Strona · s. 10strona oryginału ↗
CIERNIOWE SŁOWA JEWHENA HUCAŁA
Слово Просвіти, №27 за 2005 рік
Wieczór pamięci Jewhena Hucała, który odbył się 4 lipca, dokładnie w dziesiątą rocznicę śmierci pisarza, w Narodowym Związku Pisarzy w Kijowie, pozostawił po sobie niezwykle przejmujące uczucie: przez kilka godzin ludzie, którzy znali i kochają Jewhena Pyłypowycza, nie mogli się o nim nagadać. Śmierć nie rozerwała tej żywej więzi, którą Hucało-prozaik, Hucało-poeta, Hucało-człowiek zdążył nawiązać w środowisku pisarskim. Ołeksandr Juszczenko pisał przedmowę do pierwszej publikacji studenta Instytutu Pedagogicznego w Nieżynie, Ołeś Łupij pracował ramię w ramię z Jewhenem Pyłypowyczem w „Literaturnej Ukrainie” i przez wiele lat był sąsiadem w domu pisarzy, Switłana Jowenko gorąco dyskutowała, omawiając nowe publikacje Hucała, a obecnie — zadedykowała mu swoje wiersze, Dmytro Czerednyczenko bywał z Jewhenem Pyłypowyczem w Dmytro Hucało zadedykował ojcu piosenkę L. H.: W tym roku, dokładnie na Kupała, mija 10 lat od odejścia w lepsze światy Jewhena Hucała. Nie tylko dzieliła Pani z nim gorzkie chwile odejścia i zachowuje pamięć o nim, ale robi Pani wszystko, co możliwe, aby książki Jewhena Hucała nie znikały z obiegu czytelniczego. Właściwie, zostawiając Pani skład ostatniej książki, zapowiedział Pani dbać o wydanie... Nad czym pracował Jewhen Pyłypowycz w swoich ostatnich miesiącach i dniach? Proszę opowiedzieć o przygotowaniu i wydaniu pięciotomowego zbioru jego dzieł. L. W.: O tym bardzo trudno mówić, wszak Jewhen Pyłypowycz zmarł nagle, miał bardzo wiele planów i praktycznie ani na dzień nie przerywał pracy. Ostatnie sześć stron do książki „Mentalność ordy” napisał w dniu, w którym dostał zawału. Trzeba było znać Hucała, żeby zrozumieć, że absolutnie nie był przyzwyczajony do oszczędzania siebie. To było jakieś samospalenie. Czuł, że temat, o którym pisał w ostatnich miesiącach i dniach, jest niezwykle ważny — stosunki rosyjsko-ukraińskie, wieczna próba północnego sąsiada, by podporządkować sobie Ukrainę, zniszczyć jakąkolwiek świadomość narodową, ujarzmić, okaleczyć, zasymilować. Przypominam sobie, jak ciężko pracował Żenia nad tą książką, która składała się z oddzielnych artykułów (najpierw drukowano je w „Literaturnej Ukrainie”), jak przewertował dziesiątki starodruków i jak wspólnych podróżach po Ukrainie, Anatolij Mojsejenko miał błogosławieństwo od mistrza... Właściwie każdy z obecnych w sali znał swojego Hucała, gdyż ten wybitny człowiek był niezwykle wielowymiarowy, zachowując integralność i celowość natury, upór i wierność swojemu powołaniu. Łarysa Choroleć i Petro Bojko czytali wiersze Hucała z różnych lat, rodacy wspominali wielką rodzinę Hucałów — wiejskich nauczycieli, patriarchalnych dziadków i babcie, którzy przedłużyli swoje życie w nowelach-opowiadaniach i powieściach swojego syna i wnuka... Obecność synów Jewhena Pyłypowycza — Serhija, Dmytra, Jewhena, których brązowe oczy uwieczniły szybkie, spostrzegawcze, obdarzone spojrzenie ojca, wywołały w pamięci ludowe przysłowie o przeznaczeniu prawdziwego mężczyzny — wychować synów i zasadzić ogród — i jest to również prawdziwe w odniesieniu do poety, który każdą trawkę znał z imienia... wtórował: „To powinien robić nie ja, a historycy, ale dlaczego nikt nie bierze się za ten temat?!”. Wszak chciał pokazać prawdziwy obraz rosyjskiej ekspansji, tak zwane „oswojenije nowych territorij”, bazując na świadectwach właśnie rosyjskich naocznych świadków — wojskowych, historyków, pisarzy. I mimo wszystko zaczęto go szczuć, oskarżając o wszystkie grzechy śmiertelne. Nawiasem mówiąc, już po jego śmierci, kiedy wydawnictwo „Proświta” wydało „Mentalność ordy”, pan Tołoczko i pan Riabczuk podeptali pamięć Hucała, oskarżając go o „małorosyjski syndrom”. A jeśli chodzi o wydanie pięciotomowego zbioru Jewhena Hucała, to do dziś dziękuję Bogu, że wtedy, w połowie lat dziewięćdziesiątych, kiedy praktycznie zamarło całe wydawnictwo książek, znaleźli się ludzie, dla których twórczość Hucała była częścią ich duszy. Przede wszystkim chcę wymienić jego przyjaciela jeszcze z czasów studenckich — pisarza Anatolija Dawydowa — razem studiowali w Instytucie Pedagogicznym w Nieżynie. Właśnie Anatolij Dawydow, który w tamtym czasie pracował w Gabinecie Ministrów, „przebił” pieniądze na pięciotomowy zbiór. Ale potem była kolosalna praca nad uporządkowaniem każdego tomu. I myślę, że gdyby nie redaktor i kompilator Mychajło Moskałenko, nie ówcześni dyrektor wydawnictwa „Dnipro” Taras Serhijczuk i redaktor naczelny Akademik Mykoła Żułynskyj, który w Słowie o Jewhenie Hucałe za centrum swoich wspomnień uznał pełne zaufania irpieńskie rozmowy z autorem kultowych w latach 60. nowel, zauważył, że prozaik w latach 80. boleśnie przeżywał swoje nieprzeczytanie. Chodziło w szczególności o trylogię fantastycznych powieści „Pożyczony mąż”, „Parada planet”, „Prywatne życie fenomena”, naznaczonych zabójczą ironią autora wobec zewnętrznie zamożnego społeczeństwa zastoju, na wskroś fałszywego i biurokratycznego... Petro Osadczuk, który jak zawsze natchnienie i szczerze prowadził wieczór związkowy, zauważył, że w „Irpieniu” napisano przeważającą większość utworów Jewhena Hucała — wszak kochał ten Dom Twórczości i pracował tam o każdej porze roku... Błyskotliwy stylista i językoznawca, — Występuje Mykoła Żułynskyj. Prowadzący wieczór Petro Osadczuk i Łesia Woronina wydaje się, że wszystkie warstwy ukraińskiego słownictwa zostały przez niego opracowane — Jewhen Hucało rozkoszował się słowem, czuł jego smak i aromat, jego niezgłębioność i niewyczerpalność, wielowymiarowość i wielobarwność. Właściwie tak samo postrzegał on ludzi, o których pisał. Jedna z jego książek tak właśnie się nazywa: „Ludzie wśród ludzi”. Starzy i dzieci, mężczyźni i kobiety, jaskrawi i niepozorni, elokwentni i niezdarni, zakochani i znienawidzeni, szczęśliwi i nieszczęśliwi — wszyscy oni przeszli przez jego serce i duszę, ze wszystkimi, wydaje się, nie mógł się nagadać, na wszystkich napatrzeć, nie mógł wypuścić ich z pola swojego widzenia. Uczestnicy wieczoru pamięci Jewhena Hucała nie spieszyli się z sali, kontynuując wspominanie swojego towarzysza, przyjaciela, nieprzeczytanego i zagadkowego człowieka: pisarze Młode lata... Switłana Żołob, wydanie nie miałoby takiego wypełnienia, nie zostałoby zrealizowane na najwyższym poziomie profesjonalnym. Najtrudniej było wybrać szczytowe utwory Jewhena znają cenę cierniowego słowa Hucała. Ale czy nie pozostanie ono rzeczą samą w sobie za pożółkłymi oprawami wydań sprzed dziesięciu lat? Czy w pełni dostępne jest to słowo społeczeństwu, które, przebywając w czytelniczym zeitnocie, często-gęsto tylko ślizga się zagubionymi oczami po bibliotecznych półkach, nie sięgając do książki sercem i oczami? Właściwie — czy przeczytaliśmy Jewhena Hucała? O tym wszystkim — w rozmowie wdowy pisarza Łesi WORONINEJ z dziennikarką Lubow HOTOŁĄ. Zdjęcie Iwana PYŁYPĘNKI Serhij Hucało we wspomnieniach o ojcu
Pyłypowycza — wszak pozostawił on ogromną spuściznę twórczą, która nie zmieściłaby się nawet w kilkudziesięciu tomach. Są to przede wszystkim jego niepowtarzalne, pełne zdumiewającego jasnego nastroju wczesne nowele, to także realistyczne opowiadania i powieści, i tak zwana „proza chimeryczna” — trylogia „Pożyczony mąż”, „Parada planet” i „Prywatne życie fenomena”, to także oryginalna poezja, publicystyka, krytyka literacka i zupełnie niespodziewanie pod koniec życia — mnóstwo wesołych i dobrych wierszyków-łamańców językowych, wierszyków-uśmiechów dla dzieci. — Jak pokazuje nie tylko Pani smutne doświadczenie, kłopoty związane z upamiętnieniem pisarza spadają obecnie na jego rodzinę. I choć gorzko to podkreślać, wszystko zależy od wdowy, bliskich artysty: na ile wystarczy im sił, by chodzić i pukać do urzędniczych drzwi, angażować przyjaciół i przeciwstawiać się nieprzyjaciołom. Jak ominąć obojętność czy nieżyczliwość? Jeśli Pani może, proszę powiedzieć o tych pierwszych, ale i o drugich nie zapomnieć. — Oczywiście, najważniejsze, co pozostaje po pisarzu, to jego książki. Ale teraz wspominam swoje „drogi przez mękę”, kiedy trzeba było postawić pomnik na grobie Żeni i ustanowić tablicę pamiątkową na domu, w którym mieszkał. Kto się z tym nie zetknął, raczej mnie nie zrozumie, a komu przyszło dzień po dniu biegać
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
