Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

UKRAINA — BĘDZIE UKRAIŃSKA? Czy Konstytucja utrwala nasz ideał państwa

Слово Просвіти, №27 за 2005 рік

“OKRĄGŁY STÓŁ” Czy artykuły Konstytucji Ukrainy (której urodziny, począwszy od 1996 roku, świętujemy 28 czerwca), dotyczące języka ukraińskiego, są bezdyskusyjną i wszechmocną stałą uniwersalnego zastosowania, która uniemożliwia wyparcie języka narodowego z żadnej sfery działalności życiowej narodu ukraińskiego? Czy artykuły te są sformułowane tak, że powoływanie się na nie w każdym poszczególnym przypadku nie wymaga wsparcia konkretyzującymi ustawami, decyzjami i innymi aktami normatywnymi? I czy nie czas (dziewięć lat dla Ustawy Zasadniczej!) postawić kropkę w kwestii językowej (fundamentalnej z punktu widzenia samoidentyfikacji narodu) — raz i na zawsze, bez dalszego rewidowania, określić status prawny i pole prawne dla języka ukraińskiego w państwie ukraińskim? I zaprzestać produkowania “pisanych zasad” współżycia, nie płodząc n-tej liczby dokumentów na potwierdzenie i uściślenie tych zasad. Demokracja potrzebuje twardej normy, która daje zielone światło swobodnemu rozwojowi osobowości i uczy, jak unikać czerwonego światła. Dopóki takiej twardej normy nie będzie (nie tylko w kwestii językowej) — obywatel nie jest chroniony przed owym imperialnym rudymentem, który, niestety, jest skuteczny i dziś: “Prawo — jak dyszel...” W wydarzeniu, które odbywało się w pomieszczeniu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, wzięli udział: Pawło Mowczan — deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta”; Ołeksandr Bystruszkin — naczelnik Głównego Zarządu Kultury, Sztuki i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej; Wasyl Herasymenko — zastępca naczelnika Głównego Zarządu Oświaty Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej; Jurij Hnatkewycz — przewodniczący miejskiej organizacji Ukraińskiej Partii Republikańskiej “Sobór”, deputowany ludowy Rady Najwyższej I kadencji; Mychajło Horyń — przewodniczący TEZY UVKR; Wałentyn Dudka — naczelnik wydziału współpracy Ministerstwa Kultury i Turystyki z Radą Najwyższą Ukrainy; Petro Kononenko — dyrektor Instytutu Ludoznawstwa, profesor, akademik; Anatolij Murachowski — I zastępca przewodniczącego Komitetu ds. Wolności Słowa i Informacji Rady Najwyższej Ukrainy, deputowany ludowy; Serhij Perczak — główny specjalista wydziału ekspertyzy Sądu Konstytucyjnego Ukrainy; Mykoła Czajuk — zastępca kierownika sekretariatu Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, kierownik zarządu ekspertyzy prawnej; Mychajło Szomin — starszy konsultant wydziału ekspertyzy Sądu Konstytucyjnego Ukrainy; Iwan Juszczuk — profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu; Wołodymyr Jaworiwski — deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Związku Pisarzy Ukrainy; przedstawiciele organizacji społecznych i obywatele, nieobojętni na problemy realizacji Ustawy Zasadniczej. Szanowne zgromadzenie — ludzie aktywnie zaangażowani w sferę polityki językowej — skonstatowało, że obecne mechanizmy ustawodawcze nie są wystarczające dla zapewnienia funkcjonowania i rozwoju języka ukraińskiego; liczne akty ustawodawcze i podustawowe zawierają sprzeczne twierdzenia, możliwe jest ich dwojakie tłumaczenie, dlatego nie ma wyraźnie określonych granic prawnych, dzięki którym ukraińskojęzyczny obywatel czułby się pełnoprawnie na swoim terytorium. Dzięki obecności przedstawicieli Sądu Konstytucyjnego Ukrainy uczestnicy “okrągłego stołu” mogli wyjaśnić wiele kluczowych kwestii. Na przykład taką: kto ma zapewniać wykonanie Ustawy Zasadniczej w Radzie Najwyższej Ukrainy? Odpowiedź jest prosta — Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy. Kto powinien domagać się wykonania przez urzędników państwowych Ustawy o językach, jeśli nie robi tego państwo? — Społeczeństwo. Oprócz moralnych dźwigni wpływu, wykorzystując narzędzia oddziaływania poprzez instancje sądowe. Przecież do tej pory nie stworzono precedensu z pociągnięciem do odpowiedzialności za lekceważenie języka państwowego tam, gdzie używać go zobowiązuje prawo. Krytyczne uwagi pod adresem władzy, które padały podczas posiedzenia, należy postrzegać nie jako chęć rzucenia kamienia w ogródek Prezydenta i jego zespołu, a raczej jako konstruktywne ostrzeżenia przed błędnymi krokami w imię wspólnej sprawy odrodzenia narodowego — we wszystkich kierunkach, a nie tylko w sferze materialnej. Bo przecież nie bezpodstawnie Pawło Mowczan scharakteryzował obecny model rozwoju społeczeństwa jako ekonomocentryczny, co nie odpowiada dążeniom i oczekiwaniom narodowo-patriotycznego społeczeństwa — tego Majdanu, dzięki któremu powstała obecna władza. I Majdan pamięta słowa Wiktora Juszczenki o tym, że Ukraina będzie ukraińska. Uczestnicy wydarzenia postanowili nie oddawać sprawy ukraińskiej w ręce władzy, gdyż w otoczeniu Prezydenta mało jest wyraźnego składnika nacjonalistycznego, i dlatego podkreślają rolę społeczeństwa w obronie zasadniczych kwestii rozwoju narodowego, kwestii, co do których kompromisu być nie może. Ołeksandra TKACZ PROJEKT UCHWAŁA “OKRĄGŁEGO STOŁU” 1. Stworzyć Radę Społeczną dla kontroli nad realizacją art. 10 Konstytucji Ukrainy. W skład Rady Społecznej powinni wejść przedstawiciele organizacji narodowo-patriotycznych: “Proświty”, KUIN, UNP, URP “Sobór”, NRU, KUN i innych. 2. Zlecić organizatorom “okrągłego stołu” doprowadzenie do spotkania z Prezydentem, Premierem, Przewodniczącym Rady Najwyższej Ukrainy w celu omówienia propozycji Rady Społecznej dotyczących przestrzegania artykułów Konstytucji Ukrainy, które dotyczą języka ukraińskiego. 3. Radzie Społecznej zainicjować pozwy przeciwko złośliwym naruszającym art. 10 Konstytucji Ukrainy we wszystkich regionach i doprowadzić do zwolnienia z pracy za naruszenie przez urzędników obowiązującego ustawodawstwa językowego, Konstytucji Ukrainy. 4. Zapewnić wykonanie art. 11 Konstytucji Ukrainy dotyczącego konsolidacji narodu ukraińskiego, zwrócić się do Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy z żądaniem reagowania zgodnie z wymogami Konstytucji, kiedy deputowani występują w Radzie Najwyższej Ukrainy w języku niepaństwowym. 5. Przywrócić nauczanie ukrainoznawstwa w placówkach oświatowych. 6. Zwrócić uwagę społeczeństwa na potrzebę wychowywania dzieci na zasadach narodowo-patriotycznych. 29.06.2005 Temat corocznego “okrągłego stołu” “Konstytucja Niepodległej Ukrainy”, który organizuje Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przewidywał rozmowę o stanie realizacji praw i wolności konstytucyjnych, gwarantowanych nam przez państwo, przede wszystkim w kontekście odrodzenia duchowego i rozwoju społeczeństwa ukraińskiego. I tutaj, jako sygnał “SOS!”, wyodrębniła się kwestia językowa. Jurij Hnatkewycz: “Tradycyjnie przeprowadzaliśmy “okrągłe stoły”, a później pikietowaliśmy Administrację Prezydenta. Obecnie nie pikietujemy. Ale gdybyśmy poszli, to skasowalibyśmy jedno hasło “Kuczmę precz!” — a resztę byśmy zostawili”. Ołeksandr Bystruszkin: “W osobie Głównego Zarządu Kultury ukraińskie społeczeństwo patriotyczne będzie miało obrońcę” Priorytetowym zadaniem rządu jest zapewnienie otwartości w realizacji stabilnej, zrozumiałej dla obywateli polityki gospodarczej i społecznej, kształtowanie dojrzałego obywatelskiego społeczeństwa demokratycznego. Główną ideą polityki państwowej Ukrainy jest wybór europejski. Rzecz jasna, bez wolności słowa i działalności informacyjnej, bez przejrzystości procesu zarządzania państwem osiągnięcie tego jest niemożliwe. W okresie istnienia Ukrainy jako niepodległego państwa zrobiono wiele dla prawnego uregulowania praw obywateli do uzyskiwania informacji oraz zapewnienia wolności słowa na Ukrainie. Wszedł w życie znaczny zbiór ustaw oraz innych aktów normatywnych, które bezpośrednio lub pośrednio regulują zapewnienie wspomnianych praw. Obowiązujące ustawodawstwo informacyjne Ukrainy stwarza możliwości wyboru informacji, wyrażania i rozpowszechniania opinii i poglądów, stwarza warunki dla podniesienia bezpieczeństwa informacyjnego państwa. Ogólnie rzecz biorąc, ustawodawstwo Ukrainy dotyczące wolności słowa odpowiada wymogom europejskim i światowym. W szczególności artykułowi 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz artykułowi 19 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych, w których zapisano, że każdy człowiek ma prawo do wolności wyrażania opinii. Konstytucja Ukrainy wyraźnie określa polityczno-prawną treść wolności słowa. Zgodnie z artykułem 34 każdemu gwarantuje się prawo do wolności myśli i słowa, do swobodnego wyrażania swoich poglądów i przekonań. Każdy ma prawo swobodnie zbierać, przechowywać, wykorzystywać i rozpowszechniać informacje ust-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn