Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

JEGO CZEREŚNIE, OBMYWANE DESZCZAMI

Слово Просвіти, №27 за 2005 рік

LOS ARTYSTY Barkasy w cichej zatoce i łodzie, oblepione grzybieniami, jako pierwsze przejmująco przyspieszyły mój rytm serca i już później oglądałam te obrazy, niemal miniaturowe jak na malarstwo, z intuicyjnym odczuciem, że znów będę zanurzać się w nastroje przeżyte w dzieciństwie i młodości. Kiedy widziałam to wyraźnie: wiatrak na wzgórzu, chaty w obłokach bzów i łódeczkę, w której nagrzała się od słoneczka nabrana kałuża wody. Jeszcze wtedy, na wystawie indywidualnej znanego ukraińskiego malarza Mykoły Petrowycza Łychoszwy w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki z okazji 190. rocznicy urodzin Kobziarza, pomyślałam o jego talencie powracania nas do świata drogich i prostych obrazów w tak szlachetny sposób malowania: te impresje z ukraińskimi wiatrakami i barkasami są wyrafinowane, niczym muzyka Debussy’ego. Ta sama gama uczuć. Kiedyś jego matka pozwalała RODOWÓD Z ZIELONEJ DĄBROWY Kiedy Kateryna wyszła za mąż, mały Taras miał dziewięć lat. Smucił się, że musi rozstawać się z bliską duszą, starszą siostrą, która go kochała i żałowała. Lecz rady nie było: Kateryna przeprowadziła się do sąsiedniej z Kyryliwką wsi Zielona Dąbrowa do swojego męża Antona Krasyckiego. Z tego małżeństwa urodziło się dwanaścioro dzieci, czworo z których dało potężne gałęzie rodowe: na dziś znane są imiona 231 potomków Krasyckich i to nie jest pełny wykaz, bo na przykład losy dzieci i wnuków Fedory, córki Kateryny, do dziś do końca nie są zbadane. Kateryna i Anton odeszli z życia wcześnie, ich syn Stepan w tamtym czasie miał zaledwie sześć lat. Ale chłopiec zdołał stanąć na nogi. Już pod koniec lat 90. XIX wieku do Znamianki z Zielonej Dąbrowy przybył jego syn Jehor Krasycki. Przyjechał, żeby pracować na kolei, co wtedy było sprawą dość nową. Z czasem na ulicy Bazarnej (za czasów radzieckich Pierwotrajnewa, obecnie Hlibki) zbudował dom, w którym później bywało niemało działaczy ukraińskiej kultury. Obecnie o tej posiadłości przypomina tylko pniak po starej gruszy, która kiedyś rosła na podwórku Jehora Stepanowycza. Razem z nim do Znamianki przyjechał brat Jakym, którego córka Paraska też zbudowała się na tej samej ulicy. Obecnie Paraoklejać rysunkami wszystkie ściany w chacie, nawet pomiędzy ręcznikami. Bez wykształcenia artystycznego i z nieomylnym artystycznym wyczuciem swojego rodu odgadła talent dziecka. A jeszcze na honorowym miejscu był portret Szewczenki. „To nasz krewny” – powiedziała kiedyś małemu synowi. Długimi zimowymi wieczorami czytała im z siostrzyczką „Kobziarza”. Mykoła Petrowycz i teraz wspomina, jak poruszyły go poematy Szewczenki. Dziewczynę z „Topoli” wypatrywał wśród tych topoli, które rosły wzdłuż drogi. Od matki Oliany Dawydiwny Łychoszwy dowiedział się, że związki z Szewczenką są w linii rodzonego brata poety, Mykyty Hryhorowycza, którego córka Jaryna wyszła za mąż za kyryliwskiego chłopa Ułasa Kowtuna. Z tej wielkiej rodziny pochodzi też babcia Mykoły Petrowycza Łychoszwy, Ahafija Kowtun-Dywna. Najjaśniejsze wrażenia ze swojego rodu artysta do dziś opowiada na płótnach, odtwarzając z pamięci już zniknięte pejzaże drogich miejsc. Niedzielny dzień w Kyryliwce w 1944 roku, obmyte deszczem czereśnie, rajska zieleń sadów, które jeszcze pozostały niezniszczone przez wojnę, przyszli z mamą odwiedzić krewnych. Najpierw wstąpili do Charytona Szewczenki – jako prawnukowi wielkiego poety, zbudowano mu chatę pod żelaznym dachem. Stała ona przy brzegu, a z przeciwnej strony widniało obejście, gdzie kiedyś mieszkał dziad Tarasa Szewczenki, Iwan. Tam przy bramie jeszcze leżał kamień z wyrytą pamiątkową datą. W rodzinnej wsi Hnyłeć mały Mykołka Łychoszwa widział tylko białe chaty pod słomą, więc poruszył go przestronny budynek muzeum, uważnie słuchał opowieści przewodnika. Lecz jeszcze bardziej poruszyły go obrazy: „Kateryna” Szewczenki oraz „Powstanie hajdamaków w Humaniu” Jiżakewycza, przyszły artysta po raz pierwszy widział obrazy w kolorze. On już wcześniej żył pragnieniem wymalowania całego otaczającego świata, tak barwnego nad rodzimą rzeką z łęgami, malwami przy przełazie. Mykoła Petrowycz opowiedział mi, że każdy gospodarz wtedy po swojemu urządzał czarujący zakątek obejścia, które zbiegało do rzeki, więc gaje, wierzbiny nad kładką, wodne młynki były niepowtarzalne i gdyby zachowały się do dziś, te krajobrazy stałyby się kosztowną przyrodniczą i etnograficzną oazą. Lecz wszystko zginęło jednocześnie, zaorane, wykarczowane pod plany nowych pięciolatek i zamiast sadów owocowych oraz przytulnych gajów teraz pośrodku wsi jest nieurodzajne pole. Oto i dlatego jeszcze malują się pejzaże rodzinnych miejsc tylko z pamięci i przez łzę: „Moryńce. Przeszedł deszcz”, „Horyzonty wsi Chłypniwka”, „Półkopki”, „Na rozstaju wsi Moryńce-Budyszcze”. Wrażliwą naturę artysty życie wypróbowywało jeszcze od młodych lat. Do wojska zabrano go z klasy maturalnej i dopiero później wyjaśniło się, że miał prawo do odroczenia, lecz w kołchozie, gdzie jako nastolatek pracował dwa lata, o tym nie uprzedzili. Być może tak zemścili się za buntowniczy charakter mamy Oliany Dawydiwny, która walczyła przeciwko samowoli miejscowych biurokratów, bo i wcześniej pozbawiano ich pomocy, nawet ustalonej przez prawo. Wsparcia nie było od kogo oczekiwać, mąż zginął na froncie w 1944 roku. Mykoła Petrowycz, wspominając ojca, widzi w wyobraźni jeden obraz, który poruszył go jeszcze w dzieciństwie. Po wysokich wzgórzach, rozrytych wojną i niepogodą, poruszał się łańcuch jeźdźców-kozaków w czapkach-kubankach. I każdy z nich trzymał za wodze jeszcze jednego konia, a nawet dwa ze zwisającymi strzemionami, bo dopiero co zakończyła się bitwa. Wiejskie kobiety płakały, odprowadzając wzrokiem ten smutny kondukt. Jeszcze przez te, przeżyte młodym sercem cierpienia, powstał potem w twórczości artysty temat historyczny, wyśpiewany w obrazach „Echo czasu”, „Kiedy trąbki zagrają”, „Za jarem jar”, „A jak myśmy się bili”. Artystyczne rozumienie bytu, obrazowe widzenie było mu właściwe od młodości, lecz prawdziwych nauczycieli sztuki malarskiej przyszło szukać długo. Może pamiętając własne niełatwe lata, kiedy niektórzy z profesjonalistów nie chcieli widzieć w swoim cechu utalentowanego nowicjusza, Mykoła Petrowycz tak oddanie pracuje obecnie ze swoimi studentami, z zachwytem opowiada mi, jaka uzdolniona młodzież przychodzi do sztuki. Zresztą, artystą-pedagogiem jest od czasu ukończenia Kijowskiego Państwowego Instytutu Artystycznego, obecnie na stanowisku starszego wykładowcy podstaw artystycznych Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej im. Mychajła Bojczuka. Na jego własne liczne wystawy też przychodzi wielu młodych malarzy, którym imponuje subtelne pismo i romantyczny nastrój płócien Mykoły Łychoszwy. Ja też od czasu do czasu, czując, jak piecze w oku ostry pył niewesołych dni powszednich, przenoszę wzrok na takie obrazy. Jego czereśnie, obmywane deszczem... Valentyna Dowydenko później Andrij Witalijowycz pracował jako lekarz w szpitalu charytatywnym Andrija Szeptyckiego. Jego córka Natalia, aktorka filmowa, wyjechała do Paryża, skąd do Znamianki obecnie przychodzą listy od wnuczki Natalii). Nie można nie wspomnieć także o materiałach dotyczących znanego działacza ukraińskiego ruchu spółdzielczego Mykoły Łewyckiego. Swego czasu w domu Jehora Stepanowycza Krasyckiego mieścił się lokalny sztab ojca spółdzielczości. Wiaczesław Jewhenowycz przygotował obszerne opracowanie o tej wybitnej postaci, które wciąż czeka na swojego wydawcę. Muzeum również czeka na uwagę i wsparcie ze strony władz. Gospodarzą tu zaledwie dwie osoby — dyrektor miejskiego muzeum krajoznawczego Lubow Pustowa, która nie tak dawno przystąpiła do obowiązków, oraz Wiaczesław Szkoda, już starszy człowiek. Zatem muzeum potrzebuje uwagi ze strony władz miejskich oraz niewielkiej pomocy, aby w pełni odnowić ekspozycję, gdyż skarby, którymi tutaj dysponują, są póki co niedostępne dla szerokiego ogółu. A muzeum, w tym także Izba Kobzarza, może i powinno odgrywać znaczącą rolę oświatową i wychowawczą w Znamiance, mieście, w którym zakorzeniła się i rozkwitła gałąź rodu Szewczenki.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn