Strona · s. 4strona oryginału ↗
UNIA EUROPEJSKA: OD TRAKTATÓW RZYMSKICH DO DEKLARACJI BERLIŃSKIEJ
Слово Просвіти, №27 за 2007 рік
Iwan JUSYP’JUK
Żanna BEZP’JATCZUK, Amsterdam
Wieczny Amsterdam, owiewany wiatrami historii i kołysany wodnymi zmarszczkami kanałów, to miasto, gdzie tysiącletnie chronometry wybijają czas Europy od pogańskiego Rzymu do brukselskiej UE, miasto z jarmarkiem grzechu i obrazami namalowanymi na płotach i ogrodzeniach budowlanych. Europejski indywidualizm, silny dobrobyt codziennego ludzkiego życia, wszechobecny i niepoprawny sekularyzm, prawdziwy szacunek dla praw człowieka, władza pieniądza, potężny konsumpcjonizm i trwały, niewytępialny zapach fast-foodu – wszystko to w zdumiewający sposób splotło się w tym świecie. I poruszając się z zachodu Europy na wschód, zauważasz, jak znacząco zmieniają się proporcje tych egzystencjalnych składników: wszystkie one stopniowo słabną, a niektóre, jak na przykład indywidualizm, przetapiają się stopniowo w swoje przeciwieństwo. I nasza Ukraina jest wyraźnie oddalona od spokojnej, racjonalnie myślącej i fundamentalnie sekularnej Starej Europy na odległość wyznaczoną tysiącleciem swojej prawosławnej wiary, 70 latami władzy radzieckiej i wiecznością swojego kodu kulturowego, unikalnego i niepowtarzalnego, jak u każdego potężnego narodu. Dążenie Ukrainy do pełnowymiarowej integracji z Unią Europejską nie ma nadzwyczajnie ważnego znaczenia nie tylko energetycznego, ale i polityczno-prawnego. Chodziło o stworzenie związku integracyjnego o charakterze uniwersalnym. W skład Wspólnoty weszły kraje o wysokim poziomie rozwoju, co w dużej mierze zdeterminowało znaczne tempo jej wzrostu gospodarczego w ciągu kolejnych 15 lat. W 1958 roku średniomiesięczny dochód na mieszkańca wynosił 980 dolarów w Holandii, 1170 w Belgii i 800 dolarów w północnych Włoszech. Przepaść, jak widzimy, jest niewielka. Postawiono zadanie stworzenia wspólnego rynku towarów, usług, kapitałów i siły roboczej, opartego na unii celnej. Traktat przewidywał etapową budowę wspólnego rynku. Przewidziano 4 główne instytucje: Radę (składającą się z oficjalnych przedstawicieli rządów państw członkowskich na szczeblu ministrów), Komisję (do której mieli wchodzić niezależni komisarze, choć mianowani byli jedynie pod warunkiem jednomyślnej uchwały). Traktat o utworzeniu EWG przewidywał również utworzenie Zgromadzenia Parlamentarnego i Trybunału Wspólnot Europejskich. Jednocześnie z podpisaniem traktatów rzymskich podpisano tam Konwencję o połączeniu parlamentów i sądów wspólnot. Organem o charakterze ponadnarodowym był Trybunał Wspólnot Europejskich, który czuwał nad przestrzeganiem traktatów założycielskich i przepisów prawnych wspólnot. Tak w osobie EWG stworzono szeroką, uniwersalną organizację międzynarodową. Nowy dokument – Jednolity Akt Europejski (JAE). JAE to traktat założycielski, który zawierał zmiany i poprawki, jakie miały zostać wniesione do obowiązujących aktów europejskich wspólnot. Warto w żadnym wypadku utożsamiać z pokonaniem tej odległości. Będziemy zbliżać się do europejskiego dobrobytu i szacunku dla ludzkiej godności, a resztę odległości proponowałabym pozostawić nienaruszoną. Bo na tej drodze zawarta jest nasza siła i nasza tożsamość. Wyjaśnię, co zrodziło takie przemyślenia. Autorowi tych wierszy udało się sporo porozmawiać z holenderskimi kolegami – dziennikarzami, politologami. Został on przyjęty w 1986 roku i zapewniał przejście do jednolitej unii gospodarczej i walutowej (UGW). Jednak JAE, oczywiście, nie rozwiązywał wszystkich kwestii stworzenia unii gospodarczej, walutowej i politycznej, ale przewidywał zwołanie międzynarodowej konferencji w celu wykonania JAE. Taka konferencja się odbyła i na niej przygotowano traktat o Unii Europejskiej (UE). Ten traktat 7 lutego 1992 roku podpisano w Maastricht przez dwanaście krajów i otrzymał on nazwę „Maastrichtskiego”. Jego ratyfikacja przebiegła nie bezboleśnie. Tak, w Danii wyborcy odrzucili traktat, takie tendencje pojawiły się też we Francji, Wielkiej Brytanii i Niemczech. Procedura się przeciągnęła, ale w końcu wszyscy członkowie wspólnot zatwierdzili traktat i wszedł on w życie od listopada 1993 roku. Ten traktat sformalizował i dał początek istnieniu Unii Europejskiej w dzisiejszym kształcie.
UE DZISIAJ W ciągu pięćdziesięciu lat kraje, które wzięły udział w tej organizacji, osiągnęły dość wysoki poziom dobrobytu i stabilności. Organizacja wyszła poza granice czysto handlowego bloku. Obecna Unia Europejska, do której należy 27 państw, jest organizacją polityczną, działającą we wszystkich sferach. Dla różnych krajów świata UE jest czymś więcej niż partnerem handlowym, którym była kiedyś. Widzą one strategiczną wartość zacieśniania współpracy z nią, a UE – strategiczną wartość zacieśniania współpracy z nimi. Właśnie dlatego bardzo wysokie są wymagania obywateli UE wobec swoich liderów. W tym kontekście ogromne nadzieje pokłada się w Niemczech, które dzisiaj przewodniczą tej organizacji. Jak zaznaczyła w swoim wystąpieniu w Parlamencie Europejskim 17 stycznia 2007 r. niemiecka kanclerz Angela Merkel, w czasie swojego przewodnictwa w UE Niemcy chcą osiągnąć jedność w sprawie wznowienia procesu przyjęcia nowej Konstytucji UE, aby ten dokument zaczął obowiązywać do wiosny 2009 roku. Po porażce w referendach w 2005 roku poruszać tego tematu nie odważał się żaden z przewodniczących w Unii Europejskiej. Natomiast Angela Merkel postawiła wznowienie procesu konstytucyjnego na pierwszym miejscu w porządku obrad niemieckiego przewodnictwa. Konstytucja jest potrzebna Europie po to, aby uczynić ją skutecznym, silnym graczem. Przecież przy obecnych zasadach Unia Europejska nie może nie tylko rozszerzać się, ale nawet skutecznie podejmować decyzji. Trzeba wyraźnie rozgraniczyć kompetencje UE i państw narodowych. Ogólnie zaś dewizą przewodnictwa Niemiec w UE stało się hasło z trzech „T” – tolerancja, technologie, talenty. Czyli UE nie będzie unifikować, a jedynie harmonizować różnorodność krajów europejskich. Właśnie na zrozumieniu tego, że siła i atrakcyjność Europy tkwi w jej różnorodności, powinny być pisane nowe reguły gry na kontynencie. W osiągnięciu postawionych zadań UE widzi dwie główne przeszkody. Pierwsza związana jest z uregulowaniem statusu Kosowa. Tylko razem z pokojowymi, zjednoczonymi i silnymi Bałkanami UE ma przyszłość, a bez europejskiej perspektywy dla krajów bałkańskich i uregulowania kwestii Kosowa stabilności na Bałkanach nie da się osiągnąć.
nieodwracalne zmiany mimo wszystko mają miejsce na Ukrainie, Holendrzy zadawali najbardziej konkretne pytanie: w jaki dokładnie sposób przeciętni Ukraińcy realizują i utrwalają zdobycze rewolucji? Zauważę, że pytanie o niesprzyjające dla walki politycznej warunki pogodowe Holendrzy zadawali całkiem poważnie. Grudzień 2004 na Ukrainie był bardzo mroźny, padał śnieg. Jak można tam stać? Ja, szczerze mówiąc, byłam całkowicie zbita z tropu tym pytaniem…
Oprócz tego UE pod przewodnictwem Angeli Merkel będzie brać aktywny udział w uregulowaniu konfliktów na Bliskim Wschodzie, a mianowicie będzie owocnie współpracować w ramach Bliskowschodniego Kwartetu (USA, Rosja, ONZ, UE). Niemcy są również przekonani, że tylko połączeniem siły militarnej i cywilnej można poprawić sytuację w Afganistanie. Jeśli chodzi o politykę sąsiedztwa, to będzie ona teraz miała więcej wsparcia niż dotychczas. Dzisiaj, kiedy członkostwo dla wszystkich chętnych krajów jest niemożliwe, polityka sąsiedztwa musi być atrakcyjną i rozsądną alternatywą oraz będzie rozwijać się szczególnie ściśle z krajami regionu czarnomorskiego i Azji Centralnej. Ciekawa jest również deklaracja, że Afryka jest sąsiadem UE, więc Europie opłaca się utrzymywać stosunki z Afryką, politycznie i ekonomicznie inwestować w kontynent. Nieprzeciętny wydaje się także pogląd o konieczności pogłębienia współpracy gospodarczej UE i USA. Chodzi o zmniejszenie barier handlowych i stworzenie wspólnego rynku transatlantyckiego. W tym kontekście niebezpieczeństwem dla Ukrainy jest to, że w razie stworzenia transatlantyckiej strefy wolnego handlu między UE a USA, Ukraina, nawet stając się członkiem WTO, znów pozostanie poza strefą wielkiej światowej gospodarki. BERLIŃSKA DEKLARACJA Podpisanie Deklaracji Berlińskiej miało na celu zademonstrowanie jedności Europy wokół podstawowych wartości i zadań. „Dążymy do pokoju i wolności, demokracji i rządów prawa, wzajemnego szacunku i wspólnej odpowiedzialności, dobrobytu i bezpieczeństwa, tolerancji i partnerstwa, sprawiedliwości i solidarności” — czytamy w dokumencie. Mimo optymistycznych prognoz, Deklarację Berlińską podpisało tylko 18 z 27 liderów krajów członkowskich, którzy zebrali się na nieformalny szczyt szefów państw i rządów krajów UE w ramach uroczystości z okazji 50-lecia utworzenia UE. Tłumaczy się to nie tym, że ktoś z krajów członkowskich UE jest przeciwny jednoczeniu swojej aktywności w polityce zagranicznej. Raczej tym, że do tego wszystkiego zobowiązują się oni do następnych wyborów europejskich w 2009 roku przyjąć Konstytucję zjednoczonej Europy. W ten sposób sami liderzy krajów UE nawet w formie deklaracji nie podejmują się stwierdzać pozytywnego postępu Eurokonstytucji. Wygląda na to, że Europa dzisiaj trzyma się tezy — żadnych przywiązań do dat. W tym kontekście Ukraina nie powinna czekać na jakieś wyraźne sygnały o terminach dalszej współpracy, a systemowo kontynuować reformy. świadomości i kulturze politycznej należytego efektu nie osiągnęły. I wreszcie trzecie pytanie: jak w praktyce, w codziennym życiu, przeciętni Ukraińcy korzystają z dorobku Pomarańczowej Rewolucji? Naprawdę, jak? Kiedy argument setek małych majdanów w całej Ukrainie został już wykorzystany, to wydaje się, że odnaleźć jeszcze coś jest niemożliwe. Rozmyte jest wszystko, niepewne i nieudolne w naszym kraju, ale przecież nie wyjaśnisz tego racjonalnie myślącym Holendrom. To tylko oni mogą nie pamiętać nazwiska swojego premiera, jeśli nie jest im to potrzebne w ich działalności zawodowej. Przecież rozwiązanie ich codziennych problemów nie zależy od osoby konkretnego polityka, kiedy pracuje zgrany, zrównoważony i efektywny system zarządzania państwem. Ale holenderscy politolodzy jednak skarżą się na życie polityczne w swojej monarchii konstytucyjnej: jest ono nudne, bywa przez długie miesiące z rzędu nawet nieznośnie nudne. U nas, oczywiście, wszystko jest na odwrót i w tym nasza bezsprzeczna słabość, i w tym nasza potencjalna siła. I mimo wszystko egzystencjalny dystans między Starą Europą a Ukrainą jest nam potrzebny. Ten dystans powinien być mniejszy o 70 lat radzieckiego panowania, ale nie o tysiąclecia naszej kultury, duchowości, bo w tym nasza prawdziwa siła, nasza zdolność bycia samym sobą.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
