Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

«ŁĄCZNICZKA GENERAŁA» — CEGIEŁKA DO UKRAIŃSKIEJ SOBORNOŚCI

Слово Просвіти, №27 за 2007 рік

Halyna i Myrosław ŁEWYCCY. Póki establishment władzy uświadomi sobie, że historia to nie tylko wiedza o przeszłości, lecz także zrozumienie powołania narodu na ziemi, tę lukę starają się wypełnić entuzjaści. Do nich należy docent dr Ołeksandr Panczenko z Łochwicy na Połtawszczyźnie. Jego pióra jest 12 książek, z których większość poświęcona jest ukraińskim zmaganiom narodowowyzwoleńczym. Mieliśmy szczęście zapoznać się z dwiema książkami, które opracował O. Panczenko: Anatol Kamiński „Na drodze do państwa narodowego. Ewolucja i rewolucja. Samoobrona i natarcie. Proces i potencjał”; „Łączniczka generała Hałyna Dydyk: „…Niestety, i ja żyję…””. Wszystkie książki wydano na Połtawszczyźnie. I w ten sposób usuwa się czynnik nieufności u miejscowego czytelnika do autora i tego, co powiedział w książkach. Przecież w ostatnich latach zrobiono więcej niż wystarczająco, aby taką nieufność zasiać. Jesteśmy pewni: wszyscy, którym uda się przeczytać książkę o łączniczce generała Szuchewycza, nigdy, pod żadnym pozorem nie będą krzyczeć na placach „hura”, kiedy będą znieważać to imię. Pomimo pewnych czysto technicznych niuansów, których mogą uczepić się oponenci, aby podważyć wszystko, co powiedziano w książce, czyta się ją łatwo. I wyraźnie obala ona mit, który wykorzystywał. Serhij PANKRATJEW Kiedy zapoznajesz się z dorobkiem artystycznym znanej ukraińskiej poetki Tetiany Majdanowycz, rozumiesz, że jej utwory odzwierciedlają stan duszy człowieka subtelnego, wrażliwego na otaczający świat, przepełnionego jakąś szczególną, tylko jej właściwą energią. Od pierwszych wersów oczarowuje czytelnika swoimi duchowymi poszukiwaniami. Nie bez powodu jej książki „Pokajanna mołytwa” i „Chrystos i Prometej”, które ujrzały światło dzienne w 1999 roku w wydawnictwie „Krynycia”, według opinii specjalistów weszły do złotego funduszu literatury ukraińskiej na przełomie drugiego i trzeciego tysiąclecia. A niedawno w pierwszym numerze czasopisma „Osnowa”, które ukazuje się w Toronto (założyciel i wydawca Fedir Konyk), również wydrukowano jej utwory poetyckie. I ona, bez wątpienia, należy do tych twórców, którzy nigdy nie zatrzymują się na osiągniętym. Bo jej życie to twórczość. Całkiem niedawno Tetiana Majdanowycz obchodziła swój jubileusz. Mnie udało się spotkać z ukraińską poetką. — Tetiano Wasyliwno, Pani wieczór jubileuszowy, który odbył się w Narodowym Związku Pisarzy, nazywał się „Powrót do kalinowego ptaka”. Dlaczego wybrała Pani ten tytuł? — W ubiegłym roku ukazała się moja nowa książka „Kałynowyj ptach”. Dla mnie to praca etapowa, do której szłam niełatwymi ścieżkami, pokonując życiowe przeciwności. Dlatego chciałam jeszcze raz powrócić do utworów, które już rozleciały się po Ukrainie i brzmią w szkołach, przedszkolach, na scenie i w radiu. Ta książka to wynik mojej współpracy z kompozytorką Ludmyłą Łewczenko (Butuchanową). Zawitała ona kiedyś na jeden z moich wieczorów autorskich i od tamtej pory powstała między nami niezwykła bliskość dusz. Ludmyła poczuła w moich wierszach nie tylko pokrewieństwo charakterów, ale i bardzo bliski jej światopogląd. I chciałyśmy stworzyć taką książkę, która wznosiłaby dziecko ponad okrutną egzystencję i zapoznawałaby je z tym, co w życiu najlepsze. — Czy na Pani drodze życiowej były jakieś znaczące spotkania? — Oczywiście, były. Na przełomowym, 42. roku mojego życia (nawiasem mówiąc, w tym wieku zmarła moja krajanka Łesia Ukrainka, którą bardzo kocham) do mnie też przyszła bieda. Lekarze postawili mi bardzo poważną diagnozę, która zabrzmiała jak wyrok. Byłam już wtedy osobą wierzącą i modliłam się, aby Bóg przedłużył mi życie ze względu na syna. I w tym niełatwym okresie spotkałam osobę, która stała się moim duchowym przewodnikiem. To schimniszka Jekateryna (Kijowska). To właśnie ona później pobłogosławiła mnie, bym poszła do wydawnictwa „Krynycia”, gdzie pracuję do dziś. Tutaj doszło do jeszcze jednego znaczącego spotkania z Leonidem Iwanowyczem Andrijiwskim — ludowym artystą Ukrainy, laureatem Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki. W ogóle przekonanie czytelnika o problematyce wzmacnia fakt, że Halinę Dydyk za swoją przyjaciółkę uważała legendarna kierowniczka Sekretariatu Spraw Zagranicznych Ukrainy okresu 1918-19 lat, działaczka społeczna, pisarka i publicystka, wieloletnia więźniarka rosyjskich łagrów Nadija Surowcowa z Umania. W książce O. Panczenki są zarówno jej przemyślenia o Halinie Dydyk, jak i opisy piekła, przez które musiały przejść ukraińskie katorżniczki. Zamieszczono także protokoły przesłuchań, które są ważnym świadectwem czasu, ceny, jaką ukraińscy patrioci zmuszeni byli zapłacić za pragnienie wolności. Na szczególną uwagę zasługuje oświadczenie Haliny Dydyk do Prezydium Rady Najwyższej ZSRR w związku z tym, że w uchylonym jeszcze w 1961 roku ustawą 25-letnim terminie uwięzienia zrobiono wyjątek dla członków ukraińskiego podziemia. I choć nie mówi się o tym wprost, to jednak po zastosowaniu tego wyjątku reżim uwięzienia właśnie dla Ukraińców skazanych za udział w podziemiu stał się o wiele surowszy, pisze w swoim liście Halina Dydyk. Według niej poczucie obowiązku wobec skazanych towarzyszy zmusza ją do zwrócenia się do Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. Ten list jest nie tylko świadectwem heroizmu kobiety (uświadamiała sobie, że po takim liście znów mogliby jej „dokleić” antyradziecką agitację i ponownie uwięzić). Jest to również jaskrawy dowód na to, czym w rzeczywistości był internacjonalizm w rosyjskim wydaniu. I kiedy ktoś może poddawać w wątpliwość to, co powiedziano we wspomnieniach, to w takim dokumencie, gdzie każde nieprawdziwe słowo mogło być traktowane jako oszczerstwo, wyłożona jest tylko prawda. Zatem jest to ważne świadectwo tego, czym dla Ukrainy było drugie rosyjskie „wyzwolenie”. Przytoczmy tylko jeden przykład, jak „wyzwoliciele” uszczęśliwili „wyzwolonych” ludzi. „W grudniu 1952 roku po 2,5 latach tortur „trójka” OSO zaocznie „skazała” mnie na 25 lat łagrowego uwięzienia. Później OSO uznano za nielegalną instytucję, ale nie uznano za nielegalne stemplowanych wyroków „trójkowych””. Czym były i jak przebiegały te wielogodzinne tortury, pozostawiła dla potomnych w swoim