoryn B. I. Fedoriw M. M. Fedorczak K. S. Fediu M. M. Fedjuk A. M. Ferkaliak M. M. Ferlej M. Franiuk O. I. Charuk W. P. Chodorowski I. F. Cholıwczuk T. Choma I. W. Chreptun H. W. Chreptun D. M. Chreptun M. K. Chromiak K. A. Chrustawczuk O. D. Czekurak H. T. Czerwinski L. O. Czerwinska H. J. Czerwinska J. Czerwinkyj J. O. Czeredarczuk W. Czeredarczuk W. Czeredarczuk W. Czeredarczuk W. R. Czeredarczuk H. W. Czeredarczuk H. M. Czeredarczuk I. M. Czeredarczuk L. W. Czeredarczuk M. Czeredarczuk M. Czeredarczuk M. D. Czeredarczuk M. F. Czeredarczuk R. Czeredarczuk R. M. Czeredarczuk R. M. Czeredarczuk U. K. Czernecki P. R. Czerniak S. W. Czornienka L. J. Czornienka M. Czornienka M. M. Czornienka R. M. Czornienkyj W. W. Czornienkyj M. W. Czornienkyj R. Czulak W. W. Czulak M. M. Czumaczenko M. S. Szewaha H. Szewczuk H. W. Szewczuk Z. I. Szewczuk I. M. Szewczuk L. Szewczuk L. M. Szewczuk M. S. Szewczuk R. M. Szekeriak D. Szmyr M. S. Szpuliar H. Szutka M. D. Szutka P. I. Szczuczak D. W. Jumatow W. O. Jurach K. Jurach N. D. Jurkewycz H. P. Jurkewycz P. Jurczak I. Cz. Jurczak M. Jurczak M. P. Jurczak N. R. Jurczak O. D. Jurczak R. P. Jurczak J. R. Jakymenko H. O. Jakiwczuk-Horal H. J. Jakowiszczuk W. A. Jakowiszczuk W. W. Jakowiszczuk W. W. Jakowiszczuk H. D. Jakowiszczuk O. W. Jakubiak N. J. Jakubiw L. J. Jambir M. Janczuk B. B. Jaremczuk S. J. Jarycz W. I. Jarycz L. W. Jarycz M. W. Jarycz M. W. Jarycz O. W. Jarycz O. W. Jarycz R. W. Jacewiuk O. I. Jacyniszyn S. F. Jacyniszyn F. W. Jaciak R. W. RAZEM: 1643,00 hrn.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

CIERNIOWE SŁOWA JEWHENA HUCAŁA

Wieczór pamięci Jewhena Hucała, który odbył się 4 lipca, dokładnie w dziesiątą rocznicę śmierci pisarza, w Narodowym Związku Pisarzy w Kijowie, pozostawił po sobie niezwykle przejmujące uczucie: przez kilka godzin ludzie, którzy znali i kochają Jewhena Pyłypowycza, nie mogli się o nim nagadać. Śmierć nie rozerwała tej żywej więzi, którą Hucało-prozaik, Hucało-poeta, Hucało-człowiek zdążył nawiązać w środowisku pisarskim. Ołeksandr Juszczenko pisał przedmowę do pierwszej publikacji studenta Instytutu Pedagogicznego w Nieżynie, Ołeś Łupij pracował ramię w ramię z Jewhenem Pyłypowyczem w „Literaturnej Ukrainie” i przez wiele lat był sąsiadem w domu pisarzy, Switłana Jowenko gorąco dyskutowała, omawiając nowe publikacje Hucała, a obecnie — zadedykowała mu swoje wiersze, Dmytro Czerednyczenko bywał z Jewhenem Pyłypowyczem w Dmytro Hucało zadedykował ojcu piosenkę L. H.: W tym roku, dokładnie na Kupała, mija 10 lat od odejścia w lepsze światy Jewhena Hucała. Nie tylko dzieliła Pani z nim gorzkie chwile odejścia i zachowuje pamięć o nim, ale robi Pani wszystko, co możliwe, aby książki Jewhena Hucała nie znikały z obiegu czytelniczego. Właściwie, zostawiając Pani skład ostatniej książki, zapowiedział Pani dbać o wydanie... Nad czym pracował Jewhen Pyłypowycz w swoich ostatnich miesiącach i dniach? Proszę opowiedzieć o przygotowaniu i wydaniu pięciotomowego zbioru jego dzieł. L. W.: O tym bardzo trudno mówić, wszak Jewhen Pyłypowycz zmarł nagle, miał bardzo wiele planów i praktycznie ani na dzień nie przerywał pracy. Ostatnie sześć stron do książki „Mentalność ordy” napisał w dniu, w którym dostał zawału. Trzeba było znać Hucała, żeby zrozumieć, że absolutnie nie był przyzwyczajony do oszczędzania siebie. To było jakieś samospalenie. Czuł, że temat, o którym pisał w ostatnich miesiącach i dniach, jest niezwykle ważny — stosunki rosyjsko-ukraińskie, wieczna próba północnego sąsiada, by podporządkować sobie Ukrainę, zniszczyć jakąkolwiek świadomość narodową, ujarzmić, okaleczyć, zasymilować. Przypominam sobie, jak ciężko pracował Żenia nad tą książką, która składała się z oddzielnych artykułów (najpierw drukowano je w „Literaturnej Ukrainie”), jak przewertował dziesiątki starodruków i jak wspólnych podróżach po Ukrainie, Anatolij Mojsejenko miał błogosławieństwo od mistrza... Właściwie każdy z obecnych w sali znał swojego Hucała, gdyż ten wybitny człowiek był niezwykle wielowymiarowy, zachowując integralność i celowość natury, upór i wierność swojemu powołaniu. Łarysa Choroleć i Petro Bojko czytali wiersze Hucała z różnych lat, rodacy wspominali wielką rodzinę Hucałów — wiejskich nauczycieli, patriarchalnych dziadków i babcie, którzy przedłużyli swoje życie w nowelach-opowiadaniach i powieściach swojego syna i wnuka... Obecność synów Jewhena Pyłypowycza — Serhija, Dmytra, Jewhena, których brązowe oczy uwieczniły szybkie, spostrzegawcze, obdarzone spojrzenie ojca, wywołały w pamięci ludowe przysłowie o przeznaczeniu prawdziwego mężczyzny — wychować synów i zasadzić ogród — i jest to również prawdziwe w odniesieniu do poety, który każdą trawkę znał z imienia... wtórował: „To powinien robić nie ja, a historycy, ale dlaczego nikt nie bierze się za ten temat?!”. Wszak chciał pokazać prawdziwy obraz rosyjskiej ekspansji, tak zwane „oswojenije nowych territorij”, bazując na świadectwach właśnie rosyjskich naocznych świadków — wojskowych, historyków, pisarzy. I mimo wszystko zaczęto go szczuć, oskarżając o wszystkie grzechy śmiertelne. Nawiasem mówiąc, już po jego śmierci, kiedy wydawnictwo „Proświta” wydało „Mentalność ordy”, pan Tołoczko i pan Riabczuk podeptali pamięć Hucała, oskarżając go o „małorosyjski syndrom”. A jeśli chodzi o wydanie pięciotomowego zbioru Jewhena Hucała, to do dziś dziękuję Bogu, że wtedy, w połowie lat dziewięćdziesiątych, kiedy praktycznie zamarło całe wydawnictwo książek, znaleźli się ludzie, dla których twórczość Hucała była częścią ich duszy. Przede wszystkim chcę wymienić jego przyjaciela jeszcze z czasów studenckich — pisarza Anatolija Dawydowa — razem studiowali w Instytucie Pedagogicznym w Nieżynie. Właśnie Anatolij Dawydow, który w tamtym czasie pracował w Gabinecie Ministrów, „przebił” pieniądze na pięciotomowy zbiór. Ale potem była kolosalna praca nad uporządkowaniem każdego tomu. I myślę, że gdyby nie redaktor i kompilator Mychajło Moskałenko, nie ówcześni dyrektor wydawnictwa „Dnipro” Taras Serhijczuk i redaktor naczelny Akademik Mykoła Żułynskyj, który w Słowie o Jewhenie Hucałe za centrum swoich wspomnień uznał pełne zaufania irpieńskie rozmowy z autorem kultowych w latach 60. nowel, zauważył, że prozaik w latach 80. boleśnie przeżywał swoje nieprzeczytanie. Chodziło w szczególności o trylogię fantastycznych powieści „Pożyczony mąż”, „Parada planet”, „Prywatne życie fenomena”, naznaczonych zabójczą ironią autora wobec zewnętrznie zamożnego społeczeństwa zastoju, na wskroś fałszywego i biurokratycznego... Petro Osadczuk, który jak zawsze natchnienie i szczerze prowadził wieczór związkowy, zauważył, że w „Irpieniu” napisano przeważającą większość utworów Jewhena Hucała — wszak kochał ten Dom Twórczości i pracował tam o każdej porze roku... Błyskotliwy stylista i językoznawca, — Występuje Mykoła Żułynskyj. Prowadzący wieczór Petro Osadczuk i Łesia Woronina wydaje się, że wszystkie warstwy ukraińskiego słownictwa zostały przez niego opracowane — Jewhen Hucało rozkoszował się słowem, czuł jego smak i aromat, jego niezgłębioność i niewyczerpalność, wielowymiarowość i wielobarwność. Właściwie tak samo postrzegał on ludzi, o których pisał. Jedna z jego książek tak właśnie się nazywa: „Ludzie wśród ludzi”. Starzy i dzieci, mężczyźni i kobiety, jaskrawi i niepozorni, elokwentni i niezdarni, zakochani i znienawidzeni, szczęśliwi i nieszczęśliwi — wszyscy oni przeszli przez jego serce i duszę, ze wszystkimi, wydaje się, nie mógł się nagadać, na wszystkich napatrzeć, nie mógł wypuścić ich z pola swojego widzenia. Uczestnicy wieczoru pamięci Jewhena Hucała nie spieszyli się z sali, kontynuując wspominanie swojego towarzysza, przyjaciela, nieprzeczytanego i zagadkowego człowieka: pisarze Młode lata... Switłana Żołob, wydanie nie miałoby takiego wypełnienia, nie zostałoby zrealizowane na najwyższym poziomie profesjonalnym. Najtrudniej było wybrać szczytowe utwory Jewhena znają cenę cierniowego słowa Hucała. Ale czy nie pozostanie ono rzeczą samą w sobie za pożółkłymi oprawami wydań sprzed dziesięciu lat? Czy w pełni dostępne jest to słowo społeczeństwu, które, przebywając w czytelniczym zeitnocie, często-gęsto tylko ślizga się zagubionymi oczami po bibliotecznych półkach, nie sięgając do książki sercem i oczami? Właściwie — czy przeczytaliśmy Jewhena Hucała? O tym wszystkim — w rozmowie wdowy pisarza Łesi WORONINEJ z dziennikarką Lubow HOTOŁĄ. Zdjęcie Iwana PYŁYPĘNKI Serhij Hucało we wspomnieniach o ojcu Pyłypowycza — wszak pozostawił on ogromną spuściznę twórczą, która nie zmieściłaby się nawet w kilkudziesięciu tomach. Są to przede wszystkim jego niepowtarzalne, pełne zdumiewającego jasnego nastroju wczesne nowele, to także realistyczne opowiadania i powieści, i tak zwana „proza chimeryczna” — trylogia „Pożyczony mąż”, „Parada planet” i „Prywatne życie fenomena”, to także oryginalna poezja, publicystyka, krytyka literacka i zupełnie niespodziewanie pod koniec życia — mnóstwo wesołych i dobrych wierszyków-łamańców językowych, wierszyków-uśmiechów dla dzieci. — Jak pokazuje nie tylko Pani smutne doświadczenie, kłopoty związane z upamiętnieniem pisarza spadają obecnie na jego rodzinę. I choć gorzko to podkreślać, wszystko zależy od wdowy, bliskich artysty: na ile wystarczy im sił, by chodzić i pukać do urzędniczych drzwi, angażować przyjaciół i przeciwstawiać się nieprzyjaciołom. Jak ominąć obojętność czy nieżyczliwość? Jeśli Pani może, proszę powiedzieć o tych pierwszych, ale i o drugich nie zapomnieć. — Oczywiście, najważniejsze, co pozostaje po pisarzu, to jego książki. Ale teraz wspominam swoje „drogi przez mękę”, kiedy trzeba było postawić pomnik na grobie Żeni i ustanowić tablicę pamiątkową na domu, w którym mieszkał. Kto się z tym nie zetknął, raczej mnie nie zrozumie, a komu przyszło dzień po dniu biegać

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

po gabinetach wszystkich tych naczelników i naczelniczków, współczuje. To był jakiś wyrafinowany sadyzm. Bo kiedy rzeźbiarz Mykoła Obezjuk stworzył szkic wspaniałego pomnika — kobieta na kolanach, zasłaniając twarz dłońmi, stoi przy położonym na ziemi krzyżu, na którym rozłożona jest książka z płaskorzeźbami Jewhena Pyłypowycza i jego pierwszej żony, która zmarła bardzo młodo, a obok leżą trzy brązowe jabłka — myślałam, że to, co najważniejsze, już za nami. Ależ nie! Po to, by wysocy naczelnicy mogli wyasygnować sumę wyznaczoną postanowieniem Gabinetu Ministrów, trzeba było wycenić pomnik, ale po to, by zrobić pomnik i odlać go w brązie, trzeba było zapłacić nieistniejące pieniądze! I co najważniejsze — w każdej kolejnej instancji, do której mnie odsyłano, domniemana cena za każdym razem rosła. Wiecie, pani Lubo, i tutaj pomogli dobrzy ludzie. W Ministerstwie Kultury w końcu natrafiłam na kobietę, która, usłyszawszy, że to pomnik Hucała, powiedziała, że dla niej książki Jewhena Hucała od dzieciństwa były najważniejsze i najdroższe, że uważa je za część swojego życia. I właśnie ta kobieta sprawiła, że komisja wyceniła pomnik na podstawie zdjęć szkiców. Co prawda, musieliśmy pójść na swego rodzaju fotomontaż — mały model pomnika przedstawiono na zdjęciach jako rzeźbę naturalnej wielkości. Zrozumiałe, że imienia tej wspaniałej kobiety podać nie mogę, wszak formalnie dopuściła się uchybienia służbowego i prosiła, by nigdy i nikomu o jej roli w tej sprawie nie mówić, ale bez tego pomnika do dziś by nie było… — Niedawno miałam do czynienia z rodziną wiejskich nauczycieli i mimowolnie przypomniałam sobie powieść Jewhena Hucała „Wiejscy nauczyciele” — porażająco prawdziwą rzecz o codzienności wiejskich pedagogów, ich zmaganiach o przetrwanie, o zachowanie tego, co najważniejsze — nauczycielskiego imienia, które zjadają, zadeptują dni powszednie… Pomyślałam: Boże, gdyby Hucał żył! Jakie typy wokół, jakie tematy… Już kto jak kto, ale on od stołu roboczego by nie odchodził… Oczywiście, tutaj wypadałoby pocieszyć naszych czytelników, że twórczość niezwykle utalentowanego pisarza Jewhena Hucała nie jest zapomniana, że, jak pisał Majakowski, imię jego państwo przelało „w parowce, wersy i inne dobre uczynki”, ale… Niedawno z gorzkim zdziwieniem dowiaduję się, że twórczość Hucała w szkole omawia się tylko pobieżnie. A to pisarz, który ma błyskotliwe utwory dla dzieci! To przecież jego pióru należą wyrafinowane opowiadania, obecnie rozłożone na cytaty w podręcznikach do języka — czyż był lepszy stylista niż Jewhen Pyłypowycz… Pani Lesiu, jest Pani pisarką, dziennikarką, redaktorką — dlatego ośmieliłam się zapytać Panią o to. Jeden z najbardziej zauważalnych sześćdziesiątników, uznany prozaik XX wieku, nowelista, powieściopisarz, autor romansów i poeta Jewhen Hucał — jaki jest los jego spuścizny twórczej? — Dziękuję Pani, pani Lubo, za to pytanie, chociaż dla mnie jest w nim bardzo dużo goryczy. Dlaczego? A dlatego, że po śmierci Żeni odbywa się jakieś straszne pośmiertne wyrównywanie rachunków. Już wspominałam o artykule Mykoły Riabczuka, który, nawiasem mówiąc, wydrukowano w gazecie „Deń” na 60-lecie Jewhena Pyłypowycza. Znany krytyk pisze o tym, że Hucał jako prozaik rzekomo się zestarzał, że twórczość jego, poza chyba niedocenioną poezją, wartości nie ma, że cały on — w przeszłości. Tym bardziej przykro było to czytać, pamiętając, jak ten sam M. Riabczuk niezwykle wysoko oceniał Hucała-prozaika za życia. Na miesiąc przed śmiercią Żenia, występując w Domu Nauczyciela podczas wręczania mu nagrody Fundacji Antonowyczów, opowiadał o tym, jak zaczął pisać, jak układał się jego los literacki, i raz po raz wspominał swojego złego geniusza — „ulubionego aspiranta akademika Szamoty”. Chodziło o znanego literaturoznawcę Hryhorija Sztonia, który przez całe życie twórcze Hucała prześladował go, składając faktycznie literackie donosy. Bo wszyscy bardzo dobrze pamiętamy, czym w poradzieckiej Ukrainie były owe niszczycielskie recenzje. Oto jeden z takich „passusów” pana Sztonia w sprawie powieści Hucała „Żywioł”: „…ten utwór jest posypany takimi ideologicznymi przyprawami, za zabawę z którymi trzeba odcinać rękę przyzwyczajoną do podobnych bohomazów!”. Kiedy Żenię chowano, pan Sztoń podstawił ramię pod jego trumnę. Co to było — akt pokuty czy wyrafinowany cynizm? Nie wiem, bo teraz, za lekką ręką Hryhorija Sztonia, utwory Hucała wyrzucono ze wszystkich szkolnych podręczników, nie studiuje się ich na uniwersytetach, nie ma nawet wzmianki o Hucale w rozdziale o sześćdziesiątnikach w podręczniku dla 11 klas szkół średnich. Jest w tym podręczniku zdjęcie, gdzie Hucał siedzi obok Hryhora Tiutiunnyka, a oto kim jest J. Hucał, uczniom się nie wyjaśnia. I z przerażeniem przekonuję się, że jakaś siła zagania Hucała do ogółu „pisarzy do dyktand”. — Pani Lesiu, mówię to dla naszych czytelników — niedawno byłam na Cmentarzu Bajkowym, gdzie pochowano, niestety, już wielu bohaterów poematu Jewhena Hucała „W przededniu dzisiejszego dnia” — poematu o jego pokoleniu literackim. I zauważyłam, a Pani to potwierdziła, że pomnik Jewhena Pyłypowycza został okradziony — ukradziono brązowe jabłka i rozłożoną książkę z jego portretem… Tych, którzy to robili, książka nie powstrzymała. Ale jaka złowieszcza analogia: ukradziona z grobu książka! Bardzo nie chciałabym, aby z naszego życia wykradziono książki Jewhena Hucała, Mykoły Winhranowskiego, Hryhora Tiutiunnyka, Wołodymyra Drozda… — Rzeczywiście, kiedy z Saszą Hucał, córką Żeni, która, niestety, już zmarła, przyszłyśmy na cmentarz i zobaczyłyśmy, że z pomnika zniknęły trzy brązowe jabłka, to było takie uczucie, jakby Żenia leżał tam zupełnie bezbronny, jakby ukradziono część jego książek, jego zdumiewających obrazów, jego czystego, przejrzystego języka. Pamiętacie, jedna z pierwszych książek Hucała tak właśnie się nazywała — „Jabłka z jesiennego sadu”? Potem ukradli brązową książkę z płaskorzeźbami, ale dziadek, który przychodzi sprzątać groby, spłoszył wtedy rabusiów i oni, porzuciwszy książkę niedaleko grobu, uciekli. Ale za drugim razem, kiedy ta książka stała na grobie, mocno przymocowana do postumentu, po prostu wyrwali ją „z mięsem”. Strasznie i beznadziejnie. To rzeczywiście swoisty znak czasu — grabią groby i okradają nie tylko zmarłych. Żywym odbierają to, co kiedyś dla normalnych ludzi było najważniejsze — współczucie i miłość, umiejętność cieszenia się pięknem i rozumienia prawdziwej literatury, muzyki, rysunku. Zamiast prawdziwej sztuki multiplikuje się taką lekkostrawną plastikową masę i już staje się „niemodne” poważnie mówić o miłości do swojej ziemi, czy do rodzonej mamy, czy do dziewczyny. I rzeczywiście, mnie dzisiaj przeraża jakiś totalny literacki ekshibicjonizm. Wydaje się, że dzisiejsi pisarze stawiają przed sobą zupełnie nie te zadania, które stały przed Winhranowskim, Hucałem, Tiutiunnykiem… — Pisarzowi imię, bez wątpienia, zachowują książki. Ale… Jak dobrze, że znaliśmy ich autorów! Przyszło mi redagować zbiory poetyckie Jewhena Pyłypowycza w wydawnictwie „Mołod’”. Z nim było niezwykle ciekawie rozmawiać, obserwować jego reakcje, jego język, słuchać jego żartów… Czy jest książka wspomnień o Jewhenie Pyłypowyczu? — Kilka lat temu w gazecie „Literaturna Ukrajina”, którą redagował Wasyl Pluszcz, dobry przyjaciel Żeni, którego już również nie ma na świecie, wydrukowaliśmy wspomnienia starszej siostry Żeni — Ludmyły. Wspominała, jakim był w dzieciństwie, opowiadała, jak strasznie przeżył to, że świadomie „oblewano” go przy wstępie na Uniwersytet Kijowski, o tym, jak zaczynał pisać. I wtedy zwróciłam się z prośbą do wszystkich przyjaciół Żeni, do tych, którzy znali i kochali go, by przesyłali do redakcji swoje wspomnienia. Niestety, oprócz kilku ogromnych rękopisów, w których au- Jewhenko Hucało, Łesia Woronyna, Jewhen Hucało pisali o sobie i jeszcze raz o sobie, nic naprawdę wartościowego się nie pojawiło. Rozmawiałam z Mykołą Rudenką, który zamierzał napisać wspomnienia o Jewhenie Pyłypowyczu, ale nie zdążył. Znam wielu ludzi, którzy bardzo kochali i szanowali Hucała, którzy mają co o nim wspominać, ale na razie nie ma takiej możliwości — wydania książki wspomnień. Mam nadzieję, że w najbliższych latach wspomnienia o Jewhenie Hucale jednak ujrzą światło dzienne. Przecież, niestety, jego przyjaciół-rówieśników staje się coraz mniej… — Artysta Rafael Bahautdinow, który namalował portret Jewhena Pyłypowycza, opowiadał, że ten nie mógł ani chwili usiedzieć w miejscu i zgodził się pozować tylko wtedy, gdy artysta pozwolił mu czytać. Opowiedzcie o Hucale-czytelniku, jego gustach i zainteresowaniach. — Właściwie książki dla Żeni były jakąś niezwykle ważną częścią życia, bez której nie mógł istnieć. Jeszcze jako dziecko, mieszkając na wsi, przeczytawszy wszystko, co było w wiejskiej bibliotece, zaczął jeździć do rejonowej — do Kalinówki, za każdym razem brał dziesiątki książek i po prostu je „połykał”, potem zaczął zamawiać książki pocztą. To znaczy, że książki były mostkiem do niewidzianego, czarownego, wielkiego świata. Myślę, że z tej „książkowej choroby” nie wyleczył się do końca życia. Interesowała go i filozofia, i eseistyka, wszystko, co można było dostać w ukraińskich i rosyjskich przekładach ze światowej literatury. W ostatnich latach często czytał Gogola, zawsze miał pod ręką „Kobziarza”, ale przy tym z ogromną sympatią odnosił się do wszystkiego, co młode i utalentowane. I ta cecha u Żeni była niezwykle ważna — wiem, ilu młodym prozaikom pomógł, pisząc recenzje na ich pierwsze publikacje, polecając je do druku. Oto całkiem niedawno, na wręczeniu nagród konkursu literackiego „Koronacja słowa”, podszedł do mnie człowiek i powiedział, że został pisarzem dzięki Jewhenowi Hucale i że obecnej nagrody nie byłoby, gdyby Jewhen Pyłypowycz w swoim czasie nie zareagował i nie wsparł jego pierwszych prób literackich. — Człowieka nie ma z nami, ale są jego słowa, uczynki, bezcenne epizody życia, które należą do tych, którzy byli z tym człowiekiem. Jeśli możecie, opowiedzcie jeszcze o Waszym Hucale. — Główną cechą Żeni było to, że w każdych sytuacjach życiowych pozostawał sobą, po prostu nie potrafił się przystosowywać i udawać. To nawet nie była jego zasługa — po prostu taki się urodził. Myślę, że bardzo utrudniało mu to życie. Niezwykle subtelnie czuł i rozumiał ludzi, umiał wybaczać i rozumieć ludzkie słabości. Wszystko, oprócz podłości i zdrady. Rzeczywiście był bardzo ruchliwy, musiał codziennie przejść przynajmniej kilka kilometrów, opowiadał, jak jako młodzieniec wychodził za wieś późną jesienią, kiedy zamarzało jak lód czarnoziemne winnickie błoto, i biegał od wsi do wsi. Pisanie dla niego było sposobem istnienia. Nie pisać nie mógł, nie wyobrażał sobie, jak można przyjechać gdzieś na kurort i leżeć na plaży. Pisał w pociągu podmiejskim na skrawkach papieru, kiedy z nim jeździliśmy na wieś, pisał na kolanie w ogrodzie — ale dla niego najważniejsze było codziennie, od samego rana, usiąść za biurkiem i pracować. W ogóle nie zauważałam u niego jakiejś wyższości czy „syndromu geniusza” — interesowali go wszyscy ludzie i było mu absolutnie obojętne, czy to wiejska ciotka, która opowiada o zięciu-alkoholiku, który wygonił ją nocować do szopy do kur, czy akademik, który dzieli się filozoficznymi rozważaniami. Zadziwiający uśmiech Hucała, który zapewne pamiętają wszyscy, którzy z nim rozmawiali, i który tak dokładnie przedstawił na portrecie Rafael Bahautdinow. Wydaje mi się, że więcej tak nikt się nie uśmiechał. Dobry i ironiczny uśmiech. I jego wieczne żarty-żarciki, za którymi chował swoją nieśmiałość i wrażliwość. Kiedyś wydawało mi się, że Hucała nie można nie kochać, że kochają go wszyscy. Potem zrozumiałam, że to nie tak, i do dziś nie mogę się z tym pogodzić. Zapisała Lubow HOŁOTA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

«Z OBLICZA WIECZNEGO ZDEJMĘ MODERNISTYCZNY MAKIJAŻ»

NIESPIESZNYM KROKIEM DOLNE MIASTO I PRAWO MAGDEBURSKIE Zacznijmy od tego, że prawo magdeburskie, z którego tak szczyci się Kijów, należało nie do całego miasta, a tylko do Podola. Rzecz w tym, że do początku XVIII wieku Kijów składał się praktycznie z trzech oddzielnych części: Górne Miasto, Peczersk i Podol. Były one rzeczywiście rozdzielone kijowskimi wzgórzami, więc dostać się w czasach Rusi Kijowskiej z Podola, powiedzmy, na Peczersk można było przeważnie tylko Dnieprem — znany dzisiaj Zjazd Włodzimierski, który biegnie od Placu Europejskiego do Dworca Rzecznego, został przebity przez górę dopiero w XVIII wieku. Wszystkie trzy części miasta pod koniec XV wieku miały swoją administrację. Górnym Miastem zarządzały monaster Sofijski i monaster Michajłowski, wojewodowie, gubernatorzy, czasem — dowództwo wojsk rosyjskich. Peczersk podlegał Ławrze Kijowsko-Peczerskiej, generał-gubernatorowi i komendantowi Twierdzy Kijowsko-Peczerskiej. I tylko Podol, gdzie tętniło życie rzemieślnicze, kierował się magistratem na zasadach samorządu, ogłoszonych prawem magdeburskim. Swoją drogą, właśnie do magistratu Dolnego Miasta należała pieczęć z wizerunkiem ręki trzymającej kuszę — jeden z pierwszych oficjalnych herbów Kijowa. Przez długi czas (do 1787 roku) istniał on równolegle z wizerunkiem archistratega Michała, który uważany był za oficjalnego patrona stolicy. Pochodzenie tego ostatniego przypisuje się pierwszemu kijowskiemu metropolicie Michałowi, który zajmował ruską katedrę mniej więcej od 992 do 1008 roku i miał na pieczęci wizerunek swojego niebiańskiego patrona. Choć to legenda, tak samo jak twierdzenie o tym, że podczas chrztu Rusi na niebiosach pojawił się Archanioł z całym swoim niebiańskim wojskiem. Głównym świętem podolan były tradycyjne jarmarki, które od 1797 roku przekształciły się w zjazdy kontraktowe — dwutygodniowe targowiska, dokąd zjeżdżali się ludzie interesu z całego Kraju Południowo-Zachodniego. Rozszerzenie kontaktów handlowych wymagało rozbudowy infrastruktury, więc w 1817 roku otwarto tu nowy Dom Kontraktowy, wzniesiony według projektu Szkota Williama Heste (obecnie — żółty budynek naprzeciwko Dziecięcego Teatru Muzycznego). Budynek od razu stał się centrum życia biznesowego i kulturalnego Podola: każdego wieczoru odbywały się tu bale, maskarady, przedstawienia, koncerty, a w 1847 roku właśnie tutaj występował słynny Ferenc Liszt, o czym świadczy tablica pamiątkowa na fasadzie budynku. Bywali tu Puszkin i Gogol, Honoré de Balzac i Ewelina Hańska, Adam Mickiewicz i Taras Szewczenko. Swoją drogą, kijowski badacz starożytności Stanisław Calyk twierdzi, że właśnie na Podolu mogli spotkać się Skoworoda i... baron Münchhausen. Rzecz w tym, że niemiecki baron Karl Friedrich Hieronymus von Münchhausen-auf-Bodenwerder to postać realna. Nawiasem mówiąc, do końca życia obrażał się na Raspe i twierdził, że wszystko, co ten o nim napisał, to czysta zmyślona historia. Ale baron Münchhausen rzeczywiście służył w armii rosyjskiej, którą dowodził generał-feldmarszałek Burkhard Christoph von Münnich. Po nieudanym forsowaniu Dniestru latem 1738 roku jego wojsko odeszło na kwatery zimowe do Kijowa. Armia Münnicha wraz z 18-letnim baronem Münchhausenem zimą 1738—1739 roku rozlokowała się na Peczersku. Wtedy też do Akademii Kijowsko-Mohylańskiej wstąpił młody Hryhorij Skoworoda. Często bywał na Placu Kontraktowym, gdzie w tamtym czasie organizowano największe kijowskie jarmarki. Tutaj też uczęszczało po towar i prowiant wojsko Münnicha. Tak więc całkiem prawdopodobne, że Skoworoda i baron Münchhausen rzeczywiście widzieli się, spotykali, ale tak i nie poznali. Przynajmniej historia o tym milczy. Sam Hryhorij Sawycz obecnie na wieki zastygł na postumencie naprzeciwko budynku Mohylanki. Teraz to tradycyjne miejsce, gdzie spotykają się studenci i nie tylko. Swoją drogą, autor projektu pomnika wielkiego filozofa Iwan Kawaleridze początkowo odtworzył Skoworodę boso. Ale dzień przed otwarciem monumentu poważna komisja partyjna wyraziła niezadowolenie z powodu „bosackiego” wyglądu Skoworody i nakazała przez noc „upleść mu łapcie”. TAJEMNICE PODOLSKICH ULIC Podol, zwłaszcza jego ulice i podwórka, wciąż zachowują romantyczną atmosferę przedminionego wieku. Swoją drogą, w dawnych czasach Podol wcale nie miał regularnego geometrycznego kształtu, jak obecnie. Jak każde średniowieczne miasto, początkowo miał chaotyczną zabudowę. Jak zaświadcza plan Kijowa, sporządzony w 1695 roku przez Uszakowa, Podol był otoczony drewnianymi murami i wieżami, były tu kręte uliczki, wytyczone zgodnie z rzeźbą terenu. Dowolnie rozmieszczone były budynki i ogródki. W centrum Podola zbiegało się kilka radialnych uliczek, dowolnie zabudowanych niewielkimi domkami. Ale w 1811 roku zdarzył się straszny pożar, który faktycznie wyniszczył cały Podol. Płonęło wszystko — od Góry św. Andrzeja do Kanału (rzeczki Hłyboczycy). W płomieniach zginęło ponad tysiąc budynków, prawie dwie dziesiątki drewnianych i kamiennych cerkwi, spłonęły trzy monastery. Po pożarze miejscowi mieszkańcy długo obawiali się osiedlać w starych miejscach. A kiedy rozpoczęła się odbudowa, to ponieważ w architekturze panował wtedy klasycyzm z przejrzystością i doskonałością linii, ulice zaplanowano pod kątem prostym. Właściwie tymi ulicami chodzimy i dzisiaj. A o przeszłości przypomina nam chyba tylko tak zwany Domek Piotra I na rogu ulic Konstantynowskiej i Chorywa, który stoi jakby pod kątem. Jest on jednym z niewielu, które ocalały podczas pożaru, bo był kamienny, a jego położenie wskazuje kierunek ulic, których obecnie już nie ma. Właśnie na Podolu skoncentrowanych jest niemal najwięcej ulic, które zwracają nas jeszcze w czasy epoki książęcej. Oprócz ulicy Chorywa, jest tu Szczekawicka, Turowska, Ihorowska, Olegowska, Jarosławowska, Wołoska (na cześć boga Welesa, którego kapiszcze stało właśnie na Podolu), Poczańska. Swoją drogą, ta ostatnia — to jedyne, co zostało na pamiątkę dopływu Dniepru, w którym, według legendy, chrzciła się Ruś. Ta rzeczka przez długi czas była oddzielona od Dniepru piaszczystą kosą, wpadała do Dniepru między współczesnym Placem Pocztowym a obecnym Mostem Pieszym. Ale w XVIII wieku podczas powodzi kosę rozmyło i Dniepr pochłonął Pocznę. „Otworzyła mi się prawda smutna: życie znika jak rzeka Pocza”, — pisała Lina Kostenko. Czy nie jedyna ulica, która zachowała swoje dawne zarysy, to słynny Zjazd św. Andrzeja, który od dawna łączył Górne i Dolne Miasto. Właśnie na jego stromych zakrętach narodziło się czysto kijowskie przysłowie: „Co z wozu spadło — to przepadło”: książęcy celnicy pobierali cło z każdego wozu, więc kupcy starali się załadować wozy po brzegi. Ale istniała surowa zasada: jeśli wóz się łamał (a najczęściej zdarzało się to właśnie na zjeździe), cały towar przechodził do książęcego skarbca. Do początku XX wieku Zjazd św. Andrzeja był mało prestiżową dzielnicą bez dróg i innych udogodnień bytowych. Osiedlali się tu przeważnie mieszczanie i proletariusze. A obecnie Zjazd św. Andrzeja to jednolita galeria sztuki, dokąd kijowianie pragną zabrać gości. Zjazd św. Andrzeja ma wiele własnych legend i tajemnic, odkryć które częściowo pomaga unikalne „Muzeum Jednej Ulicy”. Chociaż, żeby je rozwikłać, jednego muzeum za mało. Ale to temat innej rozmowy. Natalka POZNIAK-CHOMENKO „Jeszcze zabłądzi myśl! Pielgrzym z twoich poezji do moich, ze szczytów — na dół; zimowe miasto pokażę tobie, śniegi Podolu, z oblicza wiecznego zdejmę nowoczesny makijaż”. Te słowa kijowskiego poety Olesia Ilczenki za każdym razem przychodzą na myśl, kiedy trafiasz do tej starodawnej i być może najbardziej legendarnej dzielnicy stolicy. Tutaj, być może, spotykali się Hryhorij Skoworoda i baron Münchhausen, tutaj odbywały się największe jarmarki kontraktowe, tutaj rozwijała się nauka i kwitło rzemiosło. I niech obecnie mało co przypomina nam o tamtych czasach — jeśli spróbować zdjąć „z oblicza wiecznego nowoczesny makijaż”, można odkryć dla siebie wiele ciekawego i nieoczekiwanego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

PAMIĘĆ W KIJOWIE WZNIESIONO ZNAK PAMIĄTKOWY OFIAROM NAZIZMU

II wojna światowa pozostawiła głębokie rany na ziemi Ukrainy. Straty, których doznał w wojnie naród ukraiński, i dziś odbijają się ostrym bólem w sercach naszych rodaków. Szczególnie gorzko i boleśnie jest tym, którzy znają grozę wojny nie z książek czy opowieści, a niosą ciężar własnych bolesnych wspomnień o przeżytym. Tak, wytrzymaliśmy nieludzkie próby i znęcanie się za drutem kolczastym kazamatów śmierci, upokorzenie ludzkiej godności. A ile młodych żyć zostało straconych! A ilu z tych, którzy ocaleli, nie miało dzieciństwa i młodości... Na nasz los więźniów-ofiar nazizmu i po wyzwoleniu przypadły cierpienia. Wracając do domu, przeszliśmy obozy filtracyjne, doznaliśmy pogardy, nieufności, a niektórzy z nas znów trafili za drut kolczasty obozów koncentracyjnych, ale już nie hitlerowskich, a stalinowskich. A nasza wina polegała jedynie na tym, że my, jako dzieci i nastolatkowie, nie zdołaliśmy obronić się przed wywózką do Niemiec, na faszystowską katorgę. Lecz nasze pokolenie zdołało nie tylko przeżyć, ale i pokazało wzorce wysokich wartości duchowych i woli. Wychowaliśmy godne pokolenie dzieci i wnuków. Staliśmy się dobrymi robotnikami i robotnicami, inżynierami i technikami, lekarzami i nauczycielami, obroniliśmy prace kandydackie i doktorskie. 22 czerwca 2005 roku odbyło się odsłonięcie znaku pamiątkowego ofiarom nazizmu w sławnej stolicy Ukrainy — w mieście-bohaterze Kijowie. Minęło kilka lat walki o ideę wzniesienia tego znaku pamiątkowego, określenia odpowiedniego miejsca i, wreszcie, finansowania projektu. Nasza wytrwałość i upór zostały wynagrodzone — i oto znak jest. On odtwarza obrazy naszych cierpień, zawiera znak OST, który musieli posiadać wszyscy więźniowie z Związku Radzieckiego. Obok znaku — dziewczynka z lalką w rękach. Czerwone goździki błyszczą na piedestale jak kropelki przelanej krwi. Tutaj zawsze będą kwiaty, bo ten znak ucieleśnia pamięć o cierpieniach, które przyniosły ludzkości faszyzm i totalitaryzm. Żywi muszą pamiętać o poległych — straconych, spalonych, zamęczonych. Dzięki wsparciu Ołeksandra Ołeksandrowycza Omelczenki, mera Kijowa, i jego zespołu spełniło się nasze marzenie. Kijów wziął na siebie finansowanie projektu wzniesienia i odsłonięcia znaku pamiątkowego. W imieniu Ukraińskiego Związku Więźniów-Ofiar Nazizmu (a to 250 tys. osób) dziękujemy Ołeksandrowi Omelczence i jego zespołowi. Jesteśmy wdzięczni wszystkim, którzy wspierali nas w finansowaniu, wzniesieniu i odsłonięciu znaku pamiątkowego. A są to: Ukrsocbank (prezes zarządu B. W. Tymonkin); oddziały UZWON prawie ze wszystkich obwodów Ukrainy; Ukraiński narodowy fundusz „Porozumienie i pojednanie” (prezes zarządu I. M. Łusznykow). Oprócz tego, projektowanie i wzniesienie znaku pamiątkowego wsparli materialnie wszyscy byli więźniowie — ofiarowywali, kto ile mógł. Jesteśmy bardzo wdzięczni zespołowi autorskiemu, w szczególności rzeźbiarzom — P. P. Bocwynowi i T. W. Dawydowowi, architektowi A. W. Morozowi. Inesa MIRCZEWSKA Na zdjęciach: Obok znaku pamiątkowego byli więźniowie (od lewej do prawej) Nadija Mudrenok, Olha Fiłon, Ludmyła Tarasenko-Zalewska, Nadija Slusarewa, Inesa Mirczewska oraz Hanna Stryżkowa. Kwiaty składają mer Kijowa Ołeksandr Omelczenko oraz uczestnicy święta.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

CZARUJĄCA MARICZKA MIESZKA W KARPATACH

na najlepszą muzykę do wiersza „Mariczka”, który napisał student Czerniowieckiego Instytutu Medycznego Mychajło Tkacz. Postanowił wziąć udział w tym konkursie także Stepan Sabadasz — wiersz przypadł mu do serca. Historię powstania „Mariczki” nie raz opowiadał sam poeta w swoich wywiadach. Lecz szczęście chciało, by usłyszeć ją z ust samej bohaterki — Marii Fedoriwny Kysyłyci, która do dziś mieszka w osadzie Putyła w obwodzie czerniowieckim. Mariczka miała 18 lat, pracowała w kuchni szpitala rejonowego. Latem 1954 roku na praktykę przyjechali studenci Czerniowieckiego Instytutu Medycznego. Z zakwaterowaniem w Putyłach było dość trudno, więc ordynator zakwaterował młodzieńców w szpitalu i tamże pozwolił im się stołować. Młodzieńcy mieli dobry apetyt, a na świeżym karpackim powietrzu chciało się jeść jeszcze bardziej, więc postanowili znaleźć sposób na kucharzy. I znaleźli dość oryginalny sposób: polecili Mychajłowi Tkaczowi popracować „dla wspólnego dobra” — napisać wiersz-dedykację dla pięknej Mariczki. Oczywiście Mariczka o tym spisku nie wiedziała, a ponieważ była uczciwą i porządną osobą, karmiła chłopców dobrze. W relacjach była bardzo powściągliwa, na przyjezdnych nie zerkała, gdyż miała narzeczonego — przystojnego i pracowitego młodzieńca. Sam poeta, napisawszy wiersz, również nie śpieszył się z podarowaniem go dziewczynie. Zaczekał do święta wyjścia na połoninę i tam ze świątecznej sceny odczytał wiersz, mówiąc, komu jest dedykowany. Maria Fedoriwna wspomina, że kiedy usłyszała swoje imię, mało nie spłonęła ze wstydu i strachu: wszak nie wiadomo, co powie ten student! Jak potem rodzicom i ludziom w oczy spojrzeć? Ale kiedy usłyszała pierwsze wersy: Wije się niczym żmijka niespokojna rzeczka, Przytula się bliziutko do podnóża gór. A na tamtym brzegu tam mieszka Mariczka W chacie, co schowała się w zielony bór, — zrobiło jej się przyjemnie, że to o niej. Od tamtej pory minęło 5 dziesięcioleci, ale kiedy słyszy w radiu czy telewizji piosenkę „Mariczka”, zawsze wspomina tamten dzień. Ziomkowie Marii Fedoriwny również pamiętają, o kim jest ta piosenka, i usłyszawszy ją, dzwonią i pytają: „Słuchasz swojej piosenki, Mariczko?”. Piosenka nie narodziła się od razu. Kiedy Mychajło Tkacz wrócił z praktyki do Czerniowiec, zaniósł wiersz do obwodowego Domu Twórczości Ludowej. I ogłoszono konkurs na najlepszą muzykę do niego. Prawie 40 amatorskich kompozytorów nadesłało swoje utwory. I zwyciężył Stepan Sabadasz — wiersz i jemu przypadł do duszy. To był już 1955 rok. Kiedy szczęśliwy autor przyniósł piosenkę do filharmonii obwodowej, z czasem odpowiedziano mu, że nie mogą włączyć jej do repertuaru, bo jest „słabiutka”. Jednak tej piosence pisany był szczęśliwy los, bo nuty zobaczyła kierowniczka Bukowińskiego Zespołu Pieśni i Tańca Ałła Serebri. I przygotowała ją z zespołem chóralnym. A z czasem „Mariczkę” polubił ówcześnie już zasłużony artysta Ukrainy Dmytro Hnatiuk. Właśnie w jego wykonaniu ta piosenka stała się znana daleko poza granicami Ukrainy. W 1961 roku Stepan Sabadasz, pracując w Pałacu Kultury Pracowników Przemysłu Lekkiego, stworzył zespół wokalny „Mariczka”, który istnieje do dziś. Piosenka stała się wizytówką zespołu, a jej melodia do dziś jest sygnałem radia „Bukowyna”. Niesprawiedliwie i smutno byłoby sprowadzać twórczość Stepana Ołeksijowycza Sabadasza do jednej piosenki. Wszak na szczyty popularności wzlatywały „Pieśń z połoniny” do wierszy Ołeny Ponomarenko, „Oczy chabrowe” do wierszy Borysa Demkiwa. Ale sprawiedliwie będzie uznać, że właśnie „Mariczka” stała się impulsem do tworzenia oryginalnych piosenek przez innych utalentowanych kompozytorów Bukowiny. Zaledwie kilka lat po „Mariczce” świat podbiła piosenka „Czeremszyna” Wasyla Mychajluka, która w 1964 roku została uznana za jedną z najpopularniejszych na świecie, tłumaczono ją na różne języki, nawet na japoński. A w 1971 roku najmłodszy w tamtym czasie kompozytor Wołodymyr Iwasiuk stworzył „Czerwoną rutę”, która zachwyciła wszystkich swoją doskonałością. A „Mariczka” nie jest zapomniana i dziś. I nawet wyrażenia z tej piosenki przeszły do kategorii „skrzydlatych”. Prawda, nie raz zdarzało się słyszeć zwracanie się do dziewczyny: „Czarująca Mariczko!” albo żartobliwą charakterystykę pięknej dziewczyny: „A jak się uśmiechnie, jeszcze spod czoła spojrzy — choć skacz w wodę, mówią kawalerowie”. Lekka i delikatna melodia piosenki, cudowne słowa znajdują oddźwięk w sercach ludzi. I za to podziękowania dla 85-letniego maestro Stepana Ołeksijowycza Sabadasza. Paraskowija NECZAJEWA IMIONA Maria Fedoriwna Kysyłycia z wnuczką Marijaną i autorem tych wierszy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Nasz wybitny rodak

Są postacie w dziejach ludzkości, których wynalazki i jasny umysł nieustannie służą ludziom, a im dalej są od nas w czasie, tym lepiej pojmujemy całą wielkość ich pracy. Jednym z takich ludzi jest Petro Iwanowycz Prokopowycz, wynalazca ramkowego ula. Dopiero gdy zrozumiemy, że wynalazek P. Prokopowycza harmonijnie połączył naturalną zdolność owadów gatunku Apis mellifera do zbierania nektaru i wytwarzania z niego miodu, z miłością człowieka do tego cudownego daru natury, a także innych produktów pszczelarstwa, przy zachowaniu samego wytwórcy miodu, wosku, pszczoły miodnej, zaczynamy rozumieć całą wielkość i znaczenie tego wynalazku dla człowieka. Oto prawdziwa ekologia! Oto przykład tego, jak ludzkość powinna budować stosunki z przyrodą, a nie żyć jako konsument, który bezmyślnie wykorzystuje jej dary. Bogate doświadczenie pszczelarskie P. Prokopowycz postanawia oddać ludziom i w 1830 roku we wsi Pałczyki, w pobliżu Baturina, otwiera pierwszą w Europie szkołę pszczelarzy. Wdzięczni potomkowie czczą pamięć wielkiego syna Ukrainy. Na początku czerwca, w ojczyźnie najwybitniejszego pszczelarza planety, w Baturynie, odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Wybitni działacze ziemi baturyńskiej”, poświęcona 230. rocznicy urodzin P. Prokopowycza (1755–1850). W konferencji wzięli udział naukowcy, dziennikarze, regionaliści z Kijowa, Czernihowa, Sum, Konotopu, Hłuchowa, Perejasławia-Chmielnickiego oraz innych miast i wsi Ukrainy. Przed referatami i komunikatami naukowymi, które wygłosili L. Bodnarczuk, dyrektor Instytutu Pszczelarstwa im. P. Prokopowycza, S. Biłokiń, doktor nauk historycznych, W. Kowalenko, kandydat nauk historycznych, O. Buzun, przewodniczący rady rejonowej w Bachmaczu, oraz wielu innych, zaprezentowano książkę „Mazepiniec z Baturyna” W. Zaliznego, nowe koperty Ukrposzty z dyrekcji czernihowskiej, przedstawione przez M. Panasko, oraz broszurę „Hetmańska stolica” T. Korżyńskiej. Regionalista i malarz z Bachmacza I. Kowtun zaprezentował swoje nowe dzieło — obraz olejny „P. I. Prokopowycz demonstruje T. H. Szewczence swój wynalazek”. Uczestnicy konferencji odbyli wycieczkę po rezerwacie „Hetmańska stolica”, zapoznali się z postępem prac renowacyjnych zabytków historycznych, budową nowej infrastruktury w osiedlu, budową wodociągu, gazyfikacją itp., czyli przekształcaniem stolicy hetmanatu w centrum turystyki, do czego Baturyn ma wszelkie podstawy. Oddział Ukrposzty w Baturynie, w budynku rady osiedlowej, gdzie odbywała się konferencja, zorganizował stemplowanie znaczków pocztowych i kopert z wizerunkiem jubilata specjalnym stemplem z datą przejściową „Hetmańska stolica” oraz sprzedaż znaczków pocztowych, kopert artystycznych i innych upominków. Borys KYRYCZOK, krajoznawca, rejon bachmacki z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

WIEŚ PRZY CHUMACKIM SZLAKU

O KIM ŚPIEWAMY? Pięćdziesiąt lat temu, w ubiegłym wieku, żył na Bukowinie i pracował jako dyrygent chóralny, genialnie grał na akordeonie, pisał piosenki utalentowany muzyk Stepan Sabadasz. Znali go bardzo dobrze, zwłaszcza młodzi, bo kierował orkiestrą, która grała na potańcówkach. Wtedy dyskotek nie było nawet w najśmielszych fantazjach, więc młodzieńcy i dziewczęta tańczyli walce, tanga, polki i mazurki przy muzyce na żywo. A zdobycie biletu do Domu Oficerów, „do Sabadasza”, było trudne i prestiżowe. Po Czerniowcach krążyła legenda o tym, że Stepan Ołeksijowycz swoim kunsztem akordeonisty podbił rumuńską królową, która zaproponowała mu przeprowadzkę do Bukaresztu, aby mogła słuchać jego gry. Jednak odmówił. W rzeczywistości to wcale nie legenda, a fakt z biografii Stepana Sabadasza. Już od wczesnego dzieciństwa czuł taką ciągotę do muzyki, że sam zrobił sobie skrzypce, lecz struny były ze zwykłego drutu i nie mogły brzmieć dobrze. Ale pomógł wujek, znajdując mu w sąsiedniej wsi w rejonie Kelmienieckim nauczyciela. Ten naprawił też skrzypce. Rodzice — pracowici bukowińscy chłopi — wcale nie przejmowali się muzycznymi kłopotami syna, potrzebowali jego pomocy w gospodarstwie, w polu. Nie przynosiły radości ćwiczenia na skrzypcach także sąsiadom, bo chłopak siadał za chatą i wykonywał ćwiczenia, które zadał nauczyciel. A one były mało podobne do muzyki. W końcu dorośli zrozumieli, że dla Stepana muzyka jest ważniejsza od wszystkiego. Uczył się z sukcesami i szybko, opanował różne instrumenty, więc z czasem nastolatka zaczęto zapraszać do grania na weselach razem z dorosłymi. Z czasem Sabadasz został studentem Konserwatorium Czerniowieckiego (było takie w Czerniowcach przed II wojną światową) i zwyciężył w jednym z konkursów muzycznych, gdzie usłyszała go rumuńska królowa… Rumuni uciekli z Bukowiny w 1944 roku, wtedy też wygonili Niemców. Stepan Sabadasz zaczął pracować w orkiestrze Czerniowieckiego Obwodowego Teatru Dramatycznego, dyrygować chórem fabryki dzianin, grać na potańcówkach w Domu Oficerów i… pisać piosenki. Do jego godziny triumfu było jeszcze daleko. W 1955 roku obwodowy Dom Twórczości Ludowej ogłosił konkurs SPOTKANIE Z PRZESZŁOŚCIĄ Razem z dziećmi nauczyciele zebrali tutaj starodawne rzeczy — hafty, wyroby garncarzy, przedmioty codziennego użytku. Inna epoka odzywa się w rzeczach i to, co wyczytane w książkach, można tutaj z powodzeniem zobrazować. Oto w kącie pokoju — wzór starego wiejskiego pieca, pomalowanego według miejscowego zwyczaju w koguciki. Obecnie tak nie malują, bo i piec nie w każdym domu pozostał. Tutaj przypomina o zapomnianych miejscowych tradycjach. Żelazka, zegary, hafty, starodawna skrzynia... Ikona. Tutaj też — kącik chleba. W jubileuszowym roku Zwycięstwa nad faszystowskimi najeźdźcami w szkolnym muzeum zaczęto urządzać kącik chwały bojowej o uczestnikach wojny radziecko-niemieckiej. Wszak szkoła nosi imię bohatera-ziomka Sawelija Dowhopołego. W skromnym szkolnym muzeum jest też dziecięce łóżeczko z wzorami ludowego haftu na narzucie. Na nim — wyszywana kwiatami poduszeczka. I tutaj też — stary, jeszcze przedrewolucyjny ręcznik królewiecki z cerkiewką na nim. W kącie muzeum spoczywa już „na emeryturze” kołowrotek. On, prawda, nie wytrzymał próby „miedzianymi trąbami”: pożyczano go na wieczornice w klubie i stamtąd eksponat wrócił uszkodzony (widocznie wesołe były wieczornice... Ale po co meble łamać?..). Oto przycupnął na podłodze stary dzwon. Najpierw myślisz, że jest cerkiewny, ale przyglądając się, widzisz litery MPS — znaczy, stacyjny, kolejowy. Warto przymrużyć oczy, a wyobrazisz sobie, jak po sygnale tym dzwonem z sąsiedniej stacji Mizkowe (obecnie — Mineralna) odjeżdżał pociąg, który stał tutaj niezbyt długo... Kiedy dzwon ten opuścił swoje miejsce — w czasie wojny domowej, gdy „cięto wszystko, co pańskim się zwało”, czy później, kiedy na zmianę tradycyjnemu dzwonowi przyszedł sygnał elektryczny? To pozostaje tajemnicą... Swoją drogą, dlaczego wieś nazywa się Karabyniwka? Może przez karabinierów — wyborowych strzelców w piechocie i kawalerii? W Rosji oddziały karabinierów istniały aż do zakończenia wojny krymskiej — do 1856 roku. Nie, jak mi wyjaśniono, Karabyniwka wzięła swoją nazwę od imienia jej właściciela — jakiegoś radcy stanu Karabynowa. Od niego wieś przeszła do panów Mizków. Ród ten zostawił swój ślad w historii kraju Siczysławskiego. Dmytro Mizko był pierwszym długoletnim dyrektorem Jekaterynosławskiego klasycznego gimnazjum męskiego, któremu w tym roku mija 200 lat. Jego teść, starszyna zaporoski Łehkostup, był jednym z fundatorów sławnego soboru w Nowomoskowsku. Jego syn Mykoła Dmytrowycz Mizko, który odziedziczył Karabyniwkę po ojcu, został krytykiem literackim, trafił do wszystkich encyklopedii, był znajomym Gogola, tłumaczył na rosyjski Szewczenkę, zostawił ciekawe wspomnienia o pierwszym ukraińskim aktorze Solenyku, pisywał do pierwszego ukraińskiego czasopisma „Osnowa”. Lecz, niestety, o rodzie Mizków w ekspozycji szkolnego muzeum nic nie opowiadają. Umówiliśmy się z Mariją Wasyliwną o wzajemną pomoc i wymianę informacji krajoznawczych. Nad starymi dzbanami i drewnianymi nieckami wisi stary obraz, stworzony w ludowym stylu przez jednego z miejscowych autorów. Fabuła jego jest taka: obok ukraińskiej chaty stoją młody i młoda, obok — takie słowa: „Ostatni raz wody się napić, i na ciebie, moja miła, popatrzeć”. Ten naiwny obraz na sklejce, mówią, namalował dziadek z miejscowej rodziny Szubenków. U innych ludzi na strychu odkryto starodawną malowaną ławę. Prawda, bez nogi — dorobili nową. Ale mimo wszystko: lepiej na nią nie siadać — eksponat przecież... Tutaj też starodawna lampa naftowa, a ze starej etnografii — grabki, rożen i inne narzędzia pracy rolniczej. Z nimi sąsiadują grzebienie, którymi czesano wełnę. Obok stare drewniane sanki, na których jeździli po wsi dziadkowie dzisiejszych uczniów. Jak szybko pokrywają się kurzem historii przedmioty codzienności! Wypłynęły w pamięci wersy Mychajła Chczana: Zagasza, łamie się i chrzęści, Niebo niższe i wysycha woda, I mnie kiedyś, mnie — Etruska, Już nikt nijak nie odgadnie... Jak wiadomo, Etruskowie — jedno z najważniejszych plemion starożytnej Italii — swoją kulturą wywarli znaczący wpływ na zapoczątkowanie kultury Starożytnego Rzymu. Jednak, ostatecznie schodząc w pierwszym wieku przed naszą erą z areny historycznej, zostawili po sobie niemało zagadek... Widocznie po to istnieją muzea, żeby zagadek tych nie przybywało. Mykoła CZABAN, wieś Karabyniwka, rejon pawłohradzki, obwód dniepropetrowski. Karabyniwka — wieś dawna. Kiedyś leżała ona na chumackim szlaku do limanu Dnieprzańsko-Bużańskiego. Szlak ten biegł w dawnych czasach przez Kołomak, Karliwkę, Koczereszki, Karabyniwkę, Mychajliwkę, Tymosziwkę i Syrohuzy. Pielęgnowaniu pamięci historycznej u dzisiejszych uczniów służy szkolne muzeum przy szkole średniej w Karabyniwce. Z jego eksponatami zapoznała mnie nauczycielka historii Marija Tymcowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ani wiosennych promieni czarnomorskiej wiosny, szczególnie wzrusza i niepokoi galeria tradycyjnych wnętrz wiejskiej chaty. To dziedzictwo duchowe i kulturowe; dokument artystyczny, czasem bardziej pojemny niż archiwalny. Bujność barw haftów, które całkowicie „pokrywają” wnętrze; zdumiewające piękno malowideł — ściennych i piecowych — z tą samą symboliką. Tworząc tę galerię, artystka napełniła nowymi życiodajnymi sokami drzewo życia. Tak jak robili to bohaterowie jej obrazów, odtwarzając je w domostwach, przejmując echo dawnej wiedzy o tym niezwykłym motywie. Wiecie, Chińczycy nie dzielą sztuki na „wysoką” i „użytkową”. Wszystko, co wokół, powinno być piękne i funkcjonalne. Dzieła S. Kryżewskiej świadczą o tym, ile znaczyła dla naszego Rodu uduchowienie i uporządkowanie środowiska, jego czystość i piękno. Ostatnim na dziś obiektem zainteresowań artystki-badaczki S. Kryżewskiej jest Północne Nadczarnomorze, gdzie najdłużej istniała wolna kozacka republika — Sicz Zadunajska. A poza tym, pamiętajmy, jej rodzinna Odesszczyzna to szczególny region wzajemnego oddziaływania kultur narodowych, ich różnorodności i współistnienia. Tak różnych, z różnych Rodów. A drzewo świata, jak i dawniej, łączy niebo i ziemię. Tetiana Czuiko koncert-spektakl został przeprowadzony przy pomocy generalnego sponsora — zamkniętej spółki akcyjnej „Ukraiński kapitał ubezpieczeniowy”, a także przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Sztuki Ukrainy, Międzynarodowego funduszu charytatywnego „Los dziecka” oraz fundacji charytatywnej „Jedyna”. Generalny partner informacyjny — „5 kanał”, medialni partnerzy Nowy kanał, kompania telewizyjno-radiowa „Kijów”, „Hit FM”, magazyn „Arystokrata”, gazeta „Stolica” itd. Zdaniem zasłużonej artystki Ukrainy Anżeliny Szwaczki, stałej uczestniczki koncertów charytatywnych, podobne akcje powinny stać się na Ukrainie tradycją i odbywać się jak najczęściej na scenie nie tylko Sali Kolumnowej Filharmonii Narodowej, ale także w tak prestiżowych salach koncertowych kraju, jak Pałac „Ukraina” i Narodowy teatr opery i baletu. Przecież środki zebrane podczas takiej charytatywnej sprawy pomogą ciężko chorym dzieciom. „Jako matka jestem przekonana, że w życiu nie ma nic bardziej rozpaczliwego niż oczy chorego dziecka, przykutego ciężką chorobą do łóżka. Moje serce zawsze jest z matkami, których dzieci są pozbawione radości jasnego i beztroskiego dzieciństwa” — zaznaczyła śpiewaczka. Czarująca Susanna Czachojan uważa, że takie akcje niosą ciepło i miłość ludziom, sprzyjają jednoczeniu naszych wysiłków na rzecz pomocy dzieciom chorym na białaczkę, które mają prawo do pełnowartościowego życia. Z drugiej strony, u podstaw koncertów charytatywnych leży szlachetna idea zapoznawania ludzi z ogólnoświatowymi wzorcami muzycznej klasyki, podkreśla śpiewaczka. „Wierzę, że nasza obecna władza będzie i nadal poświęcać wielką uwagę akcjom charytatywnym i projektom, powołanym, by pomóc ciężko chorym maluchom, przecież przyszłość każdego kraju, każdego narodu — to przede wszystkim dzieci!” Ołeksandra Tymoszczuk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

DOBROCZYNNOŚĆ W SŁONECZNY KRAJ SZTUKI… „TWÓRCY UKRAINY — CIĘŻKO CHORYM DZIECIOM”

Z początkiem tegorocznego sezonu urlopowego życie wystawowe Kijowa nie zamarło. Tak, w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki eksponowano reprodukcje wyrobów z brązu z Chin: część światowej sławy arcydzieł, stworzonych w czasie od epoki Xia (XXI—XVI w. p.n.e.) do dynastii Han (206 r. p.n.e. — 220 r. n.e.), częściowo kopiowanych za dynastii Zhou (XI w. p.n.e. — 221 r. n.e.). Obok — w literacko-pamięciowym mieszkaniu-muzeum Pawła Tyczyny — wystawa malarstwa odesitki Switłany Kryżewskiej. Czy można oczekiwać jakichś paraleli? „Może, chyba tylko posmaku egzotyki — powie czytelnik — jaskrawo odczuwalnego w pierwszym przypadku i w pewnej mierze — w drugim”. Jednak obie wystawy, na różne sposoby, dały możliwość po raz kolejny zadziwić się głęboką etniczną podstawą w twórczości artystów różnych krajów i różnych epok. I, co szczególnie uderza, porównanie WYSTAWA OTWARTA PRACOWNIA „Dzieciom zostaną dane skrzydła”. Pod taką poetycką nazwą w Muzeum Hetmaństwa z okazji Międzynarodowego Dnia Dziecka odbyło się otwarcie wystawy prac dziecięcych. A do tego w harmonijnym połączeniu z osobistą ekspozycją mentorki — artystki Tetiany Krawczenko, członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy, autorki szeregu monumentalnych dzieł w instytucjach państwowych, której prace znajdują się w prywatnych kolekcjach nie tylko Ukrainy, ale i Francji, Niemiec, Szwajcarii, Kanady. Pragnienie otwarcia przed dziećmi rozumienia piękna skłoniło artystkę do stworzenia własnej pracowni — Klubu weekendowego, który już od 8 lat przyjmuje dzieci (przedszkolaki i uczniów). Tutaj, rozwijając twórczą indywidualność, uczą umiejętności „rozmawiania kolorem”. Przez cały czerwiec jest możliwość zapoznania się z oryginalną sztuką uczestników pracowni. — Dziecięca dusza jest wolna — łączy się ze swobodą koloru. Następuje związek z lakonicznym myśleniem — opowiada Tetiana Krawczenko i dodaje — a wybór koloru jest bardzo ograniczony. A tak chce się nauczyć dzieci widzieć piękno nieba, poznać tajemnicę Bytu i przekazać to w farbach. To wspólne pragnienie nauczyciela i ucznia odkrywania piękna można dostrzec w opowieściach dzieci: — Każdy ma swój stan duszy, dlatego mentorka nas nie krytykuje, a uczy myśleć, widzieć — nie tylko malować, podpowiada „spróbować samemu koloru”, skłania do działania. — Przecież różne farby — żywo dodaje inne dziecko — mogą się między sobą kłócić, a mogą — harmonijnie łączyć. — A jeszcze mogą — kontynuuje inne — utworzyć nowy kolor. — Nie zawsze można przekazać słowami swój nastrój — gdzieś w gwarze WYSTAWY ujawnia pokrewieństwo zabytków kultury zadziwiająco różnych narodów. Sztuka brązu — jedna z najjaśniejszych i najbardziej zdumiewających cech cywilizacji chińskiej, której historia obejmuje pięć tysiącleci przed naszą erą. Wyroby z brązu zyskały sławę dzięki doskonałej formie, wymyślnemu wzornictwu i oryginalnym napisom. Wśród najbardziej interesujących dla nas — naczynie na wodę, ozdobione napisami, które utrwaliły najwcześniejszy i zarazem najpełniejszy wyrok sądowy. Eksponat pomaga zrozumieć system sądownictwa Chin, jakim był 2 tys. lat temu. Zaczarowują instrumenty muzyczne — dzwony (zarówno komplet mniejszych, które używano w orkiestrach, jak i większy — właściwie dzwon w rozumieniu, do którego jesteśmy przyzwyczajeni); dźwięk wydobywano, uderzając w instrument (z zewnątrz) drewnianymi pałeczkami. Ozdoby małych dzwonów są półfunkcjonalne. Przynajmniej jedną funkcję możemy rozszyfrować — chodzi o wpływ na dźwięk, co do innych — mają one wyraźne pochodzenie kosmogoniczne. Szczególnie cenną kategorią wyrobów z brązu są naczynia o przeznaczeniu rytualnym. Przecież, żywiąc ducha przodków, ludzie zapewniali ciągłość rodu, zdobywali indywidualną i zbiorową (rodową) sakralną opiekę. Co prawda, przeznaczenie wyrobów ewoluowało, upraszczało się, aż do funkcji zwykłych naczyń. Część eksponowanych przedmiotów usłyszał się głos malucha — a farbami — można. Zainteresowały mnie prace utalentowanej siedmioletniej dziewczynki Lany Marczenko (która do tego dobrze włada językiem ukraińskim): „Różowe marzenie”, „Pomarańczowa rewolucja”. „Nie »Pomarańczowe niebo«, jak ktoś błędnie nazwał mój utwór, a »Pomarańczowa rewolucja«” — uporczywie i przekonująco broniła swojego twórczego zamysłu to czarnowłose cudo — delikatne, bystre stworzenie. A jeszcze Lanoczka opowiada, że na zajęciach lepią „nie z plasteliny”: „Plastelina nie uczy, bo jest nieżywa. A oto glina uczy. Ona jest żywa”. Ciekawe utwory ma też Ania Petryk (12 lat). Dziecko ma doświadczenie, wielokrotnie brało udział w wystawach, zdobywało nagrody, wyróżnienia. Maluje spontanicznie, improwizuje, ma dobre wyczucie koloru. Szczególnie jest to odczuwalne w jej utworach „Przebudzenie piękna”, „Pierwsze przebiśniegi”. A tych nęci egzotyką — na przykład figurka nosorożca (który w tamtym czasie występował w Chinach). Inna część mimowolnie wywołuje porównanie ze sztuką meksykańską. A co już mówić o dobrze znanym naszym przodkom meandrze (nieskończoności) czy swardze (słońcu)! Na niektórych naczyniach (w formie byka — ucieleśnienie męskiej życiodajnej siły) zauważymy, jako ozdobę, wizerunek spirali, fantastycznie podobnej do spirali, którą odtwarza ceramika trypolska; wizerunek kwiatu — stylizowanego odpowiednio do kwiatowego wzoru tryzuba. Podobną stylizację wykryto na trypolskich spichlerzach i w licznych ukraińskich haftach. Tutaj i ptak — orzeł, związany ze stworzeniem świata; i koza, która symbolizuje bogactwo, dostatek, zbiory i płodność; i obraz wody — symbol życia, oczyszczenia. Jakie to tajemnice owinęły kolebkę ludzkości! I teraz my, tak różni, w najgłębszych warstwach swoich kultur znajdujemy przesłanie w wieczność. Jak wtedy, tak i dzisiaj poprzez modlitwę wymieniamy się duchowymi energiami, zwracając się do dusz przodków. I troszczymy się o ciągłość Rodu. Czcimy zmarłych, aby jasne siły prowadziły nas drogą prawdy. W utworach Switłany Kryżewskiej 12-letni młody artysta Wania Korol, który interesuje się historią Dawnej Ukrainy, zdołał przekazać swoje wyobrażenia w utworze „Tęcza”. I tak można opowiedzieć o każdym dziecku, bo rzeczywiście, wszyscy uczestnicy pracowni są ciekawi, utalentowani. Warto powiedzieć kilka słów i o ekspozycji mentorki młodych talentów (artystki Tetiany Krawczenko) pod nazwą „Przeczucie ducha”. Jej malarstwo jest przejrzyste, lekkie, uduchowione. Wiele obrazów, w szczególności „Major”, „Brzmienie”, „Upływ czasu”, narodziło się po tym, jak artystka brała lekcje muzyki z klasy fortepianu. Uderza obraz „Wiosna”. Chodzi o ucieleśnienie hipostaz kosmicznej energii: Słońca, Księżyca, Gwiazdy (Deszczu). W tych utworach artystka starała się przekazać zasady ukraińskiego światopoglądu… Larysa PROSIATKIWSKA odczuwalne jest to samo dążenie do odkrycia tajemnic bytu, rozkodowania przesłań przodków. Artystka wybrała wiodący temat twórczości — etnografię i kulturę ludową Ukrainy. Wśród ciepłych, nagrzanych słońcem i napojonych miodami stepowego lata bukietów, martwych natur i krajobrazów, w których barwy brzmią, jak struny Pod koniec czerwca w Sali Kolumnowej im. M. Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się koncert charytatywny połączony z wystawą pod nazwą „Serenada”. Należy zaznaczyć, że taka akcja przeprowadzana jest na Ukrainie już po raz drugi. Pierwsza odbyła się pod koniec 2002 roku przy wsparciu Kijowskiego funduszu charytatywnego „Dżereła” (Źródła), który opiekuje się dziećmi chorymi na białaczkę. Zjednoczyć wszystkich, którym nie jest obojętne zdrowie naszych dzieci, którzy mają czułe serce i szczerą duszę — ten cel został położony u podstaw projektu „Artyści Ukrainy — ciężko chorym dzieciom”. W tym roku gwiazdy opery nadały tej akcji szczególną wagę, mając za wzór fundację walki z białaczką José Carrerasa. Na improwizowanej scenie filharmonii, przy akompaniamencie Narodowej Zasłużonej Akademickiej Orkiestry Ukrainy pod batutą dyrygenta W. Sirenki, tym razem śpiewały złote głosy Narodowej Opery Ukrainy: Anżelina Szwaczka, Iryna Semenenko, Susanna Czachojan, Dmytro Popow, Mychajło Kyryszew oraz Ołeh Syczow. W pierwszej części w wykonaniu rodzimych mistrzów śpiewu akademickiego zabrzmiały światowej sławy wzory muzyki operowo-symfonicznej kompozytorów W. A. Mozarta, G. Rossiniego, J. Offenbacha, P. I. Czajkowskiego, G. Bizeta oraz M. Łysenki. W skład drugiej części wchodziły romanse ukraińskie i rosyjskie, a także popularne kompozycje estradowe zagranicznych autorów. Arie solowe płynnie, zgodnie ze scenariuszem, przechodziły w duety i kwartety wykonawców. Tegoroczny koncert charytatywny

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

FESTIWAL

Specyfika festiwalu polega na tym, że jest on swoistym poligonem doświadczalnym, gdzie w warunkach miejskich odbywa się poszukiwanie optymalnego formatu współistnienia i interakcji kultury etnicznej oraz nowoczesnych sposobów twórczej samorealizacji. Wyjaśnianie słowami, jak to się dzieje, jest rzeczą daremną, lepiej samemu raz spróbować — na przykład poprzez taniec. Ci, którzy w piątek 24 czerwca skorzystali z zaproszenia do przyłączenia się do tańców w Mohylance, mogli to poczuć (wśród obecnych było niemało intelektualistów, którzy studiują lub nawet wykładają w jednej z najbardziej prestiżowych uczelni Ukrainy). Przecież, zdaniem organizatorów festiwalu, „chodzi o jeden z najbardziej dostępnych sposobów poznania tradycyjnej kultury, której symbolikę czasem łatwiej poczuć w kilku ruchach, aniżeli wytłumaczyć w obszernym tekście”. Zdjęcie H. Oborskiej. PREMIERA. Zamykający ten sezon nowy spektakl komediowy Ługańskiego Teatru Akademickiego wywołał rezonans jeszcze na miesiąc przed swoimi narodzinami na scenie. A miały one, zaznaczmy, nastąpić akurat przed Wielkanocą. Lecz z powodu zajętości reżysera-inscenizatora z Tarnopola — zasłużonego artysty Ukrainy Ołeha Mosijczuka, głównego reżysera tamtejszego ukraińskiego akademickiego teatru muzyczno-dramatycznego — premierę przeniesiono na 30—31 maja. Jej tytuł — „Ewangelia według Iwana” (według sztuki o tym samym tytule znanego współczesnego dramaturga Anatolija Kryma) — wywołał niemałe oburzenie u jednej z religijnych ługańszczanek. „Bracia i siostry, zatrzymajcie się, opamiętajcie się! — zwracała się ona ze stron niektórych ługańskich gazet. — Dlaczego pozwalamy, aby określone siły deptały naszą wiarę, bluźniły przeciwko jej podstawom, wystawiając „komedię” na Ewangelię?”. I nieco dalej: „Obecnie wszędzie oszustwo i niegodziwość, słowotok i zepsucie...”. Ostatnią inwektywę autorki trudno zakwestionować. Ale czyż można zarzucać „zepsucie” teatrowi, w repertuarze którego przez kilka ostatnich lat z niezmiennym sukcesem szedł dramat-misterium „Barabasz” — o ofiarności Jezusa Chrystusa? A jeśli chodzi o spektakle dla dzieci, to każdy z nich budzi w naszych małych rodakach miłość do bliźniego, do rodzinnego kraju, poczucie dobra i innych cnót. Niepewnym jest tutaj nie sam „pojedynek z wiatrakami” naszej ziomkini-świętoszki, która najwyraźniej słyszała dzwon, ale nie rozpoznała, gdzie on. Takie rzeczy raz po raz zdarzają się w historii zarówno literatury pięknej, jak i naszego czarno-białego życia. Dziwi decyzja tych kierowników mediów, którzy ulegli pokusie wydrukowania „skandalicznego” apelu, a w przypadku pretensji, jak sądzimy, kryliby się tym, że „redakcja nie zawsze podziela stanowisko autora i nie ponosi odpowiedzialności za prawdziwość faktów w publikacjach”. Oto wsparcie naszej wielostronnie doświadczonej kultury, przez brak której właśnie wpełza w nasze społeczeństwo „słowotok i zepsucie”!.. Cóż, antyreklama — to też sposób na bycie zauważonym. W każdym razie komedia „Ewangelia według Iwana” tego nie potrzebuje: zarówno pod względem materiału dramaturgicznego, jak i aktorskiego wcielenia reżyserskiego zamysłu jest ona samowystarczalna. „Od człowieka można zabrać wszystko — dom, pieniądze, nawet życie. Ale jeśli człowiek nie zechce, jednego mu zabrać nie zdołają — duszy. A moja dusza — to ziemia”. Oto religia głównego bohatera spektaklu — początkującego farmera Iwana Haszczenki. Nawet dziesięciolecia kołchozowego „gospodarowania”, które wszystkim wieśniakom wryły się w pamięć, nie zniechęciły go do bycia dla ziemi prawdziwym gospodarzem i odpowiadania za nią. Ba, nawet pieniądze żony, które zarabia ona we Włoszech i wysyła na dokończenie budowy domu, zapalony neofita przeznacza na zagospodarowanie ziemi. Lecz tego za mało, i Iwan z pomocnikami, licząc na pożyczkę, organizuje wystawne przyjęcie bankierowi. Prawdziwym babilońskim zamętem można nazwać wszystkie dalsze wydarzenia. W gospodarstwie Haszczenków znajdują się przypadkowi goście — Niemiec Globke, inwestor, potem jego włoski kolega, a przy tym jeszcze zagorzały komunista, Silvio, a także niemały tłum ziomków, którzy choć porozumiewają się po ukraińsku, to jednak porozumieć się im nie dane: to ludzie nie tyle z różnych domów — co z różnych planet (typu Kin-dza-dza). Rządzi się bankier Wołdyrjuk: nie odmawiając sobie „usług” tęgiej i zręcznej przyjaciółki młodszego Haszczenki, żąda jeszcze łapówki — utuczonego prosiaka. Rejonowe kierownictwo w osobie Makuchowycza w jeden głos tłucze o tym, że musi „plan inwestycyjny wykonać”. Urzędniczka sądowa Hanna Harkawa działa tylko „według instrukcji i protokołu” (z akcentem na pierwszej sylabie) i sypie urzędowym żargonem tak, że „klasyk” surżyku Serdiuczka, jak to teraz mówią, odpoczywa. Nie Jak i na poprzednich imprezach w stylu „dream-land”, program otworzyli wykonawcy muzyki autentycznej — tym razem zespół „Buttia”. Folklorystycy Ilko Fetysow i Susanna Karpenko z grupy „Bożyczi” dla wszystkich chętnych demonstrowali, jakimi dokładnie mają być te „kilka ruchów”, aby poprzez nie nawiązać kontakt z rytmami i obrazami tradycji. Dalej do dzieła wzięli się chłopcy z formacji folk-rockowej „Oczeretanyj kit”. Tutaj instruktaż był już zbędny i każdy intuicyjnie, na własne wyczucie i zrozumienie, musiał orientować się w potoku dość oryginalnej melodii. Ukraińskie motywy były w niej bez wątpienia rozpoznawalne, ale potężniej przebijała upojna pierwotność wydobywania dźwięku, swoboda emocji i gestów. Prawda, asfalt pod stopami tancerzy nie dawał im możliwości z pełną siłą wyrazić ekstatycznego zwrócenia się do nieba, ziemi i wszystkich żywiołów, które od wieków otaczały człowieka. Ale ci, którzy przyjdą na Pole Śpiewacze, nadrobią ten moment, gdyż tam będzie wiele zielonych polan, unikalny krajobraz, niepowtarzalne widoki architektoniczne z Dnieprem, nasycony program. Swoją drogą, w porównaniu z ubiegłym rokiem, na „Krainie Mrij-2005” zwiększono obecność autentycznych wykonawców folkloru (prościej mówiąc — „babć” i „dziadków”, którzy uczyli się tej sztuki nie w konserwatoriach, a przejmowali bezpośrednio od starszych ludzi z „ludu”) — oczekuje się około dziesięciu takich kolektywów z różnych zakątków Ukrainy. Wśród nowości tegorocznego festiwalu jest także Scena Obrzędowa, na której codziennie planuje się pokazywać kameralne teatralizowane widowiska folklorystyczne. stracili ludzką mowę-duszę jedynie wyznawcy „ewangelii” Iwana — weterynarz Petro, sołtys Ostapenko oraz księgowa Wasylina. A jeszcze — i to najbardziej cieszy — syn Kolka ze swoją bączkiem Anżełką. Taka oto współczesna życiowa, a wcale nie Boska, do tego, według definicji reżysera, gorzka komedia wylała się świeżą falą na scenę teatru w ostatnich dniach maja. My zaś do tej definicji dodamy swoją: jeszcze atrakcyjna i tym, że z niepodrobionym ludowym humorem wspomina o zjawiskach przyjezdnych, i wcale nie śmiesznych, na przykład o integracji europejskiej, opozycji czy konfrontacji różnych odłamów kościoła prawosławnego w jednej wsi. Oznaka doskonałości tekstu pierwotnego — kwestie można rozebrać na aforyzmy, na przykład: „Na dole niemi, a na górze głusi, oto dlaczego zgoda u nas”. Spektakl odbiera się lekko, jednak nie jest on lekkomyślny, a częściowo nawet filozoficzny. Wiecie, co przychodzi na myśl po napiętej mizanscenie z siekierą? Szewczenkowe „U Boga za drzwiami leżała siekiera”. Ta poezja o kazachskim świętym drzewie kończy się tak: „I modlą się, i ofiarami drzewo błagają, by pędy wypuściło w ich biednym kraju”. Czyż nie tak samo u nas na Ukrainie, gdzie pod dostatkiem i czarnoziemów, i lasów, i zbiorników wodnych, a rajskie drzewo dostatku wciąż jeszcze nie kwitnie bujnie?.. Czy nie dlatego, że, według wyrażenia jednego z bohaterów, „nasza ziemia głupcami naszpikowana: kwitną i owocują”?.. Nie takie pojęcie o ziemi ma Iwan, który w krytycznej chwili swojego życia cały swój ból i gniew wkłada w słowa: „Czy zastanawiałeś się, dlaczego jedno ziarno pszenicy daje dwadzieścia? To nie ziarno wiosną kiełkuje — to dusze naszych zmarłych przodków. A dlatego ziemia — święta...”. I kiedy opisują majątek farmera-bankruta, on broni jednego jedynego skarbu — dziadkowej ikonki archanioła Michała, z którym przebywa w stałym, choć pozornie jednostronnym dialogu. Ku naszemu zdziwieniu i radości, pomimo wszystkich patetycznych, na pierwszy rzut oka, momentów spektakl nie fałszuje, komiczne i heroiczne w nim zlewają się w harmonijne brzmienie, gdyż jeśli ogarnąć myślą i życie każdego z nas, stanie się zauważalne: wysokie i niskie w nim często chodzą w parze. Oczywiste jest, że temu uogólnieniu podporządkowują się też wszystkie środki wyrazu widowiska (reżyser-inscenizator wziął na siebie także oprawę plastyczną i muzyczną spektaklu). Na scenie widzimy sztychowane, bez zbędnych szczegółów, dekoracje wiejskiego mieszkania, oprócz folklorystycznych i radzieckich piosenek (te ostatnie na tle współczesnych wydarzeń odbierane są bardzo komicznie) brzmi muzyka, która budzi nie tylko serce, ale i rozum. A nieoczekiwany finał — Iwan, człowiek naprawdę Boży, podnosi się nad ziemią do chmur — przemienia obyczajową komedię w prawdziwe epickie płótno. I, wreszcie, trudne dla narratora zadanie: i wczorajszemu, i jutrzejszemu widzowi ciekawie znać ocenę gry aktorów. Pomimo jednakowego materiału, i w pierwszym, i w drugim składzie każdy z wykonawców ma osobny, tak swoisty rysunek postaci, że trudno oddać komuś pierwszeństwo. Bez „dublerów” pracowali tylko trzej aktorzy. Ludowy artysta Ukrainy Wołodymyr Kurkin: pyszny naczelnik z rejonu Makuchowycz — bezbłędnie zagrana rola! Zasłużony artysta Ołeksandr Honczarow — sołtys — zwraca uwagę kontrastowym połączeniem duszności i prostactwa. Ironiczne intencje, skąpe wyraziste gesty aktora Leonida Lisniaka podkreślają flegmatyczną naturę weterynarza („prawie felczera!”) Petra Hryhorowycza. Tylko dzięki niebywałemu opanowaniu dziesiąty raz zaczyna on anegdotę o narzekaniu narodów, które Bóg obdarzył nierówną ziemią, a kończy gorzką przypowieścią o własnym narodzie, który milcząc znosi wszystkie cierpienia. Ale spektakl trzyma główna rola — farmera Iwana, którego w oba premierowe dni grają zasłużeni artyści Ołeksandr Morozow i Jewhen Todorakin. Energiczny, rozgarnięty, chwilami bezradny jest u pierwszego. I bardzo szczery, duszny, organiczny — u drugiego. Patrzysz na aktora — i wydaje się: on choć nie był farmerem, a opowiada jakby o swoich życiowych egzaminach i przeżyciach. (Między innymi, fabuła sztuki wzięta jest przez autora z własnego doświadczenia). Znamienny szczegół: na ukłony Iwan Haszczenko — Jewhen Todorakin wychodził ostatni i fizycznie czuło się — w tej minucie był wyczerpany. Aż tu napłynął nowy, potężniejszy przypływ oklasków — i aktor jakby zrzucił ciężar z ramion. Spala się czy odradza istota człowieka, kiedy ona wszystko tak przepuszcza przez siebie? Nie, chyba jednak po pełnej pasji, sumiennej pracy każdy staje się silniejszy. I jako aktor, i jako człowiek. Zdjęcie H. Oborskiej. Oczekuje się przyjazdu Czerniowieckiego Teatru „Hołos” z inscenizacją „Ukraińskie starożytności pieśniowe”. Ogółem pracować będzie siedem scenicznych placówek: nauki tańca, kobziarska, dziecięca, warsztaty tradycyjnych rzemiosł i inne. Na głównej scenie wystąpią Roman Hrynkiw, „Mandry”, „Hucuł Kalipso” i, oczywiście, legendarny „WW” z Ołehem Skrypką w towarzystwie zespołu folklorystycznego. Jednym z najbardziej zauważalnych wydarzeń festiwalu obiecuje stać się występ Sewary Nazarchan, uzbeckiej piosenkarki, która dzięki wsparciu Petera Gabriela zdołała stać się dość popularną w Europie wykonawczynią world music. Tamiła WOJTENKO, dziennikarz. Pod koniec czerwca na dziedzińcu głównego gmachu akademickiego NaUKMA słuchali stylowej ukraińskiej muzyki, tańczyli, marzyli. Ono i zrozumiałe — wkrótce przecież „Kraina Mrij”, międzynarodowy etnofestiwal, zainicjowany przez Ołeha Skrypkę. W tym roku odbędzie się on po raz drugi. „Tańce w Mohylance” — ostatnia rozgrzewka jego organizatorów i sympatyków przed wielkim widowiskiem, które rozpocznie się 8 lipca na Polu Śpiewaczym w Kijowie. Mykoła SKYBA.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

WIDOK Z GÓRY UZDYCHALNYCIA — PRZEZ JEDNĄ OTWARTĄ NOC W KIERUNKU OCZEKIWANEGO ŚWITANIA

FESTIWAL z Mykoła SKYBA Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział polityki Ołeksandr SOŁONEC 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Redaktor literacki Anatolij WENCKOWSKYJ 279-49-47 Dział języka Ołeksandra TKACZ 270-55-57 Dział kultury Mykoła SKYBA 279-49-47 Dział literatury Marija KRYJSZTOPA 270-55-57 Korespondent specjalny Radmiła KORŻ 279-39-55 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Oksana PETRYCZENKO 278-63-69 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http:// slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych fotoformii w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301227 Nakład ogólny — 32000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny. na 3 miesiące — 9,59 hrywny. na pół roku — 19,18 hrywny. Kinowideofestiwal „Otwarta noc” (dyrektor artystyczny Mychajło Illenko) słusznie zyskał renomę forum twórczego, zorientowanego na talent i maksymalnie wolnego od koniunktury oraz klanowych uprzedzeń. Credo festiwalu polega na wspieraniu twórczej polemiki we współczesnym kinie Ukrainy i odkrywaniu nowych nazwisk. Całkiem naturalne jest, że mając takie zadania, „Otwarta noc” stawia właśnie na krótki metraż. Jest to jedyny format, w którym studenci mają możliwość wcielania w życie swoich projektów zaliczeniowych i dyplomowych, ten format jest maksymalnie dostępny dla każdego, kto nie jest pozbawiony talentu do „kadrowania” świata. A co najważniejsze — i potwierdził to tegoroczny program festiwalowy — krótki metraż daje możliwość maksymalnego skupienia się na środkach wyrazu artystycznego. A jeśli chodzi o deklarowaną przez organizatorów twórczą polemikę, to sądzę, że się odbyła. (Przynajmniej w przestrzeni tej kinonocy, na niewielkim skrawku kijowskiej ziemi, na górze Uzdychalnycia. Wzniesiona nad Andrijiwskim Uzwozem i Podolem oraz ograniczona ze wszystkich stron stromymi zboczami, ta twierdza ukraińskiego kina jest doprawdy jego najlepszą metaforą). I jak mogą nie polemizować ze sobą tak różnorodne gatunkowo prace? Powiedzmy, z jednej strony — sentymentalne nostalgie „Mychajluky” z lejtmotywem „Mój adres nie dom i nie ulica…”, z fakturą w formie „Moskwicza” 410-ego modelu, perkalowych sukienek, plecaka „kołobok” i bezkształtnej płóciennej czapki z daszkiem wzoru lat 80-tych (a może to były 70-te?), z drugiej strony — psychoanalityczny wideoperformans Oksany Czepełyk „Chór głuchoniemych”. Albo dokumentalny surrealizm „Na bagnach” i ultraurbanistyczna psychodrama „Nieskończoność”. Ale o czym mogą między sobą spierać się zarówno mali, jak i starzy zbieracze żurawiny z zapomnianej przez Boga i ludzi Starej wsi na Rówieńszczyźnie oraz wyrafinowani stołeczni młodzieńcy i dziewczęta, którzy w pełni oddają się wymyślnym cielesnym namiętnościom i są jednakowo niezadowoleni z życia? Czy o czym mogą rozmawiać między sobą „bracia” i „brygadziści” z filmu „Oligarcha” Ołeksandra Rosycza — a nosiciele i zbieracze tradycji oraz duchowych skarbów z dokumentalnego obrazu „Konsonans”? Chociaż… bohaterowie stylowo wzorowej, ale bezfabularnej melodramatu „Brzeg” i melodramatyzowanego szkicu „Żegnaj” z rozpoznawalnymi realiami majdanowymi (i później — postmajdanowymi kompleksami), zapewne mogliby się ze sobą porozumieć — przynajmniej na nucie bezradności i przejmującej samotności, ale… oni doprawdy znajdują się na różnych brzegach życia. Na którymś z tych brzegów znajdują się On i Ona „wyschniętą ziemię” Tarasa Tomenki, najlepszy film nie fabularny — „Anatomia strzału” Tarasa Kusznira. Nagrody w innych nominacjach, a wraz z nimi i fundusz nagród (który w tym roku wynosił około dwudziestu tysięcy hrywien) rozdzielono tak. Konkurs filmu animowanego (student): film „Zły znak” (reżyser Oksana Czernenko). Konkurs filmu animowanego (prof): film „Sztuka dla trzech aktorów” (reżyser Ołeksandr Szmyhun). Konkurs filmu fabularnego (student-video): wideofilm „Mychajluky” (reżyser Serhij Krutin). Najlepsza praca operatorska (student-cinema): operator Mychajło Markow, film „Wyschnięta ziemia”. Najlepsza praca operatorska (student-video): operator Ołena Czechowska, wideofilm „Usłyszeć”. Najlepsza praca operatorska (prof-cinema): operator Taras Kusznir, film „Anatomia strzału”. Najlepsza praca reżyserska (student-cinema): reżyser Ołeksyj Rosycz, film „Oligarcha”. Najlepsza praca reżyserska (student-video): reżyser Olha Szulhina, wideofilm „Ożywienie obrazu”. Najlepsza praca reżyserska (prof-cinema): reżyser Wiktorija Melnykowa, film „Konsonans”. Specjalna nagroda festiwalu za oprawę dźwiękową filmu: „Słoik”, kompozytor Maksym Demydenko. Specjalna nagroda festiwalu „Nauczycielowi, reANIMATOROWI”: Jewhen Sywokiń. Nagroda publiczności: „Krasnoludek”, reżyser Roman Barabasz. Nagroda (od Komitetu Organizacyjnego): „Błądząc pomiędzy”, reżyser Anatolij Ławrenyszyn. Nagroda od sponsora („Nowa studija” — firma mediainwestycyjna): film „Usłyszeć”. Tak, polemizować jest o czym, ale czy nie lepiej pospierać się z tymi, którzy są pewni, że na Ukrainie nie ma procesu filmowego. Jeśli nawet zgodzimy się z tą tezą, bezspornym pozostaje inny fakt „jednej nocy ukraińskiego kina”: mamy potężne myślenie filmowe, wizję filmową. A te składowe procesu filmowego, niczym dobry zaczyn, potrzebują środowiska, bazy materialnej i choćby elementarnych warunków technologicznych. Właśnie tak, uzgadniając infrastrukturę z organicznymi formami twórczości filmowej, zdobędziemy rozwiniętą przemysł filmowy. Ale nie odwrotnie. Chce się wierzyć, że sympatycy festiwalu — a okazali się nimi wicepremier ds. humanitarnych Mykoła Tomenko, Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyr Łytwyn, minister kultury i turystyki Oksana Biłozir — zrozumieją to. z taśmy „Sofia”, postacie „sztuki, która nie ma sensu, dopóki nie stanie się cud. A czy On się stanie?”. A kiedy cud jednak się zdarza, jak z bohaterem filmu Tarasa Tomenki „Wyschnięta ziemia”, który spotkał na pustyni anioła, to próbujemy ten cud skomercjalizować i w końcu zostajemy z rozbitymi iluzjami. Lecz mimo łączenia niepołączalnego w koktajl-seansie jednej Nocy nie czuć konfliktu estetyk i ideologii. Przyczyn może być kilka. Albo wszystko jest tak beznadziejne, jak w performansie Oksany Czepełyk. Albo przeciwnie — nasza nadzieja dopiero przebija się rozrzedzonymi promieniami z horyzontu na wschodzie, a na razie chłód i nieprzeniknioność nocy zmusza całą tę różnogłosą i różnorodną publiczność tulić się do siebie na wspólnej kępie, by choć jakoś dotrwać do świtu. To ostatnie wydaje się bardziej prawdopodobne. W każdym razie to moja, głęboko subiektywna opinia, która uformowała się po tym, jak festiwalowy koktajl został połknięty na jednym wdechu i, wyspawszy się po krótkiej letniej kinonocy, obudziłem się z odczuciem: „Chcę jeszcze”. No, a kto jednak chce polemiki, może pospierać się z jury festiwalu, które tak rozdzieliło wyróżnienia: najlepszym filmem fabularnym uznano „Pe-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

PAMIĘĆ O TRAGEDII, CZYLI MILION SPADOCHRONIKÓW OD NEDY NEŻDANEJ

Pomimo trudnego dla współczesnej ukraińskiej dramaturgii czasu młodzi dramaturdzy, reżyserzy, aktorzy znajdują możliwość dotarcia do widza ze swoją twórczością. Nie zawsze dzieje się to wtedy, kiedy by się chciało, ale jednak… Tak właśnie jest z monosztuką Nedy Neżdanej „Milion spadochroników”, której premierę w Kijowie (5 kwietnia 2005 roku spektakl odbył się w Czerniowcach) dedykowano Dniowi Zwycięstwa, ale premiera odbyła się dopiero teraz: nie było pomieszczenia, wsparcia. Reżyser Julia Hasyłyna mówi, że nadzieje na wsparcie spektaklu przez społeczności żydowskie (przecież fabuła dotyczy właśnie losu Żydów podczas II wojny światowej) nie sprawdziły się — zbyt zamknięte są to formacje. Ale, pomimo tego wszystkiego, monospektakl, zagrany przez Walentynę Hołowko, odniósł niemały sukces, czego oznaką nie była obecność kamer telewizyjnych, a wzruszone twarze i łzy widzów, wywołane fabułą — historią ukraińskiego Kopciuszka, który ma otrzymać spadek od nieznanej amerykańskiej babci, jeśli przeczyta dziennik krewnej, rozstrzelanej w 41. roku, i odegra go, odgadując tajemne życzenie Amerykanki — rozsiać nad miastem milion spadochroników z zabawkami dla martwych, żywych i nienarodzonych dzieci. Co prawda, w spektaklu spadochroników było nieco mniej i bez zabawek, ale widzów to, jak się zdaje, nie rozczarowało.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn