Strona · s. 13strona oryginału ↗
WIEŚ PRZY CHUMACKIM SZLAKU
Слово Просвіти, №27 за 2005 рік
O KIM ŚPIEWAMY?
Pięćdziesiąt lat temu, w ubiegłym wieku, żył na Bukowinie i pracował jako dyrygent chóralny, genialnie grał na akordeonie, pisał piosenki utalentowany muzyk Stepan Sabadasz. Znali go bardzo dobrze, zwłaszcza młodzi, bo kierował orkiestrą, która grała na potańcówkach. Wtedy dyskotek nie było nawet w najśmielszych fantazjach, więc młodzieńcy i dziewczęta tańczyli walce, tanga, polki i mazurki przy muzyce na żywo. A zdobycie biletu do Domu Oficerów, „do Sabadasza”, było trudne i prestiżowe. Po Czerniowcach krążyła legenda o tym, że Stepan Ołeksijowycz swoim kunsztem akordeonisty podbił rumuńską królową, która zaproponowała mu przeprowadzkę do Bukaresztu, aby mogła słuchać jego gry. Jednak odmówił. W rzeczywistości to wcale nie legenda, a fakt z biografii Stepana Sabadasza. Już od wczesnego dzieciństwa czuł taką ciągotę do muzyki, że sam zrobił sobie skrzypce, lecz struny były ze zwykłego drutu i nie mogły brzmieć dobrze. Ale pomógł wujek, znajdując mu w sąsiedniej wsi w rejonie Kelmienieckim nauczyciela. Ten naprawił też skrzypce. Rodzice — pracowici bukowińscy chłopi — wcale nie przejmowali się muzycznymi kłopotami syna, potrzebowali jego pomocy w gospodarstwie, w polu. Nie przynosiły radości ćwiczenia na skrzypcach także sąsiadom, bo chłopak siadał za chatą i wykonywał ćwiczenia, które zadał nauczyciel. A one były mało podobne do muzyki. W końcu dorośli zrozumieli, że dla Stepana muzyka jest ważniejsza od wszystkiego. Uczył się z sukcesami i szybko, opanował różne instrumenty, więc z czasem nastolatka zaczęto zapraszać do grania na weselach razem z dorosłymi. Z czasem Sabadasz został studentem Konserwatorium Czerniowieckiego (było takie w Czerniowcach przed II wojną światową) i zwyciężył w jednym z konkursów muzycznych, gdzie usłyszała go rumuńska królowa… Rumuni uciekli z Bukowiny w 1944 roku, wtedy też wygonili Niemców. Stepan Sabadasz zaczął pracować w orkiestrze Czerniowieckiego Obwodowego Teatru Dramatycznego, dyrygować chórem fabryki dzianin, grać na potańcówkach w Domu Oficerów i… pisać piosenki. Do jego godziny triumfu było jeszcze daleko. W 1955 roku obwodowy Dom Twórczości Ludowej ogłosił konkurs
SPOTKANIE Z PRZESZŁOŚCIĄ
Razem z dziećmi nauczyciele zebrali tutaj starodawne rzeczy — hafty, wyroby garncarzy, przedmioty codziennego użytku. Inna epoka odzywa się w rzeczach i to, co wyczytane w książkach, można tutaj z powodzeniem zobrazować. Oto w kącie pokoju — wzór starego wiejskiego pieca, pomalowanego według miejscowego zwyczaju w koguciki. Obecnie tak nie malują, bo i piec nie w każdym domu pozostał. Tutaj przypomina o zapomnianych miejscowych tradycjach. Żelazka, zegary, hafty, starodawna skrzynia... Ikona. Tutaj też — kącik chleba. W jubileuszowym roku Zwycięstwa nad faszystowskimi najeźdźcami w szkolnym muzeum zaczęto urządzać kącik chwały bojowej o uczestnikach wojny radziecko-niemieckiej. Wszak szkoła nosi imię bohatera-ziomka Sawelija Dowhopołego. W skromnym szkolnym muzeum jest też dziecięce łóżeczko z wzorami ludowego haftu na narzucie. Na nim — wyszywana kwiatami poduszeczka. I tutaj też — stary, jeszcze przedrewolucyjny ręcznik królewiecki z cerkiewką na nim. W kącie muzeum spoczywa już „na emeryturze” kołowrotek. On, prawda, nie wytrzymał próby „miedzianymi trąbami”: pożyczano go na wieczornice w klubie i stamtąd eksponat wrócił uszkodzony (widocznie wesołe były wieczornice... Ale po co meble łamać?..). Oto przycupnął na podłodze stary dzwon. Najpierw myślisz, że jest cerkiewny, ale przyglądając się, widzisz litery MPS — znaczy, stacyjny, kolejowy. Warto przymrużyć oczy, a wyobrazisz sobie, jak po sygnale tym dzwonem z sąsiedniej stacji Mizkowe (obecnie — Mineralna) odjeżdżał pociąg, który stał tutaj niezbyt długo... Kiedy dzwon ten opuścił swoje miejsce — w czasie wojny domowej, gdy „cięto wszystko, co pańskim się zwało”, czy później, kiedy na zmianę tradycyjnemu dzwonowi przyszedł sygnał elektryczny? To pozostaje tajemnicą... Swoją drogą, dlaczego wieś nazywa się Karabyniwka? Może przez karabinierów — wyborowych strzelców w piechocie i kawalerii? W Rosji oddziały karabinierów istniały aż do zakończenia wojny krymskiej — do 1856 roku. Nie, jak mi wyjaśniono, Karabyniwka wzięła swoją nazwę od imienia jej właściciela — jakiegoś radcy stanu Karabynowa. Od niego wieś przeszła do panów Mizków. Ród ten zostawił swój ślad w historii kraju Siczysławskiego. Dmytro Mizko był pierwszym długoletnim dyrektorem Jekaterynosławskiego klasycznego gimnazjum męskiego, któremu w tym roku mija 200 lat. Jego teść, starszyna zaporoski Łehkostup, był jednym z fundatorów sławnego soboru w Nowomoskowsku. Jego syn Mykoła Dmytrowycz Mizko, który odziedziczył Karabyniwkę po ojcu, został krytykiem literackim, trafił do wszystkich encyklopedii, był znajomym Gogola, tłumaczył na rosyjski Szewczenkę, zostawił ciekawe wspomnienia o pierwszym ukraińskim aktorze Solenyku, pisywał do pierwszego ukraińskiego czasopisma „Osnowa”. Lecz, niestety, o rodzie Mizków w ekspozycji szkolnego muzeum nic nie opowiadają. Umówiliśmy się z Mariją Wasyliwną o wzajemną pomoc i wymianę informacji krajoznawczych. Nad starymi dzbanami i drewnianymi nieckami wisi stary obraz, stworzony w ludowym stylu przez jednego z miejscowych autorów. Fabuła jego jest taka: obok ukraińskiej chaty stoją młody i młoda, obok — takie słowa: „Ostatni raz wody się napić, i na ciebie, moja miła, popatrzeć”. Ten naiwny obraz na sklejce, mówią, namalował dziadek z miejscowej rodziny Szubenków. U innych ludzi na strychu odkryto starodawną malowaną ławę. Prawda, bez nogi — dorobili nową. Ale mimo wszystko: lepiej na nią nie siadać — eksponat przecież... Tutaj też starodawna lampa naftowa, a ze starej etnografii — grabki, rożen i inne narzędzia pracy rolniczej. Z nimi sąsiadują grzebienie, którymi czesano wełnę. Obok stare drewniane sanki, na których jeździli po wsi dziadkowie dzisiejszych uczniów. Jak szybko pokrywają się kurzem historii przedmioty codzienności! Wypłynęły w pamięci wersy Mychajła Chczana: Zagasza, łamie się i chrzęści, Niebo niższe i wysycha woda, I mnie kiedyś, mnie — Etruska, Już nikt nijak nie odgadnie... Jak wiadomo, Etruskowie — jedno z najważniejszych plemion starożytnej Italii — swoją kulturą wywarli znaczący wpływ na zapoczątkowanie kultury Starożytnego Rzymu. Jednak, ostatecznie schodząc w pierwszym wieku przed naszą erą z areny historycznej, zostawili po sobie niemało zagadek... Widocznie po to istnieją muzea, żeby zagadek tych nie przybywało.
Mykoła CZABAN, wieś Karabyniwka, rejon pawłohradzki, obwód dniepropetrowski.
Karabyniwka — wieś dawna. Kiedyś leżała ona na chumackim szlaku do limanu Dnieprzańsko-Bużańskiego. Szlak ten biegł w dawnych czasach przez Kołomak, Karliwkę, Koczereszki, Karabyniwkę, Mychajliwkę, Tymosziwkę i Syrohuzy. Pielęgnowaniu pamięci historycznej u dzisiejszych uczniów służy szkolne muzeum przy szkole średniej w Karabyniwce. Z jego eksponatami zapoznała mnie nauczycielka historii Marija Tymcowa.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