wywiadzie-wspomnieniu z lat 70. Halina Dydyk. Po takiej sesji śledztwa, którą prowadzili specjalnie „przygotowani” na trzymiesięcznych kursach śledczy, Halina Dydyk i jej przyjaciółka z podziemia Kateryna Zaryćka powiedziały do siebie: „Niestety, i ja żyję”. Te słowa są odzwierciedleniem wszystkiego, co musiały przeżyć setki tysięcy Ukraińców. Nawiasem mówiąc, nie tylko na Ukrainie, ale i we wszystkich krajach, w które wstąpił but rosyjskiego ciemiężyciela. A na Ukrainie są jeszcze siły, które wykreślają z historii bojowników o wolność Ukrainy i wychwalają katów tych bojowników. Wciąż walczą ci, którzy do dziś „walczą” z ukraińskim podziemiem, że niby byli to ludzie niewykształceni i oszukani. Na przykładzie Haliny Dydyk i innych postaci książki pokazano, że do podziemia szli ludzie wykształceni. Do tego zmuszało ich przede wszystkim okrutne traktowanie zarówno przez rosyjskich, jak i niemieckich zdobywców, co wyraźnie pokazano na przykładzie Haliny i jej starszej siostry. W wywiadzie łączniczki generała, którego udzieliła w latach 70. we Lwowie po odbyciu 21 lat uwięzienia (z nich 19 — w reżimie celnym), często pada pytanie: jak stała się najbardziej zaufaną osobą Romana Szuchewycza? Odpowiedź na nie czytelnik znajdzie w książce „Związkowa generała”… Chcemy jedynie zaznaczyć, że ta droga była diametralnie przeciwna niż obecnie wielu tych, którzy robią karierę. To była droga poświęcenia i męstwa. Z zamieszczonych w książce dokumentów, wspomnień i komentarzy analitycznych wyłania się wysokomoralna atmosfera tamtego czasu, którą drogą terroru pod koniec lat 40. XX wieku złamano. Na jej miejsce przyszedł strach, zdrada… O mechanizmach szantażu, o korzeniach zdrady oraz o losach wywiadu z Haliną Dydyk, który w latach 70. nie mógł zostać wydrukowany, można dowiedzieć się szczegółowo z książki „Związkowa generała”. li w tym wydawnictwie znalazłam ludzi, którzy bardzo mi pomagają w życiu. Teraz wszyscy mówią, że na Ukrainie musi nastąpić odrodzenie. Moim zdaniem, ono już jest w nas samych, w naszej głębokiej wierze, której wcześniej nie było. Prawda, niektórzy dzisiaj czekają na jakiś cud — żeby wydarzyło się coś oczywistego, niewiarygodnego i znaczącego dla wszystkich i żeby wszyscy to zobaczyli. Ale przecież Boża siła jest niewidzialna i odczuwać ją możemy, między innymi w gwałtownym odrodzeniu naszych tradycji. Bo właśnie wiara daje nam siły, by coś zrobić. — Proszę opowiedzieć o swoich planach twórczych. — Mam dość dużo ciekawych, moim zdaniem, zamysłów. Chcę napisać poemat-epopeję „Objawienie miłości”, jestem już gotowa do tej pracy. Od dawna współpracuję z wieloma utalentowanymi kompozytorami, między innymi z Hennadijem Wołodką, Anatolijem Bezuhłenką, Serhijem Hrymalskim, Jurijem Melnyczukiem i oczywiście z Ludmyłą Łewczenko (Butuchanową), i liczę na nowe piosenki. W ogóle w poezji za pomocą słowa koncentruję swój duchowy maksymalizm, który wyprowadził mnie na poważną duchową drogę, uczynił szczęśliwą, podarował wielu przyjaciół. I zawsze chce mi się powiedzieć poprzez poetyckie słowo coś najważniejszego dzieciom i dorosłym. To właśnie stymuluje w życiu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn