Strona · s. 12strona oryginału ↗
«Z OBLICZA WIECZNEGO ZDEJMĘ MODERNISTYCZNY MAKIJAŻ»
Слово Просвіти, №27 за 2005 рік
NIESPIESZNYM KROKIEM DOLNE MIASTO I PRAWO MAGDEBURSKIE Zacznijmy od tego, że prawo magdeburskie, z którego tak szczyci się Kijów, należało nie do całego miasta, a tylko do Podola. Rzecz w tym, że do początku XVIII wieku Kijów składał się praktycznie z trzech oddzielnych części: Górne Miasto, Peczersk i Podol. Były one rzeczywiście rozdzielone kijowskimi wzgórzami, więc dostać się w czasach Rusi Kijowskiej z Podola, powiedzmy, na Peczersk można było przeważnie tylko Dnieprem — znany dzisiaj Zjazd Włodzimierski, który biegnie od Placu Europejskiego do Dworca Rzecznego, został przebity przez górę dopiero w XVIII wieku. Wszystkie trzy części miasta pod koniec XV wieku miały swoją administrację. Górnym Miastem zarządzały monaster Sofijski i monaster Michajłowski, wojewodowie, gubernatorzy, czasem — dowództwo wojsk rosyjskich. Peczersk podlegał Ławrze Kijowsko-Peczerskiej, generał-gubernatorowi i komendantowi Twierdzy Kijowsko-Peczerskiej. I tylko Podol, gdzie tętniło życie rzemieślnicze, kierował się magistratem na zasadach samorządu, ogłoszonych prawem magdeburskim. Swoją drogą, właśnie do magistratu Dolnego Miasta należała pieczęć z wizerunkiem ręki trzymającej kuszę — jeden z pierwszych oficjalnych herbów Kijowa. Przez długi czas (do 1787 roku) istniał on równolegle z wizerunkiem archistratega Michała, który uważany był za oficjalnego patrona stolicy. Pochodzenie tego ostatniego przypisuje się pierwszemu kijowskiemu metropolicie Michałowi, który zajmował ruską katedrę mniej więcej od 992 do 1008 roku i miał na pieczęci wizerunek swojego niebiańskiego patrona. Choć to legenda, tak samo jak twierdzenie o tym, że podczas chrztu Rusi na niebiosach pojawił się Archanioł z całym swoim niebiańskim wojskiem. Głównym świętem podolan były tradycyjne jarmarki, które od 1797 roku przekształciły się w zjazdy kontraktowe — dwutygodniowe targowiska, dokąd zjeżdżali się ludzie interesu z całego Kraju Południowo-Zachodniego. Rozszerzenie kontaktów handlowych wymagało rozbudowy infrastruktury, więc w 1817 roku otwarto tu nowy Dom Kontraktowy, wzniesiony według projektu Szkota Williama Heste (obecnie — żółty budynek naprzeciwko Dziecięcego Teatru Muzycznego). Budynek od razu stał się centrum życia biznesowego i kulturalnego Podola: każdego wieczoru odbywały się tu bale, maskarady, przedstawienia, koncerty, a w 1847 roku właśnie tutaj występował słynny Ferenc Liszt, o czym świadczy tablica pamiątkowa na fasadzie budynku. Bywali tu Puszkin i Gogol, Honoré de Balzac i Ewelina Hańska, Adam Mickiewicz i Taras Szewczenko. Swoją drogą, kijowski badacz starożytności Stanisław Calyk twierdzi, że właśnie na Podolu mogli spotkać się Skoworoda i... baron Münchhausen. Rzecz w tym, że niemiecki baron Karl Friedrich Hieronymus von Münchhausen-auf-Bodenwerder to postać realna. Nawiasem mówiąc, do końca życia obrażał się na Raspe i twierdził, że wszystko, co ten o nim napisał, to czysta zmyślona historia. Ale baron Münchhausen rzeczywiście służył w armii rosyjskiej, którą dowodził generał-feldmarszałek Burkhard Christoph von Münnich. Po nieudanym forsowaniu Dniestru latem 1738 roku jego wojsko odeszło na kwatery zimowe do Kijowa. Armia Münnicha wraz z 18-letnim baronem Münchhausenem zimą 1738—1739 roku rozlokowała się na Peczersku. Wtedy też do Akademii Kijowsko-Mohylańskiej wstąpił młody Hryhorij Skoworoda. Często bywał na Placu Kontraktowym, gdzie w tamtym czasie organizowano największe kijowskie jarmarki. Tutaj też uczęszczało po towar i prowiant wojsko Münnicha. Tak więc całkiem prawdopodobne, że Skoworoda i baron Münchhausen rzeczywiście widzieli się, spotykali, ale tak i nie poznali. Przynajmniej historia o tym milczy. Sam Hryhorij Sawycz obecnie na wieki zastygł na postumencie naprzeciwko budynku Mohylanki. Teraz to tradycyjne miejsce, gdzie spotykają się studenci i nie tylko. Swoją drogą, autor projektu pomnika wielkiego filozofa Iwan Kawaleridze początkowo odtworzył Skoworodę boso. Ale dzień przed otwarciem monumentu poważna komisja partyjna wyraziła niezadowolenie z powodu „bosackiego” wyglądu Skoworody i nakazała przez noc „upleść mu łapcie”. TAJEMNICE PODOLSKICH ULIC Podol, zwłaszcza jego ulice i podwórka, wciąż zachowują romantyczną atmosferę przedminionego wieku. Swoją drogą, w dawnych czasach Podol wcale nie miał regularnego geometrycznego kształtu, jak obecnie. Jak każde średniowieczne miasto, początkowo miał chaotyczną zabudowę. Jak zaświadcza plan Kijowa, sporządzony w 1695 roku przez Uszakowa, Podol był otoczony drewnianymi murami i wieżami, były tu kręte uliczki, wytyczone zgodnie z rzeźbą terenu. Dowolnie rozmieszczone były budynki i ogródki. W centrum Podola zbiegało się kilka radialnych uliczek, dowolnie zabudowanych niewielkimi domkami. Ale w 1811 roku zdarzył się straszny pożar, który faktycznie wyniszczył cały Podol. Płonęło wszystko — od Góry św. Andrzeja do Kanału (rzeczki Hłyboczycy). W płomieniach zginęło ponad tysiąc budynków, prawie dwie dziesiątki drewnianych i kamiennych cerkwi, spłonęły trzy monastery. Po pożarze miejscowi mieszkańcy długo obawiali się osiedlać w starych miejscach. A kiedy rozpoczęła się odbudowa, to ponieważ w architekturze panował wtedy klasycyzm z przejrzystością i doskonałością linii, ulice zaplanowano pod kątem prostym. Właściwie tymi ulicami chodzimy i dzisiaj. A o przeszłości przypomina nam chyba tylko tak zwany Domek Piotra I na rogu ulic Konstantynowskiej i Chorywa, który stoi jakby pod kątem. Jest on jednym z niewielu, które ocalały podczas pożaru, bo był kamienny, a jego położenie wskazuje kierunek ulic, których obecnie już nie ma. Właśnie na Podolu skoncentrowanych jest niemal najwięcej ulic, które zwracają nas jeszcze w czasy epoki książęcej. Oprócz ulicy Chorywa, jest tu Szczekawicka, Turowska, Ihorowska, Olegowska, Jarosławowska, Wołoska (na cześć boga Welesa, którego kapiszcze stało właśnie na Podolu), Poczańska. Swoją drogą, ta ostatnia — to jedyne, co zostało na pamiątkę dopływu Dniepru, w którym, według legendy, chrzciła się Ruś. Ta rzeczka przez długi czas była oddzielona od Dniepru piaszczystą kosą, wpadała do Dniepru między współczesnym Placem Pocztowym a obecnym Mostem Pieszym. Ale w XVIII wieku podczas powodzi kosę rozmyło i Dniepr pochłonął Pocznę. „Otworzyła mi się prawda smutna: życie znika jak rzeka Pocza”, — pisała Lina Kostenko. Czy nie jedyna ulica, która zachowała swoje dawne zarysy, to słynny Zjazd św. Andrzeja, który od dawna łączył Górne i Dolne Miasto. Właśnie na jego stromych zakrętach narodziło się czysto kijowskie przysłowie: „Co z wozu spadło — to przepadło”: książęcy celnicy pobierali cło z każdego wozu, więc kupcy starali się załadować wozy po brzegi. Ale istniała surowa zasada: jeśli wóz się łamał (a najczęściej zdarzało się to właśnie na zjeździe), cały towar przechodził do książęcego skarbca. Do początku XX wieku Zjazd św. Andrzeja był mało prestiżową dzielnicą bez dróg i innych udogodnień bytowych. Osiedlali się tu przeważnie mieszczanie i proletariusze. A obecnie Zjazd św. Andrzeja to jednolita galeria sztuki, dokąd kijowianie pragną zabrać gości. Zjazd św. Andrzeja ma wiele własnych legend i tajemnic, odkryć które częściowo pomaga unikalne „Muzeum Jednej Ulicy”. Chociaż, żeby je rozwikłać, jednego muzeum za mało. Ale to temat innej rozmowy. Natalka POZNIAK-CHOMENKO
„Jeszcze zabłądzi myśl! Pielgrzym z twoich poezji do moich, ze szczytów — na dół; zimowe miasto pokażę tobie, śniegi Podolu, z oblicza wiecznego zdejmę nowoczesny makijaż”. Te słowa kijowskiego poety Olesia Ilczenki za każdym razem przychodzą na myśl, kiedy trafiasz do tej starodawnej i być może najbardziej legendarnej dzielnicy stolicy. Tutaj, być może, spotykali się Hryhorij Skoworoda i baron Münchhausen, tutaj odbywały się największe jarmarki kontraktowe, tutaj rozwijała się nauka i kwitło rzemiosło. I niech obecnie mało co przypomina nam o tamtych czasach — jeśli spróbować zdjąć „z oblicza wiecznego nowoczesny makijaż”, można odkryć dla siebie wiele ciekawego i nieoczekiwanego.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
