Strona · s. 5strona oryginału ↗
SZÓSTY MIĘDZYNARODOWY KONGRES UKRAINISTÓW: WNIOSKI I OCENY
Слово Просвіти, №27 за 2005 рік
ŚLADEM WYDARZENIA Cztery dni pracy, około 630 referatów wygłoszonych na posiedzeniach plenarnych i 111 sekcyjnych, zgrupowanych w 5 blokach tematycznych (historia; językoznawstwo; literaturoznawstwo; kulturoznawstwo i etnologia; nauki społeczne, edukacja, historia nauki), plus 6 skonsolidowanych „okrągłych stołów”. Takie były rozmiary Szóstego Międzynarodowego Kongresu Ukrainistów, który przed kilkoma dniami zakończył się w Doniecku. Przypomnijmy, że to reprezentatywne forum odbywa się raz na trzy lata w jednym z miast uniwersyteckich Ukrainy. Pomimo takiego odstępu czasu organizatorzy kongresów za każdym razem, oprócz konceptualnych problemów naukowych, muszą mierzyć się z banalnym, ale przez to nie mniej dotkliwym problemem cięcia budżetu. W tym – na publikację referatów. Przeglądając program kongresu (to pokaźna broszura), przepełnia się szacunkiem do autorów tego dokumentu, którzy zademonstrowali systemowość postrzegania współczesnej ukraińskiej humanistyki, zdołali zaproponować ciekawą rubrykę problemów i sformułowali dość kreatywne zapytanie dla naukowej społeczności ukrainistów (należy odnotować pracę przewodniczącego Komitetu Programowego – znanego ukraińskiego historyka Jarosława Hrycaka). Jednak monumentalność programu ma, moim zdaniem, także drugą stronę: każdy pojedynczy uczestnik forum nie jest w stanie złożyć kompleksowego wyobrażenia o kongresie. Jest to przecież jedno wydarzenie naukowe (chodzi przede wszystkim o interdyscyplinarność jako główną zasadę forum). A co dopiero mówić o tych, którzy nie zdołali trafić na to szanowne zgromadzenie. Materiały poprzednich forów faktycznie nie trafiły do obiegu naukowego. Taki stan rzeczy prowokuje pytanie o celowość przeprowadzania podobnych kongresów ze względu na ich społeczny zerowy efekt. Ale nie spieszmy się z wnioskami, a pytanie potraktujmy jako powód do wyjaśnienia sytuacji. Obecnie proponujemy kilka tez dotyczących podsumowań Szóstego Kongresu Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów (MSU) od Mykoły Żułynskiego jako przedstawiciela Komitetu Organizacyjnego wydarzenia. W kolejnych numerach „Słowa Proświty” mamy nadzieję przytoczyć opinie innych uczestników kongresu. – Panie Mykoło, wiemy, że na kilka dni przed rozpoczęciem kongresu sytuacja z realizacją jego kosztorysu była katastrofalna. Jak udało się załatwić tę sprawę i dlaczego w ogóle mogło do tego dojść? – Zacznijmy od tego, że Piąty Kongres MSU, który w 2002 roku odbył się w Czerniowcach, udało się przeprowadzić na należytym poziomie, ponieważ przebywając w rządzie na stanowisku wicepremiera ds. humanitarnych, zdążyłem zawczasu (jeszcze w 2001 r.) przewidzieć w budżecie państwowym odpowiednie środki. W tym roku pojawiły się trudności, ponieważ w budżecie te pieniądze nie były przewidziane i trzeba było je zdobywać poprzez ministra gospodarki Serhija Teriochina i ministra finansów Wiktora Pynzenyka. Pisaliśmy listy pod adresem Prezydenta Ukrainy, Premiera. Wiele wysiłku włożył wiceprezes MSU Jarosław Hrycak. Niedługo przed rozpoczęciem kongresu wyjaśniło się, że wśród hoteli Doniecka nie przeprowadzono przetargu na prawo zakwaterowania uczestników kongresu, a środki na zakwaterowanie – a to około trzystu tysięcy hrywien – nie mogą wpłynąć na konto. Ale należy podziękować Wołodymyrowi Szewczence, rektorowi Uniwersytetu Donieckiego, który, o ile wiem, na własną odpowiedzialność pożyczył duże pieniądze na przeprowadzenie kongresu. Część środków wpłynęła od Narodowej Akademii Nauk. – Czyja to była idea, aby przeprowadzić Szósty Kongres właśnie w Doniecku? – Iwana Mychajłowycza Dziuby. Wygłosił on bardzo ciekawy i treściwy referat na posiedzeniu plenarnym – „Doniecki składnik ukraińskiej kultury”, który wywołał ożywioną dyskusję. A przed rozpoczęciem forum Iwan Mychajłowycz poświęcił nam wiele czasu, aby pokazać te miejsca, gdzie minęło jego dzieciństwo, gdzie się uczył i zaczynał swoją działalność zawodową. Z zachwytem pokazywał nam kamieniołomy, gdzie wydobywają dolomit, a na mnie ten obiekt wywarł upiorne wrażenie – niczym księżycowy krajobraz z bliska. Iwan Mychajłowycz znajduje piękno w każdym hałdzie i z ciepłem o nich opowiada. Dziubę na Doniecczyźnie szanują i respektują, jest on honorowym profesorem Uniwersytetu Donieckiego. – Co może Pan powiedzieć odnośnie programu kongresu? – Niezwykle ciekawy program. Bardzo aktualne i ostre problemy zostały wyniesione pod dyskusję. Ale przeprowadzenie pełnowartościowej dyskusji było bardzo trudne, bo ludzie przechodzili z jednej sekcji do drugiej, z jednego „okrągłego stołu” na drugi, z prezentacji na prezentację. W tym kotle, w tym ciągłym wrzeniu skoncentrowanie się było niezwykle trudne. Niestety, okazało się przeciążone posiedzenie plenarne, którym rozpoczęła się praca kongresu: sześć gruntownych referatów w ciągu dwóch godzin, a do tego jeszcze wystąpienie wicepremiera ds. humanitarnych i socjalnych Mykoły Tomenki (to wystąpienie nie zostało włączone do programu). Na międzynarodowych forach naukowych tak się nie robi – po to, aby wystąpienie czy referat został włączony do programu, potrzebna jest zgoda Komitetu Organizacyjnego. Część przemówienia M. Tomenki wywołała ostro negatywną reakcję u uczestników kongresu (wicepremier wyraził sprawiedliwe, ale nie do końca przyjemne uwagi). Po wygłoszeniu referatu pan Tomenko, niestety, od razu opuścił salę obrad, a wraz z nim – kierownictwo miejskie i obwodowe. To również bardzo nie spodobało się uczestnikom kongresu, bo w ten sposób zlekceważono etykę naukową. Przecież mówca musi wysłuchać audytorium. – A na czym polega różnica programu obecnego kongresu od poprzedniego, Piątego, który w 2002 roku odbył się w Czerniowcach? – Tym razem wiele uwagi poświęcono Pomarańczowej Rewolucji, wpływowi tego wydarzenia na ogólną atmosferę w ukraińskim społeczeństwie. Rewolucji poświęcono trzy „okrągłe stoły” z sześciu, omawiano tematy: „Ukraińskie społeczeństwo przed i po Pomarańczowej Rewolucji”; „Pomarańczowa Rewolucja i jej postrzeganie w Polsce”; „Ruchy opozycyjne drugiej połowy XX – początku XXI wieku oraz Pomarańczowa Rewolucja 2004 r.”. Pracę osobnej sekcji poświęcono 40-leciu napisania przez Iwana Dziubę pracy „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”. Zaprezentowano przedruk tej książki (z dodatkiem, gdzie po raz pierwszy opublikowano wiele dokumentów, które towarzyszyły jej pojawieniu się), zrealizowany przez Dom Wydawniczy „KM Akademia”. Odbyła się ożywiona dyskusja, która dotyczyła problemów funkcjonowania języka ukraińskiego w obecnych realiach. Mówiono o języku państwowym jako czynniku konsolidacji narodu politycznego. Wnioski były niepocieszające, bo sytuacja wokół języka ukraińskiego, jego statusu, autorytetu, jego rozprzestrzenienia w społeczeństwie pozostaje dość niepokojąca. Dla przykładu: na dzień dzisiejszy w Doniecku działają tylko cztery szkoły ukraińskojęzyczne, wychodzi tylko jedna gazeta ukraińskojęzyczna – „Donecczyna” (w nakładzie 1000 egzemplarzy) – spośród 999 zarejestrowanych wydawnictw drukowanych. Tak, w statucie 679 z nich zaznaczono, że używają języka ukraińskiego obok innych, ale w jakim zakresie?! Zatem problemy poruszone przez Dziubę czterdzieści lat temu są obecnie jeszcze bardziej aktualne niż wtedy, gdy pisano tę pracę. Przygotował Mykoła SKYBA
stytucja Ukrainy zawiera ogólne sformułowania podstawowych praw obywateli do wolności słowa i dostępu do informacji. Jednym z priorytetowych zadań władzy jest zapewnienie otwartości i przejrzystości w realizacji polityki państwowej, udoskonalenie środowiska informacyjnego dla wspierania rozwoju inicjatywy obywatelskiej, tworzenie warunków dla niezakłóconego dostępu środków masowego przekazu i obywateli do otwartej informacji, kształtowanie dojrzałego obywatelskiego społeczeństwa demokratycznego. Te kluczowe zasady są nie tylko deklarowane przez Program działalności Gabinetu Ministrów Ukrainy „Naprzód do ludzi”, ale także wcielane w życie. Na Ukrainie ustawa „O informacji” została uchwalona w 1992 roku, jeszcze przed przyjęciem Konstytucji Ukrainy, i poszczególne jej normy już nie odpowiadają realiom. W związku z tym Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy opracował projekt ustawy Ukrainy „O informacji (nowa redakcja)”, aby uzgodnić go z Konstytucją, innymi aktami normatywno-prawnymi w sferze informacyjnej, zważając na normy, wymogi i standardy prawa europejskiego. Około 50 państw świata posiada ustawę o wolności informacji, w wielu państwach taka ustawa jest obecnie opracowywana. Głównym celem aktów ustawodawczych o wolności informacji jest określenie, w jakim stopniu informacja publiczna ma być dostępna dla obywateli i organizacji oraz jakie mają być gwarancje jej dostępności. Uchwalenie ustawy i skuteczna realizacja jej artykułów potwierdzi niezmienność zakorzenionego w Konstytucji Ukrainy prawa do informacji, stworzy najkorzystniejsze warunki dla zaspokojenia potrzeb informacyjnych obywateli, stanie się gwarancją demokratycznego rozwoju państwa. ODPOWIADAJĄ NAM Szanowni Państwo! Krajowa Rada uważnie zapoznała się z materiałami VII zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki i w pełni podziela opinię, że kwestia odrodzenia rodzimej kultury oraz kwestia językowa na Ukrainie obecnie nie straciły swojej aktualności i wymagają konstruktywnego rozwiązania. W szczególności, co się tyczy języka krajowej przestrzeni telewizyjno-radiowej, informujemy, że ze swojej strony Krajowa Rada robi wszystko, co możliwe, aby język państwowy na Ukrainie funkcjonował zgodnie ze swoim statusem. Tak, centrum monitoringu zarządu kontrolno-analitycznego prowadzi stałą kontrolę nad poziomem wykorzystywania przez ogólnokrajowe firmy telewizyjno-radiowe języka ukraińskiego. Zwraca się na to szczególną uwagę podczas kontroli działalności organizacji telewizyjno-radiowych. Prawie na każdym posiedzeniu Krajowa Rada rozpatruje informacje dotyczące przestrzegania przez organizacje telewizyjno-radiowe warunków licencyjnych w części „Język (języki), w którym (których) będą prowadzone audycje”. Wobec firm, które naruszają te warunki, stosowane są sankcje przewidziane przez obowiązujące ustawodawstwo. 14 kwietnia 2004 roku Krajowa Rada podjęła decyzję nr 317 „O wykonaniu ustawodawstwa Ukrainy dotyczącego języka audycji telewizyjno-radiowych i programów”. Podstawą do podjęcia wspomnianej decyzji stało się właśnie niezadowalające wykonywanie przez krajowe organizacje telewizyjno-radiowe ustawodawstwa Ukrainy dotyczącego języka programów telewizyjnych i radiowych oraz audycji. Przy tym wzięto pod uwagę specyficzne warunki i tradycje historyczne różnych regionów Ukrainy, ważność dialogu międzyetnicznego, a także przeanalizowano realny stan wykorzystywania języków w krajowej radiofonii i telewizji (większość programów telewizyjno-radiowych transmitowana jest w języku niepaństwowym, podczas gdy, według danych spisu ludności, dla 67,5 % mieszkańców Ukrainy językiem ojczystym jest język ukraiński). Punkt 2 decyzji Krajowej Rady nr 317 przewiduje: „Wskazać organizacjom telewizyjno-radiowym, które korzystają z ogólnokrajowych kanałów nadawczych lub prowadzą międzyregionalne nadawanie antenowe... na naglącą potrzebę zapewnienia należytych objętości nadawania antenowego w języku ukraińskim oraz na niezwłoczne doprowadzenie swojej działalności informacyjnej do zgodności z wymogami obowiązującego ustawodawstwa dotyczącego języka programów i audycji...”. Jednocześnie tą decyzją zatwierdzono „Rekomendacje dotyczące określenia języka programów i audycji w koncepcjach programowych organizacji telewizyjno-radiowych, które prowadzą nadawanie na terytorium Ukrainy lub pretendują do otrzymania licencji”. Obecnie zgodnie z punktem 7 decyzji nr 317 przy przerejestrowywaniu obowiązujących licencji na nadawanie zapisy dotyczące języka programów i audycji firm telewizyjno-radiowych są doprowadzane do zgodności z artykułem 9 ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii” z uwzględnieniem postanowień Rekomendacji. Także informujemy, że w ostatnim okresie Krajowa Rada na swoich posiedzeniach rozpatrywała kwestie, które w szczególności dotyczą naruszania przez organizacje telewizyjno-radiowe warunków licencyjnych w części „Język prowadzenia programów”. W toku rozpatrywania wydano ostrzeżenia spółce z o.o. „TRK Odeskiej Narodowej Akademii Prawnej „Akademia” oraz „ZAO „Telekompania „TET”. Oprócz tego, niedawno Krajowa Rada przeprowadziła dwie wspólne narady z kierownikami firm telewizyjnych i radiowych, gdzie rozpatrywano kwestię językową. Uważamy, że konsekwentne i celowe działania nowego składu Krajowej Rady doprowadzą do zwiększenia objętości nadawania w języku państwowym na antenie organizacji telewizyjno-radiowych wszystkich form własności. I. KURUS, zastępca przewodniczącego Krajowej Rady * * * Szanowny Pawle Mychajłowyczu! W związku z Pana zapytaniem poselskim dotyczącym przywrócenia w strukturze Gabinetu Ministrów Ukrainy Departamentu ds. polityki językowej informujemy, że wspomniana propozycja jest obecnie badana przez odpowiednie centralne organy władzy wykonawczej. Ponieważ jej realizacja wymaga wniesienia zmian do struktury odpowiedniego centralnego organu władzy wykonawczej i dodatkowych wydatków budżetowych, odpowiednia decyzja zostanie podjęta w ustalonym porządku z uwzględnieniem wspomnianych okoliczności. Z poważaniem Wicepremier Mykoła TOMENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
