Strona · s. 7strona oryginału ↗
JAKYM POHRIBNIAK, GENIUSZ Z WODOLAHA
Слово Просвіти, №27 за 2005 рік
UTALENTOWANA ZIEMIA Na obszarze nad Samara pamiętają imię Jakyma Pohribniaka. Autor nowomoskowskiego Soboru Świętej Trójcy urodził się na Charkowszczyźnie, we wsi Wodolaha. Na zaproszenie starszyzny samarskiej palanki Nowej Siczy w 1773 roku przyjeżdża do Nowomoskowska, gdzie otrzymuje zamówienie na zaprojektowanie świątyni. Historia powstania soboru owiana jest legendami, które przekazują sobie mieszkańcy miasta (legendy te odnajdujemy w „Historii Wojska Zaporoskiego” D. I. Jawornyckiego). Szkic przyszłej świątyni Jakym Pohribniak wykonał patykiem na ziemi. Poważnym samarczykom ani rysunek, ani autorska interpretacja go nie wydały się przekonujące. Po takiej „prezentacji” projektu mistrz zniknął z miasta. Przez kilka dni nikt nie wiedział, gdzie on jest, co się z nim stało. Wreszcie pobudzony, nieco „zdziczały”, ale zadowolony z siebie Pohribniak pojawił się w mieście ponownie. Okazało się, że po spotkaniu z zamawiającymi odosobnił się w samarskich łęgach, szukając natchnienia w poście, modlitwach i obcowaniu z przyrodą. Pohribniak opowiedział, że we śnie przyszedł do niego sam Mikołaj Cudotwórca i wyjaśnił, jaka dokładnie ma być kozacka świątynia nad Samarą. Mistrz obudził się i według dokładnego „opisu” świętego wykonał z pałki wodnej makietę soboru. Tę makietę budowniczy przedstawił pod osąd samarskiej społeczności. Projekt zamawiającym spodobał się, zatwierdzili go, wydzielili środki i wkrótce rozpoczęli pracę (trwała ona od 1773 do 1778 r.). Pewnie z pomocą Jakymowi PAMIĘĆ POKOLEŃ Pohribniakowi przyszli jego ziomkowie z Wodolahy, którzy osiedlili się w Nowomoskowsku. Potwierdzeniem tego może być fakt, że jeden z centralnych placów miasta aż do rewolucji nazywał się Wodolaskim. Mieszkańcy miasta słusznie uważają Jakyma Pohribniaka za swojego ziomka, bo przecież swoje najlepsze dzieło mistrz poświęcił Nowomoskowskowi. Nie tylko na Ukrainie, ale i na całym świecie wiedzą o Soborze Świętej Trójcy — jedynej tak majestatycznej drewnianej budowli sakralnej epoki kozackiej, która zachowała się do naszych czasów. Sobór Świętej Trójcy jako budowla architektoniczna to wzór inżynieryjnego doskonałego myślenia. „Ojcowie” Samary-Nowomoskowska, starszyzna najbogatszej Złotej Samarskiej palanki zaprosili do zbudowania w mieście świątyni wybitnego budowniczego, który już wsławił swoje imię, budując na Ukrainie jeden lub kilka soborów czy cerkwi. Inna sprawa, że te budynki nie zachowały się do naszych czasów. Więc legenda o niepozornym, chudym, rudym, niepewnym siebie człowieku „z dołów”, na którego zstąpiła niebiańska łaska, to folklorystyczna perła. Jakym Pohribniak to i zmitologizowany „geniusz z ludu”, i realnie istniejąca postać — jeden z najlepszych architektów swoich czasów. Trzeba zaznaczyć, że w Nowomoskowskim Muzeum Historii i Krajoznawstwa imienia Petra Kałnyszewskiego zebrano historyczne informacje o soborze i jego autorze, oraz legendy, prawdziwe historie, podania tamtych czasów. Nasz sobór zainspirował wybitnego ukraińskiego pisarza, również naszego ziomka — Olesia Honczara (urodził się w Łomiwce, która wchodziła jeszcze w pierwszej ćwierci XX wieku w skład powiatu nowomoskowskiego) do stworzenia powieści „Sobór”. Niestety, nie można pominąć też takiego tematu, jak renowacja zabytku architektury. Nowomoskowski Sobór Świętej Trójcy jest jak żywa istota. Swoje ciało oddały mu dęby i sosny z samarskiej gęstwiny. Duch soboru to wymodloność świątyni. Dzisiaj nasza świątynia choruje, potrzebuje natychmiastowej pomocy. I tutaj możemy liczyć tylko na pomoc państwa: odbudowa soboru musi stać się częścią ogólnonarodowego programu zachowania i renowacji zabytków historii i kultury o znaczeniu narodowym. Idea uwiecznienia pamięci Jakyma Pohribniaka należy do mera Nowomoskowska Wiktora Iwanowycza Łytwyszenki. W roku, kiedy kraj świętuje 150. rocznicę urodzin Dmytra Iwanowycza Jawornyckiego, który zbadał historię pierwszego kozackiego Samarskiego Pustelniczo-Mikołajskiego monasteru oraz „łabędziej pieśni” Kozaczyzny — Soboru Świętej Trójcy — na placu przed soborem ma pojawić się brązowy pomnik budowniczego Jakyma Pohribniaka. Przyłączyć się do tej akcji mogą ziomkowie, którzy losem rzuceni są z dala od rodzinnych stron, ale kochają swoje nadsamarskie strony, a także wszyscy, których zachwyca epoka kozacka naszej historii. Nowomoskowski miejski komitet wykonawczy weźmie na siebie większą część wydatków na wykonanie i ustawienie pomnika, którego autorem zostanie jeden z najlepszych rzeźbiarzy Ukrainy... Postanowiliśmy zwrócić się do szerokiej społeczności w celu zjednoczenia tych, których nie może pozostawić obojętnymi piękno „Soboru”, wokół wspólnej idei. Każdy, kto wniesie wkład w sprawę, będzie mógł wkrótce z dumą powiedzieć: jest i moja cząstka w uwiecznieniu pamięci sławnego syna Ukrainy. I wtedy nasza sprawa stanie się wielką. Przy okazji, to starodawna tradycja naszej ziemi — robić wielkie sprawy wspólnie. Ustawienie pomnika autorowi budowli, która jest zabytkiem kultury o znaczeniu narodowym, to bezprecedensowa akcja. Mamy nadzieję, że w naszym mieście wkrótce pojawi się jeszcze jeden symbol. Mieszkańcy Nowomoskowska mogą zwracać się do miejskiego muzeum historii i krajoznawstwa, które znajduje się pod adresem: m. Nowomoskowsk, ul. Ukraińska, 4. Albo do księgowości miejskiego wydziału kultury: plac Zwycięstwa, 17. Mieszkańcy innych miast i wsi mają możliwość skorzystania dla swoich wpłat z konta: r/r 35423012008857 w UDKU obwodu dniepropetrowskiego m. Dniepropetrowsk, MFO 805012, Kod 02227400, Wydział Kultury Nowomoskowskiego miejskiego komitetu wykonawczego „Na budowę pomnika Jakyma Pohribniaka”. Wiktor SZAŁYKİN, naczelnik wydziału kultury Nowomoskowskiego miejskiego komitetu wykonawczego. PRZODKOWIE 6—8 września ubiegłego roku wyniki poszukiwań ekspedycji podsumowała przeprowadzona w naszym mieście Międzynarodowa konferencja archeologiczna na temat „Starożytny Iskorosteń i słowiańskie grody VIII—X wieku”. W pracy forum archeologicznego wzięli udział naukowcy z Ukrainy, Rosji, Białorusi, Polski, Francji. Przed ponad 50 naukowcami, którzy przyjechali do nas, stało niełatwe zadanie — określić czas założenia miasta Korosteń, wszak po raz pierwszy wzmianka kronikarska o nim datowana była na 945 rok, po którym wojska kijowskiej księżnej Olgi zniszczyły go jako drewlańską stolicę, a ona przecież istniała na długo przed tym czasem. Wszak nasi przodkowie żyli tutaj od wieków, jeszcze w pierwszym tysiącleciu przed naszą erą. Świadczą o tym mało zbadane pozostałości tak zwanego dziewięciohektarowego grodziska nr 4 na lewym brzegu rzeki w mikrorejonie obecnego szpitala miejskiego. Na podstawie nowych badań starego Iskorostenia uczestnicy Międzynarodowej konferencji archeologicznej przyjęli „Rezolucję”, w jednym z punktów której zapisali: „Istnieją wszelkie podstawy, by uważać, że historia Korostenia jako ośrodka miejskiego sięga w głąb wieków. Jej pierwotne źródła należy wiązać z umocnionym „grodem” (grodzisko nr 1) VIII wieku. Zatem Korosteń może świętować swój 1300-letni jubileusz w 2005 roku, wiążąc go z 1060-leciem pierwszej wzmianki kronikarskiej w „Powieści minionych lat”.” Leonid KLYMCHUK, przewodniczący Korosteńskiej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. RODZINNY KRAJ
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
